Supreme Court allows retrial request by finding a constitutional violation regarding the binding force of its own three-chamber ruling.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court partially overturned its own January 2023 decision refusing a retrial request on grounds of obvious lack of merit. The appellant argued that the court's prior ruling was invalid because it exceeded the scope of the Constitutional Tribunal's binding precedent, thereby violating the right to a court under Article 6 of the ECHR. The court found that the three-chamber ruling remained binding and that the appellant's claim of a constitutional violation constituted a valid ground for reopening the proceedings.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.; Art. 6 ust. 1 EKPC: A ground for retrial exists when a party demonstrates that a prior Supreme Court ruling, having the force of law, violates constitutional standards or the right to a court, thereby creating an absolute cause for appeal.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
I KZ 5/23 POSTANOWIENIE Dnia 4 lipca 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Wąsek-Wiaderek (przewodniczący, sprawozdawca)SSN Jerzy GrubbaSSN Andrzej Stępka w sprawie D.C. po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na posiedzeniu w dniu 4 lipca 2023 r., zażalenia skazanego na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt I KO 110/22, o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania wobec jego oczywistej bezzasadności, postanowił:
1. na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. uchylić zaskarżone postanowienie co do punktu 1., tj. odmowy przyjęcia wniosku D.C. o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt I KK 343/22 wobec jego oczywistej bezzasadności, i sprawę w tym zakresie przekazać Sądowi Najwyższemu do ponownego rozpoznania;
2. pozostawić bez rozpoznania wniosek skazanego o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu do niniejszego postępowania zażaleniowego.
UZASADNIENIE
D.C. wystąpił do Sądu Najwyższego z osobistym wnioskiem o wznowienie postępowania, który dotyczył zarówno postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt VII Ka 1108/17, jak i postępowania kasacyjnego w sprawie o sygn. akt I KK 343/22.Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt I KO 110/22, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 545 § 3 k.p.k., odmówił przyjęcia wniosku D.C. o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt I KK 343/22 wobec jego oczywistej bezzasadności (pkt 1) oraz – w zakresie sygnalizującym potrzebę wznowienia z urzędu (art. 9 § 2 k.p.k.) postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt VII Ka 1108/17 – stwierdził swoją niewłaściwość a sprawę przekazał zgodnie z właściwością Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu (pkt 2).Zażalenie na to postanowienie (pismo z dnia 30 stycznia 2023 r. – k.
2) wniósł skazany D.C. Skazany wyraźnie zaznaczył, że zaskarża jedynie punkt 1. postanowienia, tj. rozstrzygnięcie o odmowie przyjęcia wniosku wobec jego oczywistej bezzasadności. W zażaleniu podniósł jeden zarzut rażącego naruszenia przepisów prawa w postaci art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 8 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. w zw. z art. 519 k.p.k. w zw. z art. 92 k.p.k. w zw. z art. 9 § 2 k.p.k. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w punkcie 1. i przyjęcie wniosku o wznowienie postępowania do rozpoznania.Jednocześnie pismem z dnia 27 stycznia 2023 r. (k.
19) skazany zwrócił się z wnioskiem o wyznaczenie mu obrońcy celem sporządzenia zażalenia na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., sygn. akt I KO 110/22.Kolejnym pismem z dnia 30 stycznia 2023 r. skazany wystąpił z wnioskiem o rozpoznania jego zażalenia w składzie trzech sędziów (k. 21).W dniu 8 marca 2023 r. SSN Kazimierz Klugiewicz, któremu przydzielono do rozpoznania zażalenie skazanego, złożył oświadczenie o wyłączeniu w trybie art. 40 § 3 k.p.k. W związku z powyższym, zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracami Izby Karnej z dnia 13 marca 2023 r. sprawa została przydzielona SSN Małgorzacie Wąsek-Wiaderek (k. 29).Pismem z dnia 15 marca 2023 r. skazany wniósł o wstrzymanie wykonania wyroku wskazując, że jego wniosek dotyczy spraw:
VII K 578/10 Sądu Rejonowego w Zielonej Górze; II K 749/06 Sądu Rejonowego w Zielonej Górze; II K 528/12 Sądu Rejonowego w Sulęcinie; II K 262/09 Sądu Rejonowego w Zielonej Górze (k. 32). Na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Izby Karnej Sądu Najwyższego ww. pismo zostało zwrócone skazanemu z pouczeniem, że wniosek w przedmiocie wstrzymania powinien zostać złożony do Sądu I instancji (k. 36).Pismem z dnia 2 marca 2023 r. (k.
