Supreme Court excludes judges from appeal case due to flawed appointment by statutory Council violating impartiality.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court granted the request to exclude three judges from the appeal case regarding the flawed appointment of judges by the statutory Council. The defense argued that the judges, appointed under the 2017 law, violated constitutional and European standards of impartiality, mirroring issues in a prior appeal judgment. The court ruled that excluding these judges was necessary to prevent external perception of bias and potential state liability.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.; Art. 45 ust. 1 Konstytucji RP; Art. 6 ust. 1 EKPC; Art. 47 Karty Praw Podstawowych UE: Judges appointed by a statutory Council may be excluded from a case if their appointment procedure violates constitutional and European standards of judicial impartiality and independence.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
II KK 362/24 POSTANOWIENIE Dnia 18 maja 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Tomczyk w sprawie J.D. i A.D., po rozpoznaniu 18 maja 2026 r. w Izbie Karnej na posiedzeniu wniosku pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych – A.S. i R.K. o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego: Z.K., M.B. i P.K. od udziału w sprawie o sygn. akt II KK 362/24, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 i 4 k.p.k. postanowił wyłączyć sędziów Sądu Najwyższego: Z.K., M.B. i P.K. od udziału w sprawie o sygn. akt II KK 362/24.
UZASADNIENIE
W dniu 6 sierpnia 2024 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła kasacja pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 21 lutego 2024 r., sygn. akt VIII AKa 212/23, zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie z 1 lutego 2023 r., sygn. akt V K 193/20. Pierwszy zarzut kasacyjny dotyczy naruszenia art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. i wydania orzeczenia w warunkach nienależytego obsadzenia sądu odwoławczego, co – zdaniem autora kasacji - stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, bowiem w składzie tego Sądu zasiadali:a)Sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie X.
Y.,b)Sędzia Sądu Okręgowego w Warszawie delegowana do Sądu Apelacyjnego w Warszawie X.1 Y.1,c)Sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie X.2 Y.2,-powołani na podstawie uchwały Krajowej Rady Sądownictwa podjętej w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), co w połączeniu z pozostałymi, towarzyszącymi sprawie okolicznościami, opisanymi szczegółowo w uzasadnieniu tej podstawy kasacyjnej powoduje, że Sąd Apelacyjny w Warszawie w składzie, który wydał zaskarżony wyrok, nie spełniał wymogu bezstronności, niezależności i niezawisłości w rozumieniu konstytucyjnym (art. 45 ust 1 Konstytucji RP), konwencyjnym (art. 6 ust. 1 EKPC) oraz w perspektywie zgodności z prawem Unii Europejskiej (art. 47 Karty Praw Podstawowych UE), co też wynika z uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r.Do składu rozpoznającego sprawę o sygn. akt II KK 362/24 zostali wyznaczeni sędziowie SN:
Z.K., M.B. i P.K., po uprzednim wyłączeniu innych sędziów Sądu Najwyższego od udziału w tej sprawie.W dniu 4 maja 2026 r. do Sądu Najwyższego wpłynął wniosek pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych o wyłączenie od udziału w sprawie II KK 362/24 sędziów SN: Z.K., M.B. i P.K.W uzasadnieniu tego wniosku jego autor podniósł, że sędziowie Sądu Najwyższego mający rozpoznawać kasację w sprawie II KK 362/24, nie spełniają wymogów bezstronności i niezawisłości z powodu powołania na stanowiska sędziów Sądu Najwyższego przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r., poz. 3). Wskazał także, że sędziowie ci, rozpoznając tę kasację, mając na uwadze sformułowany w niej zarzut 1., wypowiadaliby się na temat własnego statusu sędziowskiego, co bezsprzecznie czyniłoby ich, w postrzeganiu powszechnym, stronniczymi. Łamałoby to jednocześnie zasadę nemo iudex in causa sua.Ponadto, w odniesieniu do sędzi Sądu Najwyższego M.B. podniósł, iż została ona pierwotnie powołana na stanowisko sędziego w Izbie Dyscyplinarnej, która była organem powiązanym administracyjnie z Sądem Najwyższym, jednak sama nie miała statusu sądu w rozumieniu konstytucyjnym (por. uchwała trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA 1-4110-1/2020; uchwała składu siedmiu sędziów SN z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22).
