Legislator Giurisprudenza & Legislazione
I CKN 74/97 Generato dall'IA

Supreme Court reverses acquisition by prescription due to bad faith possession under Civil Code Art. 172. The 30-year period has not yet expired.

Numero d'incarto I CKN 74/97
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court reversed the lower courts' decision granting ownership by prescription to a cooperative society. The court found the society acted in bad faith because it knew the land belonged to H. O. based on a 1974 contract and ongoing litigation. Consequently, the 30-year prescription period applicable to bad faith possessors has not yet expired, denying the acquisition.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 172 § 2 k.c.; Art. 172 § 1 k.c.; Art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny; The acquisition of ownership by prescription requires good faith possession; a possessor who knows the property belongs to another is deemed to be in bad faith, triggering the longer 30-year limitation period.

Parole chiave

Generato dall'IA
acquisition by prescription bad faith possession Civil Code Article 172 ownership transfer prescription period good faith requirement Supreme Court ruling

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 172 § 2 k.c.
(art. 172 kc). W jej ocenie, wnioskodawczyni była posiadaczem w złej wierze, a
Art. 172 § 1 k.c.
(art. 172 kc). W jej ocenie, wnioskodawczyni była posiadaczem w złej wierze, a
Art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny
(vide: art. 9 ustawy nowelizującej).
Art. 393 § 15 k.p.c.
prawa materialnego (art. 3931 pkt 1 kpc), t.j.
Art. 13 § 2 k.p.c.
39315 kpc w związku z art. 13 § 2 kpc).
Art. 520 § 2 k.p.c.
zastępstwa prawnego (art. 520 § 2 kpc związku z art.
Art. 108 § 1 k.p.c.
520 § 2 kpc związku z art. 108 § 1 kpc i art.

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
III CZP 58/86
Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 58/86 z dnia 17 września 1986 r.
III CZP 108/91
W uzasadnieniu uchwały III CZP 108/91 z dnia 6 grudnia 1991 r.
III CZP 73/90
uchwałę Sądu Najwyższego III CZP 73/90 z dnia 10

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt I CKN 74/97

POSTANOWIENIE

Dnia 23 kwietnia 1997 r.

Sąd Najwyższy Izba Cywilna

w składzie następującym:

Przewodniczący SSN

- M. Słoniewski

Sędziowie

SN

- F. Barczewska

SN

- L. Walentynowicz (spraw.)

Protokólant - E. Krentzel

po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 1997 roku

na rozprawie sprawy z wniosku […] Spółdzielni „[…]” w L.

z udziałem H. O.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie

na skutek kasacji uczestniczki postępowania

od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w P.

z dnia 19 września 1996 r., sygn. akt I Cr […]

postanawia:

1)

zmienić zaskarżone postanowienie i poprzedzające je

postanowienie Sądu Rejonowego w L. z dnia 27 lutego 1996 r.,

sygn. akt Ns […] i wniosek oddalić;

2)

zasądzić od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczki postępowania

H. O. kwotę 830 zł (osiemset trzydzieści złotych) tytułem kosztów

postępowania za wszystkie instancje.

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 27 lutego 1996 r. Sąd Rejonowy w L. stwierdził,

że […] Spółdzielnia „[…]” w L. nabyła z dniem 22 listopada 1994 r. przez

zasiedzenie własność nieruchomości o powierzchni 0,0464 ha, składającej się

z działek nr […]/1, nr […]/2 i nr v/3, położonej w L., wpisanej do księgi

wieczystej nr […] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w L..

Sąd Rejonowy ustalił, że poprzedniczka prawna wnioskodawczyni […] Spółdzielnia X. w L. objęła w posiadanie samoistne te działki

(według ówczesnego oznaczenia noszące numery […]/6, […]/7 i […]/8)

na podstawie zawartej z H. O. w dniu 21 listopada 1974 r. warunkowej umowy

sprzedaży oraz zapłaciła umówioną cenę. Z uwagi na to, że warunkowa umowa

sprzedaży została zawarta w formie notarialnej, a strony zmierzały

do przeniesienia własności nieruchomości, Sąd uznał, iż właściwy dla tej

sytuacji dwudziestoletni termin przedawnienia upłynął z dniem 22 listopada

1994 r., jako że ustawą z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks

cywilny (Dz.U. Nr 55, poz. 321) dotychczasowe terminu zasiedzenia uległy

przedłużeniu.

Z powołaniem się na podstawy z art. 368 pkt 1 i 4 kpc, uczestniczka

postępowania H. O. wniosła w rewizji o zmianę lub o uchylenie zaskarżonego

postanowienia w całości.

Rewidująca zakwestionowała przyjęcie przez Sąd Rejonowy dobrej wiary

posiadacza, warunkującej nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie

(art. 172 kc). W jej ocenie, wnioskodawczyni była posiadaczem w złej wierze, a

to oznacza, iż 30 -letni termin zasiedzenia jeszcze nie upłynął.

