Supreme Court allows appeal against lower court's dismissal of foundation's share sale request due to insufficient reasoning.

Απόφαση 989 / 2020 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 989/2020

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ασπασία Μαγιάκου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Παρασκευή Καλαϊτζή, Αναστασία Περιστεράκη, Λάμπρο Καρέλο, Ανθή Γκάμαρη - Εισηγήτρια Αρεοπαγίτες.

Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, την 8η Ιανουαρίου 2020 με την παρουσία και της γραμματέως Σπυριδούλας Τζαβίδη, για να δικάσει την εξής υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος-καλούντος: Κοινωφελούς Ιδρύματος με την επωνυμία "Ίδρυμα Λ.", που εδρεύει στην …, νομίμως εκπροσωπουμένου, που εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξούσιους δικηγόρους Νικόλαο Κανέλλια, Νικόλαο Πιμπλή, Δημοσθένη Κορέσση Του παρεμβαίνοντος, υπέρ του αναιρεσείοντος, δια των προτάσεων: Υπουργού Οικονομικών που κατοικοεδρεύει στην …, ως ασκούντος την εποπτεία επί των υπέρ κοινωφελών σκοπών και ιδρυμάτων καταλειπομένων περιουσιών, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την Αγγελική Καστανά Νομική Σύμβουλο του Κράτους, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ .

Κοινοποιουμένη προς:

1. Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην …, ως ασκούντος την εποπτεία επί των υπέρ κοινωφελών σκοπών και ιδρυμάτων καταλειπομένων περιουσιών, 2.Υπουργό Πολιτισμού, Παιδείας Έρευνας και Θρησκευμάτων, που κατοικοεδρεύει στο …, 3.Διεύθυνση Κοινωφελών Περιουσιών του Υπουργείου Οικονομικών, που εδρεύει στην ….

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 21-12-2015 αίτηση του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκε στο Τριμελές Εφετείο Αθηνών.

Εκδόθηκε η 5666/2017 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου. Την αναίρεση της τελευταίας αποφάσεως ζητεί το αναιρεσείον με την από 20-7-2018 αίτησή του, η οποία επανήλθε προς συζήτηση στην παρούσα δικάσιμο, μετά από ματαίωση λόγω των εκλογών της 26.5.2019, με την από 28-5-2019 κλήση. Ο προσθέτως παρεμβαίνων με την από 16-5-2019 παρέμβασή του, δια των προτάσεών του, ζητεί όσα αναφέρονται σε αυτή. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Οι πληρεξούσιοι του αναιρεσείοντος ζήτησαν να γίνει δεκτή η αίτηση αναίρεσης.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Η κρινόμενη από 20-7-2018 αίτηση του κοινωφελούς ιδρύματος με την επωνυμία "Ίδρυμα Λ." για αναίρεση της 5666/2017 απόφασης του Εφετείου Αθηνών, που εκδόθηκε κατά τη διαδικασία της Εκούσιας Δικαιοδοσίας (739 επ. 825 ΚΠολΔ), η οποία επαναφέρεται για συζήτηση με την από 28-5-2019 κλήση, λόγω ματαίωσης της συζήτησης αυτής κατά την ορισθείσα δικάσιμο της 22-5-2019, λόγω εκλογών, καθώς και η με τις από 16-5-2019 προτάσεις του Υπουργού των Οικονομικών παραδεκτά ασκηθείσα πρόσθετη παρέμβαση υπέρ του αναιρεσείοντος, σύμφωνα με το άρθρο 69 παρ. 1 περ.

δ του ν. 4182/2013 (αντίστοιχη καταργηθείσα διάταξη του άρθρου 126 του ΑΝ 2039/1939), ως ασκούντος εποπτεία επί των περιουσιών που καταλείπονται για κοινωφελή σκοπό (ΑΠ 840/2013,ΑΠ 545/2003), πρέπει να ενωθούν και συνεκδικαστούν, επειδή είναι πρόδηλα συναφείς μεταξύ τους και έτσι διευκολύνεται και επιταχύνεται η διεξαγωγή της δίκης και επέρχεται μείίοση των εξόδων (άρθρα 246 και 573 παρ. 1 ΚΠολΔ).

Κατά τη διάταξη του άρθρου 109 παρ.1 του Συντάγματος, δεν επιτρέπεται η μεταβολή του περιεχομένου ή των όρων διαθήκης, κωδίκελου ή δωρεάς, ως προς τις διατάξεις τους υπέρ του Δημοσίου ή υπέρ κοινωφελούς σκοπού. Η συνταγματική αυτή διάταξη αποβλέπει στην προστασία και κατοχύρωση της θέλησης των διαθετών και δωρητών και εναντίον των πράξεων της Πολιτείας, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που έχουν νομοθετικό περιεχόμενο και σύμφωνα με αυτή δεν επιτρέπεται κατ' αρχήν, η μεταβολή του σκοπού περιουσίας που έχει ταχθεί υπέρ του Δημοσίου ή προς εξυπηρέτηση κοινής ωφελείας, όχι μόνο με διατάγματα, αλλά ούτε και με νόμο (ΟλΑΠ 1241/1979 ΝοΒ 28.709, ΑΠ 1547/2010).

