Supreme Court dismisses claim for quadrupled deposit due to procedural error and pending primary contract action.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Supreme Court dismissed the plaintiff's cassation appeal regarding a claim for quadrupled deposit, ruling that the lower court correctly suspended the proceedings. The plaintiff had previously filed a separate action seeking the specific performance of the promised sales contract, which the Supreme Court identified as the priority claim under the Civil Code. Consequently, the court held that the deposit claim was procedurally inadmissible because the primary obligation to conclude the contract had not yet been resolved.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArt. 390 § 1, § 3 k.c.; Art. 394 k.c.; Art. 177 § 1 k.p.c.; When a party elects the primary claim for specific performance of a promised contract, the alternative claim for damages or quadrupled deposit is procedurally inadmissible until the primary action is concluded.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IATesto completo
Sygn. akt I CSK 295/06 POSTANOWIENIE Dnia 30 listopada 2006 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Zbigniew Kwaśniewski SSN Zbigniew Strus w sprawie z powództwa B. P. przeciwko M. Ś. i T. Ś. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 listopada 2006 r., skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 13 kwietnia 2006 r., uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. 2 Uzasadnienie Powód B.
P. wnosił o zasądzenie solidarne od pozwanych T. i M. Ś. kwoty 87.400 zł. tytułem zapłaty poczwórnej kwoty zadatku, zastrzeżonego w przedwstępnej umowie notarialnej zawartej z pozwanymi w dniu 27 października 2003 r. Sąd Okręgowy w R. wyrokiem z dnia 16 listopada 2005 r. oddalił powództwo, ustalając następujący stan faktyczny: Na mocy wspomnianej przedwstępnej umowy notarialnej pozwani zobowiązali się sprzedać powodowi działkę nr 1068 o pow. 1013 m2 , położoną w R., dla której prowadzona jest księga wieczysta Kw nr […], za cenę 250.000 zł.
Strony ustaliły, że do zawarcia umowy przyrzeczonej dojdzie w terminie do 31 grudnia 2003 r. Przy podpisaniu umowy przedwstępnej powód przekazał pozwanym 25.000 zł. zadatku. W § 6 tej umowy strony zastrzegły, że w przypadku niewykonania umowy przyrzeczonej przez powoda, pozwani mogą odstąpić od kontraktu, zachowując otrzymany zadatek, a w razie niewykonania umowy przez pozwanych, powód może żądać od nich sumy czterokrotnie wyższej. Do zawarcia umowy przyrzeczonej w umówionym terminie do dnia 30 grudnia 2003 r. nie doszło. Pozwani nie zgodzili się bowiem na propozycje powoda przesunięcia tego terminu do 6 stycznia 2004 r., uzasadnianą brakiem możliwości jednorazowego zapłacenia ceny i, czując się zwolnieni z umowy przedwstępnej, w tymże dniu sprzedali działkę R.
S.A. za 310.000 zł. Dzień wcześniej, czyli 5 stycznia 2005 r. powód złożył w sądzie wieczystoksięgowym wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej prowadzonej dla spornej nieruchomości jego roszczenia o zawarcie umowy sprzedaży tej nieruchomości. W dniu 9 stycznia 2004 r. wytoczył sprawę I C …/04 przed tymże Sądem Okręgowym o zobowiązanie T. i M. Ś. do zawarcia umowy przyrzeczonej przeniesienia na niego własności nieruchomości. Z racji dokonanego zbycia nieruchomości, do sprawy zostały wezwane w charakterze pozwanego R.