Sąd Wojewódzki w P. postanowieniem z dnia 19 września 1996 r. zmienił

zaskarżone orzeczenie i ustalił, że nabycie własności przez zasiedzenie nastąpiło

z dniem 22 listopada 1984 r. oraz oddalił rewizję uczestniczki.

Sąd odwoławczy uznał, iż w postępowaniu pierwszoinstancyjnym

przyjęto błędnie złą wiarę posiadacza, podczas gdy należało potraktować

wnioskodawczynię jako posiadacza samoistnego w dobrej wierze. Sąd w tej

mierze powołał się na wykładnię dokonaną przez Sąd Najwyższy w uchwale III

CZP 58/86 (OSNCP 1987, Nr 10, poz. 150), w myśl której osoba uzyskująca

posiadanie nieruchomości na podstawie notarialnej umowy zobowiązującej do

przeniesienia jej własności, może mieć przymioty samoistnego posiadacza w

dobrej wierze w rozumieniu art. 172 kc. Przy takim założeniu nabycie własności

nieruchomości nastąpiło - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - z upływem terminu

dziesięcioletniego (art. 172 kc sprzed nowelizacji), gdyż ustawa z dnia 28 lipca

1990 r. o zmianie kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 55, poz. 321) nie miała

zastosowania do terminów zasiedzenia, które upłynęły przed wejściem jej w

życie, t.j. przed dniem 1 października 1990 r.

Kasacja uczestniczki postępowania została oparta na zarzucie naruszenia

prawa materialnego (art. 3931 pkt 1 kpc), t.j. art. 172 kc, w wyniku czego Sąd

Wojewódzki przyjął dobrą wiarę wnioskodawczyni i 10 -letni termin

zasiedzenia, gdy w rzeczywistości posiadacz miał pełną świadomość stanu

prawnego przejętej nieruchomości, czego dowodem jest tocząca się aktualnie

sprawa o wykup spornych działek (I C […] Sądu Wojewódzkiego w P.).

Prawidłowa wykładnia znowelizowanego art. 172 kc powinna - w ocenie

skarżącej - prowadzić do konkluzji, że wnioskodawczyni jako posiadacz w złej

wierze (tak ustalił Sąd Rejonowy) nie nabyła jeszcze własności nieruchomości.

Uczestniczka wniosła w rezultacie o uchylenie orzeczeń obu Sądów i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Rejonowy nie wypowiedział się wprost o świadomości prawnej

wnioskodawczyni w odniesieniu do nieruchomości w chwili objęcia jej w

posiadanie, ale treść uzasadnienia orzeczenia tego Sądu wskazuje na uznanie

[…] Spółdzielni „[…]” w L. za posiadacza samoistnego w dobrej wierze.

Wypada również zauważyć, iż zawierająca w dniu 21 listopada 1974 r.

warunkową umowę sprzedaży […] Spółdzielnia X. w L. nie była

„poprzedniczką prawną” wnioskodawczyni, ale tą samą spółdzielnią, która

jedynie zmieniła swoją nazwę w następstwie uchwały Nr […] Walnego

zgromadzenia przedstawicieli z dnia 27 lipca 1977 r. (por. postanowienie

rejestrowe Sądu Rejonowego w P. z dnia 12 sierpnia 1977 w sprawie S […] k.36 akt I C […] Sądu Wojewódzkiego w P..

Gdyby uznać, że wnioskodawczyni przysługiwał status posiadacza

samoistnego w dobrej wierze, to zasadny byłby pogląd prawny Sądu

Wojewódzkiego co do dziesięcioletniego terminu zasiedzenia upływającego

w dniu 22 listopada 1984 r. (art. 172 § 1 kc sprzed nowelizacji), jako że ustawa

z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 55,

poz. 321) nie skorygowała terminów zasiedzenia, które upłynęły przed dniem

1 października 1990 r. (por. uchwałę Sądu Najwyższego III CZP 73/90 z dnia 10

stycznia 1991 r. - OSNCP 1991, z. 7, poz. 83). Sąd Wojewódzki nie mógł

natomiast zmienić zaskarżonego postanowienia przez ustalenie wcześniejszego

terminu nabycia własności nieruchomości przez wnioskodawczynię; przy braku

jej rewizji, na niekorzyść strony skarżącej (art. 382 kpc sprzed nowelizacji).

Zasadniczym jednak problemem kasacyjnym pozostaje zagadnienie

dobrej (złej) wiary wnioskodawczyni w momencie objęcia nieruchomości w

posiadanie, co - jak bezspornie ustalono w postępowaniu sądowym - nastąpiło w

dacie zawarcia warunkowej umowy sprzedaży działek nr nr […]/6, […]/7

i […]/8 (obecna numeracja: […]/1, […]/2 i […]/3), t.j. w dniu 21 listopada

1974 r. Sąd Wojewódzki przyjął za rozstrzygającą wykładnię dokonaną przez

Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 58/86 z dnia 17 września 1986 r.

