Supreme Court allows appeal on unjust enrichment claim, remanding case due to factual insufficiency of benefit proof.

Απόφαση 989 / 2021 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 989/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1 Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Χρήστο Τζανερρίκο, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη, Γεώργιο Χριστοδούλου, Βασίλειο Μαχαίρα, Ευδοξία Κιουπτσίδου - Στρατουδάκη και Χρήστο Κατσιάνη - Εισηγητή, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 10 Μαΐου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "ΔΡΑΚΑΚΗΣ Α.Ε.", που εδρεύει στα Χανιά Κρήτης και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Μεντή, που ανακάλεσε την από 7/5/2021 δήλωση για παράσταση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, παραστάθηκε στο ακροατήριο και κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Περιφέρεια Κρήτης (Περιφερειακής Ενότητας Χανίων), η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Μαρία Φουρναράκη, που ανακάλεσε την από 7/5/2021 δήλωση για παράσταση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, παραστάθηκε στο ακροατήριο και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 19/5/2015 αγωγή της ήδη αναιρεσείουσας, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Χανίων. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 26/2017 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 11/2019 του Εφετείου Κρήτης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 15/4/2019 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, η πληρεξούσια της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την από 15.4.2019 και με αριθ. κατάθ.26/15.4.2019 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η με αριθ. 11/14.3.2019 τελεσίδικη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κρήτης, που εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων κατά την τακτική διαδικασία, και δέχθηκε μεν τύποις και κατ' ουσίαν την έφεση της τότε εκκαλούσας-εναγομένης και ήδη αναιρεσίβλητης, κατά της εκδοθείσας κατά την αυτή διαδικασία με αριθ. 26/22.3.2017 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Χανίων, εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση, η οποία είχε κάνει δεκτή κατ' ουσίαν την από 19.05.2015 αγωγή της άνω αναιρεσείουσας κατά της τότε εναγομένης και ήδη αναιρεσίβλητης, κατά την επικουρική της βάση, περί αδικαιολογήτου πλουτισμού της τελευταίας και καταβολής σ' αυτήν της ωφέλειας που αποκόμισε σε βάρος της περιουσίας της από την εκτέλεση του επίδικου έργου, ανερχομένης στο συνολικό ποσό των 318.785,86 ευρώ, αλλά στη συνέχεια απέρριψε την αγωγή, κατά την ως άνω βάση της, ως απαράδεκτη λόγω αοριστίας της. Η αίτηση αναίρεσης ασκήθηκε εμπρόθεσμα και νομότυπα (άρθρ. 552, 553, 556, 558, 564 παρ. 3 και 566 παρ. 1 ΚΠολΔ). Είναι, επομένως, παραδεκτή (άρθρ. 577 παρ. 1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί ως προς το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρ. 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Κατά τη διάταξη του άρθρου 524 παρ.1 εδ. α' και παρ. 2 ΚΠολΔ, όπως ισχύει μετά την αντικατάστασή του από το άρθρο 1 άρθρου τρίτο του Ν. 4335/2015 και τυγχάνει εφαρμογής ενόψει της μεταβατικού δικαίου διάταξης του άρθρου 1 άρθρου ένατου παρ.2 του ίδιου νόμου, στη διαδικασία της δευτεροβάθμιας δίκης εφαρμόζονται οι διατάξεις των άρθρων 227, 233 έως 236, 237 παρ. 8 έως 11, 240 έως 312, 591 παράγραφος 1 εδάφιο α' έως γ' και 591 παρ. 4.

Η προφορική συζήτηση είναι υποχρεωτική μόνο στην περίπτωση του άρθρου 528. Η κατάθεση των προτάσεων και της προσθήκης σε αυτές γίνεται στις προθεσμίες του εδαφίου β' της παραγράφου 1. Διάταξη που να ρυθμίζει ειδικώς την τύχη των προτάσεων σε περίπτωση αναβολής ή ματαίωσης ή κήρυξης απαράδεκτης της συζήτησης δεν έχει θεσπιστεί.

Ωστόσο, γίνεται δεκτό ότι, σε περίπτωση αναβολής της συζήτησης της υπόθεσης, ο διάδικος που είχε καταθέσει προτάσεις ενόψει της δικασίμου κατά την οποία αναβλήθηκε η συζήτηση της υπόθεσης, να μην απαιτείται να καταθέσει εκ νέου εμπρόθεσμες προτάσεις, ούτε να επαναφέρει τις ήδη κατατεθείσες, προκειμένου να συζητηθεί η υπόθεση κατά την μετ' αναβολή δικάσιμο, καθώς και μάλιστα αδιακρίτως του αριθμού των αναβολών που δόθηκαν μετά την κατάθεση των προτάσεων καθώς αρκεί η αρχική κατάθεση αυτών.

