Supreme Court dismisses appeal on will validity, ruling lower court properly evaluated medical evidence regarding testator's capacity.

Απόφαση 984 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 984/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Φώσκολο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο και Μιχαήλ Θεοχαρίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 24 Οκτωβρίου 2007, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Χ, η οποία απεβίωσε την 13-10-2005 και κληρονομήθηκε από τους: 1. Χ1, 2. Χ2, 3. α. Χ3, ως ασκούσας τη γονική μέριμνα των ανηλίκων τέκνων της Χ3Α και Χ3Β, και 4. Χ4, οι οποίοι παρέστησαν δια του πληρεξουσίου δικηγόρου τους Ιωάννη Μαυροματίδη και δήλωσαν δι'αυτού ότι συνεχίζουν την βιαίως διακοπείσα δίκη.

Των αναιρεσίβλητων: 1. Ψ1, οι οποία εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξουσίους δικηγόρους της: 1. Διονύσιο Κονδύλη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., 2. Γεώργιο Χατζηντούνα με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. και 3. Γεώργιο Κουκοδήμο, 2. Ψ2, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τους πληρεξουσίους δικηγόρους του: 1. Διονύσιο Κονδύλη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. και 2. Δημήτριο Μάνο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., 3. Ψ3, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Αγγάνη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ., 4. Ψ4, η οποία παραστάθηκε με τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ευάγγελο Καλαμπαλίκη, 5. Ψ5, 6. Ψ6, 7. Ψ7, 8. Ψ8, οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Θεόδωρο Αβαρκιώτη, 9. Φιλανθρωπικού Ιδρύματος (Ν.Π.Ι.Δ) με την επωνυμία "ΙΔΡΥΜΑ ΝΕΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΕΞ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ", που εδρεύει στην Αθήνα, ως νομίμου εκπροσώπου του παιδικού σταθμού με την επωνυμία "ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΚΥΖΗ", νομίμως εκπροσωπουμένου, το οποίο δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο, και 10. Φιλανθρωπικού Σωματείου (Ν.Π.Ι.Δ) με την επωνυμία "ΣΚΕΠΗ ΠΡΟΝΟΙΑΣ", που εδρεύει στην Παιανία Αττικής και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Ελένη Κολιοπούλου με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 28-9-1995 αγωγή της αρχικής διαδίκου Χ και την από 30-9-1995 αγωγή της Ψ3 ήδη 3ης αναιρεσίβλητης, που κατατέθηκαν στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 3919/1996, 3524/2002 προδικαστικές, 5150/2003 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 8750/2004 του Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση των δύο τελευταίων αποφάσεων ζήτησε η αρχική αναιρεσείουσα Χ και τους από 27-3-2006 προσθέτους λόγους οι κληρονόμοι αυτής. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μιχαήλ Θεοχαρίδης ανέγνωσε την από 28-4-2006 έκθεσή του κωλυομένου να μετάσχει στην σύνθεση του Δικαστηρίου τούτου Αρεοπαγίτη Γεωργίου Καπερώνη, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη των από 25-2-2005 αιτήσεως και από 27-3-2006 προσθέτων λόγων αναιρέσεως της 8750/2004 αποφάσεως του Εφετείου Αθηνών. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσειόντων ζήτησε την παραδοχή της αίτησης και των προσθέτων λόγων αναιρέσεως, οι πληρεξούσιοι των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή τους, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

-ΕΠΕΙΔΗ, από τις διατάξεις των άρθρων 286 περ.α', 287, 291 και 292 του ΚΠολΔ, που εφαρμόζονται κατά το άρθρο 573 παρ.1 του ίδιου Κώδικα και στη διαδικασία της δίκης για την αναίρεση, προκύπτει ότι η δίκη διακόπτεται, αν μετά την άσκηση της αίτησης αναίρεσης και μέχρι να τελειώσει η προφορική συζήτηση, μετά την οποία εκδίδεται η οριστική απόφαση του Αρείου Πάγου, αποβιώσει κάποιος διάδικος.