(OSNCP 1987, z. 10, poz. 150), dopuszczającą uznanie za posiadacza

samoistnego w dobrej wierze osoby, która uzyskała posiadanie nieruchomości

na podstawie umowy zobowiązującej do przeniesienia jej własności w formie

aktu notarialnego. Pogląd taki jest jednak dyskusyjny, gdyż nawiązuje

jednoznacznie do zliberalizowanej definicji dobrej wiary, a Sąd Najwyższy

w orzekającym składzie tego poglądu nie podziela. Dobra wiara w ujęciu

zliberalizowanym polega na przeświadczeniu posiadacza, że wykonując

we własnym imieniu prawo własności niczyich praw nie narusza, a jego

działanie nie zmierza do obejścia prawa. Tendencje judykatury są zgoła

odmienne i zmierzają do stosowania ostrzejszych kryteriów oceny dobrej wiary

posiadacza w ujęciu tradycyjnym, eksponującym usprawiedliwione w danych

okolicznościach przekonanie posiadacza nieruchomości, że przysługuje mu

wykonywane przez niego prawo własności. Według poglądu tradycyjnego,

posiadaczem w złej wierze jest ten, kto wie albo wiedzieć powinien, że prawo

własności nie przysługuje jemu, lecz innej osobie.

W uzasadnieniu uchwały III CZP 108/91 z dnia 6 grudnia 1991 r.

(OSNCP 1992, z. 4, poz. 48), mającej moc zasady prawnej, Sąd Najwyższy

opowiedział się jednoznacznie za stosowaniem oceny dobrej wiary posiadacza

nieruchomości w ujęciu tradycyjnym (ustosunkował się też krytycznie do tezy

uchwały III CZP 58/86). Przedstawioną tam obszerną i przekonywującą

argumentację prawną należy podzielić.

Nowelizacja kodeksu cywilnego dokonana ustawą z dnia 28 lipca 1990 r.

(Dz.U. Nr 55, poz. 321) zmierzała również do wzmocnienia prawa własności,

m.in. poprzez wydłużenie okresów zasiedzenia (art. 1 pkt 32 i 33). Nie są zatem

wskazane orzecznicze tendencje liberalizacyjne przyzwalające na nieformalny

obrót nieruchomościami, podważające pewność tego obrotu.

Stosownie do przedstawionego stanowiska wypada przyjąć, iż wejście w

posiadanie

nieruchomości

na

podstawie

umowy

zobowiązującej

do

przeniesienia jej własności, zawartej w formie notarialnej, nie uzasadnia

przyznania przymiotu dobrej wiary posiadaczowi, który wie, że prawo

własności nie przysługuje jemu, lecz innej osobie.

Nie ulega wątpliwości, że wnioskodawczyni jako osoba prawna wiedziała

o statusie przejętej nieruchomości. O tym, że H. O. pozostaje właścicielem

spornych działek, zaświadczała treść umowy z dnia 21 listopada 1974 r. (k. 8),

a aktualnie toczy się między kontrahentami przed Sądem Wojewódzkim w P.

proces o wykup tej nieruchomości (I C […]). W międzyczasie doszło też między

stronami

do

sfinalizowania

umowy

sprzedaży

innej

nieruchomości,

poprzedzonej umową warunkową z dnia 23 maja 1975 r. (k. 48).

Dokonana w postępowaniu kasacyjnym wykładnia nie pozwala na

potraktowanie wnioskodawczyni jako posiadacza nieruchomości w dobrej

wierze, czego konsekwencją jest zastosowanie wobec niej przepisów

właściwych dla posiadacza w złej wierze (art. 172 § 2 kc). Ustawa nowelizująca

z dnia 28 lipca 1990 r. przedłużyła termin zasiedzenia z art. 172 § 2 kc do lat

trzydziestu i ma on zastosowanie wobec […] Spółdzielni „[…]” w L., ponieważ

dotychczasowy, dwudziestoletni termin nie upłynął przed dniem 1 października

1990 r. (vide: art. 9 ustawy nowelizującej).

Należało w konsekwencji zmienić zaskarżone postanowienie oraz

poprzedzające je postanowienie Sądu Rejonowego w L. i wniosek o zasiedzenie

oddalić (art. 39315 kpc w związku z art. 13 § 2 kpc).

Na rzecz uczestniczki postępowania zasądzone zostały należne koszty

postępowania za wszystkie instancje, obejmujące poniesione opłaty oraz koszty

zastępstwa prawnego (art. 520 § 2 kpc związku z art. 108 § 1 kpc i art. 13 § 2

kpc).

aw

jg