Κατ' εξαίρεση, όμως, επιτρέπεται, σύμφωνα με την παρ. 2 του ιδίου άρθρου του Συντάγματος, η επωφελέστερη αξιοποίηση ή η διάθεση του καταλειφθέντος ή δωρηθέντος περιουσιακού στοιχείου, υπέρ του ιδίου ή άλλου (συγγενούς) κοινωφελούς σκοπού, στην ίδια περιοχή που όρισε ο διαθέτης ή ο δωρητής, ή στην ευρύτερη περιφέρειά της, όταν βεβαιωθεί με δικαστική απόφαση, είτε ότι η θέληση του διαθέτη ή του δωρητή δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί για οποιοδήποτε λόγο, καθόλου ή κατά το μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου της, ως προς τον ορισθέντα σκοπό, είτε ότι η θέληση αυτή μπορεί να ικανοποιηθεί πληρέστερα με τη μεταβολή της εκμετάλλευσης του υπ' όψη περιουσιακού στοιχείου, όπως ειδικός νόμος θα ορίσει.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 10 παρ. 1, 2, 3 και 4 εδ. α και β του Ν. 4182/10.9.2013, "1. Περιουσίες που καταλείπονται υπέρ κοινωφελών σκοπών αξιοποιούνται κατά τον τρόπο που όρισε ο διαθέτης ή δωρητής. Απαγορεύεται η μεταβολή, τόσο των παραπάνω κοινωφελών σκοπών, όσο και του τρόπου και των όρων διαχείρισης της περιουσίας, καθώς και των ορισμών για τον τρόπο διοίκησής της. 2.

Αν υπάρχει αμφιβολία περί του περιεχομένου της βούλησης του διαθέτη ή δωρητή ή αμφισβήτηση επ' αυτού, αυτή επιλύεται από το αρμόδιο κατ' άρθρο 825 Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας δικαστήριο. 3. Το κατά την προηγούμενη παράγραφο δικαστήριο αποφαίνεται επίσης, κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, επί του εάν η βούληση του διαθέτη ή δωρητή δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί για οποιονδήποτε λόγο, καθόλου ή κατά το μεγαλύτερο μέρος της και καθορίζει τον τρόπο της επωφελέστερης ή ασφαλέστερης αξιοποίησης της περιουσίας, καθώς και το σκοπό και την περιοχή για την οποία πρέπει αυτή να διατεθεί.? Αν μετά την έκδοση της δικαστικής απόφασης του προηγούμενου εδαφίου, ο τρόπος αξιοποίησης που επετράπη με αυτήν κατέστη για οποιονδήποτε λόγο ανέφικτος, είναι δυνατή η αξιοποίηση της περιουσίας( σύμφωνα με τον τρόπο που περιέγραψε ο διαθέτης ή ο δωρητής, χωρίς να απαιτείται η έκδοση νέας απόφασης, με απόφαση του οργάνου διοίκησης της περιουσίας που κοινοποιείται στην αρμόδια αρχή εντός τριάντα (30) ημερών. 4.

Η αίτηση προς το δικαστήριο υποβάλλεται από την αρμόδια αρχή, μετά από προηγούμενη ακρόαση του οργάνου διοίκησης της περιουσίας. Η αίτηση υποβάλλεται και από κάθε άλλο φυσικό ή νομικό πρόσωπο που έχει έννομο συμφέρον και κοινοποιείται στην αρμόδια αρχή, επί ποινή απαραδέκτου της συζητήσεως...". Από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων του άρθρου 10 παρ. 1, 2 και 3, 4 εδ.

α και β του Ν. 4182/2013, με τον οποίο καταργήθηκαν ο ΑΝ 2039/1939, ο Ν. 455/1976, καθώς και κάθε άλλη γενική ή ειδική συναφής δ"άταξη, συνάγεται ότι επιτρέπεται με απόφαση του καθ' ύλη και κατά τόπο αρμοδίου Εφετείου, που εκδίδεται κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας (άρθρα 739 επ. και 825 του ΚΠολΔ), να βεβαιωθεί με δικαστική αιτόφαση ότι η θέληση του διαθέτη ή του δωρητή δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί για οποιοδήποτε λόγο, καθόλου ή κατά το μεγαλύτερο μέρος του περιεχομένου της, ότι είναι δυνατή είτε η ικανοποίηση άλλου παρόμοιου κοινωφελούς σκοπού, είτε η πληρέστερη ικανοποίηση του ίδιου κοινωφελούς σκοπού και ότι προς τούτο είναι αναγκαίας μεταβολή της παρούσας εκμετάλλευσης του συγκεκριμένου καταλειφθέντος ή δωρηθέντος περιουσιακού στοιχείου ή και όλης της αφιερωθείσας υπέρ του κοινωφελούς σκοπού περιουσίας.

Με την προαναφερόμενη απόφαση το αρμόδιο δικαστήριο, στο πλαίσιο της μεταβολής αυτής, αποφαίνεται και περί του τρόπου της επωφελέστερης αξιοποίησης της εν λόγω περιουσίας (ή μέρους της) ή της επιτρεπομένης διάθεσης αυτής (ή μέρους της). Η αίτηση για έκδοση απόφασης με το ανωτέρω περιεχόμενο υποβάλλεται από την αρμόδια αρχή ή από κάθε άλλο πρόσωπο που έχει έννομο συμφέρον.