Ο θάνατος του διαδίκου, που επιφέρει τη βίαιη διακοπή της δίκης, καθώς και η εκούσια επανάληψη αυτής από τους κληρονόμους του, μπορούν να γνωστοποιηθούν διαδοχικά με ενιαία δήλωση στο ακροατήριο κατά την εκφώνηση της υπόθεσης προς συζήτηση, εφόσον δεν υπάρξει αμφισβήτηση της ιδιότητάς τους ως κληρονόμων, οπότε ακολουθεί η άμεση συζήτηση της υπόθεσης (Ολ.ΑΠ 22/2000).

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα διαδικαστικά έγγραφα της υπόθεσης, η αναιρεσείουσα, Χ, αποβίωσε στις 13-10-2005, δηλαδή μετά την κατάθεση της υπό κρίση αίτησης αναίρεσης (3-3-2005), τα δε τέκνα της Χ1 και Χ2 και οι εγγονοί αυτής, τέκνα του προαποβιώσαντος γιού της ....., Χ3Α, Χ3Β, (που είναι ανήλικοι και εκπροσωπούνται από τη νόμιμη αντιπρόσωπο μητέρα τους Χ3) και Χ4, ως πλησιέστεροι συγγενείς και μοναδικοί εξ αδιαθέτου κληρονόμοι εκείνης, με δήλωση του πληρεξουσίου δικηγόρου τους, που έγινε στο ακροατήριο και καταχωρίστηκε στα ταυτάριθμα με την παρούσα απόφαση πρακτικά, γνωστοποίησαν στους αναιρεσιβλήτους το γεγονός του θανάτου της ως άνω αποβιώσασας διαδίκου και ταυτόχρονα δήλωσαν ότι συνεχίζουν για εκείνη τη διακοπείσα δίκη.

Ενόψει αυτών νομίμως επαναλήφθηκε η προκειμένη δίκη. Εξάλλου, από την προσκομιζόμενη υπ' αριθμ. ..... έκθεση επιδόσεως του δικαστικού επιμελητή του Πρωτοδικείου Αθηνών ....... προκύπτει ότι αντίγραφο της υπό κρίση αίτησης αναίρεσης, με την πράξη ορισμού δικασίμου και με κλήση για συζήτηση κατά την αρχικώς ορισθείσα δικάσιμο της 3-5-2006, κατά την οποία αναβλήθηκε η συζήτηση για την αναφερόμενη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο, επιδόθηκαν νομίμως και εμπροθέσμως, με επιμέλεια των παραπάνω κληρονόμων της αναιρεσείουσας, που επισπεύδουν τη συζήτηση, στο ένατο αναιρεσίβλητο Ν.Π.Ι.Δ. (Φιλανθρωπικό Ίδρυμα) με την επωνυμία "ΙΔΡΥΜΑ ΝΕΟΜΑΡΤΥΡΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΕΞ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ", ως νόμιμο εκπρόσωπο του Παιδικού Σταθμού με την επωνυμία " ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΚΥΖΗ", το οποίο δεν εμφανίσθηκε στο ακροατήριο κατά τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας και κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από τη σειρά του οικείου πινακίου, ούτε υπέβαλε την από το άρθρο 242 ΚΠολΔ δήλωση μη παραστάσεως στο ακροατήριο.

Επομένως πρέπει η συζήτηση να προχωρήσει σαν να ήταν παρόντες όλοι οι διάδικοι (άρθρο 576 παρ. 1-2 ΚΠολΔ).

-ΕΠΕΙΔΗ, κατά το άρθρο 1718 του ΑΚ, διαθήκη για τη σύνταξη της οποίας δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις των άρθρων 1719 έως 1757 είναι άκυρη, εφόσον ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά, κατά δε το άρθρο 1719 παρ. 4 του ίδιου κώδικα, όπως αυτό ίσχυε πριν από την τροποποίησή του με το άρθρο 30 του ν. 2447/1996 και εφαρμόζεται ως προς τις διαθήκες που έγιναν υπό το κράτος της ισχύος του, δηλαδή πριν από την 30-12-1996 (άρθρο τρίτο ν. 2447/1966), ανίκανοι να συντάσσουν διαθήκη είναι όσοι κατά το χρόνο της σύνταξης της διαθήκης δεν έχουν συνείδηση των πράξεών τους ή δεν έχουν τη χρήση του λογικού λόγω πνευματικής ασθένειας.

