Legislator Giurisprudenza & Legislazione
I UK 282/15 Generato dall'IA

Supreme Court quashes appeal judgment for lack of substantive assessment of special working conditions work. Appeal court failed to evaluate facts regarding the nature of the work performed by the applicant.

Numero d'incarto I UK 282/15
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the appeal judgment and remanded the case to the appellate court for a new decision. The applicant argued that the lower court failed to substantively evaluate the nature of his work and the scope of his duties regarding special working conditions. The court held that the appeal judgment merely repeated the lower court's errors without conducting a proper factual assessment of the work characteristics.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 398 § 1 k.p.c.; Art. 212 § 2 k.p.c.; The appeal judgment is quashed if it fails to conduct a substantive assessment of the circumstances raised by the applicant regarding the nature of the work performed, instead merely repeating the lower court's errors.

Parole chiave

Generato dall'IA
special working conditions substantive assessment nature of work scope of duties quashing appeal judgment social security pension lack of factual evaluation

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 398 § 1 k.p.c.
Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być bowiem zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a art.
Art. 108 § 2 k.p.c.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 2 w związku z art.
Art. 398 § 21 k.p.c.
Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być bowiem zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a art.
Art. 5 k.p.c.
art. 5 k.p.c. w związku z art.
Art. 212 § 2 k.p.c.
i art. 212 § 2 k.p.c., nie może polegać na instruowaniu strony, jakie powinna zgłosić dowody i na jakie okoliczności.
art. 328 § 2 k.p.c
233 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c., przez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i przyjęcie, że praca apelującego jako tokarza-kalibrownika nie była pracą w szczególnych warunkach.
art. 5 k.p.c
Zarzut naruszenia art. 5 k.p.c.
art. 212 k.p.c
w związku z art. 212 k.p.c.
art. 233 § 1 k.p.c
Nie są natomiast skuteczne zarzuty naruszenia przepisów postępowania.Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., przez rzekomo arbitralną a nie swobodną ocenę dowodów, nie może być podstawą skargi kasacyjnej.
art. 39813 § 2 k.p.c

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt I UK 282/15 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 sierpnia 2016 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Halina Kiryło‎SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec w sprawie z odwołania W. T. ‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K. ‎o emeryturę,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 sierpnia 2016 r.,‎skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)‎z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt III AUa (…), uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w K., wyrokiem z 15 maja 2014 r., oddalił odwołanie W. T. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w K. z 8 lipca 2013 r., odmawiającej przyznania wnioskodawcy emerytury w wieku obniżonym z tytułu pracy w szczególnych warunkach.Sąd ustalił, że W. T. (ur. 26 kwietnia 1953 r.) w okresach od 2 stycznia 1973 r. do 20 kwietnia 1976 r. oraz od 13 maja 1978 r. do 31 grudnia 1998 r. był zatrudniony w H. jako tokarz walców kalibrowych w wydziale obróbki mechanicznej. Jego praca polegała na wykonywaniu walców kalibrowych.

W dniu 11 czerwca 2013 r. złożył wniosek o przyznanie emerytury, w którym oświadczył, że nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Ukończył 60 lat. Okresy składkowe i nieskładkowe wnioskodawcy na dzień 1 stycznia 1999 r. wynoszą łącznie 26 lat, 1 miesiąc i 20 dni. Wnioskodawca nie udokumentował natomiast 15-letniego stażu pracy w warunkach szczególnych.W rozpoznawanej sprawie nie był sporny między stronami ogólny staż pracy wnioskodawcy. Spór dotyczył natomiast tego czy ubezpieczony legitymuje się 15-letnim okresem zatrudnienia w szczególnych warunkach.

Dokonując ustaleń faktycznych, Sąd pierwszej instancji dał wiarę zeznaniom świadków zgłoszonych przez wnioskodawcę. Świadkowie, będący współpracownikami wnioskodawcy, zeznali, że w H. ubezpieczony przez cały okres był zatrudniony jako tokarz i wykonywał walce kalibrowe. Świadek R. S., zatrudniony na takim samym stanowisku jak wnioskodawca, zeznał, że ich praca polegała na wykonywaniu walców kalibrowych. Walce były dostarczane na wydział obróbki mechanicznej z prasowni. Najpierw były poddawane wstępnej obróbce, mającej na celu usunięcie pozostałości po procesie kucia, następnie trafiały na tokarkę, gdzie były obrabiane finalnie zgodnie z projektem.

