Legislator Giurisprudenza & Legislazione
I KK 436/22 Generato dall'IA

Supreme Court quashes lower court verdict for failure to exclude time periods where defendant served prior prison sentence.

Numero d'incarto I KK 436/22
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the Regional Court's conviction for non-payment of alimony, ruling that the defendant could not be held criminally liable during periods he was already serving a prison sentence. The court held that the statutory requirement for a specific duration of non-payment was not met for the disputed timeframe because the defendant lacked the means to pay while incarcerated. Consequently, the case was remanded to the Regional Court to re-evaluate the crime's temporal scope and sentencing.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 17 § 1 pkt 7 in principio k.p.k.; Art. 209 § 1 k.k.: The principle of ne bis in idem applies only when crime periods are identical or fully covered by a prior final judgment; serving a prison sentence objectively prevents the realization of the intent to evade alimony obligations during that time.

Parole chiave

Generato dall'IA
non-payment of alimony prison sentence exclusion ne bis in idem principle criminal liability duration Supreme Court cassation remand for retrial statutory duration requirement privazione della libertà

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 17 § 1 pkt 7 in principio k.p.k.
z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.
Art. 209 § 1 k.k.
czynu z art. 209 § 1 k.k., za co na mocy art.
Art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.
Prokurator Generalny, który zarzucił orzeczeniu rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. i art.
Art. 366 § 1 k.p.k.
i art. 366 § 1 k.p.k. w zw.
Art. 410 k.p.k.
366 § 1 k.p.k.), przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności ujawnionych w toku rozprawy (art. 410 k.p.k.).
Art. 11 § 1 k.k.
art. 11 § 1 k.k., określenia przypisanego D.
Art. 537 § 2 k.p.k.
Wydanie przez Sąd Najwyższy po uchyleniu zaskarżonego orzeczenia wyroku uniewinniającego nie było możliwe, albowiem rozstrzygnięcie w tej sprawie musi modyfikować ramy czasowe czynu oskarżonego, jakie zostały wskazane w akcie oskarżenia, a tego kompetencja Sądu Najwyższego określona w art. 537 § 2 k.p.k.
Art. 443 k.p.k.
nie obejmuje.Sąd pierwszej instancji, rozpoznając ponownie sprawę, uwzględni powyższe rozważania, a także ograniczenia wynikające z art. 443 w zw.
Art. 518 k.p.k.
art. 209 § 1 k.k
skazanego za czyn z art. 209 § 1 k.k.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
IV KK 186/20
Supreme Court quashes alimentary neglect conviction due to procedural violation regarding overlapping time periods.
II KK 222/17
Supreme Court dismisses second conviction for non-feeding as res judicata bars duplicate prosecution for same act.
V KK 272/04
wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 23 lutego 2021 r., IV KK 186/20; z dnia 9 sierpnia 2017 r., II KK 222/17; z dnia 17 listopada 2004 r., V KK 272/04).
V KK 10/02
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2002 r., V KK 10/02).Trafnie wskazuje się też w kasacji, że z ram ustalonego w zaskarżonym wyroku okresu od dnia 5 lipca 2019 r.
V KK 74/19
Supreme Court quashes lower court ruling on compulsory psychiatric detention, requiring full social danger assessment.
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt I KK 436/22 WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 stycznia 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Michał Laskowski (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Piotr Mirek‎SSN Paweł WilińskiProtokolant Agnieszka Niewiadomska w sprawie D. A. skazanego za czyn z art. 209 § 1 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 11 stycznia 2023 r., kasacji Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu z dnia 15 października 2020 r., VIII K 504/20, uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu Poznań-Stare Miasto w Poznaniu do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu, wyrokiem z dnia 15 października 2020 r., VIII K 504/20, uznał D. A. za winnego tego, że w okresie od 5 lipca 2019 r. do 15 maja 2020 r. w P. z wyłączeniem okresu od 11 stycznia 2020 r. do 13 maja 2020 r. uchylał się od obowiązku alimentacyjnego określonego wyrokiem z dnia 16 lutego 2017 r. Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu w sprawie o sygn. akt IV RC 806/16 na rzecz małoletniej J. A. reprezentowanej przez matkę J. M., gdzie łączna wysokość zaległości stanowi co najmniej trzy świadczenia okresowe wskazane po 700 złotych miesięcznie, tj. czynu z art. 209 § 1 k.k., za co na mocy art. 209 § 1 k.k. wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności.

Na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. Sąd zwolnił oskarżonego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych.Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 23 października 2020 r., bez postępowania odwoławczego.Powyższy wyrok zaskarżył na korzyść skazanego D. A. Prokurator Generalny, który zarzucił orzeczeniu rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. i art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k., polegające na zaniechaniu wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, dotyczących uprzedniej karalności oskarżonego oraz nienależytym uwzględnieniu, wynikających z ujawnionego na rozprawie materiału dowodowego okoliczności związanych z odbywaniem przez oskarżonego w okresie od 11 stycznia 2020 r. do 13 maja 2020 r. kary pozbawienia wolności i nierozważenie ich w aspekcie realizacji znamion występku niealimentacji, co doprowadziło do wadliwego, również z rażącym naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 11 § 1 k.k., określenia przypisanego D.