Κατά την έννοια της τελευταίας διάταξης, έλλειψη συνείδησης των πραττομένων υπάρχει όταν ο διαθέτης από θόλωση της διάνοιας εξαιτίας κάποιου νοσηρού ή όχι γεγονότος που συνέβη κατά το χρόνο συντάξεως της διαθήκης, σε βαθμό συγχύσεως, αδυνατεί να διαγνώσει την ουσία και το περιεχόμενο της πράξης που επιχειρεί, χωρίς να απαιτείται γενική και πλήρης έλλειψη της συνειδήσεως.

Στέρηση δε της χρήσης του λογικού λόγω πνευματικής ασθένειας υπάρχει όταν ο διαθέτης, εξαιτίας πνευματικής ασθένειας, δεν μπορεί να προσδιορίσει ελεύθερα τη βούλησή του, δηλαδή να διαθέσει την περιουσία του μετά το θάνατό του με λογικούς υπολογισμούς. Εξάλλου, κατά το άρθρο 559 αριθ.19 του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης.

Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, έλλειψη νόμιμης βάσης, λόγω ανεπαρκών ή αντιφατικών αιτιολογιών, υπάρχει, όταν από το αιτιολογικό της απόφασης, που συνιστά την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν προκύπτουν κατά τρόπο πλήρη, σαφή και χωρίς αντιφάσεις, τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία, σύμφωνα με το νόμο, είναι αναγκαία για την κρίση στη συγκεκριμένη περίπτωση ότι συντρέχουν οι όροι της διάταξης που εφαρμόσθηκε ή ότι δεν συντρέχουν οι όροι της εφαρμογής της.

Ιδρύεται, δηλαδή, ο λόγος αυτός αναίρεσης, όταν από τις παραδοχές της απόφασης δημιουργούνται αμφιβολίες για το αν εφαρμόσθηκε ορθώς ή όχι ορισμένη ουσιαστική διάταξη νόμου. Αναφέρεται σε πλημμέλειες αναγόμενες στη διατύπωση του αποδεικτικού πορίσματος και δεν ιδρύεται όταν υπάρχουν ελλείψεις που ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση, στάθμιση και αξιολόγηση αυτών και στην αιτιολόγηση του πορίσματος που έχει εξαχθεί από αυτές, αρκεί τούτο να εκτίθεται πλήρως, σαφώς και χωρίς αντιφάσεις (Ολ.

ΑΠ 24/1992). Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο, σε σχέση με την κύρια βάση της ένδικης αγωγής της ήδη αναιρεσείουσας περί αναγνωρίσεως της ακυρότητας της αναφερόμενης ιδιόγραφης διαθήκης της αποβιώσασας αδελφής της Γ1, τη στηριζόμενη στην, κατά το άνω άρθρο 1719 αρ.4 ΑΚ,(όπως ίσχυε πριν από την τροποποίησή του με το άρθρο 30 του ν. 2447/1996), ανικανότητα της διαθέτιδος προς σύνταξή της διαθήκης, λόγω έλλειψης συνείδησης των πραττομένων και έλλειψης της χρήσης του λογικού της εξαιτίας πνευματικής ασθένειας, δέχθηκε με αυτήν ότι αποδείχθηκαν τα ακόλουθα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά :

Η Γ1, κάτοικος όσο ζούσε ..... Αττικής, αποβίωσε στις 24-5-1994 στη ...... και άφησε πλησιέστερη εξ αίματος συγγενή της την ενάγουσα αδελφή της Χ. Η αποβιώσασα προ του θανάτου της συνέταξε το παρακάτω κείμενο εκ τριών σελίδων με το εξής περιεχόμενο : " Η ιδιόγραφη διαθήκη μου. Η υπογράφουσα, Γ1 με ήρεμον τη συνείδησίν μου συντάσσω σήμερα 31 Οκτωβρίου 1990 στην ....