Zależność od władzy politycznej tego organu budziła bowiem zastrzeżenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - co w jego ocenie - mogło powodować także w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezawisłości i bezstronności tej Izby. W rezultacie Trybunał uznał, że Izba Dyscyplinarna nie jest sądem w rozumieniu prawa europejskiego (por. wyrok TSUE z 15 lipca 2021 r., C-791/19).W ocenie wnioskującego, przedstawione okoliczności mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności tych sędziów w rozpoznawaniu kasacji w sprawie o sygn.
II KK 362/24. Stanowisko swoje autor wniosku oparł również o orzeczenia Sądu Najwyższego.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.W myśl art. 41 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 października 2021 r., sygn. akt II KO 30/21 podniósł, że wyłączenie sędziego zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. powinno nastąpić nie tylko w sytuacji, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, iż mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, ale również wówczas, gdy orzekanie przez sędziego w sprawie mogłoby realnie prowadzić do znacznie poważniejszego uchybienia, tj. naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i uznania, że skład orzekający z udziałem sędziego nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą.
Taka właśnie sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie.Niewątpliwie bowiem okoliczności związane z uzyskaniem statusu sędziów Sądu Najwyższego przez Z.K., M.B. i P.K., w następstwie brania udziału w postępowaniu przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r. prowadziłyby, gdyby sędziowie ci zasiadali w składzie rozstrzygającym sprawę, do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, standardu konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), w konsekwencji do uznania, że sąd z ich udziałem będzie sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Stanowisko to wynika z analizy dotychczasowego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (por. orzeczenia ETPC w sprawach: Reczkowicz przeciwko Polsce, skarga 43447/19, Dolińska - Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skarga 49868/19 oraz Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga 1469/20) i Sądu Najwyższego (por. np.: uchwała połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. BSA I-4110-1/2020, OSNK 2020, z. 2, poz. 7; uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22; postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 września 2021 r., I KZ 29/21; 13 października 2021 r., II KO 30/21; 28 września 2022 r., IV KK 333/22; 27 lutego 2023 r., II KB 10/22).
Z uwagi na to, że szerokie uzasadnienie w tym przedmiocie zawarto w pisemnych motywach przywołanych orzeczeń, ponowne przytaczanie tej argumentacji nie jest konieczne w sytuacji, w której Sąd Najwyższy rozpoznający wniosek argumenty te aprobuje.Wyłączenie tych sędziów jest tym bardziej uzasadnione, jeśli zważy się dodatkowo na fakt, że w zarzucie kasacji odwołano się do takiej samej wadliwości powołania sędziów orzekających w sprawie zakończonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 21 lutego 2024 r., sygn. akt VIII AKa 212/23, co sędziowie Sądu Najwyższego:
Z.K., M.B. i P.K., którzy - w konsekwencji przydzielenia im niniejszej sprawy - orzekaliby z naruszeniem zasady nemo iudex idoneus in propria causa, czyli niejako we własnej sprawie.Zasadne jest także zwrócenie uwagi na kwestię potencjalnej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Rozstrzygając w tej sprawie Sąd Najwyższy miał na względzie orzecznictwo ETPC, w którym aprobowane są kolejne ugody zawierane ze skarżącymi wskazującymi na naruszenie ich prawa do sądu ustanowionego ustawą na skutek wydawania orzeczeń przez Sąd Najwyższy z udziałem wadliwie powołanych sędziów.W zaistniałej sytuacji konieczne było wyłączenie sędziów SN:
Z.K., M.B. i P.K. od rozpoznania niniejszej sprawy, bowiem nie ulega wątpliwości, że niezależnie od subiektywnego nastawienia sędziów, zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, iż w odbiorze zewnętrznym będą oni uznani za sędziów niedających gwarancji bezstronnego rozpoznania wniosku.Jednocześnie należy zasygnalizować, że do tego wniosku nie może mieć zastosowania uchwała Sądu Najwyższego z 10 października 2024 r. - zasada prawna, III CZP 44/23, z której wynika, iż żądanie sędziego lub wniosek o wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy oparte wyłącznie na okolicznościach towarzyszących powołaniu tego sędziego nie wywołuje skutków prawnych.
Została ona bowiem wydana przez sędziów powołanych w tej samej wadliwej procedurze i jest odpowiedzią na pytanie prawne składu sędziów także powołanych w wadliwej procedurze.Ponadto, trzeba zaznaczyć, że uchwała ta nie może przełamać zasady dotyczącej skutków orzekania przez sędziów SN powołanych przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), wyrażonej w uchwale składu połączonych Izb:
Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. [WB][r.g.]