Świadek M. Z. zeznał, że wnioskodawca pracował na jednej hali razem z nim. Nie pracowali w wydziale walcowni lub ciągarni, w ich wydziale nie było ciągarni.Ubezpieczony w odwołaniu podniósł, że wykonywał pracę w warunkach szczególnych w czasie zatrudnienia w H. w okresach od 2 stycznia 1973 r. do 20 kwietnia 1976 r. oraz od 13 maja 1978 r. do 31 grudnia 1998 r. na stanowisku tokarz-kalibrownik walców, które zostało ujęte w punkcie 28 pod pozycją 11 działu III wykazu A, stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego (Dz.Urz.MG z 1985 r.

Nr 1, poz. 1). Pod poz. 11 działu III wykazu A, stanowiącego załącznik do powyższego zarządzenia, wymieniono prace polegające na obsłudze walcarek i ciągarek oraz urządzeń pomocniczych w walcowni i ciągarni. Ubezpieczony wykonywał pracę w wydziale obróbki mechanicznej i był zatrudniony przy obsłudze tokarki, przy pomocy której zajmował się produkcją walców kalibrowych. W ocenie Sądu Okręgowego, praca wykonywana przez ubezpieczonego w wydziale obróbki mechanicznej na stanowisku tokarza nie polegała na obsłudze walcarek i ciągarek oraz urządzeń pomocniczych w walcowni lub ciągarni, a tym samym nie może być uznana za pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U.

Nr 8, poz. 43 ze zm.). W dokumentacji pracowniczej ubezpieczonego znajduje się świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z 26 lipca 2002 r., w którym stwierdzono, że ubezpieczony w okresie od 2 stycznia 1973 r. do 20 kwietnia 1976 r. oraz od 13 maja 1978 r. do 26 lipca 2002 r. pracował na stanowisku tokarza, wykonując pracę w warunkach szczególnych, wymienioną w dziale III poz. 14 pkt 1 wykazu A stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego (tj. obsługa pieców grzewczych, młotów, pras, kuźniarek, walcarek obręczy i kół, walcarek gwintów i wierteł, ręczna obróbka na gorąco oraz regeneracja oprzyrządowania kuźniczego – stanowisko frezer odkuwek).

Świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych nie jest dokumentem urzędowym i podlega ocenie co do prawdziwości stwierdzonych w nim faktów. Z uwagi na niezgodność z rzeczywistością treści powyższego dokumentu, Sąd pierwszej instancji pominął go przy ustalaniu stanu faktycznego. Ostatecznie Sąd przyjął, że skoro W. T. na dzień 1 stycznia 1999 r. nie legitymował się wymaganym 15-letnim stażem pracy w warunkach szczególnych, to tym samym nie spełnia wszystkich warunków, od których uzależnione jest nabycie prawa do emerytury w wieku obniżonym.

Apelację od wyroku Sądu pierwszej instancji wniósł W. T., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 184 ust. 1 i art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez niezaliczenie wykonywanej przez wnioskodawcę pracy do pracy w warunkach szczególnych, oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 i art. 328 § 2 k.p.c., przez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i przyjęcie, że praca apelującego jako tokarza-kalibrownika nie była pracą w szczególnych warunkach.

Wniósł o zmianę wyroku i przyznanie prawa do emerytury, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu.W uzasadnieniu podniósł, że podstawą rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji było ustalenie, iż praca wykonywana w wydziale obróbki mechanicznej na stanowisku tokarza-kalibrownika nie polegała na obsłudze walcarek i ciągarek oraz urządzeń pomocniczych w walcowni lub ciągarni. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie charakter zatrudnienia powinien być ustalany głównie przez przeprowadzenie dowodów osobowych.

