Supreme Court dismisses appeal regarding court fees for indigent parties under new Civil Procedure Code provisions.

Sygn. akt V CZ 52/08 POSTANOWIENIE Dnia 8 sierpnia 2008 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący) SSN Barbara Myszka SSN Zbigniew Strus (sprawozdawca) w sprawie z powództwa K. S. i A. S. przeciwko Gminie K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 sierpnia 2008 r., zażalenia powodów na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 20 maja 2008 r., sygn. akt I ACa (…), oddala zażalenie. Uzasadnienie Sąd Apelacyjny postanowieniem z 20 maja 2008 r. odrzucił skargę kasacyjną powodów od wyroku tego Sądu z 30 stycznia 2008 r. oddalającego skargę kasacyjną w sprawie o zapłatę tytułem naprawienia szkody.

Rozstrzygnięcie to wydane na podstawie art. 1302 § 3 k.p.c. oparto na ustaleniu, że skarga sporządzona przez pełnomocnika ustanowionego przez Sąd (dla strony zwolnionej od kosztów sądowych) nie zawierała znaków opłaty podstawowej w kwocie 30 zł. Zażalenie powodów zarzuca naruszenie art. 14 u.k.s.c. i art. 100 ust. 2 u.k.s.c. Według zapatrywania skarżących, w rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie przepisy tej ustawy w brzmieniu obowiązującym od 1 lutego 2008 r., a do tego wniosku prowadzi przede wszystkim charakter skargi kasacyjnej, jako środka nadzwyczajnego, 2 wszczynającego konkretne postępowanie oderwane od postępowania dotyczącego tego samego przedmiotu (roszczenia) lecz prawomocnie zakończonego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Podnoszone przez skarżących zagadnienie prawne nie jest nowe, ponieważ art. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, (Dz.U.07.21.123) budził wątpliwości podnoszone m. in. w zażaleniu. Przykładem może być uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 2008 r., sygn. III CZP 48/08, (publ. w elektronicznych zbiorach orzeczeń) stanowiąca, że w sprawie wszczętej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.

U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.), apelacja wniesiona po dniu 10 marca 2007 r. przez stronę zwolnioną od kosztów sądowych w całości podlega opłacie podstawowej określonej w art. 14 ust. 2 i art. 100 ust. 2 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 21, poz. 123). Przedtem jednak Sąd Najwyższy wielokrotnie wypowiadał się odnośnie tej kwestii: W postanowieniu z dnia 2 sierpnia 2007 r., V CZ 70/07, (niepubl.) Sąd Najwyższy podniósł, że obowiązek uiszczenia opłaty podstawowej przez stronę zwolnioną całkowicie od kosztów sądowych wynika z treści art. 100 ust. 2 u.k.s.c., który to przepis został zmieniony z dniem 10 marca 2007 r. przez ustawę nowelizującą z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, ale tylko w odniesieniu do spraw wszczętych po nowelizacji.

W uzasadnieniu podkreślono, że art. 2 ustawy nowelizującej ma charakter przepisu szczególnego wobec ogólnego unormowania przewidzianego w art. 149 ust. 1 u.k.s.c. i nie uzależnia obowiązku poniesienia opłaty od określonego stadium (instancji) postępowania sądowego. W postanowienie z dnia 2 sierpnia 2007 r., V CZ 78/07, (niepubl.) Sąd Najwyższy nie miał żadnych wątpliwości, że „sprawą wszczętą” w rozumieniu art. 2 ustawy nowelizującej z dnia 14 grudnia 2006 r. jest tylko sprawa sądowa wszczęta przez stronę złożeniem pozwu lub wniosku.

W ocenie Sądu Najwyższego przepis ten ma charakter przepisu szczególnego wobec unormowania zamieszczonego w art. 149 ust. 1 u.k.s.c., pomija zasadę stadialności (instancyjności), i dlatego data wniesienia środka odwoławczego nie ma żadnego znaczenia dla wejścia w życie znowelizowanej treści art. 100 ust. 2 u.k.s.c. Dokonując wykładni art. 2 ustawy nowelizującej, Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 września 2007 r., II CZ 64/07, (niepubl.), wskazał, że ustawodawca znosząc 3 obowiązek uiszczania opłaty podstawowej nie wprowadził zasady podwójnego odesłania, skutkiem czego wyłączone jest stosowanie art. 149 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.

