Legislator Giurisprudenza & Legislazione
I UK 407/18 Generato dall'IA

Supreme Court remands agricultural pension case for retrial due to missing expert assessment of farm-specific work capacity.

Numero d'incarto I UK 407/18
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court dismissed the cassation appeal and remanded the case to the Court of Appeal for a new decision on costs. The lower court denied the claimant's right to an agricultural disability pension because the medical expert failed to assess whether she could perform work in her specific farm. The court ruled that the law requires evaluating the claimant's ability to work within the concrete conditions of her own farm, including its size and machinery, which was not done. Consequently, the factual findings were insufficient for applying the statutory requirement of total inability to work in agriculture.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 21 ust. 1 pkt 2, ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników; Art. 278 § 1 k.p.c.; Art. 398 § 1 k.p.c.; Art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 398 § 21 k.p.c.; The assessment of total inability to work in agriculture requires a specific evaluation of the claimant's capacity to perform tasks within the concrete conditions of their own farm, necessitating expert evidence addressing farm-specific factors.

Parole chiave

Generato dall'IA
agricultural disability pension total inability to work expert medical opinion farm specific conditions remand for retrial social security law work capacity assessment incapacità di lavoro

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
Stan narządów ruchu pozwala na wykonywanie prac w gospodarstwie rolnym.Sąd drugiej instancji, akceptując te ustalenia – wskazał, że podstawą odmowy przyznania ubezpieczonej prawa do świadczenia było niespełnienie przez nią warunku określonego w art. 21 ust.
Art. 21 ust. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
W myśl art. 21 ust. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym.
Art. 278 § 1 k.p.c.
3983 § 1 pkt 2 k.p.c.) zarzucono naruszenie art. 278 k.p.c.
Art. 398 § 1 k.p.c.
Skargę oparto na obydwu podstawach kasacyjnych (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.).
Art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 398 § 21 k.p.c.
39815 § 1 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 108 § 2 k.p.c.
art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c
W ramach podstawy materialnoprawnej (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) zarzucono błędną wykładnię art.
art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c
Skargę oparto na obydwu podstawach kasacyjnych (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.).
art. 278 k.p.c
3983 § 1 pkt 2 k.p.c.) zarzucono naruszenie art. 278 k.p.c.
art. 286 k.p.c
W judykaturze panuje zgodne stanowisko, że okoliczność, iż zgodnie z art. 286 k.p.c.
art. 278 § 1 k.p.c
3983 § 1 pkt 2 k.p.c.) zarzucono naruszenie art. 278 k.p.c.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt I UK 407/18 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 1 lipca 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski (przewodniczący)‎SSN Leszek Bielecki‎SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca) w sprawie z odwołania E. M. ‎przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego‎o prawo do renty rolniczej w związku z wypadkiem przy pracy,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 1 lipca 2020 r.,‎skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt III AUa (…), uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

W wyroku z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt III AUa (…), Sąd Apelacyjny w (…) – w sprawie z odwołania E. M. przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczania Społecznego (dalej również jako: KRUS) – oddalił apelację ubezpieczonej od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. z dnia 18 lipca 2017 r., sygn. akt VI U (…), w którym Sąd Okręgowy oddalił odwołanie ubezpieczonej od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w P. z dnia 21 lutego 2017 r., znak GIW (…), w której organ rentowy odmówił E. M. prawa do renty rolniczej wypadkowej wskazując, że komisja lekarska orzeczeniem z 16 lutego 2017 r. nie stwierdziła u ubezpieczonej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a zatem brak jest podstaw do przyznania świadczenia.W sprawie ustalono, że E. M. w dniu 5 marca 2010 r. doznała wypadku przy pracy rolniczej, w wyniku którego doznała złamania kości goleni prawej.