A. czynu i skazania go wyrokiem z dnia 15 października 2020 r., sygn. akt VIII K 504/20, za cały zarzucany mu aktem oskarżenia czyn z art. 209 § 1 k.k.. popełniony w okresie od 5 lipca 2019 do 15 maja 2020 r. z wyłączeniem okresu od 11 stycznia 2020 r. do 13 maja 2020 r., podczas gdy za występek na szkodę tej samej małoletniej pokrzywdzonej, zamykający się w granicach od 10 października 2018 r. do 6 grudnia 2019 r., został on już uprzednio prawomocnie skazany wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 23 marca 2020 r., sygn. akt VI K 212/20, a nadto w okresie zaledwie 2 dni, tj. od 14 do 15 maja 2020 r. oskarżony nie mógł wypełnić ustawowych znamion czynu zabronionego z art. 209 § 1 k.k., do realizacji którego ustawodawca wymaga skutku w postaci co najmniej 3-miesięcznej zaległości w świadczeniu obowiązku alimentacyjnego Podnosząc ten zarzut, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu Poznań-Stare Miasto w Poznaniu do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy zważył, co następuje.Wniesiona kasacja jest oczywiście zasadna, co pozwalało na rozpoznanie jej na posiedzeniu bez udziału stron w trybie art. 535 § 5 k.p.k.Jak słusznie wskazuje Prokurator Generalny, Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, wyrokiem nakazowym z dnia 23 marca 2020 r., VI K 212/20, uznał D.

A. za winnego tego, że w okresie od 10 października 2018 r. do 6 grudnia 2019 r. w P. uchylał się od wykonywania ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec małoletniej J. A. określonego co do wysokości w wyroku zaocznym Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, IV Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 16 lutego 2017 r. , IV RC 806/16 na kwotę 700 złotych, co spowodowało, że łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowiła równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych, a nadto poprzez zaniechanie wpłat naraził małoletnią J.

A. na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, tj. czynu z art. 209 § 1a k.k., za co na podstawie art. 209 § 1a k.k. w zw. z art. 34 § 1, § 1 a pkt 1, § 1 b k.k. w zw. z art. 35 § 1 k.k. wymierzył mu karę roku i 6 miesięcy ograniczenia wolności polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym. W pkt II wskazanego wyroku nakazowego, działając na podstawie art. 34 § 3 k.k. w zw. z art. 72 § 1 pkt 3 k.k. Sąd zobowiązał oskarżonego do wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie córki J.

A..Wskazany wyrok nakazowy, wobec braku sprzeciwu uprawnionych stron, którym prawidłowo doręczono odpisy orzeczenia, uprawomocnił się w dniu 3 czerwca 2020 r. Z zestawienia opisów czynów przypisanych skazanemu w zaskarżonym wyroku, jak i we wcześniejszym wyroku nakazowym wynika, iż wydane orzeczenia dotyczą przestępstw niealimentacji popełnionych przez oskarżonego D. A. na szkodę tej samej małoletniej pokrzywdzonej, których okresy częściowo się pokrywają (a ujmując to dokładnie – okres czynu przypisanego w wyroku nakazowym mieści się w całości w okresie czynu przypisanego w zaskarżonym wyroku, przy czym ten ostatni okres wykracza także poza ramy czasowe ustalone dla przestępstwa niealimentacji w wyroku nakazowym).

W tym kontekście wskazać należy, że na sądzie rozpoznającym sprawę ciąży obowiązek dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy (art. 366 § 1 k.p.k.), przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności ujawnionych w toku rozprawy (art. 410 k.p.k.). Ma to szczególne znaczenie przy ustalaniu czasu popełnienia przestępstwa (art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.) w odniesieniu do czynów rozciągniętych w czasie, przy których – jak wskazuje doświadczenie zawodowe – mogą być niekiedy prowadzone dwa różne postępowania (zwłaszcza w sprawach o przestępstwa określone w art. 207 i art. 209 k.k.) – przy czym okresy czynów, będących przedmiotem różnych postępowań, mogą się w całości pokrywać, mogą się wzajemnie krzyżować albo jeden może zawierać się w całości w drugim (jak w niniejszej sprawie).

Wypełnienie powyższych obowiązków procesowych w rozważanym tu zakresie ma zapobiec prowadzeniu postępowania o czyn, co do którego (przynajmniej w części) już prawomocnie rozstrzygnięto albo uprzednio wszczęto postępowanie, które nadal się toczy. Jest to szczególnie ważne, gdyż państwo nie zapewnia skutecznych instrumentów pozwalających na weryfikowanie badania zaistnienia negatywnej przesłanki procesowej określonej w art. 17 § 1 pkt 7 in fine k.p.k. (w tej sprawie dane z Krajowego Rejestru Karnego, jakimi dysponował Sąd Rejonowy (według stanu na dzień 7 lipca 2020 r.) nie obejmowały wyroku nakazowego z dnia 23 marca 2020 r.).

