Supreme Court dismisses private prosecutor's request to disqualify judge based on political bias rather than statutory grounds.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed a private prosecutor's request to disqualify a judge, transferring the matter back to the lower court for review. The prosecutor argued the judge lacked impartiality due to her husband's political opposition and her recent appointment after controversial legal reforms. The court ruled that the arguments relied on general doubts about impartiality under Article 41 of the Criminal Procedure Code, not the specific grounds for disqualification under the Supreme Court Act.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 26 § 2 ust. 1 ustawy o Sądzie Najwyższym; Art. 41 § 1 k.p.k.: A request to disqualify a judge based on general doubts regarding impartiality, rather than proven lack of independence or impartiality of the court, falls under the jurisdiction of the trial court, not the Supreme Court.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt I NWW 3/21 POSTANOWIENIE Dnia 10 lutego 2021 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marcin Łochowski w sprawie R. W.oskarżonego z art. 212 § 2 k.k., po rozpoznaniu na posiedzeniu w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 10 lutego 2021 r., wniosku oskarżycielki prywatnej M. K. o wyłączenie sędziego Sądu Okręgowego w P. A. G., od orzekania w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w P., sygn. akt IV Ka (…) na podstawie art. 35 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 4 k.p.k. w zw. z art. 26 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tj. Dz.U. 2019, poz. 825 ze zm.) przekazuje wniosek do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w P..
UZASADNIENIE
Oskarżycielka prywatna M. K. wniosła na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. o wyłączenie sędziego Sądu Okręgowego w P. A. G., od orzekania w sprawie toczącej się przed tym Sądem, sygn. akt IV Ka (…). W uzasadnieniu wniosku oskarżycielka prywatna wskazała, że jest żoną posła, będącego w opozycji do partii rządzącej i kwestionującego reformę wymiaru sprawiedliwości. Sędzia A. G. została natomiast wybrana przez KRS wyłonioną po kwestionowanych zmianach prawa i wkrótce została Zastępcą Rzecznika Dyscyplinarce przy Sądzie Okręgowym w P., pomimo – jak donoszą media – krótkiego stażu w Sądzie Okręgowym i uzyskaniu najmniejszej liczby głosów poparcia wśród sędziów. Zdaniem wnioskodawczyni, wskazane okoliczności w ocenie przeciętnego, rozsądnie rozumującego obserwatora mogą wzbudzić poważne i uzasadniane wątpliwości, co do bezstronności sędziego wyznaczonego w tej sprawie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. Zgodnie z art. 26 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. 2019, poz. 825 ze zm., dalej: u.SN) do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych należy rozpoznawanie wniosków lub oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu, przed którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego. Sąd rozpoznający sprawę przekazuje niezwłocznie wniosek Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych celem nadania mu dalszego biegu na zasadach określonych w odrębnych przepisach.
Przekazanie wniosku Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania.Przepis art. 26 § 2 u.SN ustanawia zatem właściwość funkcjonalną Sądu Najwyższego we wpadkowym (pomocniczym) postępowaniu w przedmiocie wyłączenia sędziego. Wniosek ten podlega rozpoznaniu „na zasadach określonych w odrębnych przepisach”, a więc w sprawach karnych – na zasadach określonych w k.p.k., w tym w szczególności w art. 40-42 k.p.k. Jednak wniosek taki należy do właściwości Sądu Najwyższego tylko wówczas, gdy jest oparty na wymienionych w art. 26 § 2 u.SN podstawach (1) braku niezależności sądu lub (2) braku niezawisłości sędziego.2.
Co do zasady, wyłączenie sędziego w sprawie karnej może nastąpić z mocy prawa, w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 40 § 1 k.p.k., lub na wniosek – zgodnie z dyspozycją art. 41 § 1 k.p.k., w przypadku zaistnienia okoliczności, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Przyjmując, że w świetle art. 26 § 2 u.SN brak niezawisłości sędziego lub brak niezależności sądu może stanowić przyczynę uzasadniającą wyłączenie sędziego, trzeba uznać, iż wniosek taki powinien zostać rozpoznany na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.