Η εν λόγω εκδοχή δεν προσκρούει σε ρητή διάταξη νόμου, αντιπαρέρχεται δε την άνευ σκοπιμότητας τυπικότητα της διαδικασίας με την εκ νέου κατάθεση των ήδη κατατεθειμένων προτάσεων(βλ. σχετ. ΟλΑΠ 30/1997, ΑΠ 1024/2019, ΑΠ 846/2017, ΑΠ 27/2015,ΑΠ 1641/2012, ΑΠ 361/ 2012, ΑΠ 1589/2009). Τέλος, ο προβλεπόμενος από τον αριθ. 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης επιτρέπεται αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε απαράδεκτο.

Υπό τον όρο "απαράδεκτο" νοείται το δικονομικό, αυτό δηλαδή που δημιουργείται από την αθέτηση - παραβίαση δικονομικής διάταξης, με αποτέλεσμα η δικονομική ενέργεια να στερείται των αναγκαίων προϋποθέσεων του κύρους της. Στην προκειμένη περίπτωση, από την παραδεκτή, κατ' άρθρ. 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης και των διαδικαστικών εγγράφων προκύπτουν τα ακόλουθα:

Η συζήτηση της από 19.05.2015 αγωγής της άνω αναιρεσείουσας κατά της τότε εναγομένης και ήδη αναιρεσίβλητης, πρωτοδίκως, εχώρησε ερήμην της τελευταίας, και κατά της εκδοθείσας υπ' αριθ. 26/2017 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Χανίων, η οποία έκανε αυτήν(αγωγή) δεκτή κατ' ουσίαν, άσκησε έφεση η ερημοδικασθείσα διάδικος, η συζήτηση της οποίας προσδιορίστηκε για τη δικάσιμο της 10.10.2017.

Ενόψει της δικασίμου αυτής η εκκαλούσα Περιφέρεια Κρήτης (Περιφερειακή Ενότητα Χανίων), νομίμως εκπροσωπουμένη δια του πληρεξουσίου δικηγόρου της Χαράλαμπου Πιτσιγαυδάκη, κατέθεσε στις 19.09.2017 τις υπό χρονολογία 18.09.2017 έγγραφες προτάσεις της μετά των προσκομιζομένων εγγράφων. Αυτή (εκκαλούσα), όμως, δεν παρέστη κατά την ορισθείσα ως άνω δικάσιμο, κατά την οποία η συζήτηση της υπόθεσης κηρύχθηκε απαράδεκτη, δυνάμει της υπ' αριθμ. 18/2018 απόφασης του Εφετείου Κρήτης.

Ακολούθως, με την υπ' αριθμ. 86/26.03.2018 κλήση της η τότε εφεσίβλητη και ήδη αναιρεσείουσα ανώνυμη εταιρεία επανέφερε τη συζήτηση της υπόθεσης για τη δικάσιμο της 18.09.2018. Κατά την τελευταία αυτή δικάσιμο παραστάθηκε η εκκαλούσα-εναγομένη και ήδη αναιρεσίβλητη με τον ως άνω πληρεξούσιο δικηγόρο της Χαράλαμπο Πιτσιγαυδάκη και αναφέρθηκε στις προτάσεις που είχε καταθέσει ενόψει της δικασίμου της 10.10.2017, κατά την οποία κηρύχθηκε απαράδεκτη η συζήτηση.

Επίσης και η εφεσίβλητη-ενάγουσα και ήδη αναιρεσείουσα παρέστη προσηκόντως δικονομικά, οπότε η δίκη διεξήχθη αντιμωλία των διαδίκων. Επομένως, σύμφωνα και με τις προεκτεθείσες στην αρχή νομικές σκέψεις, ορθά με την προσβαλλομένη υπ' αριθμ. 11/2019 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κρήτης απορρίφθηκε ο ισχυρισμός της εφεσίβλητης ότι δεν παρέστη προσηκόντως η εκκαλούσα Περιφέρεια Κρήτης (Περιφερειακή Ενότητα Χανίων), επειδή δεν είχε καταθέσει εκ νέου προτάσεις για τη δικάσιμο της 18.09.2018, οπότε και συζητήθηκε, τελικά, η έφεσή της.

Ως εκ τούτου το Εφετείο δεν υπέπεσε στην πλημμέλεια από τη διάταξη του αριθμού 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, για μη κήρυξη απαραδέκτου και απόρριψης της έφεσης και τα περί του αντιθέτου υποστηριζόμενα στον πρώτο λόγο αναίρεσης είναι αβάσιμα και απορριπτέα. Κατά το άρθρο 904 παρ. 1 ΑΚ "όποιος έγινε πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία από την περιουσία ή με ζημία άλλου έχει υποχρέωση να αποδώσει την ωφέλεια.

Η υποχρέωση αυτή γεννιέται ιδίως σε περίπτωση παροχής αχρεώστητης ή παροχής για αιτία που δεν επακολούθησε ή έληξε ή αιτία παράνομη ή ανήθικη". Κατά δε το άρθρο 908 εδ. α' του ίδιου Κώδικα "ο λήπτης οφείλει να αποδώσει το πράγμα που έλαβε ή το αντάλλαγμα που τυχόν έλαβε από αυτό". Από το συνδυασμό των πιο πάνω διατάξεων προκύπτει, ότι σε περίπτωση που εκτελείται και παραδίδεται έργο ή παρέχονται εργασίες ή υπηρεσίες με άκυρη σύμβαση έργου, τα συμβαλλόμενα μέρη δεν μπορούν να προβάλλουν αξιώσεις στηριζόμενες στη σύμβαση.