Αττικής την ιδιόγραφον διαθήκη μου. Γενικόν κληρονόμο μου εγκαθιστώ την εξαδέλφη μου Ψ3 και υποκατάστατο αυτής ορίζω την καλή μου φίλη Ζ1.Στη Ψ3 αφήνω επίσης την επικαρπία του διαμερίσματος του 4ου ορόφου που βρίσκεται στην οδό ...... ..... με την υποχρέωσιν να κατοικήσει εις αυτό, να τελεί τα θρησκευτικά καθήκοντα για την ανάπαυση της ψυχής μου και να φροντίζει για την συντήρησιν των σκυλιών μου, την ψιλήν κυριότητα αφήνω ως κληροδότημα αυτού του διαμερίσματος στο φιλανθρωπικό σωματείο Σκέπη Πρόνοιας, στο οποίο είμαι μέλος, αν θελήσουν να το πουλήσουν μετά το θάνατο της Ψ3 να το δώσουν στην ......., που είναι κάτοικος Αμερικής ή στην κόρη της .....

και μπορούν να το πληρώσουν καλά και τα χρήματα θα τα πάρει η Σκέπη Πρόνοίας. 1. Αφήνω επίσης ως κληροδότημα εις την Χ δρχ. 2.000.000 και στα παιδιά της Χ1, Χ3, Χ2 από 500.000 δρχ. στον καθένα, τίποτα άλλο. Έχουν πάρει την πατρική μου περιουσία στο χωριό ....... και δεν είχαν ποτέ καλή συμπεριφορά. 2.Στην Ψ4 αφήνω (3.000.000) τρία εκατομμύρια ως ηθική αμοιβή για την συμπαράσταση, ως και τυχόν υποχρεώσεις μου απέναντί της μέχρι την ημέρα του θανάτου μου 3.

Στην ....... αφήνω (3.000.000) τρία εκατομμύρια 4. Στην Ψ1 αφήνω την επικαρπία του διαμερίσματος ....., .... και την ψιλή κυριότητα στον παιδικό σταθμό Αγίου Γεωργίου εξ Ιωαννίνων ... 5. Στην ανεψιά μου Ψ5 κληροδοτώ το διαμέρισμα του 2ου ορόφου ...., ....... 6.Στον Ψ6 κληροδοτώ το διαμέρισμα του ισογείου ..... . 7.Το κτήμα μου στην ......

Κρανιδίου όσα στρέμματα έχουν απομείνει κληροδοτώ στην ανεψιά μου Ψ1 κατά 50 ο/ο και το άλλο 50 ο/ο εις τον Ψ2, βαφτισιμιόν μου. 8.Ότι άλλο περιουσιακό μου στοιχείο βρεθεί η Γενική Κληρονόμος θα το πουλά και τα χρήματα αφού πληρώσει τις ανωτέρω υποχρεώσεις εντός έτους από του θανάτου μου το υπόλοιπο θα το δίδει στην Σκέπη Προνοίας. 9.

Όσα χρήματα βρεθούν κατατεθειμένα στον λογαριασμό Ελβετική Τράπεζα στην Γενεύη Discount Bank Trust Company No .... κληροδοτώ στην Φυσικομαθηματική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης για να δίδουν από τους τόκους αυτού του κεφαλαίου κατά περιόδους μία υποτροφία για μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό στον καλύτερο απόφοιτο, επί ίσοις όροις να προτιμάται Ηπειρωτικής καταγωγής απόφοιτος. 10.Εκτελεστές της διαθήκης μου ορίζω τον 1)Ψ8, Πρόεδρο Εφετών Διοικητικών Δικαστηρίων, ως αμοιβή του, του αφήνω ως κληροδότημα το οικόπεδο των 2 στρεμμάτων που έχω στο ......

Αττικής και είναι γειτονικό με το οικόπεδο της ....., 2) τον εξάδελφόν μου Ψ7, δικηγόρον, ως αμοιβή για να φροντίσει την καλή εκτέλεση της παρούσης διαθήκης ποσοστό 8 ο/ο (οκτώ τοις εκατό) του κεφαλαίου που κληροδοτώ και θα είναι την ημέρα του θανάτου μου στην ανωτέρω Τράπεζα Γενεύη Discount Bank and Trust Company στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης να εισπράξει μετά από ένα χρόνο από τη δημοσίευση της διαθήκης μου.