Konieczne jest wobec tego ustalenie, czy brak niezawisłości sędziego lub brak niezależności sądu skutkuje powstaniem wątpliwości co do bezstronności sędziego w konkretnej sprawie, co usprawiedliwiałoby wyłączenie tego sędziego od orzekania.Przy czym wykładni art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 26 § 2 u.SN należy dokonywać, mając na względzie konieczność zapewnienia skutecznej ochrony prawa strony do rozpoznania konkretnej sprawy przez niezależny i bezstronny sąd, przy pełnym poszanowaniu stanowiska Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyrażonego w wyroku z 19 listopada 2019 r. w połączonych sprawach C-585/18, C-624/18 i C-625/18, A.K. i in. przeciwko Sąd Najwyższy.
Wykładnia ta powinna umożliwiać kontrolę tego, czy w konkretnej sprawie nie dochodzi do naruszenia standardu niezależności i bezstronności gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.3. Wniosek o wyłączenie sędziego A. G. został oparty wyłącznie o przepis art. 41 § 1 k.p.k., co zostało powtórzone w treści uzasadnienia tego wniosku. Argumentacja wnioskodawczyni sprowadza się do twierdzenia, że skoro jest żoną posła, będącego w opozycji do partii rządzącej i kwestionującego reformę wymiaru sprawiedliwości, a sędzia A.
G. została wybrana przez KRS wyłonioną po kwestionowanych zmianach prawa oraz pełni funkcję Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarce przy Sądzie Okręgowym w P., to są to okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego.4. Wobec treści art. 26 § 2 u.SN ocena zasadności wniosku o wyłączenie sędziego A. G. nie leży w zakresie kognicji Sądu Najwyższego. Formułowane przez oskarżycielkę prywatną zarzuty, dotyczące wątpliwości co do bezstronności sędziego, wynikających z okoliczności awansu zawodowego oraz dodatkowej funkcji sędziego w odniesieniu do aktywności politycznej męża M.
K. winny być rozpoznane w trybie przewidzianym w art. 41 § 1 k.p.k. Uzasadnienie wniosku odwołuje się bowiem do okoliczności, które w świetle art. 41 § 1 k.p.k. mogą ewentualnie wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w tej sprawie. Nie są to natomiast okoliczności odnoszące się do braku niezawisłości sędziego albo braku niezależności sądu, o jakich mowa w art. 26 § 2 u.SN. Zbadanie podniesionych we wniosku zarzutów pozostaje zatem w kognicji sądu, rozpoznającego wniosek o wyłączenie sędziego na ogólnych zasadach.
Sąd Najwyższy nie dostrzega przy tym podstaw do tego, aby argumentację przywołaną dla uzasadnienia wniosku odczytywać i interpretować w inny sposób, niż to wynika z jej literalnego brzmienia, tym bardziej, że wnioskodawczyni wykonuje zawód adwokata. Przemawia to przeciwko nadawaniu złożonemu wnioskowi treści innej niż wynika to z jego warstwy językowej. Co więcej, wnioskodawczyni wprost wskazała, że w jej ocenie podstawą wniosku jest art. 41 § 1 k.p.k., a nie art. 26 § 2 u.SN (k.741).Doceniając wnikliwość Sąd Okręgowego oraz rozbudowaną argumentację przedstawioną w uzasadnieniu postanowienia z 5 stycznia 2021 r., mającą przekonać, że wniosek o wyłączenie powinien zostać rozpoznany na podstawie art. 26 § 2 u.SN, Sąd Najwyższy przyjął jednak, że właściwy do rozpoznania tego wniosku na ogólnych zasadach jest Sąd Okręgowy.
Mając zatem na względzie treść art. 42 § 4 k.p.k. (określającego tryb wyłączenia sędziego), zgodnie z którym o wyłączeniu orzeka sąd, przed którym toczy się postępowanie, Sąd Najwyższy przekazał wniosek o wyłączenie sędziego A. G. sądowi, przed którym toczy się postępowanie.5. Z tego względu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 35 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 4 k.p.k. w zw. z art. 26 § 2 u.SN przekazał wniosek do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w P. jako sądowi właściwemu.