Supreme Court dismisses appeal against domestic violence eviction order, ruling cassation inadmissible under civil procedure law.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the appellant's cassation appeal against a lower court order requiring a family member to vacate a shared residence due to domestic violence. The appellant argued that the decision violated civil procedure rights and the European Convention on Human Rights, claiming a right to appeal. The court held that the specific provisions of the Anti-Domestic Violence Act and the Civil Procedure Code exclude cassation review for such eviction orders to ensure rapid factual determination and adaptability to changing circumstances.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 11a ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie; art. 5191 k.p.c.: In proceedings ordering a family member to leave a shared residence due to domestic violence, a cassation appeal is inadmissible as the matter falls outside the scope of civil procedure law allowing such appeals.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt I CZ 28/17 POSTANOWIENIE Dnia 3 marca 2017 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marta Romańska (przewodniczący)SSN Paweł Grzegorczyk (sprawozdawca)SSN Kazimierz Zawada w sprawie z wniosku K.K.przy uczestnictwie W.K.o zobowiązanie uczestnika do opuszczenia mieszkania,po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 3 marca 2017 r.,zażalenia uczestnika postępowania na postanowienie Sądu Okręgowego w K.z dnia 2 stycznia 2017 r., sygn. akt I Ca …/16, oddala zażalenie i zasądza od uczestnika postępowania W.K. na rzecz wnioskodawczyni K.K. 240 (dwieście czterdzieści 00/100) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 2 stycznia 2017 r. Sąd Okręgowy w K. odrzucił skargę kasacyjną uczestnika W.K. na postanowienie zobowiązujące W.K., na wniosek K.K., do opuszczenia mieszkania, wydane na podstawie art. 11a ustawy z dnia 22 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (jedn. tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 1390 - dalej: „u.p.p.r.”). Sąd Okręgowy uznał, na podstawie art. 5191 k.p.c. rozumianego a contrario, że w sprawach o zobowiązanie członka rodziny do opuszczenia mieszkania skarga kasacyjna nie przysługuje. W zażaleniu uczestnik wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, zarzucając naruszenie art. 5191 w związku z art. 3986 § 2 k.p.c. oraz art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie, dnia 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm. - dalej:
„EKPCz”). Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 11a u.p.p.r., w sprawach o zobowiązanie członka rodziny, zajmującego wspólnie mieszkanie, do opuszczenia mieszkania na żądanie osoby dotkniętej przemocą w rodzinie, stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym. Sprawy te podlegają rozpoznaniu na rozprawie, która powinna odbyć się w terminie miesiąca od dnia wpływu wniosku; postanowienie jest wykonalne z chwilą ogłoszenia i może być zmienione lub uchylone w razie zmiany okoliczności.
Przepisy ustawy z dnia 22 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie nie zawierają samodzielnej regulacji dopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawach o zobowiązanie do opuszczenia mieszkania, co prowadzi do wniosku, że zasadnicze znaczenie przy ocenie tego zagadnienia ma art. 5191 k.p.c. Przepis ten wyszczególnia rodzaje spraw, w których przysługuje skarga kasacyjna w sprawach rozpoznawanych w trybie nieprocesowym. Katalog ten obejmuje przede wszystkim sprawy z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego, w których droga do wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie orzekające co do istoty sprawy jest otwarta, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 5191 § 1 k.p.c.).
W pozostałych sprawach rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym skarga kasacyjna jest dopuszczalna tylko w przypadkach określonych w art. 5191 § 2 i 3 k.p.c. Sprawa, w której wydano zaskarżone postanowienie, nie mieści się w sprawach wyszczególnionych w art. 5191 § 2 i 3 k.p.c., zatem dopuszczalność wniesienia skargi kasacyjnej mogłaby wynikać jedynie z zakwalifikowania jej do kategorii spraw z zakresu prawa osobowego. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, dziedzina prawa osobowego mieści w sobie problematykę statusu osób fizycznych i prawnych, ich zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych, a także ochrony dóbr osobistych, o której stanowią art. 23, 24 i 43 k.c. (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 30 maja 2001 r., III CKN 155/01, OSNC 2002, nr 2, poz. 21, z dnia 20 kwietnia 2011 r., I CZ 21/11, OSNC-ZD 2012, nr B, poz. 32 i z dnia 20 lutego 2014 r., I CZ 8/14, OSNC 2015, nr 1, poz. 11).