Στην περίπτωση, όμως, αυτή "ο αντισυμβαλλόμενος" του παρέχοντος, που δέχεται το έργο ή τις υπηρεσίες στο πλαίσιο της άκυρης σύμβασης, η οποία συνιστά απλά τη βασική προϋπόθεση της έλλειψης νόμιμης αιτίας, υποχρεούται να αποδώσει την ωφέλεια, που απέκτησε χωρίς νόμιμη αιτία και που συνίσταται, σε περίπτωση αδυναμίας αυτούσιας απόδοσης της παροχής που έλαβε χώρα χωρίς νόμιμη αιτία, στη χρηματική αποτίμηση του παρασχεθέντος έργου ή της παρασχεθείσας εργασίας ή υπηρεσίας και στη δαπάνη που εξοικονόμησε, στην οποία θα υποβαλλόταν, εάν την εκτέλεση του ίδιου έργου ή της εργασίας ανέθετε, με έγκυρη σύμβαση, σε άλλο πρόσωπο, το οποίο θα διέθετε τα ίδια επαγγελματικά προσόντα και ικανότητες και κάτω από τις ίδιες περιστάσεις(ΑΠ 250/2020, ΑΠ 1537/2014,ΑΠ 1462/2012, ΑΠ 1378/ 2011).Η ευθύνη του πλουτήσαντος εργοδότη συνίσταται στην επιστροφή του πλουτισμού, ήτοι της περιουσιακής ωφέλειας του πλουτισμού ως οικονομικής αξίας, που αποκόμισε αυτός από τη λήψη της παροχής χωρίς νόμιμη αιτία και όχι στην αποκατάσταση κάθε ζημίας που επήλθε στον ενάγοντα εργολάβο.

Η ωφέλεια που αποκόμισε είναι ζήτημα πραγματικό και κρίνεται στη συγκεκριμένη περίπτωση με τις ειδικές συνθήκες της και όχι αφηρημένα με βάση γενικά αντικειμενικά κριτήρια. Έτσι, το αντικειμενικό μέτρο για την εκτίμηση της αποδοτέας ωφέλειας στην περίπτωση του παρασχεθέντος έργου με άκυρη σύμβαση, είναι το ύψος της αμοιβής που συνηθίζεται να καταβάλλεται για την εκτέλεση όμοιου έργου, κάτω από τις ίδιες συνθήκες, με έγκυρη σύμβαση έργου.

Ο ως άνω γενικός κανόνας του άρθρου 904 ΑΚ, που απορρέει από τις κοινωνικές αντιλήψεις περί ισότητας και επιείκειας, έχει εφαρμογή και επί του Δημοσίου και των Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου, αφού υπέρ αυτών δεν καθιερώνεται εξαίρεση με τη διάταξη αυτή ή με άλλη (ΟλΑΠ 218/1977,ΑΠ 261/2020,ΑΠ 250/2020, ΑΠ 100/2020,ΑΠ 1054/2019, ΑΠ 1102/2018,ΑΠ 347/2017, ΑΠ 1442/2014,ΑΠ 1225/2008).

Στοιχεία της αγωγής από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, που πρέπει να εκτίθενται σ' αυτή κατά το άρθρ. 216 παρ.1 ΚΠολΔ για να είναι ορισμένη, είναι γενικώς η ύπαρξη περιουσιακής ωφέλειας σε κάποιο πρόσωπο, η αιτία για την οποία αυτή επήλθε και η ανυπαρξία ή το ελάττωμα της αιτίας, που καθιστά τη διατήρηση του πλουτισμού αδικαιολόγητη (ΑΠ 273/1993, ΑΠ 673/1999).

Έτσι αν η αγωγή από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό αφορά αναζήτηση ωφέλειας που προήλθε από την εκτέλεση άκυρης σύμβασης, πρέπει στο δικόγραφο της αγωγής να προσδιορίζονται τα στοιχεία της σύμβασης και ο λόγος της ακυρότητάς της, εξ αιτίας της οποίας ο αντίστοιχος πλουτισμός είναι νομικά αδικαιολόγητος (ΟλΑΠ 22/2003, ΑΠ 501/2016, ΑΠ 1057/2011).

Αν, όμως, η βάση της αγωγής από αδικαιολόγητο πλουτισμό σωρεύεται, κατά δικονομική επικουρικότητα (άρθρο 219 ΚΠολΔ), υπό την ενδοδιαδικαστική αίρεση της απορρίψεως της κυρίας βάσεως αυτής από τη σύμβαση, αρκεί για την πληρότητα της πιο πάνω επικουρικής βάσεως να γίνεται απλή επίκληση της ακυρότητας της συμβάσεως, χωρίς να απαιτείται να αναφέρονται και οι λόγοι στους οποίους οφείλεται η ακυρότητα (ΟλΑΠ 2/2019).

