Supreme Court dismisses cassation appeal in inheritance partition case, rejecting claims of procedural unfairness and value instability.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court of Poland dismissed the cassation appeal filed by A.K. against the appellate court's decision on the partition of an estate. The appellant argued that the lower court erred in valuing the estate after a fire and violated procedural rights by failing to appoint an expert. The court rejected these claims, noting that the appellant actively participated in the proceedings and that a mere disagreement with the outcome does not constitute a loss of defense rights. Consequently, the appeal was rejected, and the appellant was ordered to pay costs.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 3989 § 1 k.p.c.; Art. 379 pkt 5 k.p.c.; A cassation appeal is admissible only if it raises a significant legal issue or proves a loss of defense rights, which requires a total inability to defend one's rights, not merely an unfavorable outcome or temporary communication delays.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IATesto completo
I CSK 2770/23 POSTANOWIENIE 5 września 2024 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Marta Romańska na posiedzeniu niejawnym 5 września 2024 r. w Warszawiew sprawie z wniosku A.K.z udziałem A.K.1o dział spadku,na skutek skargi kasacyjnej A.K. od postanowienia Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawiez 7 lutego 2023 r., IV Ca 1665/22, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od wnioskodawcy na rzecz uczestniczki kwotę 5.400 (pięć tysiące czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od doręczenia wnioskodawcy odpisu niniejszego postanowienia. A.W.
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do przytoczonych przesłanek, a rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o których jest mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na konieczność rozważenia istotnego zagadnienia prawnego w związku z przyjęciem przez Sąd odwoławczy wartości spadku ulegającego podziałowi według wartości ustalonej w toku postępowania prowadzonego przed Sądem pierwszej instancji, podczas gdy wartość spadku uległa zmianie wskutek zdarzenia nadzwyczajnego spowodowanego pożarem już po wydaniu postanowienia merytorycznego przez Sąd pierwszej instancji, a przed wydaniem postanowienia merytorycznego przez Sąd drugiej instancji, a ponadto z uwagi na potrzebę rozważenia czy ustalenie powyższej okoliczności przez Sąd Okręgowy jest prawidłowe w świetle art. 684 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i czy jest możliwe bez zasięgnięcia wiedzy specjalnej z zakresu wyceny nieruchomości.
Dodatkowo skarżący podniósł, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, gdyż Sąd Okręgowy dopuścił się opisanych powyżej naruszeń przepisów postępowania oraz prawa materialnego w postaci niewłaściwego zastosowania art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 286 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 684 k.p.c. i art. 156 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, orzekając w sprawie w sposób całkowicie arbitralny w oderwaniu od przepisów prawa i z pominięciem zdarzenia nadzwyczajnego w postaci pożaru budynku posadowionego na nieruchomości wchodzącej w skład spadku.Skarżący stwierdził, że doszło również do realizacji przesłanki z art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. poprzez pozbawienie go możliwości obrony swoich praw, a mianowicie z uwagi na prowadzenie rozprawy zdalnej pod nieobecność wnioskodawcy i jego pełnomocnika pomimo utraty transmisji, a następnie po wyrażeniu stanowiska przez uczestniczkę postępowania i jej pełnomocnika oraz niepoinformowanie pełnomocnika wnioskodawcy oraz A.K. o treści powyższego, co uniemożliwiło zajęcie stanowiska i reakcję procesową.Zgodnie z ustaloną linią orzecznictwa, powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego jako na przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga zidentyfikowania problemu o charakterze abstrakcyjnym, nierozstrzygniętego w dotychczasowym orzecznictwie i wymagającego pogłębionej wykładni.
Skarżący powinien to zagadnienie sformułować oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą tezę o możliwości rozbieżnych ocen prawnych w związku ze stosowaniem przepisów, na tle których ono powstało. Zagadnienie powinno być ponadto „istotne” z uwagi na wagę problemu interpretacyjnego, którego dotyczy dla systemu prawa. Skoro jednak skarga kasacyjna jest wnoszona w konkretnej sprawie, to zarówno charakter rozpoznawanego roszczenia, jak i ustalony przez sądy meriti stan faktyczny, którym Sąd Najwyższy byłby związany (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.), musi pozostawać w związku z przedstawionym przez skarżącego zagadnieniem prawnym i pozwalać na jego rozstrzygnięcie.
