Supreme Court excludes judge from ruling on his own disqualification request due to lack of impartiality.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the defense's request to exclude Judge Adam Rocha from the main appeal case, subsequently designating Judge Marek Siwek to rule on Rocha's disqualification. The defense argued both judges were appointed through a flawed procedure by the National Council of the Judiciary, violating their institutional impartiality and the principle that no one should be a judge in their own cause. The court agreed, ruling that a judge appointed via this specific mechanism cannot impartially decide on the disqualification of another judge appointed through the same process.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 41 § 1 k.p.k.; Art. 42 § 1, 4 k.p.k.; A judge appointed through a procedurally flawed mechanism by the National Council of the Judiciary lacks institutional impartiality and cannot rule on the disqualification of another judge appointed via the same process.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
II KK 41/25 POSTANOWIENIE Dnia 27 marca 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie A. P. i K. Z. , po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 27 marca 2025 r., wniosku obrońcy skazanego K. Z. o wyłączenie SSN Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłącznie SSN Adama Rocha od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 41/25, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 1 i 4 k.p.k., p o s t a n o w i ł wyłączyć SSN Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłącznie SSN Adama Rocha od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 41/25.
UZASADNIENIE
Przed Sądem Najwyższym zawisła sprawa zainicjowana kasacjami obrońców skazanych A. P. i K. Z. , zarejestrowana pod sygn. akt II KK 41/25. Do rozpoznania tej sprawy został wyznaczony SSN Adam Roch. Obrońca skazanego K. Z. złożył wniosek o wyłącznie SSN Adama Rocha od udziału w rozpoznaniu ww. sprawy (pismo z dnia 6 marca 2025 r., k. 36). W uzasadnieniu wniosku obrońca powołał się na to, że SSN Adam Roch nie spełnia standardu bezstronności w znaczeniu ustrojowym, w związku z jego powołaniem na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r., poz. 3; dalej: ustawa nowelizująca KRS), z uwzględnieniem faktu, że pierwotnie został on powołany do pełnienia urzędu w Izbie Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. Do rozpoznania tego wniosku został wyznaczony SSN Marek Siwek.W reakcji na informację o wyznaczeniu składu orzekającego do rozpoznania wniosku o wyłączenie SSN Adama Rocha w osobie SSN Marka Siwka, obrońca skazanego K. Z. złożył wniosek o wyłączenie SSN Marka Siwka od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłącznie SSN Adama Rocha od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 41/25 (pismo z dnia 20 marca 2025 r., k. 39).
W uzasadnieniu wniosku podał, że SSN Marek Siwek został powołany do pełnienia urzędu sędziego Sądu Najwyższego w tej samej, wadliwej procedurze co SSN Adam Roch, co również wskazuje na brak jego instytucjonalnej bezstronności. Obrońca powołał stosowne orzecznictwo w tym przedmiocie, m.in. uchwałę połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz.
7) oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22). Obrońca wskazał również na zagrożenie dla naruszenia zasady nemo iudex in causa sua, albowiem SSN Marek Siwek miałby rozpoznać wniosek o wyłączenie SSN Adama Rocha oparty na okolicznościach, które dotyczą go w tożsamym stopniu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniosek okazał się zasadny.Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2023 r., I KZP 22/22 (OSNK 2023, z. 8, poz. 37), której nadano moc zasady prawnej, pojęcie „sprawy”, o jakim mowa w art. 40 i 41 § 1 k.p.k., odnosi się zarówno do sprawy głównej, rozumianej jako orzekanie w głównym przedmiocie procesu, jak również postępowań incydentalnych, w tym takich, które mają miejsce w ramach sprawy głównej.
Dlatego też możliwe jest rozpoznanie wniosku o wyłącznie sędziego od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłącznie sędziego od udziału w sprawie kasacyjnej.Wniosek należało uwzględnić z uwagi na konieczność zapewnienia stronie postępowania karnego dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu, ustanowionego ustawą. Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o SN, pozostaje związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020, gdzie stwierdzono, że: „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego. Wynikającego z ww. uchwały stanu rzeczy nie zmieniło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61; Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na rzecz tej tezy zostały obszernie zreferowane m.in.: w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy orzekający w tej sprawie je podziela.
Stanowisko zawarte w uchwale połączonych Izb Sądu Najwyższego zostało następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22. Jest ono także aprobowane w kolejnych orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; z dnia 14 stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia 2025 r., I KO 127/24; z dnia 17 stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r., II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II KK 322/24).Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej:
„ETPCz”) z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz p. Polsce (skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: „EKPC”, „Konwencja”), udział w procesie powoływania sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w ww. trybie (w efekcie czego organ ten nie był niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że sąd z udziałem tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone także w wyroku ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. p. Polsce, skarga nr 1469/20 oraz wyroku pilotażowym ETPCz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa p. Polsce, skarga nr 50849/21).
Wobec powyższego orzekanie w przedmiocie wniosku o wyłączenie SSN Adama Rocha przez SSN Marka Siwka prowadziłoby do tego, że wniosek ten rozpoznałby sąd niespełniający standardów wskazanych w art. 6 ust. 1 EKPC i nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Niezależnie od tego ma rację obrońca K. Z. , że doszłoby do naruszenia zakazu nemo iudex in causa sua, gdyby SSN Marek Siwek rozpoznał wniosek o wyłączenie SSN Adama Rocha, który został oparty na podstawach odnoszących się do niego w takim samym stopniu, jak do sędziego, którego dotyczy wniosek o wyłączenie od udziału w rozpoznaniu sprawy kasacyjnej.Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia. [J.J.][a.ł]