Konieczne jest zatem przesłuchanie świadków na okoliczność pracy wnioskodawcy i jego obowiązków wykonywanych na danym stanowisku. Sąd nie powinien opierać się jedynie na nazwie stanowiska ujętego w dokumentacji pracowniczej. Sąd nie wziął pod uwagę warunków, w jakich wykonywał pracę ubezpieczony. Jako tokarz-kalibrownik obsługiwał te same maszyny i urządzenia, w takich samych warunkach pracy jak inni pracownicy, których praca została uznana za pracę w szczególnych warunkach. Występowała ta sama uciążliwość pracy w postaci wysokiej temperatury otoczenia, zapylenia, zadymienia i hałasu.

Wydział obróbki mechanicznej znajdował się bezpośrednio przy walcowni i na jej potrzeby wykonywał walce kalibrowane. W samej walcowni lub ciągarni pracownik na stanowisku takim jak tokarz-kalibrownik nigdy nie obsługuje walcarek i ciągarek, gdyż jego praca jest niezbędna na wcześniejszym etapie produkcyjnym, na którym wytwarza się produkty niezbędne dla funkcjonowania walcowni. Współpracownicy ubezpieczonego z wpisanym do świadectwa pracy takim samym stanowiskiem otrzymali emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach.Sąd Apelacyjny w (…), wyrokiem z 26 marca 2015 r., oddalił apelację ubezpieczonego.

Sąd odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu pierwszej instancji. Zarzuty odnoszące się do przekroczenia zasad swobodnej oceny dowodów uznał za niezrozumiałe, ponieważ Sąd Okręgowy nie oparł swoich ustaleń tylko na dokumentacji pracowniczej, lecz zgodnie z wnioskami skarżącego przesłuchał zgłoszonych przez niego świadków i jego samego jako stronę w celu ustalenia charakteru zatrudnienia, stanowiska pracy i rodzaju wykonywanych czynności.Zdaniem Sądu Apelacyjnego, apelujący błędnie utożsamia pracę w szczególnych warunkach z pracą wykonywaną w warunkach znacznej uciążliwości, powołując się na wysoką temperaturę otoczenia, zapylenie, zadymienie, hałas.

Oczywiście, między innymi ze względu na takie warunki pracy ustawodawca przewidział prawo do emerytury w wieku obniżonym (art. 184 ust. 1 i art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS), lecz samo wykonywanie takiej pracy, czy też pracy w tego rodzaju warunkach, nie jest wystarczające do zaliczenia jej do pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów uprawniających do emerytury w wieku obniżonym. W rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze określono szczegółowo konkretne rodzaje prac, zaliczając je do prac w szczególnych warunkach właśnie ze względu na ich uciążliwość.

W sprawach o emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach konieczne jest ustalenie czy konkretny rodzaj pracy wykonywanej przez ubezpieczonego można zakwalifikować do jednej z pozycji wykazu stanowiącego załącznik do rozporządzenia. Jeśli praca nie spełnia takich warunków, to jej wykonywanie nie stanowi podstawy do przyznania emerytury, o jakiej mowa w art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Sąd Apelacyjny podkreślił, że z ustalonego prawidłowo stanu faktycznego, w istocie potwierdzanego także w apelacji, wynika, że wnioskodawca pracował jako tokarz-kalibrownik w wydziale obróbki mechanicznej.

Jak sam przyznaje, jego praca nie polegała na obsłudze walcarek i ciągarek ani urządzeń pomocniczych w walcowni lub ciągarni, a tym samym nie może być uznana za pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wydział obróbki mechanicznej stanowił odrębny od walcowni wydział, gdzie prowadzono prace przygotowawcze na rzecz walcowni. Nie stanowił części walcowni czy ciągarni, tylko był położony w pobliżu walcowni.

Nie ulega zatem wątpliwości, zdaniem Sądu drugiej instancji, że wnioskodawca nie wykonywał pracy ujętej pod poz. 11 działu III w wykazie A, stanowiącym załącznik do rozporządzenia, gdzie wymieniono obsługę walcarek i ciągarek oraz urządzeń pomocniczych w walcowni i ciągarni. Brak też podstaw do zakwalifikowania rodzaju wykonywanej przez ubezpieczonego pracy do innej pozycji wykazu. Zdaniem Sądu odwoławczego, w takiej sytuacji okoliczność, że wykonywana przez skarżącego praca była pracą w warunkach wysokiej temperatury otoczenia, w zapyleniu, zadymieniu i hałasie, pozostaje bez wpływu na możliwość zakwalifikowania jej do pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu powołanych przepisów, a w związku z tym nie stanowi podstawy do przyznania prawa do emerytury w wieku obniżonym.Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł ubezpieczony W.T., zaskarżając wyrok ten w całości.