Pierwotny błąd, jaki zaistniał w tej sprawie (naruszenie art. 17 § 1 pkt 7 in fine k.p.k), popełniła prokuratura, która nie uwzględniła tego, że część czynu zarzuconego podejrzanemu w tej sprawie, była już przedmiotem wcześniej wszczętego postępowania. W takich sprawach, przy braku bardziej skutecznych instrumentów procesowo-informatycznych, pozwalających na sprawdzenie w toku postępowania, czy czyn (jego część) nie jest przedmiotem innego, już wszczętego postępowania, organy procesowe (a więc w pierwszej kolejności prokuratura lub Policja, a następnie sąd) powinny dokładać szczególnej staranności i w ramach czynności przesłuchania świadków oraz podejrzanego i oskarżonego dopytywać uczestników procesu o to, czy nie toczy się (względnie nie toczyło się) postępowanie o podobny czyn, jak będący przedmiotem postępowania.

Informacje uzyskane od świadków, podejrzanych i oskarżonych pozwolą w większym stopniu ustrzec się organom procesowym przed naruszeniem art. 17 § 1 pkt 7 in fine k.p.k.Przypisanie oskarżonemu w tej sprawie fragmentu czynu, który był już przedmiotem prawomocnego osądu w innej sprawie nie stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci rei iudicatae. W orzecznictwie już od dawna wskazuje się bowiem, że negatywna przesłanka procesowa określona w art. 17 § 1 pkt 7 in principio k.p.k. zachodzi wyłącznie w sytuacji, gdy okresy obu przypisanych oskarżonemu czynów pokrywają się ze sobą i są identyczne, względnie gdy okres określony w sprawie następnej został w całości objęty skazaniem w sprawie rozpoznawanej poprzednio, prawomocnie już zakończonej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 23 lutego 2021 r., IV KK 186/20; z dnia 9 sierpnia 2017 r., II KK 222/17; z dnia 17 listopada 2004 r., V KK 272/04).

W wypadku przestępstw wielokrotnych, do których należy występek z art. 209 § 1 k.k., nie ma stanu rzeczy osądzonej, jeśli uprzednie prawomocne skazanie dotyczy tylko fragmentu zarzuconego później czynu. Uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego w okresie nieobjętym prawomocnym skazaniem jest już nowym czynem przestępnym, pociągającym dalszą odpowiedzialność kamą, przy czym granice czasowe kolejnego przestępstwa powinny być dokładnie określone, z uwzględnieniem treści poprzedniego wyroku skazującego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2002 r., V KK 10/02).Trafnie wskazuje się też w kasacji, że z ram ustalonego w zaskarżonym wyroku okresu od dnia 5 lipca 2019 r. do dnia 15 maja 2020 r. prawidłowo wyłączono okres od dnia 11 stycznia do dnia 13 maja 2020 r., albowiem D.

A. w tym czasie odbywał karę pozbawienia wolności. Jak trafnie podkreśla się natomiast w orzecznictwie sądowym, nie sposób wykazać realizacji bezprawnego zamiaru uchylania się od płatności alimentów w sytuacji, kiedy zobowiązany do ich płacenia odbywa karę pozbawienia wolności i nie uzyskuje w zakładzie karnym dochodów, co obiektywnie uniemożliwia mu realizację takiego obowiązku (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2010 r., V KK 74/19). Oznacza to – w świetle treści art. 209 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym od dnia 31 maja 2017 r.

– że D. A. nie mógł zrealizować ustawowych znamion czynu zabronionego z art. 209 § 1 k.k. w okresie po opuszczeniu zakładu karnego, a więc w dniach 14 i 15 maja 2020 r. Znamion tego typu czynu zabronionego nie wypełnia także ustalony przez Sąd Rejonowy okres uchylania się od alimentacji w dniach od 7 grudnia 2019 r. do 20 stycznia 2020 r., przy ograniczeniach wynikających z art. 17 § 1 pkt 7 in fine k.p.k. Art. 209 § 1 k.k. wymaga bowiem, aby łączna wysokość powstałych wskutek niealimentacji zaległości stanowiła równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo jeżeli opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące.

Znamię to, z uwagi na to, że między 7 grudnia 2019 r. a 20 stycznia 2020 r. upłynął jedynie miesiąc i 13 dni, nie zostało w tej sprawie spełnione. Wobec powyższego konieczne stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy D. A. Sądowi Rejonowemu Poznań-Stare Miasto w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Wydanie przez Sąd Najwyższy po uchyleniu zaskarżonego orzeczenia wyroku uniewinniającego nie było możliwe, albowiem rozstrzygnięcie w tej sprawie musi modyfikować ramy czasowe czynu oskarżonego, jakie zostały wskazane w akcie oskarżenia, a tego kompetencja Sądu Najwyższego określona w art. 537 § 2 k.p.k. nie obejmuje.Sąd pierwszej instancji, rozpoznając ponownie sprawę, uwzględni powyższe rozważania, a także ograniczenia wynikające z art. 443 w zw. z art. 518 k.p.k.