Supreme Court dismisses bill of exchange appeal; personal error defense barred by abstract nature of negotiable instrument liability.

Sygn. akt II CKN 185/97

W Y R O K

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 czerwca 1997 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący: SSN

-

Cz. Żuławska (spraw.)

Sędziowie: SN

-

M. Kocon

SN

-

M. Słoniewski

Protokolant: P. Malczewski

po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 1997 r.

sprawy z powództwa Syndyka Masy Upadłości […] „P.” Spółki z ograniczoną

odpowiedzialnością w S.

przeciwko W. M. i K. O.

o zapłatę

na skutek kasacji pozwanego K. O.

od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]

z dnia 19 listopada 1996 r., sygn. akt I ACa […]

kasację oddala i zasądza od pozwanego K. O. na rzecz powoda

kwotę

1.000

zł

(słownie:

postępowania kasacyjnego.

jeden

tysiąc)

tytułem

kosztów

UZASADNIENIE

Przedmiotem sporu między powodowym Syndykiem Masy Upadłości

[…] „P.” Spółka z o.o. w S. a dwoma poręczycielami wekslowymi, pozwanymi:

W. M. i K. O. - była zapłata kwoty 24.592,07 zł z czterech weksli,

wystawionych przez wspólników spółki cywilnej, i poręczonych in blanco

przez pozwanych na zabezpieczenie zapłaty należności za sprzedaż tarcicy przez

[…] „P.”.

Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego W. M. kwotę 4.592,07 zł

(z dwu weksli) i od pozwanego K. O. kwotę 20.000 zł (z dwu innych weksli).

Każdy z pozwanych wniósł apelację, jednakże Sąd Apelacyjny obydwie

apelacje oddalił.

Od orzeczenia Sądu Apelacyjnego kasację wniósł pełnomocnik

pozwanego K. O., opierając ją na I podstawie kasacyjnej, a w szczególności

zarzucając naruszenie art. 17 Prawa wekslowego. Postępowanie kasacyjne

zatem należało ograniczyć do jednego tylko pozwanego, K. O. i do jednego

tylko zarzutu.

W sprawie ustalony został następujący stan faktyczny:

Na podstawie umowy sprzedaży zawartej w dniu 6.3.1991 między

sprzedawcą […] „P.” a kupującym […] „X.” s.c. ta ostatnia zobowiązana była

zapłacić cenę w kwocie 561.483.337 zł w uzgodnionym szczegółowo systemie

rat - nie później jednak, niż do dnia 31.8.1991. Na zabezpieczenie zapłaty

kupujący wręczył powodowemu sprzedawcy cztery weksle gwarancyjne

tj. blankiety wekslowe podpisane przez kupującego i dwu żyrantów, będących w

niniejszej sprawie pozwanymi. Wekslowa deklaracja poręczycielska nie została

przy tym sporządzona.

Wobec częściowej jedynie zapłaty ceny powód wypełnił wspomniane

wyżej blankiety wekslowe, przedstawiając dwa z nich, na łączną kwotę

20.000 zł, pozwanemu K. O., który odmówił zapłaty, wobec czego powód

wszczął postępowanie wekslowe.

Zarzut wnoszącego kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego, oddalającego

jego apelację od wyroku Sądu Wojewódzkiego, który uwzględnił żądanie

pozwu, opiera się na twierdzeniu, że pozwany poręczyciel został wprowadzony

w błąd przez wystawcę weksli , który zapewnił ich, że weksle (blankiety

wekslowe) będą wypełnione na kwotę nie wyższą, niż 400-500 zł, chociaż

wiedział o tym, że zobowiązanie wyraża się inną, znacznie wyższą kwotą. Na tę

właśnie okoliczność, tj. działanie w błędzie przy podpisywaniu avalu, powołał

się pozwany K. O., wskazując na art. 17 Prawa wekslowego, jako na podstawę

prawną swego zarzutu. Zgodnie z tym przepisem osoby, przeciw którym

dochodzi się praw z weksla, nie mogą wobec posiadacza zasłaniać się

zarzutami,

opartymi

na

swych

stosunkach

osobistych

z

wystawcą

lub z posiadaczami poprzednimi, chyba że posiadacz, nabywając weksel,

działał świadomie na szkodę dłużnika.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut oparty na art. 17 Prawa wekslowego jest chybiony z tej przede

wszystkim przyczyny, że przepis ten normuje sytuację, w której posiadaczem

weksla jest indosatariusz, chodzi zatem o tzw. weksel w obiegu. Wskazuje na to

zarówno treść tego przepisu, a w szczególności zwrot: „chyba, że posiadacz

nabywając weksel (...)”, jak i jego wykładnia systematyczna, przepis ten

bowiem znajduje się w Dziale II zatytułowanym „Indos” i regulującym obieg

weksla. Tymczasem powodem w niniejszym sporze jest remitent będący

pierwszym wierzycielem wekslowym, same zaś weksle nigdy nie były

indosowane.

Przez udzielenie poręczenia wekslowego nawiązuje się stosunek

wekslowy między poręczycielem a remitentem, a nie między poręczycielem a

poręczonym

(wystawcą)

tych

ostatnich

łączy

natomiast

cywilnoprawny, w ramach którego dojść może do rozliczeń.

stosunek

Odpowiedzialność jednakże wekslowa poręczyciela wobec posiadacza

weksla jest odpowiedzialnością samodzielną a ściślej mówiąc, ma jedynie dwa

rysy akcesoryjności: jeden polega na tym, że zależy ona od istnienia tylko

formalnie ważnego podpisu głównego dłużnika wekslowego (którym w

niniejszej sprawie jest wystawca), drugi zaś na tym, że zobowiązanie

poręczyciela wekslowego zależy od istnienia zobowiązania poręczonego, granic

tego zobowiązania i warunków odpowiedzialności poręczonego (którym w

niniejszej sprawie także jest wystawca). Ponieważ w żadnej z tych kwestii nie

został podniesiony przez pozwanego zarzut, jego zobowiązanie wekslowe jest

bezdyskusyjne, charakter abstrakcyjny bowiem tego zobowiązania wyłącza

zarzuty ze stosunku podstawowego (jakich zresztą również kasacja nie podnosi).

Wysunięte w kasacji stwierdzenie, że gdyby pozwany w chwili

podpisywania avalu (poręczenia wekslowego) „znał rzeczywistą wysokość

zobowiązania, to z całą pewnością do stosownego poręczenia by nie doszło” nie może mieć żadnego znaczenia w stosunku wekslowym właśnie z uwagi na

abstrakcyjność weksla. Również fakt, że w sprawie chodziło o tzw. weksle in

blanco, to znaczy, że pozwany podpisał niewypełnione blankiety wekslowe, w

żadnym stopniu nie wpływa na odpowiedzialność wekslową pozwanego, póki

nie udowodni on, że wypełnienie weksli nastąpiło

sprzecznie z wekslową

deklaracją poręczycielską (umowę, jaka musiałaby być zawarta z udziałem

pozwanego).

W tym stanie rzeczy kasacja, jako nie mająca usprawiedliwionych

podstaw, podlegała oddaleniu (art. 39312 kpc).

aw

jb.