Jako podstawy skargi kasacyjnej wskazał: I. naruszenie prawa materialnego przez:

1) niezastosowanie przepisów resortowych, tj: zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. (Dz.Urz.MG Nr 1, poz. 1), gdzie w dziale III „Prace w hutnictwie i przemyśle maszynowym” pod poz. 23 jest wymieniona praca polegająca na wybijaniu, oczyszczaniu i wykańczaniu odlewów a w pkt. 3 wymienione jest stanowisko operator maszyn do obróbki wiórowej odlewów żeliwnych, tj. tokarz; oraz zarządzenia Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 r. (Dz.Urz.MG Nr 4), gdzie w wykazie A, dział III „Prace w hutnictwie i przemyśle metalowym” pod poz. 23 wymieniono prace: wybijanie, oczyszczanie i wykańczanie odlewów, a w pkt. 8 zaliczono do prac w szczególnych warunkach prace operatorów maszyn do obróbki wiórowej odlewów żeliwnych (tokarz, frezer itp.);

2) błędną wykładnię art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i w konsekwencji uznanie, że W. T. nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach w H. w O. w okresach od 2 stycznia 1973 r. do 20 kwietnia 1976 r. oraz od 13 maja 1978 r. do 26 lipca 2002 r., a więc nie legitymuje się 15-letnim okresem wykonywania pracy zaliczanej do prac w warunkach szczególnych;II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 5 k.p.c. w związku z art. 212 k.p.c. przez nieudzielenie stronie występującej w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, dotyczących powołania w charakterze świadków przełożonych W. T. na okoliczność wykazania charakteru wykonywanych przez niego prac i zakresu jego obowiązków;

2) art. 328 § 2 k.p.c., polegające na braku w uzasadnieniu wyroku merytorycznej oceny co do wszystkich okoliczności podniesionych przez wnioskodawcę, a dotyczących charakteru wykonywanej przez niego pracy i zakresu jego obowiązków;

3) art. 233 § 1 k.p.c. przez arbitralną ocenę dowodów polegającą na przyjęciu, że W. T. nie spełnia przesłanek do emerytury w obniżonym wieku. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w (…) do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz ubezpieczonego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy, co dotyczy zarzutu naruszenia prawa materialnego.1. Zasadniczą przyczyną odmowy przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury w wieku obniżonym z tytułu pracy w szczególnych warunkach było stwierdzenie przez Sąd Apelacyjny, że ubezpieczony nie wykonywał pracy ujętej pod poz. 11 działu III w wykazie A, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Pod tą pozycją w wykazie jako prace w szczególnych warunkach ujęto „obsługę walcarek i ciągarek oraz urządzeń pomocniczych w walcowni i ciągarni”. Ponadto Sąd Apelacyjny ocenił, że brak jest podstaw do zakwalifikowania rodzaju wykonywanej przez ubezpieczonego pracy do innej pozycji tego wykazu. Przyczyną oddalenia odwołania, a następnie apelacji ubezpieczonego, była zatem odmowa zakwalifikowania wykonywanej przez niego pracy w H. do prac w szczególnych warunkach według powiązania stanowiskowo-branżowego.Ocena Sądu Apelacyjnego jest powierzchowna i nie można jej zaakceptować, nawet przyjmując za wiążące w postępowaniu kasacyjnym ustalenia faktyczne Sądu drugiej instancji (art. 39813 § 2 k.p.c.).Z ustaleń Sądu Okręgowego, przyjętych także przez Sąd Apelacyjny, wynika, że skarżący był zatrudniony w H. jako tokarz walców kalibrowych w wydziale obróbki mechanicznej.