Była leczona operacyjnie, bez powikłań. KRUS przyznał jej prawo do renty rolniczej wypadkowej od 1 grudnia 2010 r. do 31 stycznia 2017 r. W dniu 7 grudnia 2016 r. ubezpieczona wystąpiła ponownie o prawo do renty rolniczej z tytułu wypadku przy pracy rolniczej. Lekarz orzecznik orzeczeniem z dnia 3 stycznia 2017 r. nie uznał wnioskodawczyni za całkowicie niezdolną do pracy w rolnictwie. Na skutek sprzeciwu ubezpieczonej komisja lekarska KRUS orzeczeniem z 16 lutego 2017 r. podtrzymała orzeczenie lekarza orzecznika.Sąd Okręgowy dopuścił dowód z opinii biegłego ortopedy - dr nauk med. R.

K. , z której wynika, że aktualnie wnioskodawczyni porusza się samodzielnie, bez użycia laski, z utykaniem na prawą kończynę dolną. Ma zachowaną wydolność poruszania się. U odwołującej występuje też niezwiązany ze złamaniem zespól bólowy kręgosłupa w odcinku szyjnym i lędźwiowym na tle zmian zwyrodnieniowych i dyskopatycznych. Stan narządów ruchu pozwala na wykonywanie prac w gospodarstwie rolnym.Sąd drugiej instancji, akceptując te ustalenia – wskazał, że podstawą odmowy przyznania ubezpieczonej prawa do świadczenia było niespełnienie przez nią warunku określonego w art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2016 r., poz. 277 ze zm.) - w postaci trwałej lub okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.Według Sądu Apelacyjnego należy zaakceptować opinię biegłego lekarza specjalisty chirurgii urazowo – ortopedycznej i rehabilitacji medycznej dr n. med. R.

K.. Biegły zapoznał się bowiem z dokumentacją medyczną, którą szczegółowo opisał w opinii oraz z dokumentacją zawartą w aktach organu rentowego oraz przeprowadził badanie wnioskodawczyni. Biegły – rozpoznając u wnioskodawczyni stan po operacyjnym leczeniu wieloodłamowego złamania obu kości goleni prawej (marzec 2010 r.), wygojone bez powikłań, płaskostopie, paluchy koślawe oraz przewlekły zespół bólowy kręgosłupa w odcinku szyjnym i lędźwiowym na tle zmian zwyrodnieniowych i dyskopatycznych, bez objawów korzeniowych – stwierdził, że istniejące schorzenia oraz stopień ich nasilenia nie skutkują uznaniem, że E. M. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym.

Narząd ruchu wnioskodawczyni jest obecnie wydolny statycznie i dynamicznie, a istniejące ograniczenia są niewielkie.Sąd drugiej instancji uznał, że biegły przejrzyście wyjaśnił sporne zagadnienia i w sposób wyczerpujący wskazał, na czym oparł swoje tezy i co stanowiło ich podstawę. Biegły dysponował niezbędną wiedzą i doświadczeniem zawodowym, a wydana przez niego opinia uwzględnia zarówno badanie przedmiotowe, jak i całość zgromadzonej dokumentacji lekarskiej. Wobec jednoznacznych wniosków opinii, Sąd Okręgowy nie mógł zająć stanowiska odmiennego od oceny stanu zdrowia wnioskodawczyni i jej zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, na podstawie własnej oceny stanu faktycznego, niż wyrażona w opinii biegłego.Według Sądu Apelacyjnego dokumenty przedstawione przez skarżącą na etapie postępowania apelacyjnego, a pochodzące z okresu od marca 2017 r., pozostają bez wpływu na ocenę stanu jej zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, która dokonywana jest na datę wydania decyzji objętej sporem.

W razie pogorszenia jej stanu zdrowia, a w konsekwencji zdolności do pracy w rolnictwie, po dacie wydania tej decyzji, może ona bowiem wystąpić z ponownym wnioskiem o rentę rolniczą.Sąd drugiej instancji – powołując się na art. 21 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników – stwierdził, że ustawodawca w systemie rolniczym nie wprowadził stopni niezdolności do pracy i nie daje ochrony rentowej w przypadku częściowej niemożności wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, lecz tylko w wypadku stwierdzenia niezdolności całkowitej.