Επίσης σύμφωνα με το άρθρο 50 του νόμου 4182/2013, που επανέλαβε τις διατάξεις του άρθρου 96 του Α.Ν.2039/1939 1. Περιουσία, η οποία διατίθεται σύμφωνα με όσα ορίζονται στην παράγραφο 1 του άρθρου 1'τουπαρόντος αποτελεί ίδρυμα που διοικείται σύμφωνα με όσα προβλέπονται στη συστατική πράξη, όταν λ η εκτέλεση του κοινωφελούς σκοπού ανατίθεται σε φυσικά πρόσωπα ή σε νομικά πρόσωπα που συνιστώνται με αυτήν.

Ομοίως αποτελεί αυτοτελές ίδρυμα η διάθεση περιουσίας σε υφιστάμενα νομικά πρόσωπα για κοινωφελείς σκοπούς, όταν ορίζεται ιδιαίτερος τρόπος διοίκησης της. 2. Περιουσία, η οποία καταλείπεται σε υφιστάμενα ιδρύματα, σωματεία, οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης και λοιπά νομικά πρόσωπα, με επιδιωκόμενο σκοπό που προσδιορίζεται επαρκώς και είναι διαφορετικός από αυτόν που επιδιώκει το υφιστάμενο νομικό πρόσωπο, χωρίς να καθορίζεται ιδιαίτερος τρόπος διοίκησης, αποτελεί ομάδα περιουσίας διακεκριμένη από την περιουσία του νομικού προσώπου ως κεφάλαιο αυτοτελούς διαχείρισης. 3.

Αν δεν προσδιορίζεται ειδικότερα ή δεν συνάγεται επαρκώς από τη συστατική πράξη ο επιδιωκόμενος σκοπός, θεωρείται ότι η περιουσία έχει καταλειφθεί για την εξυπηρέτηση του σκοπού, που επιδιώκει κατά τον προορισμό του το νομικό πρόσωπο και εντάσσεται στην υπόλοιπη περιουσία του. Αν ο σκοπός είναι όμοιος, ο δε οριζόμενος ιδιαίτερος τρόπος διοίκησης διαφέρει μόνο σε επουσιώδη σημεία από τον τρόπο διοίκησης του υφιστάμενου νομικού προσώπου που προσδιορίζεται από το καταστατικό ή τον οργανισμό του, τότε εφαρμόζεται το προηγούμενο εδάφιο, ο δε κατά τα ανωτέρω ιδιαίτερος τρόπος διοίκησης τηρείται κατά το δυνατόν.

Περαιτέρω με τις διατάξεις του άρθρου 82 παρ. 8 και 9 του ίδιου νόμου η ισχύς του οποίου (άρθρου 82) άρχισε την 11-11-2013, σύμφωνα με το άρθρο 102 αυτού, καταργήθηκε ο ΑΝ 2039/1939 και ορίζεται ότι οι διατάξεις του εφαρμόζονται και στις κοινωφελείς περιουσίες, που υφίστανται κατά την έναρξη της ισχύος του, ανεξάρτητα από τον τρόπο σύστασής τους (ΑΠ 434/2016).

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου 825 του ΚΠολΔ, όπως αναδιατυπώθηκε με τη διάταξη του άρθρου 77 παρ. 3 του Ν. 4182/2013, "κάθε αμφιβολία ή αμφισβήτηση για την ερμηνεία διαθήκης ή άλλης πράξης, με την οποία διαθέτονται περιουσιακά στοιχεία με κληρονομιά, κληροδοσία ή δωρεά υπέρ του κράτους ή κοινωφελών σκοπών, εφόσον αναφέρεται στον τρόπο της εκκαθάρισης και γενικά της διαχείρισης και της εκτέλεσης της περιουσίας που έχει διατεθεί για το κράτος ή για κοινωφελή σκοπό, υπάγεται στην αρμοδιότητα του Εφετείου της έδρας της Αποκεντρωμένης Διοίκησης που εποπτεύει την κοινωφελή περιουσία.

Αν η κοινωφελής περιουσία υπάγεται στην εποπτεία του Υπουργού Οικονομικών, αρμόδιο είναι το Εφετείο Αθηνών.". Από το συνδυασμό των προαναφερθεισών διατάξεων των άρθρων 109 παρ. 1-2 του Συντάγματος, 10 του ν. 4182/2013 καθώς και των άρθρων 42, 50 και 58 παρ. 1 του Ιδίου νόμου (ν. 4182/2013), 825 ΚΠολΔ, καθώς και εκείνων των άρθρων 108 -110επ.