Και τούτο διότι, στην τελευταία περίπτωση, η επικουρική βάση της αγωγής θα εξετασθεί μόνον εάν η ερειδομένη στην έγκυρη σύμβαση κυρία βάση της αγωγής απορριφθεί μετά από παραδοχή της ακυρότητας της συμβάσεως για συγκεκριμένο λόγο, ο οποίος, είτε κατ' αυτεπάγγελτη έρευνα, είτε κατ' ένσταση του εναγομένου, απετέλεσε ήδη αντικείμενο της δίκης.

Έτσι πληρούται με τον τρόπο αυτόν ο σκοπός της διατάξεως του άρθρου 216 ΚΠολΔ, η οποία απαιτεί σαφή έκθεση των γεγονότων που θεμελιώνουν την αγωγή (ΟλΑΠ 22/2003, ΟλΑΠ 23/2003, ΑΠ 261/2020,ΑΠ 1157/2017). Τέλος, η ανεπάρκεια των πραγματικών περιστατικών που συγκροτούν την ιστορική βάση της αγωγής ή της ενστάσεως, χαρακτηρίζεται ως νομική αοριστία και ελέγχεται με τον αναιρετικό λόγο από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ ως παράβαση κανόνος ουσιαστικού δικαίου, εφόσον το δικαστήριο της ουσίας έκρινε τελικά ως ορισμένη την αγωγή ή την ένσταση, αρκούμενο σε λιγότερα ή διαφορετικά στοιχεία από αυτά που απαιτεί ο νόμος.

Επομένως, νομική είναι η αοριστία που συνδέεται με τη νομική εκτίμηση του εφαρμοστέου κανόνος ουσιαστικού δικαίου. Αντιθέτως, η ποσοτική ή ποιοτική αοριστία της αγωγής, η οποία υπάρχει όταν δεν εκτίθενται στην αγωγή όλα τα στοιχεία που απαιτούνται κατά νόμο για τη στήριξη του αιτήματος της αγωγής, τα πραγματικά, δηλαδή, περιστατικά που απαρτίζουν την ιστορική βάση της αγωγής και προσδιορίζουν το αντικείμενο της δίκης, δημιουργεί λόγους αναιρέσεως από το άρθρο 559 αριθ. 8 και 14 του ΚΠολΔ (ΟλΑΠ 15/2000).

Ειδικότερα, ο από το άρθρο 559 αριθμ. 8 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως ιδρύεται αν το δικαστήριο έκρινε ορισμένη και νόμιμη την αγωγή, λαμβάνοντας υπόψη αναγκαία για τη θεμελίωσή της και την περιγραφή του αντικειμένου της δίκης γεγονότα που δεν εκτίθενται σε αυτή ή εάν απέρριψε ως αόριστη ή μη νόμιμη την αγωγή, παραγνωρίζοντας εκτιθέμενα για τη θεμελίωσή της και την περιγραφή του αντικειμένου της δίκης γεγονότα, που με επάρκεια εκτίθενται σε αυτήν, ενώ ο από το άρθρο 559 αριθμ. 14 ΚΠολΔ λόγος αναιρέσεως ιδρύεται αν το δικαστήριο, παρά τη μη επαρκή έκθεση σε αυτήν των στοιχείων που είναι αναγκαία για τη στήριξη του αιτήματος της αγωγής, την έκρινε ορισμένη, θεωρώντας ότι αυτά εκτίθενται με επάρκεια ή αν παρά την επαρκή έκθεση των στοιχείων αυτών την απέρριψε ως αόριστη (ΑΠ 261/2020,ΑΠ 1487/2017).

Στην προκειμένη περίπτωση, με την από 12.05.2015 ένδικη αγωγή, το δικόγραφο της οποίας παραδεκτά κατά το άρθρο 561 παρ. 2 του ΚΠολΔ επισκοπείται από το παρόν Δικαστήριο, ιστορούνται τα ακόλουθα από την ήδη αναιρεσείουσα, ενάγουσα, ανώνυμη εταιρία με την επωνυμία "Δρακάκης Α.Ε.": "Α. Σύντομο ιστορικό. Την 08.05.2014...

ο Διοικητής Πυροσβεστικής Υπηρεσίας Χανίων... επικοινώνησε τηλεφωνικώς με τον νόμιμο εκπρόσωπο της εταιρίας μας... και του ζήτησε να προσέλθει στην τοποθεσία …, στην περιοχή … Δημοτικής Ενότητας …, όπου λίγες ώρες πριν είχε συμβεί ένα τραγικό δυστύχημα: είχε καταπλακωθεί από μεγάλο όγκο χώματος, πέτρες και μεταλλικά ικριώματα ένας εργάτης μέσα σε πηγάδι βάθους 18,00 μ.(τουλάχιστον) κατά την διάρκεια εκτέλεσης εργασιών συντήρησης του πηγαδιού.