Jego praca polegała na wykonywaniu walców kalibrowych. Ubezpieczony wykonywał pracę w wydziale obróbki mechanicznej i był zatrudniony przy obsłudze tokarki, przy pomocy której zajmował się produkcją walców kalibrowych. Walce były dostarczane na wydział obróbki mechanicznej z prasowni. Najpierw były poddawane wstępnej obróbce, mającej na celu usunięcie pozostałości po procesie kucia, a następnie trafiały na tokarkę, gdzie były obrabiane finalnie zgodnie z projektem. Praca skarżącego na stanowisku tokarza-kalibrownika nie polegała na obsłudze walcarek i ciągarek albo urządzeń pomocniczych w walcowni lub ciągarni, ponieważ ubezpieczony nie pracował w wydziale walcowni, a ponadto w H. nie było wydziału ciągarni.

Wydział obróbki mechanicznej stanowił odrębny od walcowni wydział, gdzie prowadzono prace przygotowawcze na rzecz walcowni. Nie stanowił części walcowni czy ciągarni, tylko był położony w pobliżu walcowni. Do takich ustaleń faktycznych należało znaleźć i zastosować odpowiednią kwalifikację rodzaju pracy wykonywanej przez skarżącego.Można podzielić ocenę Sądu Apelacyjnego, że pracy wykonywanej przez ubezpieczonego nie da się zakwalifikować jako pracy bezpośrednio przy obsłudze walcarek i ciągarek albo urządzeń pomocniczych w walcowni i ciągarni (ujętej pod poz. 11 działu III wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.), nie tylko dlatego, że ubezpieczony nie obsługiwał walcarki albo ciągarki, lecz także dlatego, że nie pracował w wydziale walcowni, a w H. nie było wydziału ciągarni.

Nie oznacza to jednak, że praca wykonywana przez niego tylko z tego powodu nie może być zakwalifikowana jako praca w szczególnych warunkach. W tym samym dziale III wykazu A, obejmującym prace w hutnictwie i przemyśle maszynowym, czyli w branży przemysłu, w której niewątpliwie był zatrudniony skarżący, jest pod poz. 12 ujęte „wykańczanie wyrobów walcowanych i ciągnionych”. Z opisu czynności wykonywanych przez skarżącego w H., składających się na rodzaj jego pracy, wynika, że w wydziale obróbki mechanicznej był zatrudniony przy obsłudze tokarki, przy pomocy której zajmował się produkcją walców kalibrowych.

Walce były dostarczane na wydział obróbki mechanicznej z prasowni. Najpierw były poddawane wstępnej obróbce, mającej na celu usunięcie pozostałości po procesie kucia, a następnie trafiały na tokarkę, gdzie były obrabiane finalnie zgodnie z projektem. Oceny wymagało zatem, czy taki opis rodzaju wykonywanych czynności można zakwalifikować jako wykańczanie wyrobów walcowanych i ciągnionych, nawet jeżeli w H. nie było wydziału ciągarni, jednak inne wydziały – np. wydział prasowni – wykonywały pracę zbliżoną do pracy walcowni i ciągarni, a w wydziale obróbki mechanicznej odbywało się wykańczanie wyrobów walcowanych i ciągnionych.

Należy zwrócić przy tym uwagę, że poz. 12 działu III znajduje się w poddziale zatytułowanym „Walcownie, ciągarnie, prasownie i młotownie (...)”, co może oznaczać, przy zastosowaniu wykładni systemowej, że także wykańczanie wyrobów pochodzących z prasowni, a nie tylko z walcowni i ciągarni, mieści się w wykazie prac wykonywanych w szczególnych warunkach.Z działu III wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., zatytułowanego „W hutnictwie i przemyśle metalowym” do zakwalifikowania pracy ubezpieczonego jako pracy w szczególnych warunkach można wykorzystać jedynie poz. 11 i poz. 12 – ujęte w poddziale „Walcownie, ciągarnie, prasownie, młotownie (...)” – ponieważ tylko te dwie pozycje mogą dotyczyć rodzaju pracy wykonywanej przez ubezpieczonego w H..

Na uwadze należy mieć jednak także zarządzenie nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. w sprawie stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego (Dz.Urz.MG. z 1985 r. Nr 1, poz. 1). Zarządzeniem tym ustalono wykazy stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w tym wykaz stanowisk pracy, na których wykonywane są prace określone w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, stanowiący załącznik nr 1 do zarządzenia.