του ΑΚ, το καθ' ύλη και κατά τόπο αρμόδιο Εφετείο έχει δικαιοδοσία και καθίσταται αποκλειστικά αρμόδιο να κρίνει τις αναφερθείσες στην προηγούμενη νομική σκέψη υποθέσεις, με τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας, στις ακόλουθες αποκλειστικά περιπτώσεις: α) εάν η θέληση του διαθέτη περιουσίας υπέρ κοινωφελούς σκοπού έχει καταστεί απραγματοποίητη εν όλω ή κατά το μεγαλύτερο μέρος της, ώστε θα πρέπει να επιτραπεί η ικανοποίηση με την αφιερωθείσα περιουσία άλλου συγγενούς και εφικτού κοινωφελούς σκοπού, β) εάν η θέληση του διαθέτη, στο πλαίσιο του ταχθέντος από αυτόν κοινωφελούς σκοπού ή του επιτρεπομένου κατά την προηγούμενη περίπτωση νέου παρόμοιου εφικτού κοινωφελούς σκοπού, μπορεί να ικανοποιηθεί καλύτερα με μεταβολή της εκμετάλλευσης της αφιερωθείσας περιουσίας ή μέρους της, ώστε να αξιοποιηθεί ή να διατεθεί αυτή με επωφελέστερο τρόπο και γ)εφόσον ανακύπτει ανάγκη ερμηνείας της διαθήκης λόγω αμφιβολίας ή αμφισβήτησης σχετικά με τον τρόπο της εκκαθάρισης και, γενικά, της διαχείρισης και της εκτέλεσης της αφιερωμένης στον κοινωφελή σκοπό περιουσίας.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 του ΚΠολΔ ιδρύεται λόγος αναίρεσης αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, έλλειψη νόμιμης βάσης, λόγω ανεπαρκών ή αντιφατικών αιτιολογιών, υπάρχει, όταν από το αιτιολογικό της απόφασης, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν προκύπτουν κατά τρόπο πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις, τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση ότι συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόσθηκε ή ότι δεν συντρέχουν οι όροι της εφαρμογής της.

Ιδρύεται, δηλαδή, ο λόγος αυτός, όταν από τις παραδοχές της απόφασης δημιουργούνται αμφιβολίες για το αν παραβιάστηκε ή όχι ορισμένη ουσιαστική διάταξη νόμου. Αναφέρεται σε πλημμέλειες αναγόμενες στη διατύπωση του αποδεικτικού πορίσματος και δεν ιδρύεται, όταν υπάρχουν ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα, στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του πορίσματος που έχει εξαχθεί από αυτές, αρκεί τούτο να εκτίθεται πλήρως και χωρίς αντιφάσεις.

Ως ζητήματα, δε, των οποίων η μη αιτιολόγηση ή η αιτιολόγηση κατά τρόπο ανεπαρκή ή αντιφατικό στερεί από την απόφαση τη νόμιμη βάση, νοούνται μόνο οι ισχυρισμοί που έχουν αυτοτελή ύπαρξη, που τείνουν δηλαδή στη θεμελίωση ή κατάργηση του δικαιώματος που ασκήθηκε, είτε ως επιθετικό είτε ως αμυντικό μέσο, όχι όμως και τα πραγματικά ή νομικά επιχειρήματα που συνέχονται με την αξιολόγηση και στάθμιση των αποδείξεων, για τα οποία η έλλειψη ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας δεν ιδρύει λόγο αναίρεσης (ΟλΑΠ 24/1992).

Στην προκειμένη περίπτωση, από την επισκόπηση, της προσβαλλόμενης απόφασης, το Εφετείο δέχθηκε, κατά την αναιρετικώς ανέλεγκτη κρίση του, τα ακόλουθα: "Με τη με αριθμό ...8.3.1991 πράξη της Συμβολαιογράφου Αθηνών Ν. Α. - Π., όπως τροποποιήθηκε με τη με αριθμό .../23.7.1991 πράξη της ίδιας Συμβολαιογράφου, η ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία "Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λ.

Α.Ε" και ο Χ. Λ. συνέστησαν κοινωφελές ίδρυμα με την επωνυμία "Ίδρυμα Μελετών Λ.". Με το με χρονολογία 18.9.1991 π.δ (ΦΕΚ 788/Β/27.9.1991) εγκρίθηκε η σύσταση του ιδρύματος και κυρώθηκε ο οργανισμός του, ο οποίος, στη συνέχεια τροποποιήθηκε με τα από 5.3.2004 (ΦΕΚ 457/Β/ 5.3.2004) και 29.10.2004 (ΦΕΚ 1637/Β/5.11.2004) προεδρικά διατάγματα. Με το τελευταίο από 29.10.2004 προεδρικό διάταγμα, το αιτούν μετονομάσθηκε σε "ίδρυμα Λ." και κωδικοποιήθηκαν οι διατάξεις του οργανισμού του, σύμφωνα με το άρθρο 1 του οποίου, το αιτούν αποτελεί νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου και διέπεται από τις διατάξεις της συστατικής του πράξης, του οργανισμού του, του α.ν. 2039/39 όπως αυτός ισχύει (ήδη του ν. 4182/2013), εφαρμοζομένων των διατάξεων του άρθρου 36 του ν. 2008/1992 και των άρθρων 1 παρ. 1 και 12 του ν. 1610/1986.

Επίσης, σύμφωνα με το άρθρο 2 παρ. 1 του οργανισμού του σκοπός του αιτούντος είναι α) Η σύνταξη ή η υποβοήθηση στη σύνταξη μελετών πολιτιστικού, εκπαιδευτικού, κοινωνικού, αναπτυξιακού χαρακτήρα, που θα προορίζονται να χρησιμοποιηθούν (εφαρμοσθούν) από το Κράτος, Οργανισμούς, ή άλλους φορείς, χωρίς να αποκλείεται και η εφαρμογή των μελετών αυτών από το ίδιο το ίδρυμα, β) Η απονομή βραβείων σε συγγραφικά έργα πολιτιστικού, εκπαιδευτικού, κοινωνικού κλπ χαρακτήρα, γ) Η χορήγηση οικονομικών ενισχύσεων για την προώθηση ερευνών και μελετών, που σχετίζονται με τους σκοπούς του ιδρύματος, καθώς και η χορήγηση υποτροφιών για μεταπτυχιακές σπουδές, που σχετίζονται με τους σκοπούς αυτού.

