Supreme Court dismisses cassation when a civil settlement exists, barring criminal compensation orders under Art. 415 § 5 k.p.k.

WYROK Z DNIA 23 LISTOPADA 2006 R. IV KK 328/06 Zakaz wynikający z art. 415 § 5 zd. 2 k.p.k. odnosi się do każdego określonego w ustawie przypadku orzekania karnoprawnego obowiązku naprawienia szkody, a więc również tego, określonego w art. 72 § 2 k.k. Przewodniczący: sędzia SN H. Gordon-Krakowska. Sędziowie SN: A. Kapłon, J. Skwierawski (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Krajowej: K. Parchimowicz. Sąd Najwyższy w sprawie Grażyny O., skazanej za przestępstwo określone w art. 286 § 1 k.k. i inne, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na roz- prawie w dniu 23 listopada 2006 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanej od wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia 20 września 2004 r., u c h y l i ł zaskarżony wyrok w części dotyczącej zobowiązania skazanej Grażyny O. do naprawienia szkody (...).

U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia 20 września 2004 r. Graży- na O. uznana została za winną popełnienia przestępstw określonych w art. 286 § 1 k.k. i w art. 270 § 1 k.k. (dwukrotnie), a Sąd wymierzył jej łącznie karę roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat. Ponadto, orzeczeniem stanowiącym pkt 5 tego wyroku Sąd zobowiązał skazaną – na podstawie art. 72 § 2 k.k. – do na- 2 prawienia w całości szkody wyrządzonej przestępstwem określonym w art. 286 § 1 k.k., przez zapłatę na rzecz pokrzywdzonej spółki jawnej „B.” z sie- dzibą w K. kwoty 106 669,20 zł, w terminie roku od uprawomocnienia się orzeczenia.

Wyrok Sądu Rejonowego nie został zaskarżony przez żadną ze stron postępowania i uprawomocnił się bez postępowania odwoławczego. Kasację od tego wyroku wniósł – na podstawie art. 521 k.p.k. – Proku- rator Generalny na korzyść skazanej „w części dotyczącej orzeczenia na mocy art. 72 § 2 k.k. obowiązku naprawienia szkody”. W kasacji podniesio- no zarzut rażącego naruszenia art. 415 § 5 k.p.k., „polegającego na orze- czeniu wobec skazanej Grażyny O. na mocy art. 72 § 2 k.k. obowiązku na- prawienia szkody (...) gdy tymczasem roszczenie wynikające z przestęp- stwa było już przedmiotem postępowania cywilnego prowadzonego w Wy- dziale Gospodarczym Sądu Okręgowego w C.” – i wniesiono „o uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w C. w zaskarżonej części”.

Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej, pokrzywdzonej spółki, wniósł o oddalenie kasacji twierdząc, że w chwili orzekania Sądu karnego nie toczy- ło się inne postępowanie w przedmiocie roszczenia wynikającego z prze- stępstwa, a zawarta przed Sądem cywilnym ugoda między stronami nie jest orzeczeniem określonym w art. 777 pkt 1 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Przepis art. 72 § 2 k.k. stanowi materialną podstawę możliwości zo- bowiązania skazanego do naprawienia szkody w całości lub części w wy- padku zawieszenia wykonania kary.

Możliwość taka jest wyłączona, jeżeli obowiązek naprawienia szkody orzeczono jako środek karny (art. 39 pkt 5 k.k.) albo zobowiązano sprawcę do uiszczenia świadczenia wymienionego w art. 39 pkt 7 k.k. W kwestii m.in. zobowiązania do naprawienia szkody stan prawny uległ zmianie od dnia 1 lipca 2003 r., to jest od chwili wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy – Ko- 3 deks postępowania karnego... (Dz. U. Nr 17, poz. 155). Nowelą tą wprowa- dzono zmiany w treści przepisów art. 415 k.p.k. Treść § 5, zastępującego obowiązujący poprzednio § 6 tego artykułu, uzupełniono zdaniem drugim, zawierającym klauzulę antykumulacyjną, wyłączającą dopuszczalność orzeczenia m.in. obowiązku naprawienia szkody „jeżeli roszczenie wynika- jące z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania al- bo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono”.

Nie ulega wątpliwości, że wynikający z tej klauzuli zakaz odnosi się w równym stopniu do każdego ze wskazanych w ustawie wypadków orzekania karnoprawnego obowiązku naprawienia szkody, niezależnie od podstawy prawnej umożliwiającej wy- danie takiego orzeczenia – a więc również do przepisu art. 72 § 2 k.k. Orzeczenie o obowiązku naprawienia szkody zawarto w wyroku wy- danym w czasie obowiązywania art. 415 § 5 k.p.k., w brzmieniu ustalonym wskazaną wyżej ustawą nowelizującą. Przed wydaniem tego wyroku, bo w dniu 7 kwietnia 2003 r., pokrzywdzona spółka wystąpiła do Sądu Okręgo- wego w C. z pozwem przeciwko Grażynie O., zawierającym żądanie orze- czenia nakazu zapłaty kwoty 106 669,20 zł.

Nakazem zapłaty z dnia 7 maja 2003 r. Sąd nakazał pozwanej, aby zapłaciła powodowi tę kwotę wraz z od- setkami. Wniesienie przez pozwaną zarzutów od nakazu zapłaty spowodo- wało wszczęcie postępowania cywilnego, zakończonego w dniu 16 czerwca 2004 r. zawarciem ugody, w której treści pozwana zobowiązała się zapłacić powodowi należność wynikającą z nakazu zapłaty. Sąd uchylił jednocze- śnie nakaz zapłaty kwoty 41 734,64 zł, i w tym zakresie umorzył postępo- wanie. Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej nie przeczył tym ustaleniom w czasie rozprawy kasacyjnej.

Niezasadny jest zatem podniesiony w czasie rozprawy – dla uzasad- nienia wniosku o oddalenie kasacji – argument, że w chwili orzekania w tej sprawie przez Sąd karny roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa nie było przedmiotem innego postępowania. Toczyło się bowiem postępo- 4 wanie nakazowe, a Sąd rozpoznający niniejszą sprawę wiedział o tym, o czym świadczy treść dokumentów pozostających w aktach sprawy oraz do- puszczenie przez Sąd dowodu z akt sprawy cywilnej. Wskazane wyżej oko- liczności wyłączały dopuszczalność wydania orzeczenia zobowiązującego Grażynę O. do naprawienia szkody.

Nieistotny jest w tej sytuacji argument wskazujący na odmienne funkcje i podstawy prawne orzekania o obowiąz- ku naprawienia szkody, skoro treść art. 415 § 5 zd. 2 k.p.k. przesądza jed- noznacznie o niedopuszczalności zobowiązania do naprawienia szkody w postępowaniu karnym w wypadkach określonych w tym przepisie. Nieza- sadny jest również argument wyprowadzony z treści art. 777 pkt 1 k.p.c. Z przepisu tego wynika bowiem, że ugoda zawarta przed Sądem powszech- nym jest również – obok „orzeczenia sądu prawomocnego lub podlegające- go natychmiastowemu wykonaniu” – tytułem egzekucyjnym.

Pozwala to twierdzić, że stanowi ona o zabezpieczeniu roszczenia pokrzywdzonego w sposób równie skuteczny, jak określone w tym przepisie orzeczenie sądu. Należy zatem przyjąć, że zachodziła w niniejszej sprawie okoliczność wyłą- czająca dopuszczalność orzeczenia w postępowaniu karnym obowiązku naprawienia szkody.