Supreme Court excludes judges appointed by KRS from appeal case due to lack of judicial independence.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the defense's request to exclude judges from the appeal panel, ruling that the judges were not improperly appointed. The defense argued that judges appointed by the KRS lacked independence, citing European Court of Human Rights rulings. The court found no procedural error in the appointment process and determined the judges met the statutory requirements for participation.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 41 § 1 k.p.k.; Art. 42 § 1 i 4 k.p.k.: The court may exclude judges from a case if there are reasonable doubts about their impartiality, but such exclusion requires a specific legal ground beyond general concerns about the appointment body.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
II KK 252/24 POSTANOWIENIE Dnia 17 kwietnia 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek w sprawie M. B. , po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 17 kwietnia 2025 r., wniosku obrońcy skazanego o wyłączenie SSN Antoniego Bojańczyka i SSN Stanisława Stankiewicza od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 252/24, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. i art. 42 § 1 i 4 k.p.k., p o s t a n o w i ł wyłączyć SSN Antoniego Bojańczyka i SSN Stanisława Stankiewicza od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 252/24.
UZASADNIENIE
Do Sądu Najwyższego wpłynęła sprawa z kasacji obrońcy skazanego M. B. , która została zarejestrowana pod sygn. akt II KK 252/24. W kasacji podniesiono m.in. zarzut nienależytej obsady Sądu II instancji, albowiem w jego składzie zasiadała Sędzia powołana do pełnienia urzędu na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3; dalej: ustawa nowelizująca KRS).Do rozpoznania tej sprawy został wyznaczony SSN Adam Roch.
Obrońca skazanego złożyła wniosek o wyłączenie tego Sędziego od udziału w rozpoznaniu sprawy. Sprawa z tego wniosku została przydzielona do rozpoznania SSN Małgorzacie Bednarek. W konsekwencji, obrońca skazanego złożyła wniosek o wyłączenie SSN Małgorzaty Bednarek od udziału w rozpoznaniu sprawy z wniosku o wyłączenie SSN Adama Rocha od udziału w rozpoznaniu sprawy kasacyjnej o sygn. akt II KK 252/24. Postanowieniem z dnia 14 listopada 2024 r., II KK 252/24, Sąd Najwyższy wyłączył SSN Małgorzatę Bednarek od udziału w rozpoznaniu wniosku o wyłączenie SSN Adama Rocha.
Następnie, po zmianie składu orzekającego zaistniałej na skutek wyłączenia SSN Małgorzaty Bednarek, który to skład już nie był kwestionowany przez strony, Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 27 listopada 2024 r., II KK 252/24, wyłączył SSN Adama Rocha od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 252/24.Następnie sprawa z kasacji obrońcy została przydzielona do rozpoznania SSN Małgorzacie Bednarek. Na skutek wniosku obrońcy, postanowieniem z dnia 29 stycznia 2025 r., II KK 252/24, Sąd Najwyższy wyłączył SSN Małgorzatę Bednarek od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 252/24.Kolejno, sprawa M.
B. została przydzielona do rozpoznania SSN Stanisławowi Stankiewiczowi. Zarządzeniem z dnia 6 marca 2025 r. wyznaczono do jej rozpoznania następujący skład orzekający: SSN Dariusz Kala (przewodniczący), SSN Antoni Bojańczyk, SSN Stanisław Stankiewicz (sprawozdawca) oraz wyznaczono termin rozprawy kasacyjnej na dzień 24 kwietnia 2025 r., godz. 11:20, s. C. Pismem z dnia 31 marca 2025 r. obrońca skazanego złożyła wniosek o wyłączenie SSN Antoniego Bojańczyka i SSN Stanisława Stankiewicza od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 252/24.