39) skazany wniósł o wyznaczenie mu obrońcy z urzędu do niniejszego postępowania zażaleniowego. W uzasadnieniu tego wniosku opisał swoją sytuację finansową i materialną. Skazany wniósł też skargę na przewlekłość postępowania w niniejszej sprawie, która została pozostawiona bez rozpoznania postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r. (sygn. I NSP 92/23). Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Zażalenie odniosło ten skutek, że spowodowało uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Najwyższemu z uwagi na to, że zaskarżone postanowienie zostało dotknięte uchybieniem o randze tzw. bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.Sąd Najwyższy, na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o Sądzie Najwyższym (tj.
Dz. U. 2021, poz. 154 ze zm.; dalej: ustawa o SN), pozostaje związany uchwałą trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110- 1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), gdzie stwierdzono, że: „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.
U. z 2018 r. poz. 3)”. Cytowana uchwała z mocy prawa ma moc zasady prawnej, co oznacza, że jest nią związany każdy skład Sądu Najwyższego dotąd, dopóki nie nastąpi odstąpienie od niej, określone w art. 88 ust. 2 ustawy o SN. Do dnia rozpoznania niniejszej sprawy takie odstąpienie nie nastąpiło, co oznacza, że zachowuje ona moc obowiązującą.Stanowisko zawarte w uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego zostało następnie potwierdzone w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 (OSNK 2002, z. 6, poz. 22), gdzie wskazano m.in., iż:
„brak podstaw do przyjęcia a priori, że każdy sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Taka sytuacja zachodzi jedynie w stosunku do sędziów Sądu Najwyższego, którzy otrzymali nominacje w takich warunkach”. Także w kolejnych orzeczeniach potwierdzono wykładnię prawa przedstawioną w uchwale z dnia 23 stycznia 2020 r.
W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, podkreślono, że uchwała trzech Izb stanowiąca zasadę prawną wiąże wszystkie składy orzekające Sądu Najwyższego, a także, iż nie zaistniała żadna sytuacja pozwalająca uznać, że została ona unieważniona, nie obowiązuje jako orzeczenie sądu, jako uchwała wykładnicza, interpretująca prawo, że została ona wyeliminowana z porządku prawnego i nie wywiera skutków prawnych. Wniosek skazanego D.C. o wznowienie postępowania rozpoznał Sąd Najwyższy w składzie jednego sędziego w osobie SSN X.Y.
W sprawie tej orzekał zatem sędzia Sądu Najwyższego, o którym mowa w przytoczonych orzeczeniach. SSN X.Y. został bowiem powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej postanowieniem z dnia 7 marca 2022 r., nr […] (M.P. […]), na skutek wydania przez Krajową Radę Sądownictwa, ukształtowaną w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), uchwały nr […] z dnia […] r.Sąd Najwyższy stanął już na stanowisku, że kwalifikowana wada prawna orzeczenia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zachodzi w sytuacji rozpoznania przez sędziego Sądu Najwyższego, o którym mowa w tezie uchwały trzech Izb Sądu Najwyższego i w uchwale w sprawie I KZP 2/22, wniosku skazanego o wznowienie postępowania w trybie art. 545 § 3 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2021 r., I KZ 29/21; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2022 r., I KZ 61/21; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2022 r., V KZ 64/21; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2022 r., II KZ 39/22).
Sąd Najwyższy w tym składzie podziela argumentację tam zaprezentowaną i nie widzi potrzeby jej powielania w uzasadnieniu niniejszego postanowienia. Jedynie pokrótce można wskazać, że w tego rodzaju postępowaniu Sąd Najwyższy także pozostaje związany zasadą prawną wynikającą z uchwały trzech Izb Sądu Najwyższego. Ponadto, podając za trafnym poglądem wyrażonym w przywołanych sprawach, skoro ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie zwykłego środka odwoławczego od postanowienia o odmowie przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania w trybie art. 545 § 3 k.p.k., to istotą takiego środka odwoławczego musi być również kontrola czy sąd rozpoznający taki wniosek był sądem, o którym mowa w art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a zatem niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym ustawą.
