Legislator Giurisprudenza & Legislazione
II CSK 636/15 Generato dall'IA

Supreme Court quashes appeal ruling that a life estate contract was a farmer's successor agreement due to contract wording.

Numero d'incarto II CSK 636/15
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the appellate court's decision which classified a life estate contract as a farmer's successor agreement under social security law. The lower courts relied solely on a clause stating the parties acted under the farmers' insurance act, ignoring the contract's explicit reference to a life estate and the parties' intent. The Court held that such a clause is merely a motive and cannot override the actual legal nature of the contract, which was a life estate governed by civil law.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 84, 85 ust. 1 u.ub.rol.; Art. 913 § 1 k.c.: A contract labeled as a farmer's successor agreement under social security law is not automatically qualified as such if its substantive terms and intent clearly establish it as a civil law life estate or gift; the stated legal basis in the contract is a motive, not a dispositive rule determining the contract's nature.

Parole chiave

Generato dall'IA
farmer's successor agreement life estate contract social security law contract qualification motive vs rule civil law property appellate review

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
Sąd Okręgowy uznał, że stron nie łączyła umowa o dożywocie, lecz umowa z rolnikiem - następcą, przewidziana w art. 84 i 85 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.
Art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
zawarcie umowy w celu wykonania umowy z następcą (art. 85 u.ub.rol.).
Art. 913 § 1 Kodeksu cywilnego
wniosła o rozwiązanie, na podstawie art. 913 § 2 k.c., umowy dożywocia z dnia 23 listopada 1999 r.
Art. 65 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego
przez jego niezastosowanie, art. 65 § 1 i 2 k.c.
Art. 908 § 1 Kodeksu cywilnego
W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił naruszenie: art. 908 § 1 k.c.
Art. 89 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
Oceniając, przewidziane w art. 89 u.ub.rol.
Art. 227 Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z Art. 391 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego
W ramach podstawy naruszenia prawa procesowego skarżący zarzucił naruszenie art. 227 w zw.
Art. 398 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego
Z przytoczonych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.).
art. 913 § 2 k.c
wniosła o rozwiązanie, na podstawie art. 913 § 2 k.c., umowy dożywocia z dnia 23 listopada 1999 r.
art. 913 § 1 k.c
wniosła o rozwiązanie, na podstawie art. 913 § 2 k.c., umowy dożywocia z dnia 23 listopada 1999 r.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
I CSK 218/13
Supreme Court dismisses appeal; life annuity contract is paid, not gratuitous, so farm is not joint property.
III CKN 9/97
uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2013 r., I CSK 218/13, LEX nr 1399855 oraz uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 1997 r., III CKN 9/97, LEX nr 50765, a także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2000 r., IV CKN 34/00, LEX nr 52440).
IV CKN 34/00
IV CKN 34/00 nie publikowany) podkreślał, że ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r.

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt II CSK 636/15 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 czerwca 2016 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)‎SSN Marta Romańska‎SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca) w sprawie z powództwa H. D.‎przeciwko J.D.‎o rozwiązanie umowy,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 24 czerwca 2016 r.,‎skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego ‎z dnia 18 marca 2015 r., uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

H. D. w pozwie skierowanym przeciwko synowi J. D. wniosła o rozwiązanie, na podstawie art. 913 § 2 k.c., umowy dożywocia z dnia 23 listopada 1999 r. zawartej między powódką i jej mężem S. D. a pozwanym. Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 31 marca 2014 r. rozwiązał umowę łączącą strony w części odpowiadającej udziałowi powódki, tj. w ½ części nieruchomości opisanej w umowie oraz oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Sąd Okręgowy uznał, że stron nie łączyła umowa o dożywocie, lecz umowa z rolnikiem - następcą, przewidziana w art. 84 i 85 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, dalej jako „ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników” lub „u.ub.rol.” (Dz.

U. z 1991 r., nr 7, poz. 24). Uzasadniając przyjętą kwalifikację prawną umowy Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że w § 1 lit. f. tej umowy strony wskazały, że zawierają ją na podstawie powyższej ustawy, a ponadto powołały decyzje KRUS-u o przyznaniu zbywcom inwalidzkich rent rolniczych. Oceniając, przewidziane w art. 89 u.ub.rol. przesłanki rozwiązania takiej umowy Sąd Okręgowy wskazał, że po śmierci S. D. relacje pozwanego z matką uległy pogorszeniu. Pozwany z coraz większą intensywnością nadużywał alkoholu, był agresywny względem matki, wywoływał awantury, podczas których kierował pod jej adresem groźby karalne.

