Legislator Giurisprudenza & Legislazione
I UK 116/17 Generato dall'IA

Supreme Court overturned pension award, ruling tractor work in agriculture does not qualify as transport work under special conditions.

Numero d'incarto I UK 116/17
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court overturned the appellate court's decision granting early retirement to a claimant who worked as a tractor driver in an agricultural enterprise. The lower court incorrectly classified the work as transport, but the Supreme Court clarified that agricultural tractor work lacks the specific road safety risks inherent to transport. Consequently, the claimant failed to meet the statutory requirements for early retirement based on special working conditions.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 184 ust. 1, art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Work performed by a tractor driver in an agricultural enterprise does not constitute work in special conditions under the transport category because it lacks the specific road safety hazards and continuous full-time exposure to traffic risks characteristic of the transport sector.

Parole chiave

Generato dall'IA
early retirement pension special working conditions tractor driver classification agricultural vs transport statutory interpretation social security law branch specificity migrazione professionale

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
do 14 kwietnia 1987 r., a co za tym idzie spełnia wszystkie przesłanki określone w art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
184 w związku z art. 32 ust.
§ 4 ust. 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnianych w warunkach szczególnych
wykaz A, Dział VIII, poz. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
wyrok Sądu Najwyższy z 13 grudnia 2016 r., III UK 40/16
wyrok Sądu Najwyższy z 3 grudnia 2013 r., I UK 172/13
wyrok Sądu Najwyższy z 13 sierpnia 2015 r., II UK 298/14
wyrok Sądu Najwyższy z 5 maja 2016 r., III UK 121/15
wyrok Sądu Najwyższy z 5 maja 2016 r., III UK 132/15
wyrok Sądu Najwyższy z 13 lipca 2016 r., I UK 218/15
wyrok Sądu Najwyższy z 15 listopada 2016 r., II UK 397/15
wyrok Sądu Najwyższy z 26 stycznia 2017 r., III UK 51/16
wyrok Sądu Najwyższy z 9 lutego 2017 r., III UK 66/16
III UK 210/16
Supreme Court quashes pension award due to insufficient factual findings on work conditions and seasonal nature of duties.
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt I UK 116/17 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 maja 2018 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jolanta Frańczak (przewodniczący)‎SSN Zbigniew Korzeniowski‎SSN Dawid Miąsik (sprawozdawca) w sprawie z odwołania W. C.‎przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w P.‎o emeryturę,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 15 maja 2018 r.,‎skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]‎z dnia 19 sierpnia 2016 r., sygn. akt III AUa […], uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w […] do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Decyzją z 25 czerwca 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. (organ rentowy) odmówił W. C. (wnioskodawca) prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy wykonywanej w warunkach szczególnych z uwagi na niespełnienie przesłanki posiadania 15-letniego stażu pracy w warunkach szczególnych oraz przesłanki 25-letniego stażu pracy.Odwołanie od powyższej decyzji wniósł wnioskodawca, wskazując że wykonywał pracę w warunkach szczególnych w R. w D. w okresie od 8 maja 1971 r. do 14 kwietnia 1987 r., a co za tym idzie spełnia wszystkie przesłanki określone w art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna).W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie.Wyrokiem z 16 lipca 2015 r., VI U […] Sąd Okręgowy w P. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury od dnia 1 czerwca 2014 r.Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca urodzony 13 stycznia 1952 r. w okresie od 8 maja 1971 r. do 14 kwietnia 1987 r. był zatrudniony w R. w D. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku kierowcy ciągnika.

Do obowiązków wnioskodawcy należało wykonywanie prac polowych, a w trakcie żniw także prowadzenie kombajnu B. Wnioskodawca przewoził także złom, paszę, nawozy, wapno oraz mleko, śmietanę i kazeinę. Swoją pracę wnioskodawca wykonywał stele i w pełnym wymiarze czasu pracy. Po zakończeniu stosunku pracy wnioskodawca zaczął prowadzić gospodarstwo rolne, które prowadzi do tej pory. W okresie od 15 maja 1987 r. do 31 grudnia 1998 r. wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników.Sąd Okręgowy uznał, w oparciu o tak ustalony stan faktyczny, że wnioskodawca spełnia wszystkie przesłanki do nabycia prawa do emerytury w wieku obniżonym.

W ocenie Sądu Okręgowego pracę wnioskodawcy w R. w D. należy zakwalifikować jako pracę kierowców ciągników, kombajnów lub pojazdów gąsienicowych, określoną w wykazie A, Dziale VIII pod poz. 3, który to wykaz stanowi załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnianych w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43, dalej jako rozporządzenia z 7 lutego 1983 r.). Sąd Okręgowy stwierdził, że po uwzględnieniu okresu zatrudnienia w R. w D. w okresie od 8 maja 1971 r. do 14 kwietnia 1987 r. (16 lat i 6 dni) oraz zaliczeniu uzupełniającego okresu podlegania ubezpieczeniom społecznym rolników od 15 maja 1987 r. do 31 grudnia 1998 r. (11 lat, 7 miesięcy i 16 dni) wnioskodawca spełnił przesłankę wymaganego 25-letniego stażu ubezpieczeniowego oraz przesłankę 15-letniego stażu pracy w warunkach szczególnych.Wyrokiem z 19 sierpnia 2016 r., III AUa […] Sąd Apelacyjny w […] oddalił apelację organu rentowego.

