Legislator Giurisprudenza & Legislazione
IV CSK 556/13 Generato dall'IA

Supreme Court quashes lower court decision on adverse possession of road verge due to insufficient factual findings on infrastructure integration.

Numero d'incarto IV CSK 556/13
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Polonia (PL)
Data della decisione
Esito del giudizio Parzialmente accolto (Partially Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Supreme Court quashed the lower court's decision rejecting the applicant's adverse possession claim regarding a road verge. The lower court ruled that the land was part of a public road infrastructure and thus ineligible for acquisition, but failed to provide specific factual details on the verge's physical connection to the main road. The Supreme Court determined that without precise findings on the spatial and functional integration of the verge with the existing road, the legal exclusion of adverse possession could not be definitively established, necessitating a remand for further fact-finding.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 2a ust. 1; Art. 4 ust. 1, 2 ustawy o drogach publicznych: The legal exclusion of adverse possession for road verges applies only when the verge constitutes a functional and spatial unity with an existing public road, a fact that requires specific factual findings rather than general assumptions.

Parole chiave

Generato dall'IA
adverse possession road verge public road infrastructure factual findings legal exclusion spatial integration remand for retrial

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 2a ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
P.) mogą istotnie stanowić funkcjonalną, techniczną 5 i przestrzenną całość, pozwalającą (w odniesieniu do pasa drogowego) na zastosowanie prawnego reżimu wyłączenia dopuszczalności zasiedzenia, przewidzianego w art. 2a ustawy.
Art. 4 ust. 1, 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych
dalej jako „ustawa z dnia 21 marca 1985 r.”), dotyczących pojęcia „drogi” 3 i „pasa drogowego” (art. 4 pkt 1, 2 ustawy), Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że wyłącznie możliwości zasiedzenia obejmuje nie tylko samą drogą, ale także cały pas drogowy, w którym droga została zlokalizowana.
Art. 398 § 15 k.p.c.
1 i 2 ustawy o drogach publicznych), należało zaskarżone postanowienie uchylić i przekazać sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania (art. 39815 k.p.c.).
art. 234 k.p.c
Sklasyfikowanie danej nieruchomości w ewidencji gruntowej jako „droga” i opatrzenie znakiem graficznym „dr” nie jest wystarczające, stwarza jedynie domniemanie, że nieruchomość stanowi drogę (art. 234 k.p.c.).
art. 172 k.c
W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni podniesiono zarzuty naruszenia art. 172 k.c.
art. 39815 k.p.c
1 i 2 ustawy o drogach publicznych), należało zaskarżone postanowienie uchylić i przekazać sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania (art. 39815 k.p.c.).

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

Sygn. akt IV CSK 556/13 POSTANOWIENIE Dnia 22 maja 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Barbara Myszka (przewodniczący) SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca) SSA Katarzyna Polańska-Farion w sprawie z wniosku I. P. przy uczestnictwie Gminy Miejskiej H. i Powiatu H. o stwierdzenie zasiedzenia, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 22 maja 2014 r., skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Okręgowego w Z. z dnia 28 lutego 2013 r., uchyla zaskarżone postanowienie w części oddalającej apelację (pkt I) i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Z. do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

2 Postanowieniem z dnia 22 listopada 2012 r. Sąd Rejonowy stwierdził, że wnioskodawczyni J. P. nabyła z dniem 1 października 2005 r. przez zasiedzenie prawo własności nieruchomości położonej w H., obejmującej działkę nr 1180/10 o pow. 224 m2 , opisaną bliżej na mapie opracowanej przez biegłego geodezji. Oddalił natomiast wniosek o zasiedzenie w pozostałej części dotyczącej gruntu, stanowiącego pas drogowy, tj. działki nr 917/3. Rozstrzygnięcie to oparto na następujących ustaleniach faktycznych. Ojciec wnioskodawczyni J.