Στόχος ήταν ο απεγκλωβισμός και η ανάσυρση της σωρού του άτυχου εργάτη, πράγμα που, ωστόσο, λόγω του μεγάλου βάθους του πηγαδιού, δεν ήταν δυνατόν να επιτευχθεί χωρίς την προηγούμενη εκτεταμένη εκσκαφή ορύγματος περιμετρικά του πηγαδιού. Μόνον με τον τρόπο αυτό ήταν δυνατή η δημιουργία χωμάτινων βαθμίδων που θα επέτρεπαν την κλιμακωτή και, συνεπώς, ασφαλή προσέγγιση του επίμαχου σημείου(όπου κειτόταν η σωρός του νεκρού εργάτη) από το προσωπικό της ΕΜΑΚ, το οποίο άλλως(αν δηλ.

επεχειρείτο η προσέγγιση του σημείου χωρίς την προαναφερθείσα, προηγούμενη περιμετρική εκσκαφή) θα εξετίθετο σε σοβαρό κίνδυνο. Στην λύση αυτή κατέληξε ο Διοικητής της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, αφού προηγήθηκε σύσκεψη στον τόπο του ατυχήματος με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, δηλ. με τον Περιφερειακό Διοικητή Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Κρήτης..., ο οποίος παρευρισκόταν ως επικεφαλής της ομάδας του 1ου Πυροσβεστικού Σταθμού Χανίων και ομάδας της ΕΜΑΚ, τον Αντιπεριφερειάρχη Κρήτης..., τον Δήμαρχο Χανίων.., την Αντιδήμαρχο Χανίων..., τον Προϊστάμενο της Τεχνικής Υπηρεσίας Δήμου Χανίων..., τον μηχανικό της Τεχνικής Υπηρεσίας του Δήμου Χανίων...

και τον Προϊστάμενο του Τμήματος Πολιτικής Προστασίας Π.Ε. Χανίων... Για την κατάσταση και την μόνη ενδεδειγμένη λύση αντιμετώπισής της ενημερώθηκε αμέσως τηλεφωνικώς ο Περιφερειάρχης Κρήτης..., ο οποίος ακολούθως συνομίλησε με τον εκπρόσωπο της εταιρίας μας... και μας ανέθεσε προφορικώς, λόγω του κατεπείγοντος του θέματος, το έργο της επιχείρησης απεγκλωβισμού(ανάσυρσης) της σωρού του νεκρού εργάτη από το πηγάδι μέσω της χρήσεως εκσκαπτικών μηχανημάτων και φορτηγών.

Η εταιρία μας, εργοληπτική επιχείρηση 3ης τάξεως ΜΕΕΠ(στις κατηγορίες των έργων οδοποιίας-οικοδομικών-υδραυλικών) παρείχε όλα τα εχέγγυα για την άρτια, κατεπείγουσα και ασφαλή ολοκλήρωση και του επίμαχου έργου, εξ ου και η κατεπείγουσα ανάθεση του έργου σε αυτήν. Πράγματι, η ανταπόκριση της εταιρίας μας ήταν άμεση:

Μεταφέρθηκαν στον τόπο του έργου όλα τα αναγκαία μηχανήματα-φορτηγά(ήτοι ένας γερανός EFFER 42 m, ένας γερανός 16 m, δύο τσάπες 942, μια τσάπα 912, έξι φορτηγά τετραξονικά 20 m³ , δυο φορτωτές τροχοφόροι 980, μια τσάπα 922, ένα JCB, ένας φορτωτής ερπυστριοφόρος 977, ένας ελκυστήρας μηχανημάτων-τράκτορας & νταλίκα, ένας ελκυστήρας τράκτορας νταλίκα, 1 γεννήτρια 70 KVA, 2 αντλίες νερού 130 m³ εκάστη), καθώς και όλο το απαιτούμενο προσωπικό για την εκτέλεση του έργου...

Τόπος εκτέλεσης του έργου ήταν το οικόπεδο ιδιοκτησίας ..., μέσα στο οποίο ευρισκόταν το επίμαχο πηγάδι, καθώς και κατοικία, αποθήκες, ελαιόδεντρα και οπωροφόρα δέντρα. Λόγω του μεγάλου όγκου εκσκαφών, αλλά και του κατεπείγοντος του θέματος, τα συνεργεία μας εργάσθηκαν νυχθημερόν από την Πέμπτη 08.05.2014, που μας ανατέθηκε το έργο, μέχρι και την Τρίτη 13.05.2014(και ώρα 18.30) οπότε και τελικώς ανευρέθη και ανεσύρθη η σωρός του άτυχου εργάτη.

Η πορεία του έργου, όπως αυτή έχει καταγραφεί... και έχει αποτυπωθεί σε σχετικό φωτογραφικό υλικό, έχει συνοπτικά ως εξής: Αρχικά κατεδαφίσαμε τα βοηθητικά κτίσματα που βρίσκονταν κοντά στο χώρο του πηγαδιού και αποξηλώσαμε το περιμετρικό συρματόπλεγμα του οικοπέδου, για να καταστεί δυνατή η προσέγγιση του σημείου από τα αναγκαία εκσκαπτικά μηχανήματα.