Wykaz stanowiący załącznik nr 1 do zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. jest w istocie uszczegółowieniem wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., powiela jego konstrukcję i układ branżowo-stanowiskowy. W dziale III załącznika do zarządzenia (obejmującym stanowiska pracy „W hutnictwie i przemyśle metalowym”), w poddziale „Walcownie, ciągarnie, prasownie, młotownie (...)” pod poz. 11 „obsługa walcarek i ciągarek oraz urządzeń pomocniczych w walcowni i ciągarni” znalazł się punkt 28 obejmujący stanowisko „tokarz-kalibrownik walców”.

To na ten punkt powołał się ubezpieczony w odwołaniu od negatywnej dla niego decyzji organu rentowego. Sąd Apelacyjny nie poświęcił swoich rozważań tej kwalifikacji prawnej stanowiska pracy zajmowanego przez ubezpieczonego w H. i rodzaju pracy przez niego wykonywanej w tym przedsiębiorstwie. Podobnie nie rozważył czy pracy wykonywanej przez ubezpieczonego nie można zakwalifikować według poz. 12 pkt. 3 i 4 działu III załącznika nr 1 do omawianego zarządzenia. Pod poz. 12 „wykańczanie wyrobów walcowanych i ciągnionych” znalazły się w pkt. 3 i 4 dwa stanowiska „operator urządzeń do wykańczania półwyrobów” oraz „operator urządzeń do wykańczania wyrobów walcowanych i ciągnionych”.

Konieczne jest zatem rozważenie (ustalenie i kwalifikacja prawna) rodzaju pracy wykonywanej przez skarżącego w zestawieniu ze stanowiskami ujętymi w przytoczonych punktach załącznika do zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. Nie można wykluczyć, że praca wykonywana przez ubezpieczonego w H. może być zakwalifikowana jako praca wykonywana w szczególnych warunkach według jeszcze innych pozycji i punktów wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. oraz załącznika nr 1 do zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. (w szczególności mogłaby wchodzić w grę np. poz. 23 „wybijanie, oczyszczanie i wykańczanie odlewów”, co wymaga jednak odpowiednich dodatkowych ustaleń faktycznych).

Zgodnie z dotychczasowymi ustaleniami, wydział obróbki mechanicznej, w którym pracował ubezpieczony, był odrębną jednostką od prasowni (walcowni), jednak zajmował się finalną obróbką walców kalibrowych. Ten rodzaj pracy (rodzaj wykonywanych czynności) powinien być podany analizie i Sąd Apelacyjny – do którego należy kwalifikacja prawna (subsumcja) – powinien podjąć próbę przypisania pracy wykonywanej przez ubezpieczonego do innego stanowiska z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. albo zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. niż to wynikające ze świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych wydanego ubezpieczonemu, a nawet to, które wskazuje sam skarżący, a przede wszystkim do stanowiska, które nie zostało z góry wyeliminowane przez Sądy obu instancji jako zdecydowanie nieodpowiadające pracy wykonywanej przez skarżącego.

Podobne rozważania można odnieść do zarządzenia nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego (Dz.Urz.MG z 1987 r. Nr 4, poz. 7). W wykazie A stanowiącym załącznik nr 1 do tego zarządzenia w dziale III (obejmującym stanowiska pracy „W hutnictwie i przemyśle metalowym” pod poz. 23 „wybijanie, oczyszczanie i wykańczanie odlewów” umieszczono w pkt. 8 stanowisko pracy „operator maszyn do obróbki wiórowej odlewów żeliwnych (tokarz, frezer itp.)”.Wykazy resortowe (w rozpoznawanej sprawie zarządzenie nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r., ewentualnie zarządzenie nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z dnia 7 lipca 1987 r.) mają pewne znaczenie w sferze dowodowej.