Skarżący sformułował wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w sposób niespełniający wymogów art. 3989 § 1 k.p.c. Mimo że powołał się na przesłanki wystąpienia istotnego zagadnienia prawnego i oczywistość skargi kasacyjnej, a także nieważność postępowania, to jednak nie sprostał obowiązkowi należytego ich umotywowania. Jeżeli mowa o zawartości merytorycznej wywodu skarżącego w zakresie przesłanki „istotnego zagadnienia prawnego”, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., to skarżącemu umknęła właśnie całkowicie część motywacyjna, potwierdzająca wszystkie aspekty, które przy powołaniu się na art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. należy omówić.
Przede wszystkim jednak argumenty odnoszące się do podstaw kasacyjnych oraz mające potwierdzić wystąpienie przesłanek tzw. „przedsądu” skarżący połączył i zawarł w części zatytułowanej „Uzasadnienie podstaw kasacyjnych i wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania” bez wyodrębnienia okoliczności mających przemawiać za uwzględnieniem tego wniosku. W przedstawionym wywodzie prawnym skarżący oprócz odwołania się do naruszeń konkretnych przepisów prawnych i przedstawienia nielicznych przykładów z orzecznictwa, mających służyć potwierdzeniu postulowanego przez niego sposobu stosowania powołanych przepisów, podjął się dalszego rozwinięcia zarzutów uprzednio ujętych w ramach przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Ponadto, skarżący synchronicznie opisał kwestie dotyczące „istotnego zagadnienia prawnego” oraz „oczywistego uzasadnienia” i wywody mające wykazać słuszność podnoszonych zarzutów. Tym sposobem skarżący uniemożliwił Sądowi Najwyższemu rozróżnienie, którą część argumentacji należy pod względem merytorycznym przypisać do wniosku, a którą do podstaw kasacyjnych. Jednocześnie skarżący przeniósł na Sąd Najwyższy ciężar poszukiwania przyczyn dopuszczalności skargi kasacyjnej, oddzielenia od podstaw kasacyjnych, a następnie samodzielnego odkodowania ich z zaprezentowanego wywodu.
Taki sposób skonstruowania wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej udaremnia przeprowadzenie wstępnej kontroli skargi kasacyjnej pod kątem wystąpienia przesłanek jej przyjęcia do rozpoznania. W postanowieniu z 11 stycznia 2002 r., III CKN 580/01, Sąd Najwyższy podkreślał, że kształtując formę kasacji oraz stylizując przepis art. 3933 § 1 k.p.c., ustawodawca wyraźnie oddzielił podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie (pkt 2) od przedstawienia okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji (pkt 3), w związku z czym utożsamianie tych odrębnych elementów konstrukcyjnych w ramach wykładni sądowej i w praktyce jest niedopuszczalne.
Z tych samych założeń wychodził Sąd Najwyższy – gdy w orzeczeniach cytowanych w uzasadnieniu przywołanego postanowienia – przyjmował, że spełnienie obowiązku wynikającego z art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c. nie może polegać na odwołaniu się przez skarżącego do uzasadnienia podstaw kasacyjnych.Trzeba przy tym odnotować, że w ramach wyliczenia przez wnioskodawcę przepisów prawa, które Sąd Okręgowy miał oczywiście naruszyć, zawierają się wszystkie te przepisy, na kanwie wykładni i stosowania których sformułował on tezę o występowaniu w sprawie zagadnień prawnych wymagających rozstrzygnięcia.
Istnieje logiczna sprzeczność w twierdzeniu, że wymienione wyżej i mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa procesowego, jako niebudzące wątpliwości interpretacyjnych, zostały oczywiście naruszone przez Sąd Okręgowy i zarazem, że są one tak niejasne, iż o zagadnieniach prawnych powstających w związku z ich wykładnią i stosowaniem powinien wypowiedzieć się Sąd Najwyższy. Zapoznanie się z motywami pisemnymi przedstawionymi przez Sąd drugiej instancji oraz w odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwala przyjąć, że skarżący posłużył się tezami mającymi świadczyć o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w celu zakwestionowania ustaleń stanu faktycznego poczynionych na etapie postępowania dowodowego przed Sądami meriti.