Dopiero taki stopień (całkowity) niezdolności do pracy wyznacza granicę w kwalifikacji rzeczywistej sprawności psychofizycznej ubezpieczonego do pracy w gospodarstwie rolnym. Nie obejmuje natomiast sytuacji, gdy rolnik nie utracił w pełni możności wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, czyli gdy wystąpiła utrata sprawności do pracy w stopniu mniejszym niż całkowita. Zatem gorszy stan zdrowotny może wprawdzie powodować ograniczenie zdolności do pracy, lecz nie osiągać jeszcze całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności opinii biegłego ortopedy, wynika, że w wyniku stosowanego leczenia i rehabilitacji, stan narządu ruchu ubezpieczonej uległ poprawie i obecnie jest ona zdolna do pracy w gospodarstwie rolnym. W konsekwencji – wobec braku całkowitej niezdolności wnioskodawczyni do pracy w gospodarstwie rolnym – nie spełnia ona przesłanki z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników do przyznania jej prawa do renty rolniczej wypadkowej.Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego ubezpieczona zaskarżyła skargą kasacyjną.

Skargę oparto na obydwu podstawach kasacyjnych (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.). W ramach podstawy materialnoprawnej (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) zarzucono błędną wykładnię art. 21 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez wykładnię pojęcia całkowitej niezdolności do pracy, która wbrew stanowisku Sądu zdaniem skarżącej powinna odnosić się do zdolności do osobistego wykonywania pracy w konkretnym gospodarstwie rolnym; niezdolności, która nie pozwala na wykonywanie prac w szczególności objętych przeważającą produkcją rolną i specyfiką prowadzonego gospodarstwa, a taka sytuacja występuje u wnioskodawczyni.W ramach podstawy procesowej (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.) zarzucono naruszenie art. 278 k.p.c. i art. 286 k.p.c. przez niedopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii wyznaczonego biegłego lub z opinii innego biegłego w szczególności innej specjalności w celu ustalenia rodzaju i zakresu prac objętych niezdolnością do pracy wnioskodawczyni w jej gospodarstwie rolnym w sytuacji, gdy kwestionowała ona opinię powołanego biegłego sądowego, który ustalił częściową niezdolność wnioskodawczyni do pracy.Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ustalenia Sądu, iż KRUS przyznał E. M. prawo do renty rolniczej wypadkowej od 1 grudnia 2010 r. do 31 stycznia 2017 r., zostały uzupełnione, po wniesieniu skargi kasacyjnej, informacją KRUS, iż przyznano wnioskodawczyni prawo do renty rolniczej z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 13 września 2019 r. do dnia 30 września 2020 r.W zaskarżonym wyroku Sąd ustalił, że w przerwie między tymi okresami doszło do poprawy stanu zdrowia wnioskodawczyni i nie była ona wówczas całkowicie niezdolna do pracy w gospodarstwie rolnym.

W myśl art. 21 ust. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W ocenie Sądu Najwyższego kontrowersje dotyczące właściwej subsumcji tego przepisu do sytuacji wnioskodawczyni pogłębia brak w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniesienia od konkretnych warunków gospodarstwa rolnego, w którym pracowała ubezpieczona.Wszystkie zarzuty procesowe skargi kasacyjnej, choć dotyczą różnych przepisów, sprowadzają się faktycznie do kwestionowania stanowiska Sądu drugiej instancji o braku potrzeby prowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w postaci opinii innych biegłych.