Βουλιαγμένη 31 Οκτωβρίου 1990. Η Διαθέτις Γ1 και μονογραφή". Επί της ιδίας σελίδας ανέγραψε το παρακάτω κείμενο " έχω αλλάξει Τράπεζα στην Ελβετία Νο ...... Republic National Bank of New York Suiss CH 1211 GENEVE". Επί άλλου φύλλου η θανούσα ανέγραψε το εξής κείμενο " Αγαπητή μου Ψ3 μαζί με τη διαθήκη μου θα βρείς χρήματα στην Τράπεζα του Λονδίνου.

Θα πληρώσεις τις υποχρεώσεις μου και το υπόλοιπο τους φόρους σου. Θα δώσεις Ψ4 αν δεν θέλει το διαμέρισμα 1.000.000 (μονογραφή), στην Ψ5 2.000.000 δρχ. και στα τρία παιδιά της .... από 500.000 δρχ. Ποια Τράπεζα είναι θα βρείς τα χαρτιά μου. Τα έξοδα κηδείας και τάφου θα εξαργυρώσεις τις χρυσές λίρες που έχω που είναι περίπου 80 (μονογραφή).

Τίποτα άλλο σε ευχαριστώ. Δεν σκέπτομαι να πεθάνω τώρα πριν κανονίσω τα περιουσιακά μου στοιχεία. Ότι άλλα χρήματα βρεθούν σε τράπεζες τα κληρονομείς εσύ στην Εθνική Βούλας ή αλλού στο εξωτερικό, εκτός Παν/μιου. Σε φιλώ η εξαδέλφη σου Γ1 (και μονογραφή). 31-10-1990 ". Επί της ιδίας σελίδας ακολουθεί το πιο κάτω κείμενο " Να αγορασθεί τάφος, να φωνάξεις τον Ψ8 να σε βοηθήσει είναι πολύ καλός φίλος, να δώσεις στηνΨ4 1.000.000 εκτός και θέλει το διαμέρισμα το υπόγειο θα πληρώσει την διαφορά όπως είναι στη διαθήκη αυτά για σήμερα Γ1 5-4-94".

Σε άλλο φύλλο η θανούσα ανέγραψε το εξής κείμενο " Αγαπητή Ψ3, όσα κοσμήματα θα βρεθούν θα δοθούν στις βαφτισιμιές μου ....., Ε....., ...., ....., ..... Χρήματα θα βρείς στην Εθνική Βούλας για έξοδά μου. Γ1. Υ.Γ. Σου αφήνω αντίγραφα της Τράπεζας της Αγγλίας για να βρείς τους λογαριασμούς και ποιοι είναι να πάρεις μαζύ σου την Ζ1 που να της δώσεις ένα δώρο και να σε βοηθήσει (μονογραφή).

Στην τράπεζα Αγγλίας έχουν μείνει λίρες τα δολλάρια τα πήρα.Γ1 5/4/94". Με το υπ' αριθμ. 1544/13-5-1994 πρακτικό του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών τα παραπάνω κείμενα δημοσιεύθηκαν ως ενιαίο κείμενο μίας διαθήκης, η οποία είχε ημερομηνία έναρξης της σύνταξής της την 31-10-1990 και πέρας της σύνταξής της την .... Η ενάγουσα Χ ισχυρίζεται ότι η ως άνω αδελφή της κατά το χρόνο σύνταξης της παραπάνω διαθήκης της, δηλαδή κατά το χρονικό διάστημα από 31-10-1990 έως 5-4-1994 έπασχε από υπέρταση δυσαρθρία αριστερού ημισώματος, σακχαρώδη διαβήτη, οστεοπόρωση, φυματίωση του ουροποιητικού συστήματος, καρδιοπάθεια ισχαιμικού τύπου, αρτηριακή υπέρταση, παραλυσία αριστερών και κάτω άκρων, εξαιτίας των οποίων δεν είχε τη χρήση του λογικού της, άλλως δεν είχε συνείδηση των πράξεών της και, συνεπώς, ήταν ανίκανη να συντάξει διαθήκη, το δε κείμενο της παραπάνω διαθήκης ναι μεν το έγραψε και το χρονολόγησε με το ίδιο της το χέρι η θανούσα, αλλά αυτό είναι αντιφατικό.

