Supreme Court dismisses appeal on inheritance jurisdiction, rejecting arguments that citizenship or asset location overrides habitual residence. The appeal is inadmissible as the lower court's finding was not obviously flawed.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the cassation appeal against a regional court's refusal to accept jurisdiction over an inheritance dispute. The appellant argued that the deceased's Polish citizenship and asset location should have established Polish jurisdiction despite the habitual residence being in Austria. The court held that the lower court correctly assessed all facts, including the deceased's life in Austria and sale of Polish property, and that the appeal did not demonstrate an obvious error warranting Supreme Court review.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 3981 § 1 k.p.c.; Art. 3989 § 1 k.p.c.; Art. 4 Rozporządzenia UE 650/2012; Art. 21 pkt 1 Rozporządzenia UE 650/2012; Art. 227 k.p.c.; Art. 2352 § 1 k.p.c.; A cassation appeal is inadmissible if the lower court's decision on jurisdiction based on habitual residence is not obviously flawed, even when citizenship or asset location are cited as alternative jurisdictional grounds.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
I CSK 1778/23 POSTANOWIENIE 17 maja 2024 r.Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Roman Trzaskowski na posiedzeniu niejawnym 17 maja 2024 r. w Warszawiew sprawie z wniosku Z. Ł.z udziałem A. K. i B. P.o stwierdzenie nabycia spadku,na skutek skargi kasacyjnej Z. Ł.od postanowienia Sądu Okręgowego w Bielsku-Białejz 13 października 2022 r., II Cz 230/22, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 13 października 2022 r. Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej oddalił zażalenie wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej z 20 czerwca 2022 r. odrzucającego jej wniosek o stwierdzenie nabycia spadku wobec stwierdzenia, na podstawie art. 17 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego (Dz.
Urz.UE.L Nr 201, s. 107 ze zm., dalej – „Rozporządzenie”), braku jurysdykcji krajowej. W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania, skarżąca wskazała, że określenie w art. 4 Rozporządzenia - zgodnie z ustaleniami Sądów I i II instancji w zakresie miejsca zwykłego pobytu w chwili śmierci jest nieprecyzyjne, a zatem do wyjaśnienia istotnych okoliczności zmierzających do wykazania jurysdykcji sądu polskiego należało uwzględnić zarówno obywatelstwo zmarłego, jak również miejsce położenia składników majątku spadkowego, przy jednoczesnym twierdzeniu wnioskodawczyni zawartym w piśmie z dnia 3 czerwca 2022 r., że spadkodawca miał miejsce pobytu w Polsce i to było państwo będące jego głównym ośrodkiem życiowym, przy równoczesnym przyznaniu, że przebywał również na terenie Austrii.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów.
Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa.
Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).Zgodnie z jednolitym stanowiskiem Sądu Najwyższego, wymaganie określone w art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c. nie jest tożsame z określonym w art. 3984 § 2 k.p.c., co oznacza, że skarżący powinien odrębnie przytoczyć podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie i odrębnie uzasadnić wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, nawet jeżeli argumentacja prawna może się w pewnym zakresie pokrywać (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, Nr 10, poz. 156; z 5 czerwca 2001 r.
IV CZ 45/01, OSNC 2001, Nr 10, poz. 157; z 10 stycznia 2003 r. VCZ 189/02, niepubl.; z 13 lipca 2007 r. III CSK 180/07, niepubl.; z 5 kwietnia 2017 r., II CSK 688/16, niepubl.; z 11 kwietnia 2018 r., V CSK 547/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 567/17, niepubl.). Uzasadnienia przyczyn kasacyjnych, kwalifikujących przyjęcie skargi do rozpoznania, Sąd Najwyższy nie może doszukiwać się w uzasadnieniu podstaw, niezależnie od tego, że chodzi w tym wypadku o zupełnie odmienne metody argumentowania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 31 stycznia 2020 r., II CSK 432/19, niepubl., z 15 grudnia 2006 r., III CZ 93/06; nie publ. i z 18 kwietnia 2012 r., I CSK 520/11, niepubl.).Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie czyni zadość tym wymaganiom.
Skarżąca nie sprecyzowała w nim, która z przyczyn kasacyjnych przewidzianych w art. 3989 § 1 k.p.c. zachodzi w sprawie. W braku podstaw do stwierdzenia wystąpienia przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c., którą Sąd Najwyższy zobligowany byłby uwzględnić z urzędu, oraz nieprzedstawienia przez skarżącą jakiejkolwiek argumentacji odwołującej się do przyczyn określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., w rachubę wchodziło jedynie zakwalifikowanie złożonego wniosku jako opartego na przyczynie określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe.
O przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).Skarżąca nie wykazała, by zaskarżone orzeczenie było dotknięte tego rodzaju nieprawidłowościami.
Stosownie do art. 3983 § 3 k.p.c. niedopuszczalne jest oparcie skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Ze względu na tę regulację zarzuty naruszenia art. 233 § 1 i 2 k.p.c. nie mogą być w ogóle podstawą skargi kasacyjnej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 23 listopada 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006, Nr 4, poz. 76; oraz wyroki: z 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06, niepubl.; z 8 maja 2008 r., V CSK 579/07, niepubl.; z 16 listopada 2012 r., III CSK 73/12, niepubl.; z 14 lutego 2013 r., II CSK 292/12, niepubl., z 23 czerwca 2016 r., V CSK 536/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2017 r., I CSK 93/17, niepubl.).