Sąd Apelacyjny uznał, że prawidłowo przyjął Sąd pierwszej instancji, że w okresie pracy w R. w D. wnioskodawca wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Sąd Apelacyjny zauważył, że transport, w szczególności zaś transport towarowy, jest ściśle związany z pozostałymi działami gospodarki, przy czym niejednokrotnie jest on wykonywany nie tylko przez podmioty gospodarcze, których przedmiotem działalności są wyłącznie usługi transportowe, i które z tego powodu nie są przyporządkowane do tego właśnie działu gospodarki.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego za zaliczeniem wnioskodawcy okresu zatrudnienia w R. w D., jako pracy w warunkach szczególnych, przemawia fakt, iż wnioskodawca poza pracami polowymi przewoził złom, paszę, nawozy, wapno, mleko, śmietanę i kazeinę, a w okresie żniw kierował kombajnem. Sąd Apelacyjny zauważył, że zarówno kombajny, jak i ciągniki (traktory) wykorzystywane są przede wszystkim w rolnictwie, głównie przy pracach polowych, a nie w transporcie. Do kierowanie tymi pojazdami niezbędne są jednak szczególne uprawnienia, a praca z nimi naraża kierującego na hałas, nadmierne drgania oraz kontakt ze środkami chemicznymi i zapylenie.

W ocenie Sądu Apelacyjnego to właśnie specyfika pracy, związana z kierowaniem tymi pojazdami zdecydowała o uznaniu pracy kierowców ciągników, kombajnów i pojazdów gąsienicowych za pracę w warunkach szczególnych. Zdaniem Sądu Apelacyjnego szkodliwe dla zdrowia warunki pracy i przez to szybsza utrata zdolności do zarobkowania, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie powinny decydować o zakwalifikowaniu pracy, jako pracę w warunkach szczególnych, niezależnie od resortowego przyporządkowania. W ocenie Sądu Apelacyjnego usytuowanie pracy kierowcy ciągnika w Dziale VIII (transport i łączność) odnosi się do faktu, że kierujący ciągnikiem, kombajnem czy pojazdem gąsienicowym poruszając się po drogach publicznych, celem chociażby dojechania w miejsce wykonywania pracy, podlegał przepisom prawa o ruchu drogowym i był zobowiązany do posiadania stosownych uprawnień, zezwoleń czy wkładki do karty traktorzysty.Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł organ rentowy, zaskarżając go w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i jego zmianę przez zmianę wyroku Sądu Okręgowego w P. i oddalenie odwołania, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu oraz zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego.Organ rentowy zarzucił naruszenie art. 184 w związku z art. 32 ust. 1 i 4 ustawy emerytalnej oraz § 1, § 2 i § 4 ust. 1 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. w związku z wykazem A, Działem VIII pkt 3, zawartym w załączniku do rozporządzenia przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że praca kierowcy ciągnika, polegająca na wykonywaniu między innymi prac polowych jest pracą w warunkach szczególnych, wykonywaną w „transporcie i łączności”.

Zarzucił także naruszenie art. 10 ust. 3 ustawy emerytalnej przez zaliczenie jako okresu uzupełniającego okresu pracy w gospodarstwie rolnym, uprzednio uwzględnionego przez KRUS przy ustalaniu prawa do emerytury rolniczej.W odpowiedzi na skargę organu rentowego wnioskodawca wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego ma usprawiedliwione podstawy.Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 8 listopada 2017 r., III UK 210/16, LEX nr 2428257) wyodrębnienie prac w szczególnych warunkach uzasadniających nabycie prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym ma zasadniczo charakter branżowo-stanowiskowy. Usystematyzowanie prac o znacznej szkodliwości dla zdrowia i uciążliwości w oddzielnych działach oraz przypisanie poszczególnych stanowisk pracy do odrębnych gałęzi gospodarki nie jest przypadkowe.

Konkretne stanowisko jest narażone na ekspozycję czynników szkodliwych w stopniu mniejszym lub większym w zależności od tego, w którym dziale gospodarki (branży) jest umiejscowione. Dlatego konieczny jest bezpośredni związek wykonywanej pracy z procesem technologicznym właściwym dla danego działu gospodarki. W konsekwencji nie można dowolnie wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w rozporządzeniu z dnia 7 lutego 1983 r.Dlatego Sąd Najwyższy przyjmuje, że nie ma podstaw do uznania, iż prace polowe polegające na obsługiwaniu ciągnika mogą być zaliczone do prac w transporcie, wymienionych w wykazie A, Dziale VIII, pod pozycją 3.