Αναφορικά με τους ισχυρισμούς αυτούς της ενάγουσας από κανένα στοιχείο της δικογραφίας δεν αποδείχθηκε ότι η θανούσα αδελφή της κατά το διάστημα από 31-10-1990 έως 5-4-1994 δεν είχε συνείδηση των πραττομένων ή τη χρήση του λογικού της. Ειδικότερα, από το υπ' αριθμ. ...... φύλλο νοσηλείας του Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών προκύπτει ότι η θανούσα είχε νοσηλευθεί από 31-5-1990 έως και 8-6-1990 στο εν λόγω νοσοκομείο, η διάγνωση δε ήταν " ισχαιμικό έμφρακτο βασικών γαγγλίων-σακχαρώδης διαβήτης" και η νευρολογική εξέταση ήταν εντός φυσιολογικών ορίων.

Περαιτέρω, από το υπ' αριθμ. ...... φύλλο νοσηλείας του ίδιου ως άνω Νοσοκομείου προκύπτει ότι η θανούσα νοσηλεύθηκε εκεί και κατά το διάστημα από 14-4-1994 έως 21-4-1994 με οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου (αναταχθέν), απεβίωσε όμως από νέο έμφραγμα του μυοκαρδίου στις 24-4-1994, όπως προκύπτει από την από ..... ιατρική έκθεση νεκροψίας-νεκροτομίας του ιατροδικαστή Β1.

Τα παραπάνω φύλλα νοσηλείας δεν αναφέρονται σε εγκεφαλικά επεισόδια, τα οποία πιθανόν θα άφηναν μόνιμες βλάβες του νευρολογικού συστήματος ή έκπτωση των νοητικών λειτουργιών της διαθέτιδος κατά το επίμαχο χρονικό διάστημα από 31-10-1990 έως 5-4-1994 και δεν θα της επέτρεπαν να έχει τη χρήση του λογικού της ή να μην έχει συνείδηση των πραττομένων, ακόμη και λόγω συγχύσεως σε μεγάλο βαθμό.

Από τα φύλλα νοσηλείας το δικαστήριο συνάγει απόδειξη ότι οι ως άνω σωματικές ασθένειες της διαθέτιδος δεν είχαν ως συνέπεια την ανικανότητα αυτής εξαιτίας των επικαλουμένων αιτιών να συντάξει την ανωτέρω διαθήκη. Η από ..... γνωμάτευση του νευρολόγου-ιατρού Β3, την οποία η ενάγουσα Χ προσκομίζει με επίκληση, είναι μεταγενέστερη του θανάτου της αδελφής της και συντάχθηκε με βάση τα πιστοποιητικά νοσηλείας της.

Και ναι μεν αυτός ήταν ιατρός του Ναυτικού Νοσοκομείου, όπου νοσηλεύθηκε η διαθέτις από 31-5-1990 μέχρι τις 8-6-1990, δηλαδή πριν από τη σύνταξη της επίμαχης διαθήκης, όμως στην έκθεσή του δεν μπορεί να στηριχθεί πλήρης δικανική πεποίθηση για το ότι η διαθέτις, κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης της, έπασχε από σοβαρή διατάραξη της λειτουργίας του νού, η οποία να απέκλειε την ελεύθερη βούλησή της.

Το συμπέρασμα του πιο πάνω ιατρού ότι " η διαθέτις είχε σοβαρή προσβολή των ανώτερων λειτουργιών λόγω άνοιας πολυεμφρακτικού τύπου", δεν τεκμηριώνεται, όταν στις 7-6-1990 η αξονική τομογραφία του εγκεφάλου της ανέδειξε " ισχαιμικό έμφρακτο, στην πρόσθια επιφάνεια ΔΕ βασικών γαγγλίων, συνοδός ατροφία συμβατή με την ηλικία της άρρωστης", στη δε νεκροτομική έκθεση αναφέρεται " από εγκέφαλο ουδέν".

