Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 304/08 Generato dall'IA

Supreme Court reversed lower court dismissal, ruling public notice insufficient to prove title in land consolidation cases.

Numero d'incarto IV CSK 304/08
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Data della decisione
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court of Poland revoked the lower courts' dismissal of the State Forest's request to register a land title. The lower courts rejected the application because the submitted documents only showed administrative consolidation and lacked proof of ownership, deeming the public notice insufficient. The Supreme Court held that while the notice does not create ownership, it serves as a valid basis for registration when combined with the approved consolidation project, provided the applicant's rights are not contested.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 1 ust. 2 u.k.w.h.; § 24 r.p.k.w.: In land consolidation cases where the applicant's ownership title is not fully documented by the original deed, the public notice serves as a valid basis for registration if the approved consolidation project is submitted, unless the applicant's rights are legally contested.

Parole chiave

Generato dall'IA
land consolidation public notice title registration ownership proof land registry state forest property rights

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 1 ust. 2 of the Real Estate Register and Mortgage Act
W ocenie Sądu Rejonowego (sądu wieczystoksięgowego), zaakceptowanej przez Sąd Okręgowy, wniosek o założenie księgi wieczystej nie spełniał wymagań wskazanych w art. 1 ust.
§ 24 of the Real Estate Register Regulations
Art. 3 of the Land Consolidation and Exchange Act
Ustawa ta w art. 3 i 4 nakazuje dla nieruchomości, które były objęte postępowaniem wymiennym, a nie miały urządzonych ksiąg wieczystych, których księgi utraciły moc prawną, zaginęły albo uległy zniszczeniu, założenie ksiąg z urzędu (art.
Art. 4 ust. 1 of the Land Consolidation and Exchange Act
Postępowanie toczy się według przepisów dotyczących zakładania ksiąg wieczystych dla nieruchomości, które nie miały urządzonych ksiąg (art. 4 ust.
art. 39815 § 1 k.p.c
6 Zachodziły zatem podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania (art. 39815 § 1 k.p.c.).

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 304/08 POSTANOWIENIE Dnia 19 marca 2009 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Jan Górowski (przewodniczący) SSN Antoni Górski SSN Henryk Pietrzkowski (sprawozdawca) w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Nadleśniczego o założenie księgi wieczystej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 marca 2009 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego w B. z dnia 14 kwietnia 2008 r., sygn. akt I[...], uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia 19 marca 2008 r. i przekazuje temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie 2 Sąd Okręgowy w B. postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2008 r. oddalił apelację od postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 19 marca 2008 r., oddalającego wniosek Skarbu Państwa – Nadleśniczego o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości leśnej położonej w obrębie wsi K., składającej się z działek o szczegółowo podanych numerach geodezyjnych. Do wniosku dołączone zostały następujące dokumenty: wypis z rejestru gruntów, fragment mapy, decyzja Wojewody z dnia 5 grudnia 1980 r. zatwierdzająca projekt scalania gruntów wsi K., a także trzy decyzje Naczelnika Gminy w B. z dnia 11 grudnia 1980 r., 8 marca 1982 r. i 29 sierpnia 1985 r. oraz decyzja Urzędu Gminy w B. z dnia 18 lipca 1983 r. wraz z dołączonymi do tych decyzji protokołami zdawczo-odbiorczymi dotyczącymi przejęcia działek na rzecz Lasów Państwowych Nadleśnictwa.

W ocenie Sądu Rejonowego (sądu wieczystoksięgowego), zaakceptowanej przez Sąd Okręgowy, wniosek o założenie księgi wieczystej nie spełniał wymagań wskazanych w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, dalej jako „u.k.w.h.” (Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) oraz w § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów, dalej jako: „r.p.k.w.” (Dz.U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.). Z dołączonych do wniosku dokumentów, które posiadają charakter jedynie ewidencyjny i techniczny nie wynika bowiem, aby Skarb Państwa był właścicielem przedmiotowych nieruchomości.