Co prawda w orzecznictwie przyjęto, że mają one charakter głównie informacyjny, techniczno-porządkujący i uściślający, a nie bezpośrednio normatywny (normatywny charakter ma tylko rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.), tym niemniej, jeżeli jakieś stanowisko jest ujęte w wykazie resortowym (w rozpoznawanej sprawie dotyczy to w szczególności stanowiska „tokarz-kalibrownik walców”), to nie można tej okoliczności ignorować, ponieważ płynie z niej domniemanie faktyczne, że praca na tym stanowisku w istocie wykonywana była w szczególnych warunkach (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 25 lutego 2010 r., II UK 218/09, LEX nr 590247; z 16 listopada 2010 r., I UK 124/10, LEX nr 707404; z 26 maja 2011 r., II UK 356/10, LEX nr 901608).

Dlatego należy przyjąć, że określenie w zarządzeniu resortowym stanowisk, na których w danej branży (w rozpoznawanej sprawie „w hutnictwie i przemyśle metalowym”) wykonywane są prace objęte wykazem stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., znajduje swoje uzasadnienie w szczególnej szkodliwości dla zdrowia i szczególnej uciążliwości warunków panujących przy pracach tego rodzaju w tej właśnie branży.Nazwa stanowiska pracy nie decyduje o charakterze pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach (wyrok Sądu Najwyższego z 3 kwietnia 2014 r., II UK 413/13, LEX nr 1475167).

Istotne znaczenie ma natomiast rodzaj pracy, a w szczególności jej uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia pracownika. Możliwe jest zakwalifikowanie pracy jako wykonywanej w szczególnych warunkach nawet wówczas, gdy zatrudniający pracownika zakład pracy nie należał do określonej branży (działu przemysłu) według klasyfikacji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (wyrok Sądu Najwyższego z 26 marca 2014 r., II UK 368/13, OSNP 2015 nr 7, poz. 99). Tym bardziej należy przyjąć, że praca była wykonywana w szczególnych warunkach, gdy sam ustawodawca (prawodawca) zakwalifikował ją do tej kategorii według kryteriów stanowiskowo-branżowych.

W sytuacji, gdy stopień szkodliwości lub uciążliwości danego rodzaju pracy nie wykazuje żadnych różnic w zależności od branży, w której jest wykonywana, brak jest podstaw do zanegowania świadczenia jej w warunkach szczególnych tylko dlatego, że w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze została przyporządkowana do innego działu przemysłu. Jeżeli bowiem pracownik w ramach swoich obowiązków stale i w pełnym wymiarze czasu pracy narażony był na działanie tych samych czynników, na które narażeni byli pracownicy innego działu przemysłu, w ramach którego to działu takie same prace zaliczane są do pracy w szczególnych warunkach, to zróżnicowanie tych stanowisk pracy musiałoby być uznane za naruszające zasadę równości w zakresie uprawnień do ubezpieczenia społecznego pracowników wykonujących taką samą pracę (por. powołany wcześniej wyrok Sądu Najwyższego z 26 marca 2014 r., II UK 368/13; podobnie wyroki: z 6 lutego 2014 r., I UK 314/13, OSNP 2015 nr 5, poz. 66; z 9 marca 2010 r., I UK 324/09, LEX nr 1001287).

Dlatego nie można podzielić poglądu Sądu Apelacyjnego, zgodnie z którym „okoliczność, że wykonywana przez skarżącego praca była pracą w warunkach wysokiej temperatury otoczenia, w zapyleniu, zadymieniu i hałasie, pozostaje bez wpływu na możliwość jej zakwalifikowania do pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu wskazanych wyżej przepisów, a co za tym idzie, nie stanowi podstawy do przyznania prawa do emerytury w wieku obniżonym”. Zacytowany pogląd Sądu Apelacyjnego nie uwzględnia utrwalonego w orzecznictwie Sądu Najwyższego stanowiska, zgodnie z którym istotne znaczenie ma to, czy praca była faktycznie wykonywana w warunkach uciążliwości i szkodliwości dla zdrowia pracownika.