Ακολούθησε, για τον ίδιο λόγο, η εκρίζωση 160 δένδρων (μανταρινιές, ελαιόδενδρα και συκιές) σε έκταση (90 μ. Χ 69 μ.=) 6.210 μ² περιμετρικά του πηγαδιού. Περαιτέρω, δημιουργήθηκαν υπόγειες βαθμίδες σε επίπεδα ανά τέσσερα μέτρα από την επιφάνεια του εδάφους, για να καταστεί δυνατή η κλιμακωτή προσέγγιση του σημείου που ήταν θαμμένος ο εργάτης, πράγμα που με τη σειρά του απαιτούσε την εκσκαφή μεγάλου χωμάτινου όγκου, την εναπόθεση των προϊόντων εκσκαφής, την φορτοεκφόρτωση των τελευταίων, την μεταφορά τους και την δημιουργία αποθηκών χώματος.

Όσο κατεβαίναμε δε σε επίπεδο εκσκαφής, τόσο η εργασία της εκσκαφής ανά όγκο εκσκαμμένου χώματος διπλασιαζόταν, τριπλασιαζόταν και τετραπλασιαζόταν, αντιστοίχως, μέχρι την τελική βαθμίδα υπό του εδάφους. Εξάλλου, προκειμένου να είναι δυνατή η κίνηση των αναγκαίων μηχανικών μέσων(φορτωτών, εκσκαφών κλπ) στα προαναφερθέντα επίπεδα που δημιουργούσαμε για την κλιμακωτή προσέγγιση του επίμαχου σημείου όπου κειτόταν η σωρός, ήταν αναγκαία η κατάλληλη διαμόρφωσή τους, ήτοι η δημιουργία ράμπας καθόδου προς τα χαμηλότερα σημεία της εκσκαφής, σχήματος τραπεζίου με μήκος 100,00 μ.

και πλευρών 12,00μ.(στην αρχή της) και 8,00 μ.(στο τέλος της). Μάλιστα, επειδή το έδαφος ήταν αργιλώδες και λασπώδες, λόγω του μεγάλου όγκου των υπογείων υδάτων που εντοπίζονται στην περιοχή, ήταν αναγκαία η διάστρωση της κάθε ράμπας καθόδου με χαλίκια, προκειμένης της εξασφάλισης στέρεου εδάφους εργασίας. Σε ό, τι αφορά στα προϊόντα εκσκαφής(όγκου 15.000,00 μ³ περίπου) αυτά αρχικώς τοποθετούνταν εντός του οικοπέδου, πλησίον των ορίων της εκσκαφής.

Όμως, καθώς προσπαθούσαμε να προσεγγίσουμε το βάθος του πηγαδιού, λόγω του μεγάλου υδροφόρου ορίζοντα και της αστάθειας του εδάφους, πραγματοποιήθηκαν μεγάλες και έντονες κατολισθήσεις στις παρειές της εκσκαφής, οι οποίες κατέστησαν αδύνατη την συνέχιση των εργασιών. Για τον λόγο αυτόν διακόψαμε τις εργασίες με εντολή της Τεχνικής Υπηρεσίας του Δήμου Χανίων και της Υπηρεσίας Πολιτικής Προστασίας και ζητήθηκε σχετική γνωμάτευση εκ μέρους του γεωλόγου κ.

Δ. Διαμαντάκη και του Διευθυντή της ΔΕΥΑΧ... Ακολούθως μας δόθηκε εντολή επανέναρξης εργασιών με διεύρυνση του πλάτους εκσκαφής ... συνεπεία της οποίας αφ' ενός αυξήθηκε κατά πολύ ο όγκος των εκσκαφών και αφ' ετέρου κατέστη αναγκαία η απομάκρυνση (φόρτωση και μεταφορά)των εναποτεθειμένων προϊόντων εκσκαφής εκτός του οικοπέδου, ούτως ώστε να καταστεί δυνατή η διενέργεια εκσκαφών σε μεγαλύτερη ακτίνα περιμετρικά του πηγαδιού.

Έτσι, μεταφέρθηκε όγκος χώματος 5.000 μ³ περίπου εκτός του ιδιόκτητου οικοπέδου... Οι εκσκαφές συνεχίσθηκαν νυχθημερόν ως την 13.05.2014, οπότε και ανευρέθηκε και ανασύρθηκε η σωρός του νεκρού. Ο όγκος των εκσκαφών ξεπέρασε τα 10.000,00 μ³ χώματος, τα οποία... μεταφέρθηκαν στο παρακείμενο ακίνητο του Νοσοκομείου Χανίων, αφού πρώτα καθαιρέθηκε τμήμα της περίφραξής του (συρματοπλέγματος- τοιχίου σκυροδέματος), το οποίο αποκαταστάθηκε εκ μέρους μας μετά το πέρας της επιχείρησης.

Για την απορροή των υπόγειων υδάτων που δημιουργούσαν δυσχερείς συνθήκες εργασίας... δημιουργήθηκε "παραπήγαδο" με χρήση τσιμεντένιων στεφανιών και τοποθέτηση εντός αυτού αντλίας για την απάντληση των υδάτων. Περιμετρικά το "παραπήγαδο" επιχώθηκε με χοντρό χαλίκι(κροκάλα). Η προαναφερθείσα αντλία, υποστηριζόμενη από γερανό, δούλευε αδιαλείπτως μέχρι το πέρας των εργασιών και την ανεύρεση του νεκρού εργάτη.

