Supreme Court allows transfer of preferential purchase right to ex-spouse upon joint property division.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court resolved a legal question regarding whether a preferential purchase right for a rental apartment transfers to an ex-spouse when that spouse is awarded the tenancy during joint property division. The lower courts disagreed on how to value the tenancy right, noting that one ex-spouse had worked for the railway company while the other had not. The Supreme Court ruled that the statutory provision allowing the transfer of this right to close family members means the benefit passes to the spouse receiving the tenancy. Consequently, the court established that the preferential price reduction applies to the new tenant's acquisition of the property.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 42 ust. 1 pkt 1, Art. 42 ust. 2, Art. 44 ust. 2, Art. 44 ust. 4 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego »Polskie Koleje Państwowe«: The preferential right to purchase a rental apartment granted to one spouse under joint property division provisions passes to the other spouse who is awarded the tenancy, as the statute permits transfer to close family members.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Uchwała z dnia 22 marca 2006 r., III CZP 15/06 Sędzia SN Stanisław Dąbrowski (przewodniczący, sprawozdawca) Sędzia SN Jan Górowski Sędzia SN Marian Kocon Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Stanisławy M. przy uczestnictwie Krzysztofa K. i Gminy L. o podział majątku wspólnego, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 22 marca 2006 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Lublinie postanowieniem z dnia 6 października 2005 r.: „Czy w przypadku ustanowienia i sprzedaży przez Polskie Koleje Państwowe Spółkę Akcyjną w Warszawie odrębnej własności lokalu mieszkalnego jednemu z byłych małżonków, którym wspólnie przysługiwało prawo najmu tego lokalu, a które przy podziale majątku wspólnego przyznane zostało przez sąd tylko jednemu z nich, nabywca może skorzystać z pomniejszeń ceny sprzedaży tego lokalu, o których mowa w art. 44 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego »Polskie Koleje Państwowe« (Dz.U.
Nr 84, poz. 948 ze zm.), które przysługiwałyby mu osobiście na podstawie powołanych przepisów, czy też mógłby także skorzystać z pomniejszeń, które przysługiwałyby na podstawie tych przepisów drugiemu z byłych małżonków na datę prawomocnego podziału majątku, gdyby prawo najmu lokalu zostało przydzielone temu drugiemu małżonkowi?" podjął uchwałę: Uprawnienie jednego z byłych małżonków do nabycia lokalu mieszkalnego przy zastosowaniu art. 44 ust. 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz.U.
Nr 84, poz. 948 ze zm.) przechodzi na byłego współmałżonka, któremu przy podziale majątku wspólnego przyznane zostało prawo najmu. Uzasadnienie Sąd Rejonowy w Lublinie postanowieniem z dnia 31 grudnia 2004 r. dokonał podziału majątku wspólnego Stanisławy M. i Krzysztofa K., w skład którego wchodzi m.in. prawo najmu lokalu mieszkalnego położonego w L. Prawo najmu przyznał wnioskodawczyni i zasądził od niej na rzecz uczestnika spłatę. Ustalając wysokość spłaty, Sąd Rejonowy przyjął, że wartość prawa najmu stanowi różnica między czynszem wolnym a czynszem regulowanym, z uwzględnieniem okresu prawdopodobnego trwania stosunku najmu.
Rozpoznając apelacje wnioskodawczyni i uczestnika postępowania, Sąd Okręgowy w Lublinie uznał, że przyjęty przez Sąd pierwszej instancji sposób ustalania wartości prawa najmu nie może mieć zastosowania w tej sprawie. Z konkretnym prawem najmu wiąże się możliwość wykupu lokalu przez najemcę (lub najemców) na podstawie art. 41, 42 i nast. ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz.U. Nr 84 poz. 948 ze zm.) na zasadach preferencyjnych (art. 44 ust. 2). (...) Zarówno wnioskodawczyni Stanisława M., jak i Krzysztof K., jako najemcy, są uprawnieni do wykupu lokalu od "Polskich Kolei Państwowych" S.A. na zasadach preferencyjnych.