Przepis ten znajduje bowiem zastosowanie także, gdy postępowanie, chociaż uznane w prawie krajowym za „nadzwyczajne” albo „wyjątkowe”, z natury i w swoim zakresie jest podobne do zwykłego postępowania odwoławczego. Sąd Najwyższy dostrzega, że w dniu 20 kwietnia 2020 r. w sprawie o sygn. akt U 2/20 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. jest niezgodna z:a) art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,b) art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.
U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30, ze zm.),c) art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) – OTK-A 2020, poz. 61.W niniejszej sprawie koniecznym jednak było pominięcie przytoczonego stanowiska Trybunału. Jak słusznie wskazano w orzecznictwie, „w orzeczeniu tym nie dokonano oceny zgodności przepisów aktu prawnego z Konstytucją, w zakresie w jakim mowa jest w art. 188 pkt. 1 Konstytucji, ani nie orzeczono w żadnej innej sprawie wskazanej w art. 188 Konstytucji.
Jak wynika z sentencji stwierdzono w nim niezgodność uchwały 3 Izb SN (BSA 1-4110-1/20) z wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi. Wydano więc w istocie orzeczenie wykraczające poza zawarty w art. 188 Konstytucji katalog orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji uzyskują moc powszechnie obowiązującą. Wyrok ten nie uzyskał zatem mocy powszechnie obowiązującego orzeczenia i co oczywiste nie mógł uchylić uchwały 3 Izb SN (BSA 1-4110-1/20), ani przesądzić o jej obowiązywaniu. Stanowić mógł zatem jedynie wyraz określonego i niewiążącego poglądu prawnego tego organu (Trybunału Konstytucyjnego), który jednak w ocenie Sądu Najwyższego jest pozbawiony racji, nie może zatem tym bardziej wiązać Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie” (tak: postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i I KO 80/21; por. także m.in.: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ 59/21; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/12).Podsumowując, w związku z tym, że uchwała trzech Izb Sądu Najwyższego, mająca moc zasady prawnej, nadal wiąże wszystkie składy Sądu Najwyższego, a także z uwagi na konieczność ochrony podstawowych praw człowieka, w tym wypadku prawa skazanego D.C. do sądu w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC, należało stwierdzić w tej sprawie zaistnienie tzw. bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.W związku z rozstrzygnięciem z punktu 1 niniejszego postanowienia wniosek skazanego o wyznaczenie obrońcy z urzędu do postępowania zażaleniowego należało pozostawić bez rozpoznania.Niejako na marginesie należy zaznaczyć, że Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie wyłącznie co do punktu 1, tj. w zakresie odmowy przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania w trybie art. 545 § 3 k.p.k.
Oznacza to, że rozstrzygnięcie z punktu 2, tj. przekazanie wniosku o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt VII Ka 1108/17, pozostaje w mocy. Skazany nie kwestionował tego rozstrzygnięcia. Ponadto, postanowienie o przekazaniu sprawy według właściwości wydane przez Sąd Najwyższy nie jest zaskarżalne (art. 426 § 1 k.p.k.). Nawet gdyby skazany zaskarżył postanowienie wydane w sprawie I KO 110/22 w całości, należałoby je pozostawić bez rozpoznania w części dotyczącej punktu 2, tj. przekazania Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu sprawy o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Zielonej Górze z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt VII Ka 1108/17.Przy ponownym rozpoznaniu osobistego wniosku skazanego o wznowienie postępowania kasacyjnego zakończonego wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2022 r. w sprawie o sygn.
I KK 343/22, Sąd Najwyższy powinien rozważyć, czy ze względu na charakter tego rozstrzygnięcia i wydanie go w postępowaniu kasacyjnym, złożenie wniosku o wznowienie w tej sprawie jest dopuszczalne. W zaskarżonym postanowieniu przyjęto dopuszczalność takiego wniosku z mocy prawa, skoro zastosowano procedurę z art. 545 § 3 k.p.k. i wydano postanowienie a nie zarządzenie. Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej niniejszego postanowienia. (TM)[ms]