Dodać należy, że w odniesieniu do prawidłowości tego postępowania skarżący nie zgłaszał zagwarantowanych mu prawnie zastrzeżeń. Tym samym, próba polemiki skarżącego z ustaleniami faktycznymi sądów orzekających nie może przynieść oczekiwanego przez niego efektu, ponieważ ingerencja Sądu Najwyższego w ocenę dowodów dokonaną przez sądy powszechne została wyraźnie ograniczona w art. 3983 § 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., zgodnie z którym zarzuty odnoszące się do ustaleń faktycznych i oceny dowodów nie mogą stać się podstawą skargi kasacyjnej (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2018 r., V CSK 49/18).
Nie do końca wiadomo też, dlaczego skarżący raz godził się na ustaloną wartość składników majątku spadkowego, a drugim razem tę wartość negował. Podobnie uczynił w skardze kasacyjnej. W jednym miejscu skarżący odniósł się bowiem do obniżenia wartości składnika przyznanego uczestniczce zniszczonego przez pożar (co do którego uczestniczka rozpoczęła już remont), w innym – podnosił twierdzenia o tym, że wartość nieruchomości stale rośnie. Przyjmując taką labilność w poglądach należałoby dojść do nieusprawiedliwionego wniosku, że nie jest możliwe zakończenie postępowania w przedmiocie działu majątku spadkowego, gdyż dynamiczne zmiany w zakresie wartości wchodzących w jego skład poszczególnych składników mogą prowadzić do efektu w postaci ciągłej nierównowagi ekonomicznej stron postępowania działowego.
Podobnie niezasadne są argumenty powołane na potwierdzenie podniesionej przez skarżącego nieważności postępowania. W orzecznictwie Sądu Najwyższego ustalone jest stanowisko, że strona zostaje pozbawiona możności działania w rozumieniu art. 379 pkt 5 k.p.c. i ze skutkiem prowadzącym do nieważności postępowania tylko wtedy, gdy doszło do całkowitego pozbawienia jej możności obrony jej praw, a więc gdy znalazła się w takiej sytuacji, która uniemożliwia, a nie tylko utrudniła lub ograniczyła popieranie przed sądem dochodzonych żądań (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 lipca 2013 r., II CZ 19/13, niepubl.).
Analiza przebiegu postępowania nie potwierdza tezy, jakoby skarżącemu została odebrana jakakolwiek możliwość obrony jego praw. Skarżący aktywnie uczestniczył w całym postępowaniu przez okres 5 lat jego trwania. Nawet mimo chwilowej przerwy w komunikacji z siedzibą Sądu drugiej instancji podczas rozprawy apelacyjnej, dostrzeżonej i odnotowanej przez ten Sąd, skarżący miał możliwość ponownego przysłuchania się stanowisku uczestniczki postępowania oraz jej pełnomocnika. W tej części na rozprawie przed Sądem drugiej instancji ich stanowisko uczestniczki zostało powtórzone.
Z całą pewnością za odebraniem skarżącemu możliwości obrony swych interesów i praw nie może świadczyć okoliczność, że w sprawie zapadło rozstrzygnięcie odmienne niż proponowane przez wnioskodawcę, który – w świetle taktyki działań prawnych podejmowanych w toku postępowania – w żadnym razie nie byłby zadowolony z zapadłego rozstrzygnięcia, mimo że w pełni odpowiada ono prawu i zasadom współżycia społecznego. W tym kontekście spostrzeżenie, że skarżącemu przysługuje uprawnienie do zmian propozycji co do sposobu działu spadku i zgłoszenia nowej propozycji w tym przedmiocie pozostaje chybione.
Wnioskodawca nie powinien czynić z tej możliwości narzędzia prowadzącego za wszelką cenę do przedłużania postępowania w sposób nieuprawniony, skoro sposób orzekania przez Sądy meriti zgodny jest nie tylko z obowiązującymi przepisami, konsekwencją działań podejmowanych w toku postępowania przez stronę, lecz przede wszystkim także przez wzgląd na sytuację rodzinną stron postępowania, w pełnym zakresie urzeczywistnia zasady sprawiedliwości społecznej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz – co do kosztów postępowania – art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 i art. 391 § 1 k.p.c., § 6 pkt 3 w związku z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964), orzeczono jak w postanowieniu.
A.W.[ms]