Skarb Państwa powinien wykazać, że dysponował tytułem własności do działek, które wniósł do scalenia i za które otrzymał ekwiwalent w postaci działek objętych wnioskiem o założenie księgi wieczystej. Sąd ten podniósł ponadto, że nie było podstaw do wydania zarządzenia o obwieszczeniu publicznym w trybie § 24 r.p.k.w., skoro postępowanie przewidziane tym przepisem może mieć miejsce tylko wtedy, gdy zakładana jest księga wieczysta, a prawo własności tego kto ma być wpisany nie zostało dostatecznie wykazane. Obwieszczenie – podkreślił Sąd Okręgowy - nie może zastępować w całości obowiązku wykazania tytułu własności ani nie jest sposobem nabycia własności. 3 Skarga kasacyjna oparta została na podstawie naruszenia § 24 r.p.k.w. przez jego niezastosowanie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Sąd Okręgowy trafnie podniósł, że przepisy art.16 ust.1 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz.U. Nr 3, poz.

13) oraz art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów, dalej jako: „u.s.w.g.” (Dz.U. Nr 178, poz. 1749 ze zm.), na który powołał się wnioskodawca, odnoszą się do sytuacji, gdy prawo własności jest ujawnione w księdze wieczystej, a wskutek wymiany zmienia się właściciel nieruchomości. Przepis art. 29 ust. 1 u.s.w.g. dotyczy więc ujawnienia nowego stanu prawnego i nie stanowi pierwotnego tytułu własności do nieruchomości. Wiążącym skutkiem scalenia jest to, że wszystkie osoby zainteresowane tracą prawo własności lub inne prawa do gruntu dotychczasowego, zachowują natomiast w tym samym rozmiarze prawa do wydzielonego w drodze scalenia gruntu ekwiwalentnego.

Nie można jednak zaakceptować stanowiska Sądu Okręgowego, że wylegitymowanie się przez wnioskodawcę decyzją zatwierdzająca projekt wymiany gruntów nie uprawdopodabnia jego praw do wskazanych w tej decyzji gruntów na tyle, aby możliwe było zastosowanie uzupełniającego postępowania przewidzianego w § 24 ust. 1 r.p.k.w. Zakresem działania tego przepisu jest sytuacja, gdy osoba składająca wniosek o założenie księgi wieczystej dysponuje dokumentami wskazującymi, że najprawdopodobniej jest właścicielem jednakże nie są to dokumenty wystarczające do założenia księgi wieczystej i wpisania jej prawa w trybie „zwykłym”.

Przepis ten ma zatem zastosowanie wtedy, gdy przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty nie wykazują w sposób dostateczny prawa własności, lecz jedynie uprawdopodabniają w wysokim stopniu prawo własności nieruchomości. Sądy obu instancji odmawiając zastosowania § 24 r.p.k.w. stwierdziły, że wnioskodawca powinien wykazać, że dysponował tytułem własności do działek, które wniósł do scalenia i za które otrzymał ekwiwalent w postaci działek objętych wnioskiem o założenie księgi wieczystej. W ocenie Sądu Okręgowego tytuł własności do wszystkich działek uzyskanych przez wnioskodawcę w wyniku 4 scalenia można wykazać, wskazując tytuł własności do wszystkich działek wniesionych do scalenia.

Stawianie takiego wymagania w sytuacji, gdy wnioskodawca dysponuje decyzjami zatwierdzającymi projekt scalania gruntów, pozbawiałoby praktycznego znaczenia § 24 r.p.k.w. Decyzje zatwierdzające projekt scalania gruntów właśnie dlatego, że nie przesądzają tytułu własności do gruntów, ale - co należy podkreślić - uprawdopodabniają w wysokim stopniu prawo własności nieruchomości uzyskanej w trybie postępowania scaleniowego, stanowią usprawiedliwioną podstawę zarządzenia obwieszczenia publicznego, o którym mowa w § 24 r.p.k.w.

Podobnie należy ocenić sytuację, w której w skład działki powstałej w wyniku odnowienia operatu wchodzą grunty, których stan prawny wynika z wydanych przed wielu laty decyzji, nie zawierających wprawdzie stwierdzenia prawomocności, lecz – jak wynika z zapisów w operacie gruntów – faktycznie realizowanych. Zastosowanie powyższego przepisu nie następuje jednak wprost, lecz na podstawie odesłania zawartego w nadal obowiązującej ustawie z dnia 17 lutego 1960 r. o utracie mocy prawnej niektórych ksiąg wieczystych, dalej określanej jako „u.m.p.k.w.” (Dz.U. nr 11 poz. 67 ze zm.).