Ustalone przez Sąd Apelacyjny warunki pracy skarżącego mogą wskazywać na to, że wykonywał on pracę w szczególnych warunkach w rozumieniu § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Wymaga to jednak jednoznacznego przesądzenia – ustalenia, rozważenia i subsumcji. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że uzasadnione okazały się kasacyjne zarzuty naruszenia prawa materialnego, w szczególności art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (jak wspomniano wcześniej, wykazy resortowe stanowiące załączniki do zarządzeń ministrów nie mają w obecnym stanie prawnym rangi powszechnie obowiązujących aktów prawa stanowionego, mają jedynie wartość dowodową, informacyjną, uściślającą, techniczną).Naruszenie prawa materialnego w przedstawionym powyżej wymiarze stanowiło wystarczającą przyczynę uwzględnienia skargi kasacyjnej.2.

Nie są natomiast skuteczne zarzuty naruszenia przepisów postępowania.Zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., przez rzekomo arbitralną a nie swobodną ocenę dowodów, nie może być podstawą skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być bowiem zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a art. 233 § 1 k.p.c. odnosi się bezpośrednio do oceny dowodów.Zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c., co miało według skarżącego polegać na braku w uzasadnieniu wyroku merytorycznej oceny co do wszystkich okoliczności podniesionych przez wnioskodawcę, a dotyczących charakteru wykonywanej przez niego pracy i zakresu jego obowiązków, jest w istocie powieleniem zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Nie odnosi się bowiem do wadliwej konstrukcji uzasadnienia wyroku Sądu drugiej instancji ani do braku któregoś z jego niezbędnych elementów, lecz stanowi krytykę przyjętej przez Sąd Apelacyjny kwalifikacji prawnej ustalonych okoliczności faktycznych (subsumcji dotyczącej charakteru pracy wykonywanej przez skarżącego oraz zakresu jego obowiązków). Zarzut naruszenia art. 5 k.p.c. w związku z art. 212 k.p.c. przez nieudzielenie stronie występującej w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, dotyczących powołania w charakterze świadków przełożonych skarżącego na okoliczność wykazania charakteru wykonywanych przez niego prac i zakresu jego obowiązków, jest również nieuzasadniony.

Pouczenie, o którym stanowi art. 5 k.p.c. i art. 212 § 2 k.p.c., nie może polegać na instruowaniu strony, jakie powinna zgłosić dowody i na jakie okoliczności. Z art. 5 k.p.c. nie wynika powinność sądu o charakterze ogólnego obowiązku do udzielania w każdym wypadku pouczeń osobom stającym przed sądem, tylko dlatego, że występują bez zawodowego pełnomocnika. Udzielenie pouczenia musi być w danej sytuacji uzasadnione, zależy od oceny i uznania sądu (wyrok Sądu Najwyższego z 27 lutego 2014 r., II PK 134/13, LEX nr 1455113).

Sposób zastosowania pouczenia z art. 5 k.p.c. i art. 212 § 2 k.p.c. powinien uwzględniać zdolność strony do samodzielnego prowadzenia procesu, jej zdolności percepcyjne, umiejętność podejmowania adekwatnych czynności procesowych (wyrok Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2014 r., I UK 363/13, LEX nr 1482341). Jeżeli strona przejawia adekwatną do charakteru sprawy aktywność w procesie (zwłaszcza w toku postępowania dowodowego) i dokonuje czynności procesowych (składa pisma i wnioski), których sens nie wzbudza wątpliwości, to nie można twierdzić, że niepouczenie jej o prawie złożenia wniosku o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu pozbawia ją możliwości obrony jej praw.

W szczególności nie można mówić o naruszeniu przez sąd obowiązku przewidzianego w art. 5 k.p.c. wówczas, gdy strona wnosząca odwołanie od decyzji organu rentowego nie wykazuje się nieporadnością, składa adekwatne wnioski procesowe, potrafi przedstawić swoje racje (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11 października 2013 r., III UK 139/12, LEX nr 1463907). Uzasadniona potrzeba udzielania pouczeń występuje wówczas, gdy w procesie czynności podejmuje osoba nieporadna lub niemająca dostatecznej znajomości prawa - udzielenie pouczenia ma zapobiec wówczas nierówności między podmiotami postępowania, nie może natomiast naruszać bezstronności sądu (wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2013 r., I CSK 495/12, LEX nr 1365592).

Tak rozumianego obowiązku pouczenia skarżącego o przysługujących mu prawach w toku postępowania sądowego Sąd Apelacyjny nie naruszyłBiorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 39821 k.p.c.