P. był właścicielem dwóch działek o pow. 228,56 m2 i 168,9 m2 , dla których urządzono odrębne księgi wieczyste. W dniu 6 maja 1975 r. wydano decyzję o wywłaszczeniu poprzednika prawnego, jednakże nadal władał on tymi gruntami. Wnioskodawczyni nabyła od ojca nieruchomość w wyniku darowizny. Wnioskiem o zasiedzenie objęto dwie działki. W ocenie Sądu Rejonowego, istniały podstawy stwierdzenia zasiedzenia w odniesieniu do działki nr 1180/10 (o pow. 224 m2 ) w dniu 1 października 2005 r., tj. po upływie 15 lat. Druga działka nr 917/3 stanowiła natomiast „element pasa drogowego” ul.

P. w H. Uwzględnienie wniosku o zasiedzenie pasa drogi prowadziłoby do wyłączenia możliwości wykonywania ruchu osób pieszych po drodze, a ruch taki jest elementem ruchu drogowego; miejsca wydzielone na ruch pieszych stanowi fragment drogi publicznej i nie podlega zasiedzeniu. Sklasyfikowanie danej nieruchomości w ewidencji gruntowej jako „droga” i opatrzenie znakiem graficznym „dr” nie jest wystarczające, stwarza jedynie domniemanie, że nieruchomość stanowi drogę (art. 234 k.p.c.). Domniemanie to nie zostało obalone przez wnioskodawczynię.

Po wywłaszczeniu w 1975 r. fizycznie powstała droga publiczna (droga powiatowa znajdująca się w ciągu przy ul. P.), przy czym we władaniu powiatu nie znalazł się jedynie fragment pasa drogowego, o zasiedzenie którego wnosi wnioskodawczyni. Apelacja wnioskodawczyni została oddalona. Według Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji trafnie ustalił, że działka nr 917/3, objęta wnioskiem, obejmuje również element pasa drogowego. Analizując treść przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2007 r., nr 19, poz. 115; cyt. dalej jako „ustawa z dnia 21 marca 1985 r.”), dotyczących pojęcia „drogi” 3 i „pasa drogowego” (art. 4 pkt 1, 2 ustawy), Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że wyłącznie możliwości zasiedzenia obejmuje nie tylko samą drogą, ale także cały pas drogowy, w którym droga została zlokalizowana.

Z ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego wynikało, że droga istniała i była eksploatowana, chociaż sama działka nr 917/3 nie była wykorzystana bezpośrednio pod budowę urządzeń drogowych, stanowi ona element pasa drogowego ul. P. w H. Brak eksploatacji pasa drogowego nie powoduje jednak tego, że nieruchomości, które go stanowią, mogą być przedmiotem zasiedzenia przez inne osoby. Droga publiczna z pasem drogowym, na którym jest zlokalizowana, powinna być traktowana jako całość wyłączona z możliwości nabycia prawa własności przez zasiedzenie.

W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni podniesiono zarzuty naruszenia art. 172 k.c. w zw. z art. 2 ust. 1 i w zw. z art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w pkt I i orzeczenie zgodnie z wnioskiem.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z ustaleń faktycznych dokonanych przez Sądy meriti wynika, że działka nr 917/3 (w uzasadnieniu podano wadliwie nr 917/5) objęta była wywłaszczeniem w 1975 r., ale stale znajduje się we władaniu uczestniczki postępowania. Jest ona usytuowana w pasie drogowym w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy o drogach publicznych, a płot – posadowiony na nieruchomości wnioskodawczyni – leży bezpośrednio w tym pasie, ponadto ogrodzenie znajduje się „w przybliżeniu w jednej linii z ogrodzeniem innych posesji przy tej (samej) ulicy”. Sąd Okręgowy ustalił, też że działka nr 917/3 nie była wykorzystana bezpośrednio pod budowę urządzeń drogowych, ale niewątpliwie – według Sądu – stanowi element pasa drogowego ul.

P. w H. Okalający tę drogę pas drogowy „jedynie częściowo został dotychczas zrealizowany”, a to z uwagi - jak wywodzi Sąd - na konflikty w trakcie budowy drogi. 4 Należy stwierdzić, że takie ustalenia faktyczne nie mogą jednak prowadzić do przyjętego przez Sąd Okręgowy wniosku o wyłączeniu możliwości zasiedzenia pasa drogowego w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o drogach publicznych. Po pierwsze, Sąd Okręgowy trafnie wskazał na to, że de lege lata nie jest, oczywiście, możliwe nabycie własności drogi publicznej przez zasiedzenie.