δ)Η διοργάνωση συνεδρίων, σεμιναρίων, προβολών και η έκδοση βιβλίων για την προώθηση μελετών και ερευνών που σχετίζονται με τους σκοπούς του ιδρύματος και ε) Η ερευνητική και μελετητική συνεργασία του ιδρύματος με αντίστοιχα ιδρύματα στην Ελλάδα, στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην αλλοδαπή, καθώς και η συμμετοχή ή η ίδρυση μη κερδοσκοπικών εταιρειών προς επιτέλεση σκοπών του ιδρύματος.

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 3 παρ. 1 και 2 του οργανισμού του αιτούντος, περιουσία αυτού αποτελεί το ποσό των 150.000 ευρώ, το οποίο προσφέρουν οι ιδρυτές και συγκεκριμένα ποσό 120.000 ευρώ ο "Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λ. ΑΕ" και ποσό 30.000 ευρώ ο Χ. Λ. και πόροι αυτού είναι: α) οι εισπράξεις από τη διάθεση δημοσιευμάτων και μελετών του ιδρύματος σε τιμή που να μην αναιρείται ο κοινωφελής σκοπός του, επιχορηγήσεις, δωρεές, κληρονομιές και κληροδοσίες οποιουδήποτε φυσικού ή νομικού προσώπου προς αυτό, β) τα εισοδήματα από την εκμετάλλευση των περιουσιακών του στοιχείων και γ) οι τόκοι από τις καταθέσεις του σε Τράπεζες ή άλλους Πιστωτικούς Οργανισμούς.

Την 22.8.2005 μεταξύ του αιτούντος και του Χ. Δ.. Λ. συνήφθη η με ίδια χρονολογία έγγραφη σύμβαση δωρεάς, με την οποία συμφωνήθηκαν κατά λέξη τα ακόλουθα: 1 "Από τούδε και δια του παρόντος ο Χ. Δ. Λ. δωρίζει κατά ψιλή κυριότητα είκοσι ένα εκατομμύρια τετρακόσιες εβδομήντα εννέα χιλιάδες πεντακόσιες πενήντα πέντε (21.479.555) ονομαστικές μετοχές της εν Αθήναις εδρευούσης ανωνύμου εταιρείας με την επωνυμία "Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λ.", ελεύθερες βαρών, των οποίων η χρηματιστηριακή αξία ήτο κατά την 22η Αυγούστου 2005 ευρώ 69.593.758,20 ευρώ (21.479.555 Χ 3,24 ευρώ).

Το Ίδρυμα δια του παρισταμένου εκπροσώπου του δηλοί με ευγνωμοσύνη και ευχαριστίες αποδέχεται την άνω μεγάλη δωρεά. 2. Ρητά συμφωνείται και γίνεται αποδεκτό ότι καθ'όλη την διάρκεια της ζωής του δωρητού Χ. Δ. Λ. αυτός ως επικαρπωτής θα ασκεί το δικαίωμα ψήφου ολόκληρου αριθμού των δωρουμένων μετοχών και φυσικά ούτος θα εισπράττει τα αντιστοιχούντα μερίσματα.

Οίκοθεν νοείται ότι μετά τον θάνατον του Χρ. Δ. Λ. το Ίδρυμα θα ασκεί το δικαίωμα ψήφου και θα εισπράττει τα σχετικά μερίσματα. 3. Ρητά συμφωνείται και γίνεται αποδεκτό ότι για την παρά του Ιδρύματος ενεχύραση ή πώληση του συνόλου ή μέρους των δωρουμένων μετοχών απαιτείται προηγουμένη ομόφωνη απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος. 4.

Τα συμβαλλόμενα μέρη θα μεριμνήσουν για την ολοκλήρωση της μεταβιβάσεως των δωρουμένων μετοχών δια του Κεντρικού Αποθετηρίου Αξιών και θα την γνωστοποιήσουν αμελλητί στον "Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λ. Α.Ε.". Με βάση την προεκτεθείσα από 22.8.2005 σύμβαση δωρεάς, που καταρτίσθηκε με ιδιωτικό (και όχι συμβολαιογραφικό) έγγραφο, ο δωρητής Χ.

Δ. Λ. παρέδωσε κατά ψιλή κυριότητα στο αιτούν τις δωρηθείσες ονομαστικές μετοχές της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λ.". Ακολούθως την 23.9.2008, με ομόφωνη απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου του αιτούντος, στο οποίο μετείχε και ο δωρητής Χ. Λ.ς και τότε πρόεδρος του ιδρύματος, αποφασίσθηκε η πώληση 830.000 από τις δωρηθείσες ονομαστικές μετοχές στην εταιρεία ...