W odniesieniu do sposobu prowadzenia przez pozwanego gospodarstwa rolnego Sąd ustalił, że pozwany zawarł z sąsiadem umowę dzierżawy 10 ha gruntu na okres 10 lat, nadto sprzedał łąkę stanowiącą część otrzymanej nieruchomości, ograniczył hodowlę zwierząt a także wykonywanie prac w gospodarstwie. Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 18 marca 2015 r. oddalił apelację pozwanego, przyjmując ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego oraz przyjętą przez ten Sąd ocenę prawną umowy zawartej przez strony. Sąd Apelacyjny, odnosząc się do podniesionego w apelacji zarzutu bezzasadnego oddalenia wniosku pozwanego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy na okoliczność wartości uprawnień wynikających z umowy wskazał, że skoro umowa łącząca strony była umową z rolnikiem - następcą, a nie umową dożywocia, to nie mógłby znaleźć zastosowania art. 913 § 1 k.c., przeprowadzenie zatem dowodu z opinii biegłego na wskazaną okoliczność było zbędne.

W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił naruszenie: art. 908 § 1 k.c. przez jego niezastosowanie, art. 65 § 1 i 2 k.c. oraz art. 84 u.ub.r. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez ich niewłaściwe zastosowanie wskutek błędnej kwalifikacji prawnej umowy łączącej strony; art. 89 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez jego zastosowanie oraz art. 913 § 1 i 2 k.c. przez jego niezastosowanie. W ramach podstawy naruszenia prawa procesowego skarżący zarzucił naruszenie art. 227 w zw. z art. 391 §1 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie wniosku dowodowego.

Skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania, względnie o orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Powódka żądała rozwiązania umowy dożywocia i tak sformułowane żądanie popierała w obu instancjach. W odpowiedzi na apelację pełnomocnik powódki wskazał, że obowiązki pozwanego określone w umowie zawartej przez strony „stanowiły fundament umowy dożywocia”, a przedmiot postępowania dotyczył zbadania „przesłanek umożliwiających rozwiązanie umowy dożywocia”.

Mimo to Sądy obu instancji roszczenie powódki oceniły w płaszczyźnie przesłanek rozwiązania umowy z następcą - rolnikiem, o których mowa w art.89 ustawy o ubezpieczeniu rolników. Punktem wyjścia do określenia charakteru prawnego umowy z następcą jest art. 84 u.ub.rol. W świetle tego przepisu umowa ta została ukształtowana jako zobowiązująca do przeniesienia własności i posiadania gospodarstwa rolnego. Świadczy o tym wyrażenie „rolnik zobowiązuje się przenieść (...) z chwilą nabycia prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej”.

Do essentialia negotii takiej umowy należy zobowiązanie rolnika do przeniesienia na następcę własności (udziału we współwłasności) i posiadania gospodarstwa rolnego z chwilą uzyskania emerytury lub renty, jeżeli następca do tego czasu będzie pracował w tym gospodarstwie. Do przeniesienia własności potrzebne jest dodatkowe porozumienie stron, tj. zawarcie umowy w celu wykonania umowy z następcą (art. 85 u.ub.rol.). W doktrynie podkreśla się, że ustawodawca przesądził o tym, że przejście własności gospodarstwa rolnego następuje na podstawie dwóch, rozdzielonych w czasie, czynności prawnych: umowy o skutku wyłącznie obligacyjnym oraz umowy przenoszącej własność (umowy o skutku rzeczowym), zawartej w celu wykonania tej pierwszej (art. 155 § 1 k.c.).

Umowę z następcą może zawrzeć rolnik, który uzyska w przyszłości prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej. Musi więc on być objęty rolniczym ubezpieczeniem emerytalno-rentowym. Z chwilą nabycia prawa do emerytury lub renty aktualizuje się bowiem obowiązek rolnika do wykonania tego kontraktu. Wyłączeni natomiast są ci rolnicy, którzy podlegają innemu – niż rolnicze – ubezpieczeniu społecznemu (art. 16 ust. 3 u.ub.rol.). Przyjmuje się, że po tej stronie umowy nie może wystąpić także rolnik, który ma już ustalone prawo do emerytury lub renty, bezprzedmiotowe byłoby bowiem zastrzeżenie zawarte w art. 84 zd. 1 u.ub.rol. o pracy następcy do czasu uzyskania przez rolnika prawa do wymienionych świadczeń.