S.A. Sąd Okręgowy wydał w tamtej sprawie wyrok w dnia 29 kwietnia 2004 r. oddalający powództwo, a Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 21 3 października 2004 r. oddalił apelację powoda. Na skutek kasacji powoda Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w stosunku do pozwanych R. i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, oddalił zaś kasację wobec pozwanych Ś., co oznacza, że w stosunku do nich uprawomocnił się wyrok oddalający powództwo. W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego podkreślono, że po ujawnieniu w księdze wieczystej roszczenia powoda o zawarcie umowy przyrzeczonej przeniesienia własności nieruchomości, uzyskało ono na podstawie art. 17 ustawy o księgach wieczystych i hipotece rozszerzoną prawomocność względem praw nabytych przez czynność prawną dokonaną po tym ujawnieniu, co sprawia, że powód może dochodzić jego realizacji w stosunku do aktualnego właściciela nieruchomości.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy orzekający w niniejszej sprawie uznał powództwo za nieuzasadnione z dwóch przyczyn. Po pierwsze dlatego, że powód wniósł wcześniej powództwo o zawarcie umowy przyrzeczonej, a więc tym samym dokonał wyboru jednego z alternatywnych roszczeń przewidzianych w art. 390 k.p.c., wobec czego nie może dochodzić równolegle roszczenia drugiego, odszkodowawczego, które może stać się aktualne dopiero, kiedy nie zostanie uwzględnione roszczenie o zawarcie umowy. Drugą przyczyną oddalenia powództwa było niewykazanie przez powoda, że do zawarcia umowy przyrzeczonej nie doszło z winy pozwanych.
Apelacja powoda od tego rozstrzygnięcia została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 13 kwietnia 2006 r. Sąd ten uznał, że skoro roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej zgłoszone w sprawie I C .../04 nie zostało jeszcze prawomocnie rozpoznane przeciwko R., to powództwo w niniejszej sprawie jest przedwczesne, wobec czego słusznie zostało oddalone na podstawie art. 390 § 1 k.c. w zw. z art. 394 k.c. Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył powód skargą kasacyjną zarzucając naruszenie art. 390 § 1 i § 3 k.c. oraz art. 394 k.c., a także art. 316 i art. 177 pkt 1 k.p.c. i na tych podstawach wniósł o jego uchylenie zmianę przez uwzględnienie powództwa, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4 Przede wszystkim należy stwierdzić, iż korzystając z przewidzianej w art. 3511 k.c. zasady swobody umów, strony mogą zamieścić - także w umowie przedwstępnej - dodatkowe zastrzeżenia w postaci kary umownej lub zadatku, motywujące je do zawarcia umowy przyrzeczonej. Z treści art. 390 § 1 i § 3 k.c. należy przy tym wyprowadzić wniosek, że w razie przyjęcia takiego zastrzeżenia, nie jest dopuszczalne jednoczesne dochodzenie obu roszczeń przewidzianych w tych przepisach, tj. roszczenia zasadniczego w postaci zobowiązania do zawarcia umowy przyrzeczonej i roszczenia odszkodowawczego lub, jak w sprawie niniejszej, roszczenia o zapłatę zadatku.
Trzeba jednak podkreślić, że zapewniając możliwość dochodzenia obu tych roszczeń, ustawodawca wyraźnie uznaje pierwszeństwo roszczenia o zawarcie umowy przyrzeczonej. Skoro zatem postępowanie w sprawie I C …/04 Sądu Okręgowego w R. o zobowiązanie do zawarcia tej umowy nie zostało jeszcze zakończone, to trzeba przyznać rację skarżącemu, że postępowanie w sprawie niniejszej o zapłatę zwielokrotnionego zadatku należało zawiesić do czasu zakończenia tamtej sprawy, z uwagi na oczywistą zależność jej rozstrzygnięcia od wyniku sprawy o roszczenie priorytetowe.
Dlatego zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 177 § 1 k.p.c., jest uzasadniony, przy czym jest to uchybienie procesowe, które mogło ważyć na merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.), a zatem stanowi samoistną przyczynę uwzględnienia skargi kasacyjnej (art. 39815 § 1 k.p.c.). Zwalnia to Sąd Najwyższy od ustosunkowywania się do pozostałych zarzutów skargi, gdyż byłoby to przedwczesne. Dlatego orzeczono jak w sentencji. db