W świetle systematyki kodeksu postępowania cywilnego sprawami z zakresu prawa osobowego są sprawy unormowane w dziale I tytułu II księgi drugiej części pierwszej, do których należą sprawy o uznanie za zmarłego, o stwierdzenie zgonu i o ubezwłasnowolnienie. Ponadto, do spraw z zakresu prawa osobowego mogą być zaliczone sprawy wypływające z ustaw pozakodeksowych, które wykazują silny związek z określoną wyżej problematyką prawa osobowego. Za takie uznano m.in. sprawy z zakresu ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Prawo o aktach stanu cywilnego (jedn. tekst:
Dz.U. z 2016 r., poz. 2064 ze zm.; por. jednak postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 2014 r., I CSK 484/15, nie publ.), sprawy dotyczące obowiązku poddania się leczeniu w zamkniętym zakładzie lecznictwa odwykowego na podstawie art. 26 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (jedn. tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 487 ze zm.; por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2008 r., III CSK 178/08, OSNC 2009, nr 9, poz. 129) oraz sprawy dotyczące ochrony zdrowia psychicznego (ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, jedn. tekst:
Dz.U. z 2016 r., poz. 546 ze zm.; por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2001 r., III CKN 1454/00, OSNC 2001, nr 7-8, poz. 116).Sprawy toczące się na podstawie art. 11a u.p.p.r. wykazują łączność z problematyką prawa osobowego w kontekście definicji przemocy w rodzinie, która odwołuje się do praw i dóbr osobistych (art. 2 pkt 2 u.p.p.r.). Powiązanie to ma jednak tylko wtórny, wynikający z odizolowania sprawcy przemocy od jej ofiary, charakter i jest zbyt słabe, aby uznać te sprawy za sprawy z zakresu prawa osobowego.
Punkt ciężkości regulacji zawartej w art. 11a u.p.p.r. sprowadza się do szybkiej zmiany istniejącego stanu rzeczy polegającego na wspólnym zajmowaniu mieszkania przez osobę stosującą przemoc i czyniącą szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie, przez nakazanie tej osobie opuszczenia mieszkania. Skutkiem uwzględnienia wniosku jest zatem w pierwszej kolejności wyłączenie możliwości korzystania z mieszkania przez członka rodziny, przeciwko któremu kieruje się wniosek, przy czym ma ono czasowy charakter w tym sensie, że może zostać uchylone w razie zmiany okoliczności sprawy.
Miarodajnych odniesień dla tego rozwiązania nie należy tym samym poszukiwać w przepisach składających się na powszechny system ochrony dóbr osobistych (art. 23, 24 i 43 k.c.), lecz raczej w art. 58 § 2 zdanie drugie k.r.o., który umożliwia, na żądanie jednego z małżonków, orzeczenie eksmisji wobec drugiego małżonka, jeżeli swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia on wspólne zamieszkiwanie. W zestawieniu z art. 58 § 2 zdanie drugie k.r.o. przepis art. 11a u.p.p.r. może jednak znaleźć zastosowanie w znacznie szerszym spektrum sytuacji, ograniczonym jedynie przedmiotowym zakresem zastosowania ustawy z dnia 22 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.
Przeciwko dopuszczalności skargi kasacyjnej w sprawach, o których stanowi art. 11a u.p.p.r., przemawiają ponadto dwa istotne argumenty. Po pierwsze, pierwszorzędne znaczenie dla zasadności wniosku mają niewątpliwie ustalenia faktyczne, zarówno w sferze stwierdzenia, że doszło do przemocy w rodzinie, jak i tego, że przemoc ta czyni szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie. Ustalenia te, zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c., uchylają się tymczasem od kontroli kasacyjnej. Po drugie, stan faktyczny cechuje się w rozważanych sprawach znaczną zmiennością, co wziął pod uwagę prawodawca, wskazując wprost na dopuszczalność zmiany lub uchylenia postanowienia, jeżeli okoliczności sprawy ulegną zmianie (art. 11a ust. 2 zdanie trzecie u.p.p.r.).
Kontrola kasacyjna w tego rodzaju sprawach - wobec dynamiki zmian stanu faktycznego - mogłaby okazać się często bezprzedmiotowa. W konsekwencji należy przyjąć, że od postanowienia zobowiązującego członka rodziny, który stosując przemoc w rodzinie czyni szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie, do opuszczenia mieszkania na podstawie art. 11a u.p.p.r., skarga kasacyjna jest niedopuszczalna. Tezy tej nie zmienia zarzut naruszenia art. 13 EKPCz, postawiony w zażaleniu z pominięciem tego, że ani art. 6 ust. 1, ani art. 13 EKPCz nie gwarantują prawa do zaskarżenia orzeczenia sądowego w sprawach cywilnych (por. orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 17 stycznia 1970 r. w sprawie Delcourt przeciwko Belgii, nr 2689/65 i z dnia 12 stycznia 2010 r. w sprawie Bąkowska przeciwko Polsce, nr 33539/02).
Z tych powodów, na podstawie art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 i art. 13 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji. kc jw