LTD έναντι τιμήματος τριών (3) ευρώ ανά μετοχή και συνολικού τιμήματος 2.490.000 ευρώ. Μετά το θάνατο του δωρητή, που συνέβη την 21.12.2009, οι υφιστάμενες 20.649.555 δωρηθείσες μετοχές περιήλθαν στην πλήρη κυριότητα του αιτούντος, το Διοικητικό Συμβούλιο του οποίου κατά την από 30.4.2012 συνεδρίασή του αποφάσισε ομόφωνα την εκποίησή τους εξωχρηματιστηριακά. 'Ετσι, με το με ημερομηνία 3.5.2012 ιδιωτικό συμφωνητικό και οι μετοχές αυτές πωλήθηκαν αντί συνολικού τιμήματος 3.593.022,57 ευρώ.

Στη συνέχεια, επειδή οι λειτουργικές ανάγκες του αιτούντος ήσαν αυξημένες, το Διοικητικό του Συμβούλιο αποφάσισε μέρος του τιμήματος από την εκποίηση των παραπάνω 20.649.555 μετοχών και συγκεκριμένα το ποσό των 412.749,86 ευρώ να χρησιμοποιηθεί για τη λειτουργία και την πραγμάτωση των σκοπών αυτού. Προς τούτο τροποποιήθηκε ο προϋπολογισμός του οικονομικού έτους 2012 και εστάλη προς έγκριση στον Υπουργό Οικονομικών, ο οποίος, όμως, με τη με αριθμό 1158200/6225/Β0011 απόφασή του δεν ενέκρινε τη συγκεκριμένη τροποποίηση, επικαλούμενος ότι το ποσό των 412.749,86 ευρώ αποτελεί κεφάλαιο του ιδρύματος, που δεν επιτρέπεται, σύμφωνα με τη βούληση του δωρητή να δαπανηθεί, αλλά μόνο τα εισοδήματα αυτού να χρησιμοποιηθούν για τη λειτουργία και την εκτέλεση του σκοπού του ιδρύματος.

Την αυτή δε θέση έλαβε και η Διεύθυνση Κοινωφελών Περιουσιών του Υπουργείου Οικονομικών, η οποία με το με αριθμό πρωτ. ... ΕΞ 2016/29.1.2016 έγγραφο της δεν ενέκρινε τον προϋπολογισμό οικον. έτους 2015 του αιτούντος, με την αιτιολογία, μεταξύ άλλων και ότι "εγγράφεται σε αυτόν και συγκεκριμένα στο κεφάλαιο των εσόδων, κονδύλιο με τίτλο "ταμειακά διαθέσιμα" ύψους 93.658,83 ευρώ, στο οποίο είναι πιθανό να περιλαμβάνεται και μέρος του θεωρούμενου, σύμφωνα με την από 11-12-2012 γνωμοδότηση του Συμβουλίου Εθνικών Κληροδοτημάτων, αναπαλλοτρίωτου κεφαλαίου".

Το αιτούν ισχυρίζεται ότι στην 22.8.2005 σύμβαση δωρεάς ο δωρητής, επέτρεψε την πώληση τμήματος ή του συνόλου των δωρουμένων μετοχών, υπό τον απαράβατο όρο της ομόφωνης απόφασης του Διοικητικού Συμβουλίου του ιδρύματος και ότι ο όρος αυτός εκπληρώθηκε κατά την πώληση των 20.649.555 δωρηθεισών μετοχών, η οποία έγινε μετά από προηγούμενη ομόφωνη απόφαση του Διοικητικού του Συμβουλίου.

Επιπλέον, ισχυρίζεται ότι το γεγονός ότι ο δωρητής προέβλεψε την περίπτωση πώλησης των δωρουμένων μετοχών, οδηγεί στο αδιαμφισβήτητο λογικό συμπέρασμα ότι ο δωρητής ως μέσο "εκμετάλλευσης" και "αξιοποίησης" συμπεριέλαβε και την αξιοποίηση του από την πώληση των μετοχών τιμήματος για την εξυπηρέτηση των σκοπών του.

Προς απόδειξη δε των ισχυρισμών του επικαλείται και προσκομίζει το χωρίς ημερομηνία και υπογραφή του συντάκτη του χειρόγραφο σημείωμα ως γραφέν από τον δωρητή Χ. Λ., με τον τίτλο "ΠΟΣΑ ΔΥΝΑΜΕΝΑ ΝΑ ΔΙΑΤΕΘΟΥΝ ΑΠΟ ΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Λ. ΓΙΑ ΚΑΛΥΨΗ ΔΑΠΑΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΘA ΣΥΝΤΑΞΩ". Στο έγγραφο αυτό, σημειώνεται αρχικά "ΥΠΟΛΟΓΙΖΟΜΕΝΟ ΜΕΡΙΣΜΑ ΕΤΗΣΙΟ ΔΟΛ:

περίπου 1.500.000", από το οποίο αφαιρούνται οι ετήσιες λειτουργικές δαπάνες του αιτούντος και το κόστος συγκεκριμένων στόχων του, που συνολικά, κατά τον συντάκτη, υπολογίζονται σε 1.100.000. Στο ίδιο έγγραφο ορίζεται ότι: "Σε περίπτωση περιορισμού ποσού από μέρισμα ΔΟΛ, το ίδρυμα μπορεί να πωλήσει 5% μετοχών του ΔΟΛ.