Oznacza to w praktyce wyłączenie tych rolników, którzy osiągnęli już wiek emerytalny. Innymi słowy, w świetle ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wypłata świadczeń z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników następuje, jeżeli zostanie zawarta umowa z rolnikiem - następcą bądź umowa darowizny lub dożywocia, o ile zawierana jest w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności rolniczej przez rolnika, który ma ustalone prawo do emerytury lub renty inwalidzkiej z ubezpieczenia.Sąd Najwyższy w dotychczasowym orzecznictwie (wyrok z dnia 4 lutego 1997 r., III CKN 29/96, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 80, wyrok z dnia 4 grudnia 1998 r., III CKN 68/98, OSNC 1999, nr 7-8, poz. 127, wyrok z dnia 16 maja 2000 r.

IV CKN 34/00 nie publikowany) podkreślał, że ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nie uzależnia nabycia przez nich uprawnień emerytalno - rentowych od wyzbycia się gospodarstwa, ale tylko od osiągnięcia określonego wieku. Przyznanie rolnikowi emerytury przed osiągnięciem tego wieku, a także pełna wypłata świadczeń z tytułu emerytury lub renty uzależnione zostały natomiast od zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, za które uznaje się między innymi wyzbycie się własności i posiadania gospodarstwa rolnego.

Wybór rodzaju umowy prowadzącej do wyzbycia się gospodarstwa rolnego należy do stron. Mogą je stanowić umowy określone w tej ustawie jako umowy z następcą (art. 84 i 85) lub przewidziane w kodeksie cywilnym umowy darowizny i dożywocia. Jeżeli rolnik zdecyduje się na jedną z umów przeniesienia własności gospodarstwa przewidzianych w kodeksie cywilnym, to nie może twierdzić, że jest to jednocześnie umowa z rolnikiem - następcą (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2013 r., I CSK 218/13, LEX nr 1399855 oraz uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 1997 r., III CKN 9/97, LEX nr 50765, a także uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2000 r., IV CKN 34/00, LEX nr 52440).

Tym bardziej nie może zmieniać kwalifikacji takiej umowy Sąd, rozpoznający sprawę, w której zgłoszone zostało żądanie rozwiązania umowy dożywocia i takie roszczenie było popierane w toku całego dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Z materiału zgromadzonego w sprawie oraz ustaleń na podstawie których Sądy obu instancji uznały, że strony łączyła umowa z rolnikiem – następcą, wynika że strony nie zawierały dwóch umów, lecz tylko umowę o skutku rzeczowym. W umowie łączącej strony zawarte jest stwierdzenie, że powódka okazała dwie decyzje KRUS-u, na podstawie których w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wielu powódce i jej mężowi przyznane zostały inwalidzkie renty rolnicze, ponadto określona została wartość dożywocia z podaniem kwoty pieniężnej.

Sąd Apelacyjny, kwalifikując umowę łączącą strony w ogóle nie odniósł się do tych okoliczności. Nie wypowiedział się także dlaczego, mimo że powódka żądała rozwiązania umowy dożywocia, żądanie to badał wyłącznie w płaszczyźnie przesłanek rozwiązania umowy z rolnikiem - następcą. O przyjętej przez oba orzekające Sądy kwalifikacji przedmiotowej umowy, jako umowy z rolnikiem – następcą w istocie zadecydowała wyłącznie treść § 1 pkt f) umowy stanowiącego, że „stawający oświadczają, że zawierają niniejszą umowę w trybie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników…”.

Takie sformułowanie nie może przesądzać o kwalifikowaniu umowy jako zawartej z rolnikiem - następcą. W sytuacji, gdy rolnik zdecydował się przenieść nieruchomość rolną na następcę na podstawie i zasadach przewidzianych w kodeksie cywilnym, zawierając z następcą umowę dożywocia (darowizny, sprzedaży), to wskazany w umowie cel uważać należy tylko za motyw jej zawarcia, który nie może przesądzać o kwalifikowaniu umowy jako umowy z następcą zawartej na podstawie art.85 i nast. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Z przytoczonych względów, zarzut naruszenia art. 65 § 1 i 2, art. 908 § 1 k.c. oraz art. 84 i art. 89 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez niewłaściwe ich zastosowanie, należało - w świetle ustaleń dokonanych w sprawie - uznać za trafny. Ocena zarzutu naruszenia art. 227 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji oddalenie zgłoszonego wniosku dowodowego, byłaby przedwczesna, w sytuacji, gdy nie wszystkie okoliczności faktyczne, wynikające chociażby z treści umowy zawartej przez strony, powołanej w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia przyjętego w zaskarżonym wyroku, były przedmiotem rozważań Sądu.

Z przytoczonych względów należało orzec, jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.). kc jw