Ta okoliczność jest decydującym czynnikiem, ze względu na który zarówno wnioskodawczyni, jak i uczestnik dążą do tego, aby prawo najmu zostało przyznane jednemu z nich na zasadzie wyłączności, każdy z nich ma bowiem zamiar nabycia odrębnej własności tego lokalu od wynajmującego i zamiaru tego nie ukrywa. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że lokal może być sprzedany niezwłocznie. Z chwilą ustanowienia odrębnej własności lokalu i jego wykupu po preferencyjnej cenie lokal ten będzie mógł być przedmiotem swobodnego obrotu i będzie miał znaczną wartość określaną przez uczestników w granicach 110 000 – 120 000 zł.
Powyższa okoliczność determinuje, w ocenie Sądu Okręgowego, sposób ustalenia wartości prawa najmu, której powinna odpowiadać kwota będąca różnicą pomiędzy wartością rynkową wyodrębnionego lokalu wraz z udziałem w części wspólnej budynku i udziałem w wieczystym użytkowaniu gruntu a wartością kwoty zapłaconej przez nabywcę tytułem ceny przy zakupie tego lokalu. Zdaniem Sądu Okręgowego, taki sposób ustalenia wartości prawa najmu jest najbardziej sprawiedliwy, gdyż uwzględnia graniczące z pewnością prawdopodobieństwo, że prawo najmu niezwłocznie po zakończeniu postępowania ustanie na skutek nabycia przez najemcę przedmiotu najmu.
Problem wynika z tego, że uprawnienie do pomniejszenia ceny związane z okresem pracy i czasu trwania najmu w odniesieniu do uczestnika postępowania jest dalej idące niż w odniesieniu do wnioskodawczyni, która nie pracowała w "Polskich Kolejach Państwowych" i później niż były współmałżonek stała się najemcą lokalu. W związku z tym Sąd Okręgowy powziął wątpliwość, jaka kwota powinna zostać odliczona od rynkowej wartości lokalu przy ustaleniu wartości prawa najmu i uznał, że rozwiązanie tego problemu zależy od rozstrzygnięcia przedstawionego Sądowi Najwyższemu zagadnienia prawnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przedstawione zagadnienie prawne jest pytaniem o to, czy związane z prawem najmu uprawnienie do preferencyjnej ceny przy nabyciu lokalu, wynikające ze spełnienia przez jednego z małżonków wymogów wymienionych w art. 44 ust. 2 ustawy, przechodzi na drugiego małżonka, któremu przy podziale majątku wspólnego przyznane zostaje prawo najmu. Ze względu na osobisty charakter przesłanek zastosowania preferencyjnych cen, wymienionych w art. 44 ust. 2, mogłaby się nasuwać odpowiedź negatywna. Jednakże należy zauważyć, że ustawodawca zezwala na ograniczoną przenoszalność uprawnienia do preferencyjnych cen przy nabyciu lokalu na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 września 2000 r.
W art. 42 ust. 1 pkt 1 wymienieni są: małżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo, przysposabiający i przysposobiony, a także osoba, która pozostaje faktycznie we wspólnym pożyciu z najemcą. Przepis art. 42 ust. 2 przewiduje, że najemca spośród osób stale z nim zamieszkujących, określonych w ust. 1 pkt 2, może wskazać osobę uprawnioną do nabycia lokalu mieszkalnego, stosownie zaś do art. 44 ust. 4, na wniosek osoby, o której mowa w art. 42 ust. 1 pkt 2, uwzględnia się zamiast jej okresu pracy lub najmu okres pracy lub najmu osób, o których mowa w art. 42 ust. 1 pkt 1 i pkt 3-5.
Intencje ustawodawcy są oczywiste; chodzi o to, aby z preferencji cenowych mogli korzystać najbliżsi uprawnionego najemcy, jeżeli nabywany lokal służył zaspokojeniu także ich potrzeb mieszkaniowych. Uregulowanie to przemawia za przyjęciem, że związane z prawem najmu uprawnienie do nabycia lokalu na preferencyjnych zasadach nie wygasa w razie przyznania w sprawie o podział majątku wspólnego prawa najmu byłemu współmałżonkowi, ale przechodzi na współmałżonka, któremu prawo najmu zostało przyznane. Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął przedstawione zagadnienie prawne, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).