W tej sytuacji Sąd Najwyższy nawet w razie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie mógłby rozważać zasadności naruszenia art. 233 k.p.c. Tym samym zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie może też uzasadniać tezy o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono również, że art. 227 k.p.c., upoważniający sąd do selekcji zgłaszanych dowodów z punktu widzenia oceny istotności okoliczności faktycznych, których wykazaniu dowody te mają służyć, w zasadzie nie może być podstawą skutecznego zarzutu kasacyjnego, bez równoczesnego powołania uchybienia innym przepisom postępowania, np. przez oddalenie istotnych wniosków dowodowych (art. 217 § 2 lub 3 k.p.c.) lub uchylenie się od obowiązku działania z rzędu (art. 232 zd. 2 k.p.c.; zob. wyroki Sądu Najwyższego z 9 lutego 2001 r., III CKN 434/00, niepubl.; z 5 września 2008 r., I CSK 41/08, niepubl.; z 12 lutego 2009 r., III CSK 272/08, niepubl.; z 17 lipca 2009 r., IV CSK 117/09, niepubl.; z 27 stycznia 2011 r., I CSK 237/10, niepubl., z 11 lipca 2012 r., II CSK 677/11, niepubl.; z 10 stycznia 2014 r., I CSK 161/13, niepubl.; z 7 maja 2014 r., II CSK 481/13, niepubl.; z 1 marca 2017 r., IV CSK 350/06, niepubl.; z 21 marca 2018 r., V CSK 215/17, niepubl. i z 6 lipca 2018 r., II CSK 617/17, niepubl.).
Po dokonanej nowelizacji tego unormowania przepisem, z którym powiązać należałoby zarzut naruszenia art. 227 k.p.c., może być w szczególności art. 2352 § 1 k.p.c. Ponadto, gdy przepis postępowania przed sądem pierwszej instancji miałby być odpowiednio stosowany także przez sąd drugiej instancji, zarzut ten wymagał powiązania z odpowiednim przepisem (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 października 2020 r., IV CSK 641/19, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2021 r., II CSKP 160/21, niepubl.). Związanie Sądu Najwyższego podstawami skargi kasacyjnej wyklucza dokonanie jakiegokolwiek uzupełnienia w powyższym zakresie i podważa tezę o oczywistości skargi kasacyjnej w związku z postawionym zarzutem naruszenia art. 227 k.p.c. przez Sąd Okręgowy.Skarżąca nie wykazała również oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 4 i art. 21 pkt 1 Rozporządzenia, do którego zdaje się w istocie odwoływać we wniosku, wskazując, że „zgodnie z ustaleniami Sądów I i II instancji w zakresie miejsca zwykłego pobytu w chwili śmierci jest nieprecyzyjne, a zatem do wyjaśnienia istotnych okoliczności zmierzających do wykazania jurysdykcji sądu polskiego należało uwzględnić zarówno obywatelstwo zmarłego jak również miejsce położenia składników majątku spadkowego, przy jednoczesnym twierdzeniu wnioskodawczyni zawartym w piśmie z dnia 3 czerwca 2022r., że spadkodawca miał miejsce pobytu w Polsce i to było państwo będące jego głównym ośrodkiem życiowym, przy równoczesnym przyznaniu, że przebywał również na terenie Austrii”.
Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że Sąd Okręgowy dla ustalenia miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy w chwili śmierci poddał ocenie nie tylko twierdzenia wnioskodawczyni, w tym zawarte w powoływanym przez skarżącą piśmie z 3 czerwca 2022 r., ale również złożone zapewnienie spadkowe, w którym podała, że spadkodawca na stałe mieszkał w Austrii, a przede wszystkim poddał ocenie ustalone w sprawie okoliczności, takie jak to, iż zmarły był emerytem, posiadał w Austrii ubezpieczenie, tam też leczył schorzenia i udał się po powrocie z wakacji w Dubaju.
Za symptomatyczne i z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego stanowiące świadectwo znacznego rozluźnienia związków z krajem rodzinnym uznał to, że spadkodawca sprzedał bądź darował nieruchomości w Polsce. Z motywów zaskarżonego orzeczenia wynika również, że Sąd rozważył, czy w świetle ustalonych w sprawie okoliczności spadkobiercę można uznać za nadal posiadającego miejsce zwykłego pobytu w Polsce w szczególności z tego względu, że posiadał on prawo zajmowania zbytego mieszkania.Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia żadnych argumentów uzasadniających na etapie przedsądu ocenę, iż stanowisko Sądu Okręgowego nie przypisujące w ustalonych w sprawie okolicznościach faktowi posiadania przez spadkodawcę obywatelstwa polskiego czy też miejscu położenia majątku spadkowego rozstrzygającego znaczenia było nieprawidłowe w sposób prowadzący do oczywistej i widocznej już na pierwszy rzut oka wadliwości zaskarżonego postanowienia, co stanowi założenie przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.[SOP][ms]