Τέλος, για την επανεπίχωση του χώρου του πηγαδιού, προκειμένης της επαναφοράς του στην προτέρα κατάσταση, απαιτήθηκε η φόρτωση, μεταφορά και επίχωση των προϊόντων εκσκαφής που είχαν απομακρυνθεί, καθώς και η συμπίεση και διάστρωσή τους. Οι εργασίες που εκτελέσθηκαν εκ μέρους μας για την ολοκλήρωση του έργου που μας είχε ανατεθεί κατ' εντολήν της αντιδίκου, καταγράφονται αναλυτικά στην επιμέτρηση εργασιών που ακολουθεί, όπως αυτή συντάχθηκε από την εταιρία μας και εγκρίθηκε από την Τεχνική Υπηρεσία του Δήμου Χανίων....

Ενώ, ωστόσο, από την πλευρά μας συμμορφωθήκαμε πλήρως με τις συμβατικές μας υποχρεώσεις και ολοκληρώσαμε την εκτέλεση του ως άνω έργου την 13.05.2014, η εναγομένης-παρά τις συνεχείς οχλήσεις του εκπροσώπου μας-έως σήμερα δεν έχει εκπληρώσει τη βασική συμβατική της υποχρέωση, συνιστάμενη στην καταβολή του εργολαβικού ανταλλάγματος που αντιστοιχεί στις ως άνω αναλυτικώς αναφερόμενες εργασίες.

Για το λόγο αυτό ασκούμε την παρούσα αγωγή μας..............................

Β. Νόμω και ουσία βάσιμο της αγωγής μας 1......

Εν προκειμένω, όπως αναπτύσσεται στο ιστορικό της αγωγής μας, η εναγομένη μας ανέθεσε το έργο του απεγκλωβισμού(ανάσυρσης) νεκρού εργάτη από πηγάδι βάθους 18,00 μ. με την χρήση εκσκαπτικών μηχανημάτων και φορτηγών στην περιοχή "…" … στο πλαίσιο του οποίου εκτελέσθηκαν εκ μέρους μας, καθ' υπόδειξή της, οι αναλυτικώς ανωτέρω αναφερόμενες εργασίες. Δεδομένου δε ότι στη σύμβασή μας δεν προσδιορίσθηκε μεν ρητώς το εργολαβικό μας αντάλλαγμα, πλην όμως το ως άνω έργο, υπό τις συνήθεις περιστάσεις εκτελείται μόνον έναντι αμοιβής, λογίζεται σιωπηρώς συμφωνηθείσα αμοιβή, την οποία η εναγομένη μας οφείλει ως ειθισμένη, άλλως εύλογη για τις υπόψη εργασίες, όπως αυτή προκύπτει από τα εγκεκριμένα αναλυτικά τιμολόγια του Υ.ΠΕ.ΧΩ.Δ.Ε.(πλέον Φ.Π.Α., ΓΕ & ΟΕ). Τα εγκεκριμένα τιμολόγια του ΥΠΕΧΩΔΕ αποδίδουν σε κάθε περίπτωση την εύλογη αμοιβή, που οφείλει ο εργοδότης για την εκτέλεση της εκάστοτε εργασίας. Ειδικότερα, για την εκτέλεση του υπόψη έργου μας οφείλεται ποσόν 318.785,86 € (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ, ΓΕ & ΟΕ), όπως προκύπτει αναλυτικώς από τον κατωτέρω πίνακα, στον οποίον καταγράφονται οι εκτελεσθείσες εργασίες, το άρθρο του εγκεκριμένου τιμολογίου ΥΠΕΧΩΔΕ, βάσει του οποίου τιμολογείται κάθε μια από αυτές, η μονάδα μέτρησης καθεμιάς, η ποσότητα στην οποία εκτελέσθηκε κάθε μια από αυτές, η τιμή μονάδος και η δαπάνη αυτών:...................................................

Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι το εργολαβικό αντάλλαγμα που μας οφείλεται δυνάμει των ΑΚ 681,682 αναφορικά με την εκτέλεση του ως άνω έργου αντιστοιχεί σε 318.785,86 €.............................................................................................

2.Άλλως και όλως επικουρικώς, σε περίπτωση που ήθελε κριθεί ότι ελλείπει ή είναι ανίσχυρη η εκ της συμβάσεως αξίωσή μας προς καταβολή του ως άνω ποσού των 318.785,86 €, το ποσό αυτό μας οφείλεται κατά τις διατάξεις περί αδικαιολογήτου πλουτισμού (ΑΚ 904 επ.). Ειδικότερα, το ως άνω ποσό των 318.785,86 € ανταποκρίνεται σε ωφέλεια που αποκόμισε σε βάρος της περιουσίας μας η εναγομένη από την εκτέλεση του εν λόγω έργου.