Η πώληση, με τρέχουσες τιμές, θα αποφέρει 14.000.000, που αρκούν για την κάλυψη προβλεπομένων δαπανών επί περίπου 14 χρόνια". Στο έγγραφο, όμως, αυτό δεν αναγράφεται αν τα 14.000.000 (των οποίων δεν ορίζεται το νόμισμα) θα αποδώσουν εισόδημα από την εκμετάλλευσή τους ή τα ίδια θα δαπανηθούν για την κάλυψη των περιγραφόμενων εξόδων.

Επιπλέον, προς απόδειξη του προεκτεθέντος ισχυρισμού του, το αιτούν επικαλείται και προσκομίζει το με αριθμό 80 πρακτικό της από 23.9.2008 συνεδρίασης του Διοικητικού του Συμβουλίου, σύμφωνα με το οποίο κατά τη συγκεκριμένη συνεδρίαση, μετά από πρόταση του δωρητή Χ. Λ., που τότε ήταν Πρόεδρος του, το Διοικητικό Συμβούλιο του αιτούντος αποφάσισε ομόφωνα την πώληση τμήματος (και συγκεκριμένα 830.000) των δωρηθεισών μετοχών με συνολικό τίμημα 2.490.000 ευρώ.

Από το ίδιο, όμως, πρακτικό, δεν προκύπτει ότι ο δωρητής πρότεινε και τη διάθεση των 2.490.000 ευρώ για την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών και των σκοπών του αιτούντος. Περαιτέρω, το περιεχόμενο της από 22.8.2005 σύμβασης δωρεάς, το οποίο κατά λέξη διατυπώθηκε, εκφράζει με σαφήνεια τη βούληση του δωρητή: α) να δωρήσει κατά ψιλή κυριότητα τις 21.479.555 ονομαστικές μετοχές της ανώνυμης εταιρείας "Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λ.

ΑΕ" και ο ίδιος ως επικαρπωτής, καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του, να ασκεί το δικαίωμα ψήφου ολόκληρου του αριθμού των δωρουμένων μετοχών και να εισπράττει τα αντίστοιχα μερίσματα, μετά δε το θάνατο του το δικαίωμα ψήφου να ασκείται από το ίδρυμα και αυτό να εισπράττει τα σχετικά μερίσματα και β) να προβλέψει την ενεχύραση ή την πώληση του συνόλου ή μέρους των δωρουμένων μετοχών υπό τον απαράβατο όρο της προηγούμενης ομόφωνης απόφασης του Διοικητικού του Συμβουλίου.

Η βούληση αυτή του δωρητή, εκφρασθείσα με ενάργεια, δεν επιδέχεται οποιασδήποτε (διασταλτικής) ερμηνείας, ώστε να συμπεριληφθεί στο χορηγηθέν υπό τον προεκτεθέντα όρο δικαίωμα του αιτούντος να πωλήσει τις δωρούμενες μετοχές και το δικαίωμά του να αναλώσει αυτούσιο (τμήμα ή και όλο) το εισπραχθέν από την πώλησή τους τίμημα για την κάλυψη των λειτουργικών του δαπανών και των σκοπών του.

Άλλωστε, ο δωρητής, που ήταν ένας εκ των δύο που συνέστησαν το αιτούν, κατήρτισαν τον οργανισμό του και διέθεσαν τα κονδύλια που αποτελούν την περιουσία του, εφόσον επιθυμούσε να επιτρέψει (με ή χωρίς όρο) και τη διάθεση του κεφαλαίου που θα προερχόταν από την πώληση των δωρουμένων μετοχών νια την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών και των σκοπών του αιτούντος, θα το είχε διατυπώσει στη σύμβαση δωρεάς με την ίδια σαφήνεια, με την οποία διατύπωσε και τους λοιπούς της όρους.

Κατ' ακολουθία των προεκτεθέντων, πρέπει να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμο το κύριο αίτημα της ένδικης αίτησης, "να ερμηνευθεί ορθώς η βούληση του δωρητή Χ. Δ. Λ. ως αυτή διατυπώθηκε στην από 22.8.2005 σύμβαση δωρεάς, ώστε να επιτρέπεται η διάθεση (όλου ή τμήματος) του προϊόντος από την πώληση των 20.649.555 μετοχών της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λ.

Α.Ε" για την εκπλήρωση των σκοπών του αιτούντος Ιδρύματος".

Περαιτέρω, από τα ιδία αποδεικτικά μέσα που προαναφέρθηκαν αποδεικνύεται ότι στον τροποποιηθέντα προϋπολογισμό του έτους 2015 του αιτούντος, προβλέπονται α) εισροές ανερχόμενες σε 267.068,83 ευρώ και β) εκροές ανερχόμενες σε 337.233,83 ευρώ, στις οποίες περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων: α) τα λειτουργικά του έξοδα ανερχόμενα σε 206.585,83 ευρώ και β) δαπάνες σε τρίτους υλοποίησης ερευνητικών προγραμμάτων και μελετών ανερχόμενες σε 124.198 ευρώ.