Wymienienie w tym wykazie prac kierowców ciągników i kombajnów nie oznacza, że za pracę w szczególnych warunkach powinno być uznane kierowanie tymi pojazdami przy wykonywaniu jakichkolwiek czynności a nie tylko transportowych. Stanowisko, zgodnie z którym praca kierującego ciągnikiem jest zawsze pracą w transporcie, nawet gdy kierujący wykonuje przy pomocy ciągnika prace polowe, prowadzi do zanegowanego powyżej dowolnego wiązania konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały przypisane w rozporządzeniu. Powyższe nie sprzeciwia się poglądom wyrażanym w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którymi przypisanie poszczególnych stanowisk do określonej branży w załączniku do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. nie jest bezwzględne (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 lutego 2014 r., I UK 314/13, LEX nr 1439383; z dnia 25 marca 2014 r., I UK 337/13, LEX nr 1458817; z dnia 6 lutego 2014 r., I UK 314/13, OSNP 2015 nr 5, poz. 66; z dnia 26 stycznia 2017 r., III UK 51/16, LEX nr 2258032).

Może bowiem zdarzyć się, że praca na konkretnym stanowisku wymienionym w Wykazie A, lecz wykonywana w zakładzie pracy należącym do gałęzi gospodarki, dla której wykaz nie przewiduje uznania tej pracy za pracę w szczególnych warunkach, jest jednak wykonywana w warunkach tożsamych z tymi, które panują w branży, w której stanowisko to zostało wymienione w Wykazie A. Wówczas istnieją podstawy do przełamania branżowo-stanowiskowego charakteru Wykazu A, gdyż pracownik wykonujący taką samą pracę w innej branży narażony jest na ekspozycję takich samych czynników szkodliwych oraz w takim samym stopniu, jak w przypadku branży, w ramach której dany rodzaj pracy został uznany za pracę w szczególnych warunkach.

Gdy natomiast uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia konkretnej pracy wynika wyłącznie z branżowej specyfiki danej pracy (np. wyrok Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2016 r., III UK 40/16, LEX nr 2186064), to należy odmówić tego szczególnego waloru (pracy wykonywanej w szczególnych warunkach) pracy wykonywanej w innym dziale gospodarki.Odnosząc powyższe poglądy Sądu Najwyższego do stanu faktycznego sprawy, w której wniesiono skargę kasacyjną, nie ulega wątpliwości, że odwołujący zatrudniony był w spornym okresie w zakładzie pracy, który nie funkcjonował w branży transportowej, lecz rolniczej.

Adresowany do pracowników tej gałęzi gospodarki Dział X wykazu A nie wymienia prac kierowców ciągników (traktorzystów). Prace tego rodzaju wymienione zostały wyłącznie w Dziale VIII „w transporcie i łączności”. Przełamanie branżowo-stanowiskowego charakteru wykazów prac w szczególnych warunkach wymagałoby zatem ustalenia, że praca traktorzysty w podmiocie z branży rolniczej była de facto pracą kierowcy ciągnika w transporcie i była realizowana w warunkach tożsamych z tymi, które panują w transporcie.Jak wynika to z dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego, szkodliwość i uciążliwość pracy traktorzysty zatrudnionego w zakładzie pracy z branży rolniczej należy wiązać – na użytek art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej – wyłącznie ze specyfiką poruszania się w ruchu drogowym przez pojazdy o odmiennej w stosunku do „normalnych” uczestników tego ruchu charakterystyce, wymagającej wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.

Nie można natomiast utożsamiać warunków, w jakich prace kierowcy ciągnika w przedsiębiorstwie z branży rolnej były wykonywane z warunkami (zewnętrznymi) towarzyszącymi pracom polowym (drgania, zapylenie, hałas), jak uczynił to Sąd drugiej instancji, zwłaszcza że prace te z całą pewnością nie są przecież pracami transportowymi. Nie polegają bowiem na przewozie ludzi i ładunków, realizowane są poza drogami publicznymi (z wyjątkiem przejazdu na pole), a przez to bez narażenia na zagrożenia charakterystyczne dla ruchu drogowego w sposób stały i w pełnym wymiarze czasu pracy.Przedstawiona wyżej wykładnia przepisów wykazu A, Działu VIII, poz. 3 znajduje potwierdzenie w ugruntowanym już orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki: z dnia 3 grudnia 2013 r., I UK 172/13, LEX nr 1467147; z dnia 13 sierpnia 2015 r., II UK 298/14, LEX nr 1797093; z dnia 5 maja 2016 r., III UK 121/15, LEX nr 2080883; z dnia 5 maja 2016 r., III UK 132/15, LEX nr 2052411; z dnia 13 lipca 2016 r., I UK 218/15, LEX nr 2108499; z dnia 15 listopada 2016 r., II UK 397/15, LEX nr 2177089; z dnia 26 stycznia 2017 r., III UK 51/16, LEX nr 2258032; z dnia 9 lutego 2017 r., III UK 66/16, LEX nr 2238701).

Oznacza to, że za zasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 184 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1, 2 i 4 ustawy emerytalnej w związku z § 4 ust. 1 i § 2 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. oraz wykazem A, Dział VIII poz. 3 stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia.Kierując się powyższymi motywami, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.