Να σημειωθεί ότι το ποσό αυτό θα υποχρεωνόταν η εναγομένη να το καταβάλει σε οποιονδήποτε τρίτο για την εκτέλεση του εν λόγω έργου, ενώ εξάλλου η ωφέλεια σώζεται ακόμη στα χέρια της, ως εργοδότριας και κυρίας του έργου..........". Με το ανωτέρω ιστορικό και το επικουρικό αίτημά της η αγωγή (αφού το κύριο αίτημα απορρίφθηκε, με διάταξη της προσβαλλομένης απόφασης που δεν πλήττεται με λόγο αναίρεσης, ως μη νόμιμο συνδεόμενο με άκυρη σύμβαση για την οποία δεν τηρήθηκε ο αναγκαίος έγγραφος τύπος), σύμφωνα και με τα εκτιθέμενα στην αρχή της παρούσας, είναι πλήρως ορισμένη, εφόσον περιέχει όλα τα απαιτούμενα για τη θεμελίωσή της πραγματικά περιστατικά.

Και τούτο διότι προσδιορίζονται με σαφήνεια τα στοιχεία που απαιτούνται για τον πλουτισμό του εναγομένου εργοδότη, ήτοι η ωφέλεια που αυτός αποκόμισε από την παροχή του εκτελεσθέντος έργου, την οποία θα κατέβαλε ως αμοιβή σε τρίτο πρόσωπο εργολάβο, αν είχε καταρτίσει μαζί του έγκυρη σύμβαση έργου. Το αν αυτή η αμοιβή είναι και η ειθισμένη, άλλως εύλογη για τις υπόψη εργασίες, όπως η αναιρεσείουσα ισχυρίζεται, και ότι η αξία των αναφερομένων επιδίκων τιμολογίων αποδίδει, σε κάθε περίπτωση, την εύλογη αμοιβή, που οφείλει ο εργοδότης για την εκτέλεση της εκάστοτε αντίστοιχης εργασίας, είναι αντικείμενο απόδειξης.

Επομένως το Εφετείο, που με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφασή του απέρριψε ως αόριστη την αγωγή, `κατά την ως άνω επικουρική της βάση εκ του αδικαιολογήτου πλουτισμού, κρίνοντας ότι δήθεν δεν προσδιορίζονταν ο πλουτισμός του εναγομένου εργοδότη και συγκεκριμένα η ωφέλεια που αυτός αποκόμισε από την παροχή του εκτελεσθέντος έργου, την οποία θα κατέβαλε ως αμοιβή σε τρίτο πρόσωπο εργολάβο, αν είχε καταρτίσει μαζί του έγκυρη σύμβαση έργου, έσφαλλε υποπίπτοντας στην πλημμέλεια από τη διάταξη του αριθμού 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με την οποία ελέγχεται η ποσοτική αοριστία της αγωγής, και ως εκ τούτου ο δεύτερος προβαλλόμενος σχετικός λόγος της αίτησης αναίρεσης, είναι βάσιμος και πρέπει να γίνει δεκτός.

Κατ' ακολουθία των ανωτέρω, πρέπει να αναιρεθεί, κατά ένα μέρος, η προσβαλλόμενη απόφαση, και ειδικότερα κατά το κεφάλαιο της επικουρικής βάσης της αγωγής εκ του αδικαιολογήτου πλουτισμού, να παραπεμφθεί η υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος, προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, συντιθέμενο, όμως, από δικαστές άλλους από εκείνους που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ) και να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου στην αναιρεσείουσα (άρθρ.495 παρ.3 ΚΠολΔ).

Τέλος πρέπει να καταδικαστεί η αναιρεσίβλητη να πληρώσει τα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο αίτημα αυτής (άρθρα 176,183,189 παρ.1 και 191 παρ.2 ΚΠολΔ),μειωμένα όμως σύμφωνα με το άρθρο 22 παρ. 1 Ν. 3693/1957 και την κατ` εξουσιοδότηση αυτού εκδοθείσα υπ' αριθμ. 134423/Οικ/8.12.1992/ 20.1.1993 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης, σε συνδυασμό με τα άρθρα 38 παρ. 2 του Ν. 2218/1994 και 283 παρ. 2 εδ.

β' του Ν. 3852/2010 (ΑΠ 199/2019, ΑΠ 1858/2017), όπως ορίζεται ειδικότερα στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 11/2019 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κρήτης, κατά το μέρος που αφορά την επικουρική βάση της αγωγής εκ του αδικαιολογήτου πλουτισμού.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το αναιρούμενο μέρος, για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Δικαστήριο, συντιθέμενο από άλλους δικαστές, πλην αυτών που εξέδωσαν την αναιρούμενη απόφαση.

Διατάζει την επιστροφή στην αναιρεσείουσα του παραβόλου που έχει καταθέσει.

Καταδικάζει την αναιρεσίβλητη να πληρώσει τα δικαστικά έξοδα της αναιρεσείουσας, τα οποία καθορίζει στο ποσό των χιλίων (1.000,00) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, την 1 Ιουλίου 2021.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

και ήδη Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 30 Ιουλίου 2021.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