Επίσης, κατά την κατάθεση του μάρτυρα Ε. Π., που περιλαμβάνεται στα με αριθμό 3841/2017 πρακτικά συνεδρίασης αυτού του Δικαστηρίου, για τους σκοπούς του αιτούντος δεν επαρκεί το ποσό των 200.000 ευρώ ετησίως. Όμως, η δυνατότητα χρήσης (όλου ή τμήματος) του ποσού των 3.592.022,57 ευρώ, (που συνιστά το τίμημα της πώλησης των 20.649.555 δωρηθεισών μετοχών) δεν συνιστά επωφελέστερο και ασφαλέστερο τρόπο αξιοποίησης της περιουσίας του αιτούντος και εκπλήρωσης των κοινωφελών κατά τον οργανισμό του σκοπών, διότι οδηγεί σε ανάλωση (όλου ή τμήματος) του συγκεκριμένου κεφαλαίου και συνεπώς σε συρρίκνωση της περιουσίας του και στη με την πάροδο των ετών οικονομική αδυναμία εκπλήρωσης οποιουδήποτε από τους σκοπούς αυτούς.

Αντίθετα, η ασφαλής εκμετάλλευση του συγκεκριμένου κεφαλαίου, ακόμη και υπό τις κρατούσες δυσχερείς για τη χώρα οικονομικές συνθήκες, αποδίδει και θα αποδίδει εισόδημα, το οποίο, μαζί με τα λοιπές εισροές, επιτρέπει και θα επιτρέπει τόσο την κάλυψη των αναμορφούμενων με τα εκάστοτε έσοδα του αιτούντος λειτουργικών του αναγκών, όσο και την πραγμάτωση των κοινωφελών του σκοπών.

Κατόπιν αυτού πρέπει να απορριφθεί ως ουσιαστικά αβάσιμο και το επικουρικό αίτημα της ένδικης αίτησης, με το οποίο ζητείται "να καθορισθεί ως τρόπος επωφελέστερος και ασφαλέστερος εκπλήρωσης του κοινωφελούς - σκοπού και αξιοποίησης της περιουσίας του Ιδρύματος η δυνατότητα χρήσης (όλου ή τμήματος) του προϊόντος από την πώληση των 20.649.555 μετοχών της ανώνυμης εταιρείας με την επωνυμία "Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λ.

Α.Ε." Ακολούθως, το Εφετείο απέρριψε ως ουσιαστικά αβάσιμες την αίτηση του αναιρεσείοντος, καθώς και την ασκηθείσα με τις προτάσεις (αυτοτελή) πρόσθετη παρέμβαση του ήδη εκ νέου προσθέτως παρεμβάντος Υπουργού των Οικονομικών, ήτοι τόσο κατά το κύριο αίτημα, όσο και κατά το επικουρικό αίτημα, όπως τα αιτήματα αυτά αναφέρονται παραπάνω, κατά λέξη, στην προσβαλλόμενη απόφαση.

Με αυτά που δέχθηκε και έτσι που έκρινε το Εφετείο, αναφορικά με το κύριο αίτημα, διέλαβε ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και καθιστά ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθή εφαρμογή των αναφερόμενων στη μείζονα σκέψη ουσιαστικών διατάξεων.

Ειδικότερα, το Εφετείο δεν δικαιολογεί την κρίση του ότι "η βούληση του δωρητή που εκφράστηκε με ενάργεια δεν επιδέχεται οποιασδήποτε (διασταλτικής) ερμηνείας, ώστε να συμπεριληφθεί στο δικαίωμα του αιτούντος (αναιρεσείοντος) να πωλήσει τις δωρούμενες μετοχές και το δικαίωμα του να αναλώσει αυτούσιο (τμήμα ή και όλο) το εισπραχθέν από την πώληση τους τίμημα για τη κάλυψη των λειτουργικών του δαπανών και των σκοπών του", μολονότι κάτι τέτοιο δεν αναφέρεται, κατά τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης, στους όρους της από 22-8-2005 σχετικής σύμβασης, που καταρτίστηκε μεταξύ του αιτούντος ιδρύματος (δωρεοδόχου) και του Χ.

Λ. (δωρητή) για τη δωρεά των 21.479.555 ονομαστικών μετοχών του "Δημοσιογραφικού Οργανισμού Λ.", όταν μάλιστα, κατά την ανέλεγκτη κρίση του δικαστηρίου, έγινε δεκτό ότι δεν υπάρχει κενό ή ασάφεια στη δήλωση βούλησης του δωρητή που εκφράστηκε στην ένδικη σύμβαση. Πρέπει, επομένως, ο πρώτος λόγος αναίρεσης, κατά το δεύτερο σκέλος, από τον αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τον οποίο προβάλλεται η αμέσως πιο πάνω πλημμέλεια, να γίνει δεκτός ως βάσιμος, ενώ παρέλκει η έρευνα των λοιπών λόγων αναίρεσης που καλύπτονται από την αναιρετική εμβέλεια του ως άνω λόγου.

Ακολούθως, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση και να παραπεμφθεί η υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές πλην εκείνων, που εξέδωσαν την αναιρουμένη απόφαση, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 580 παρ. 3 του ΚΠολΔ. Περαιτέρω, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του κατατεθέντος παραβόλου, σύμφωνα με το άρθρο 495 παρ.3 Κ.Πολ.Δ., στο καταθέσαν.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 5666/2017 απόφαση του Εφετείου Αθηνών.

Παραπέμπει την υπόθεση για περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, πλην εκείνων που εξέδωσαν την αναιρουμένη απόφαση.

Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου στο καταθέσαν αναιρεσείον.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 29 Ιουνίου 2020.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 25 Σεπτεμβρίου 2020.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