U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.). W konsekwencji takiego unormowania obowiązek uiszczania opłaty podstawowej został uchylony tylko w sprawach wszczętych po dniu 10 marca 2007 r. W postanowieniu z dnia 4 października 2007 r., V CZ 82/07 (niepubl.), Sąd Najwyższy podniósł, że art. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, przewiduje stosowanie przepisów dotychczasowych do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że w języku potocznym przymiotnik „dotychczasowy” oznacza „dotychczas istniejący”, „poprzedzający chwilę obecną” oraz że zgodnie z wykładnią językową tego przepisu, zawierającego normę z zakresu prawa międzyczasowego prywatnego (intertemporalnego), pod pojęciem „przepisów dotychczasowych” należy zatem rozumieć przepisy poprzednio obowiązujące, a mianowicie przepisy ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej.

Sąd Najwyższy stwierdził, że rozważane pojęcie rozumiane jest w ten sposób w orzecznictwie i piśmiennictwie oraz przytoczył fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r., P 4/99 (OTK 2001 r., nr 1, poz. 5.), w którym Trybunał podkreślił, że normy międzyczasowe (intertemporalne) rozgraniczają czasowy zakres stosowania kolejno obowiązujących przepisów przez wskazanie, który z nich należy zastosować w danej sytuacji. Sąd Najwyższy wyraził też pogląd, że do „przepisów dotychczasowych” w rozumieniu art. 2 ustawy nowelizującej należy art. 149 ust. 1 u.k.s.c., który przewiduje stosowanie dotychczasowych przepisów o kosztach sądowych w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji.

Przyjęcie poglądu o stosowaniu przepisów o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zmienionym brzmieniu oznaczałoby swoiste odesłanie zwrotne przez ustawę w dotychczasowym brzmieniu (ustawę dawną) do ustawy o zmienionym brzmieniu (ustawę nową). Takie odesłanie następowałoby wbrew wyraźnej dyspozycji normy intertemporalnej zamieszczonej w nowej ustawie, która jak w sytuacji określonej w art. 2 ustawy nowelizującej przewiduje stosowanie przepisów dotychczasowych. W wypadku ewentualnej kolizji między normami intertemporalnymi ustawy nowej i ustawy dawnej trzeba przyznać pierwszeństwo tym pierwszym, zgodnie z regułą lex posterior derogat legi priori. 4 W postanowieniu z dnia 24 października 2007 r.

IV CZ 75/07 (niepubl.), Sąd Najwyższy zwrócił z kolei uwagę na odmienność regulacji zawartej w art.

2. od przewidzianej w art. 149 u.k.s.c., zgodnie z którą w sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się, do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych. Wywiódł z tego wniosek, że przepisy o opłacie podstawowej mają zastosowanie do czasu zakończenia sprawy wniesionej przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, a nie tylko do jej zakończenia w danej instancji. Taką samą lub podobną argumentację zawierały także postanowienia z dnia 9 listopada 2007 r., V CZ 96/07 (niepubl.), z dnia 9 listopada 2007 r., V CZ 98/07 (niepubl.), z dnia 4 października 2007 r., V CZ 84/07, (niepubl.); z dnia 10 października 2007 r., I CZ 113/07, (niepubl.); z dnia 27 listopada 2007 r., IV CZ 93/07, (niepubl.); z dnia 30 listopada 2007 r., IV CZ 102/07, (niepubl.); z dnia 20 grudnia 2007 r., V CSK 454/07, (niepubl.); z dnia 11 stycznia 2008 r., V CZ 115/07, (niepubl.); z dnia 6 marca 2008 r., I CZ 150/07, (niepubl.).

Ponieważ ustawowym zadaniem Sądu Najwyższego jest kształtowanie prawidłowej i jednolitej wykładni przepisów prawa (art. 1 ust. 1 lit. a i b ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. Sądzie Najwyższym (Dz. U. 2002 r. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) uczestnicy postępowania sądowego (zwłaszcza pełnomocnicy, od których wymaga się specjalnych kwalifikacji), mają obowiązek – z zachowaniem należytej staranności zawodowej - zapoznawać się z orzecznictwem Sądu Najwyższego i uwzględniać je w praktyce. Uznając, że przedstawiona wyżej wykładnia art. 2 ustawy jest utrwalona i prawidłowa, Sąd Najwyższy nie dopatrzył się podstaw do uwzględnienia zażalenia, dlatego na podstawie art. 3941 § 1 i 3, w związku z art. 39814 k.p.c. postanowił jak na wstępie.