W uzasadnieniu wniosku podniosła dwie okoliczności. Po pierwsze, powołanie obu ww. Sędziów Sądu Najwyższego na ten urząd na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy nowelizującej KRS, z powołaniem się na stosowne orzecznictwo Sądu Najwyższego i trybunałów międzynarodowych. W tej części argumentacja wniosku sprowadzała się do wskazania, że wyłączenie sędziego jest uzasadnione koniecznością zapewnienia skazanemu prawa do sądu, do rzetelnego procesu oraz stanowi przeciwdziałanie wystąpieniu w sprawie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Po drugie, obrońca powołała się również na konieczność poszanowania zasady nemo iudex in causa sua. W zarzucie kasacji wskazano bowiem, że wyrok Sądu odwoławczego dotknięty jest uchybieniem z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. z uwagi na udział w jego wydaniu Sędziego powołanego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie przepisów ustawy nowelizującej KRS, a Sędziowie, których dotyczy ten wniosek o wyłączenie, zostali powołani do pełnienia urzędu sędziego w takiej samej, wadliwej procedurze co sędzia, którego dotyczy wskazanie na uchybienie z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniosek okazał się zasadny i doprowadził do wyłączenia sędziego Sądu Najwyższego Antoniego Bojańczyka i sędziego Sądu Najwyższego Stanisława Stankiewicza od udziału w rozpoznaniu sprawy II KK 252/24.Wniosek należało uwzględnić przede wszystkim z uwagi na konieczność zapewnienia stronie postępowania karnego dostępu do niezależnego i bezstronnego sądu, ustanowionego ustawą. Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o SN, pozostaje związany uchwałą połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że:
„nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. […] zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana uchwała ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego. Wynikającego z uchwały trzech Izb stanu rzeczy nie zmieniło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61;
Dz. U. 2020, poz. 376). Argumenty na rzecz tej tezy zostały obszernie zreferowane m.in.: w postanowieniach Sądu Najwyższego: z dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; z dnia 6 lipca 2023 r., IV KO 14/23; czy w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23, a Sąd Najwyższy orzekający w tej sprawie je podziela. Stanowisko zawarte w uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego zostało następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2022, z. 6, poz. 22), jest ono także aprobowane w kolejnych orzeczeniach (por. m.in. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, OSNP 2022, z. 10, poz. 95; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2021 r., II KO 30/21; z dnia 19 stycznia 2023 r., I KK 240/22; z dnia 14 stycznia 2025 r., III KK 436/24; z dnia 15 stycznia 2025 r., I KO 127/24; z dnia 17 stycznia 2025 r., IV KK 458/24; wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 21 lutego 2024 r., II KK 627/23; z dnia 18 grudnia 2024 r., II KO 84/24; z dnia 16 stycznia 2025 r., II KK 322/24).Ponadto, zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej:
„ETPCz”) z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), interpretującym standard „niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: „EKPC”, „Konwencja”), udział w procesie powoływania sędziów Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym w ww. trybie (w efekcie czego organ ten nie był niezależny od władzy wykonawczej i ustawodawczej) powoduje, że sąd z udziałem tak powołanego sędziego nie stanowi w konkretnej sprawie niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC (pkt 284 – szerzej w tym zakresie m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; stanowisko potwierdzone także w wyroku ETPCz z dnia 8 listopada 2021 r., Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce, skargi nr 49868/19 i 57511/19, wyroku ETPCz z dnia 3 lutego 2022 r., Advance Pharma Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 1469/20 oraz wyroku pilotażowym ETPCz z dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21).Wyłączając SSN Antoniego Bojańczyka i SSN Stanisława Stankiewicza od orzekania w tej sprawie Sąd Najwyższy miał na względzie także najnowsze orzecznictwo ETPCz, w którym aprobowane są kolejne ugody zawierane ze skarżącymi wskazującymi na naruszenie ich prawa do sądu ustanowionego ustawą na skutek wydawania orzeczeń przez Sąd Najwyższy z udziałem wadliwie powołanych sędziów.
Trzeba odnotować, że w ramach zawartych ugód rząd zobowiązał się do wypłacenia skarżącym zadośćuczynień w kwocie po 10.000 euro (por. m.in. decyzje ETPCz z dnia 5 grudnia 2024 r.: Cupał i inni przeciwko Polsce, skarga nr 30049/22; Zieliński przeciwko Polsce, skarga nr 3423/22; Łabudek przeciwko Polsce, skarga numer 43727/21).Wobec powyższego orzekanie w tej sprawie przez SSN Antoniego Bojańczyka i SSN Stanisława Stankiewicza prowadziłoby do rozpoznania sprawy przez sąd niespełniający standardów wskazanych w art. 6 ust. 1 EKPC i nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Niezależnie od tego ma rację obrońca także w tej kwestii, że bez uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziów doszłoby do naruszenia sedna zakazu nemo iudex in causa sua. Rozpoznanie kasacji w tej sprawie przez Sąd Najwyższy z udziałem SSN Antoniego Bojańczyka i SSN Stanisława Stankiewicza mogłoby wzbudzić uzasadnione wątpliwości co do bezstronności tych Sędziów u postronnego obserwatora, skoro ww. Sędziowie mieliby oceniać zaistnienie w tej sprawie uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., którego podstawy odnoszą się do nich w takim samym stopniu, jak do Sędziego, którego bezpośrednio dotyczy zarzut kasacji wskazujący na bezwzględną przyczynę odwoławczą.Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej postanowienia. [J.J.][a.ł]