W judykaturze panuje zgodne stanowisko, że okoliczność, iż zgodnie z art. 286 k.p.c. sąd może zażądać dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych, wcale nie oznacza, że w każdym przypadku jest to konieczne. Potrzeba taka może jednak wynikać z okoliczności sprawy i podlega ocenie sądu orzekającego.Konieczności dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego lekarza skarżąca upatrywała przede wszystkim w tym, że biegły, który sporządził opinię, nie dysponował przed jej wydaniem niezbędnymi informacjami odnośnie do charakteru gospodarstwa rolnego będącego własnością ubezpieczonej i rodzaju prac w nim wykonywanych, z czym wprost wiąże się zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest art. 21 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez jego niewłaściwe zastosowanie i nierozpoznanie przesłanki niezdolności ubezpieczonej do pracy przez pryzmat rozmiaru, specyfiki oraz pracy koniecznych w konkretnym gospodarstwie rolnym ubezpieczonej.

Od dnia 2 maja 2004 r. art. 21 ust. 1 stanowi, że renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który łącznie spełnia następujące warunki: podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez wymagany okres, o którym mowa w ust. 2, jest trwale lub okresowo całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, a całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym powstała w okresie podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu lub w okresach, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2 lub nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów.

W myśl art. 21 ust. 5 ustawy, za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, iż niezdolność do pracy ubezpieczonego rolnika powinna być oceniana z uwzględnieniem możliwości jej wykonywania w konkretnym gospodarstwie rolnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2017 r., III UK 41/16, OSNP 2018 nr 3 poz. 35 i przywołane w nim orzecznictwo).Oznacza to, że w przypadku dokonywania oceny stanu zdrowia ubezpieczonego rolnika ubiegającego się o rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym konieczne jest wzięcie pod uwagę wielkości gospodarstwa rolnego i jego położenia, struktury owego gospodarstwa, poziomu zmechanizowania, a także specyfiki prowadzonej w tym gospodarstwie produkcji rolniczej (uprawy, hodowla), która będzie z kolei określać rodzaje czynności niezbędnych do tego, aby to konkretne gospodarstwo rolne mogło być prowadzone, w tym czynności o charakterze nadzorczym, jeśli w gospodarstwie ze względu na jego wielkość są zatrudniani pracownicy bądź większa liczba członków rodziny.W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny nie odniósł opinii biegłego do ustaleń, czy wnioskodawczyni może pracować w konkretnym gospodarstwie rolnym, nie zostało to również zawarte w opinii biegłego lekarza.Zgodnie z art. 278 § 1 k.p.c., dowód z opinii biegłego jest wymagany w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych.

Nie budzi wątpliwości, że takich wiadomości wymaga ocena stanu zdrowia ubezpieczonego ubiegającego się o rentę z tytułu niezdolności do pracy pod kątem ewentualnych ograniczeń w możliwości wykonywania pracy. Celowe byłoby ustalenie warunków pracy ubezpieczonego rolnika jeszcze przed sporządzeniem opinii lekarskiej, choćby w postaci pisemnej informacji w tej kwestii sporządzonej przez rolnika.W obecnym stanie prawnym niezbędne jest również wzięcie pod uwagę faktu, że niezdolność ubezpieczonego do pracy w gospodarstwie rolnym musi mieć charakter całkowity.

Stosując do wyjaśnienia tego pojęcia metody wykładni gramatycznej oraz systemowej należy zatem uwzględnić jego różnice w stosunku do pojęcia niezdolności do pracy do używanego w powszechnym systemie ubezpieczeń społecznych (art. 12 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; jednolity tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 887 ze zm.). W systemie powszechnym niezdolność do pracy dzieli się na całkowitą i częściową, natomiast system ubezpieczenia rolniczego nie zna pojęcia częściowej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym.

Zgodnie z art. 21 ust. 5 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - za całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym uważa się ubezpieczonego, który z powodu naruszenia sprawności organizmu utracił zdolność do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Relewantne znaczenie ma więc ustalenie warunków pracy w konkretnym gospodarstwie rolnym, należącym do wnioskodawczyni.Mając na względzie niedostatecznie ustalony stan faktyczny w istotnej dla subsumpcji prawa materialnego kwestii, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c., a w odniesieniu do kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.