Ustawa ta w art. 3 i 4 nakazuje dla nieruchomości, które były objęte postępowaniem wymiennym, a nie miały urządzonych ksiąg wieczystych, których księgi utraciły moc prawną, zaginęły albo uległy zniszczeniu, założenie ksiąg z urzędu (art. 3). Postępowanie toczy się według przepisów dotyczących zakładania ksiąg wieczystych dla nieruchomości, które nie miały urządzonych ksiąg (art. 4 ust. 1). Odesłanie to kieruje aktualnie do § 19 i nast. r.p.k.w., a zatem także do § 24 r.p.k.w., co wynika bezpośrednio z treści art. 4 ust. 1 u.m.p.k.w., w którym wprowadzona została zmiana w stosunku do unormowania zawartego w § 24 ust. 2 w zw. z ust. 1 pkt 3 r.p.k.w., polegająca na określeniu sztywnego 3-miesięcznego terminu do zgłaszania praw podlegających wskazaniu w obwieszczeniu.

Nie ma przeszkód, aby postępowanie zapoczątkowane zostało wnioskiem zainteresowanej strony. Z zestawienia powyższych przepisów wynika, że w postępowaniu wieczystoksięgowym - gdy wniosek dotyczy założenia księgi wieczystej dla nieruchomości, utworzonej w wyniku przeprowadzonego postępowania wymiennego - badaniu podlega tytuł prawny wnioskodawcy do nieruchomości, 5 w zamian za którą otrzymał nieruchomość zamienną oraz decyzja zatwierdzająca projekt wymiany gruntów, jako podstawa wpisu praw do nieruchomości otrzymanej po wymianie.

Jeżeli brak jest dokumentów wykazujących w dostateczny sposób tytuł własności do pierwotnej nieruchomości, natomiast została przedłożona decyzja o zatwierdzeniu projektu wymiany gruntów – zachodzą podstawy do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego przewidzianego w § 24 ust. 1 r.p.k.w. ze zmianą wynikającą z art. 4 ust. 1 u.m.p.k.w. Jeżeli prawa wnioskodawcy nie zostaną zakwestionowane możliwe będzie dokonanie żądanego wpisu na podstawie decyzji zatwierdzającej projekt scalania gruntów i dołączonych do niej dokumentów, a także obwieszczenia, o którym mowa w § 24 r.p.k.w., jeśli zaś zostaną zakwestionowane, sąd wieczystoksięgowy, mając na względzie okoliczność, że postępowanie dotyczące założenia księgi dla nieruchomości objętych postępowaniem wymiennym, które z różnych przyczyn nie mają urządzonych ksiąg wieczystych, toczy się z urzędu na podstawie art. 3 tej ustawy – dokona wpisu na rzecz osoby, której prawa uzna za wykazane.

Ewentualny spór o prawo własności wymagać zaś będzie rozstrzygnięcia w trybie procesowym. Postępowanie takie jest właściwe także dla założenia ksiąg wieczystych dla nie mających ksiąg wieczystych nieruchomości objętych postępowaniem wymiennym na podstawie ustawy z dnia 16 sierpnia 1949 r. o wymianie gruntów (tekst jedn. Dz.U. z 1962 r., nr 46, poz. 226 ze zm.), ustawy o scalaniu i wymianie gruntów z 1968 r. oraz obecnie obowiązującej ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów, ponieważ we wszystkich tych aktach prawnych decyzja zatwierdzająca projekt wymiany gruntów nie nadaje uczestnikowi postępowania wymiennego prawa własności do nieruchomości otrzymanej w wyniku wymiany, jeżeli takie prawo nie przysługiwało mu względem nieruchomości poddanej wymianie.

W konsekwencji za uzasadniony należało uznać podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy § 24 r.p.k.w. przez jego błędną wykładnię i w konsekwencji nie zastosowanie. 6 Zachodziły zatem podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania (art. 39815 § 1 k.p.c.).