Droga publiczna w rozumieniu art. 2 ustawy o drogach publicznych należy bowiem do kategorii res extra commercium (art. 2 a ustawy). W orzecznictwie Sądu Najwyższego trafnie wyjaśniono, że wyłączenie zasiedzenia odnosi się do takich nieruchomości będących drogami publicznymi, które po zrealizowaniu procesu inwestycyjnego są budową przeznaczoną do prowadzenia ruchu drogowego, a nie nieruchomości dopiero przeznaczone pod drogę publiczną. Istotny jest zatem realny aspekt infrastrukturalny, a nie same, nawet najdalej idące, zamierzanie planistyczne (tak np. postanowienie Sądu Najwyższego z 15 lutego 2012 r., I CSK 293/11, OSNC 2012 r., nr 9, poz. 104; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2012 r., IV CSK 94/12, nie publ.).

W uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 20013 r., IV CSK 541/12 (OSN 2013, nr 12, poz. 143) wyjaśniono, że jeżeli przewidywana droga przez dziesiątki lat nie powstała i działka pod nią przeznaczona na drogę znajduje się przez cały czas w posiadaniu osób trzecich, to samo wpisanie drogi do ewidencji gruntów nie prowadzi do wyłączenia takiej drogi z obrotu prawnego. Po drugie, przy założeniu, że doszło już do częściowej realizacji pasa drogowego i faktycznego powstania drogi, Sąd Okręgowy stwierdził, iż „droga publiczna z pasem drogowym, na którym jest zlokalizowana, winny być traktowane jako jednak całość wyłączona z możliwości nabycia prawa własności w drodze zasiedzenia”.

Przyjęto zatem, że pas drogowy dzieli los prawny istniejącej już drogi publicznej w zakresie przewidzianym w art. 2 a ustawy o drogach publicznych, tj. nie może być także objęty zasiedzeniem. Problem jednak w tym, że ustalenie Sądów meriti dotyczące pasa drogowego są zbyt ogólne, nie odtwarzają szczegółowego jego przebiegu i przestrzennego ulokowania w powiązaniu z istniejącą już - jak ustalono - drogą publiczną. W związku z tym nie dają definitywnej odpowiedzi co do tego, czy pas ten i droga publiczna (ul. P.) mogą istotnie stanowić funkcjonalną, techniczną 5 i przestrzenną całość, pozwalającą (w odniesieniu do pasa drogowego) na zastosowanie prawnego reżimu wyłączenia dopuszczalności zasiedzenia, przewidzianego w art. 2a ustawy.

W ustaleniach faktycznych Sądu Okręgowego wspomniano ogólnie o pasie drogowym okalającym drogę (a więc usytuowanym z obu jej stron), a nie o pasie korespondującym w odpowiedni sposób właśnie z położeniem działki nr 917/3, objętej wnioskiem o zasiedzenie. Jednocześnie brak w ustaleniach informacji o czasowej sekwencji realizowania wspomnianego pasa drogowego (po 1975 r.), stanie technicznym takiej realizacji i ewentualnych, realnych już zamierzeniach planistycznych dotyczących infrastrukturalnych elementów drogi (ul. P.). Innymi słowy, chodzi o to, czy w ogóle można mówić o powstaniu (i kiedy) pasa drogowego w rozumieniu art. 4 pkt 2 ustawy o drogach publicznych (w skardze kasacyjnej neguje się w ogóle ten fakt), jaki jest przebieg i lokalizacja tego pasa w relacji do istniejącej już drogi publicznej.

Wtórne znaczenie miałaby wówczas kwestia wskazywanej w skardze integracji posiadanego przez wnioskodawczynię pasa drogowego z pozostałą częścią nieruchomości ulokowaną w pobliżu drogi. W związku z tym, że ustalenia faktyczne dokonane przez Sądy meriti nie pozwalają na przesądzenie w sposób pewny tego, czy wyłączenie dopuszczalności zasiedzenia obejmuje także pas drogowy, w obrębie którego dokonana jest droga publiczna (art. 2a w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o drogach publicznych), należało zaskarżone postanowienie uchylić i przekazać sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania (art. 39815 k.p.c.).