Περαιτέρω ο μάρτυρας των εναγομένων Δ2, ειδικός παθολόγος ιατρός, παρακολουθούσε την κατάσταση της υγείας της θανούσας κατά τα τρία τελευταία έτη της ζωής της και βεβαιώνει στην κατάθεσή του ότι αυτή, τόσο κατά το χρόνο σύνταξης της διαθήκης όσο και μεταγενέστερα έως τις τελευταίες ημέρες της ζωής της, "είχε σώας τας φρένας της".

Η κατάθεσή του συμπίπτει και με την κατάθεση του έτερου μάρτυρα των εναγομένων Δ1, που ήταν φύλακας του εξοχικού της θανούσας στο ...... Ειδικότερα από τις καταθέσεις αυτές προκύπτει η έντονη κοινωνική δραστηριότητα της διαθέτιδος κατά το επίμαχο χρονικό διάστημα. Κατά τα έτη 1992 και 1994 αυτή προέβη στην επέκταση της εξοχικής κατοικίας της στο ....

Για το σκοπό αυτό υπέβαλε η ίδια στις .......αίτηση προς το Πολεοδομικό Γραφείο Κρανιδίου, βάσει της οποίας και εκδόθηκε η υπ' αριθμ. ..... πολεοδομική άδεια. Μετά την έκδοση της άδειας αυτής η θανούσα επέβλεπε τις οικοδομικές εργασίες επί της άνω οικοδομής της και φρόντιζε για την πρόσληψη και πληρωμή των εργατών.

Μάλιστα, λόγω του ότι κατ' εκείνο το διάστημα η μόνιμη κατοικία της ήταν στην Αθήνα, μετέβαινε από την Αθήνα στο ..... με το αυτοκίνητό της που οδηγούσε η ίδια. Κατά τα χρονικά δε διαστήματα που δεν βρισκόταν στο ......, είχε αναθέσει τη φύλαξη της κατοικίας της στο μάρτυρα Δ1, με τον οποίο επικοινωνούσε σχεδόν καθημερινά και του έδιδε σχετικές οδηγίες και εντολές για πληρωμή.

Επίσης αυτή μετέβαινε αυτοπροσώπως στην Τράπεζα και εισέπραττε τη σύνταξή της. Σχετικό με το γεγονός αυτό είναι το από 10-4-1994 ένταλμα πληρωμής της Εθνικής Τράπεζας, επί του οποίου η ίδια είχε θέσει την υπογραφή της. Τούτο μάλιστα συνέβη την ίδια ακριβώς εποχή που συνέταξε τα δύο τελευταία κείμενα της ως άνω διαθήκης της.

Η θανούσα ήταν επίσης σε θέση να συντάσσει και να υπογράφει ιδιοχείρως και τις φορολογικές δηλώσεις της, μεταξύ των οποίων και εκείνες των τελευταίων κρίσιμων ετών 1993 και 1994. Ακόμη κατά το επίμαχο χρονικό διάστημα προέβαινε η ίδια σε πωλήσεις και εκμισθώσεις ακινήτων της. Τέλος κατά το διάστημα από 26-6-1990 έως και 2-1-1992 πραγματοποίησε ταξίδια στην Αμερική από όπου και απέστειλε σειρά επιστολών προς συγγενείς της στην Ελλάδα, όπως οι με ημεροχρονολογίες 26-12-1990, 13-1-1991, 28-1-1991, 11-2-1991, 2-1-1992 και 17-1-1992 επιστολές της.

Από τα κείμενα των επιστολών αυτών προκύπτει όχι μόνο η άριστη πνευματική διαύγειά της θανούσας, αλλά και ότι αυτή διατηρούσε πάντοτε το ενδιαφέρον της και ήταν ενημερωμένη για τα θέματα της σύγχρονης επικαιρότητας. Κατά το έτος 1992 τέλεσε στο ...... τη βάφτιση τεσσάρων κοριτσιών Αλβανικής υπηκοότητας, ενώ κατά το επίμαχο διάστημα προήλθε σε σειρά δικαστικών αγώνων για εξασφάλιση δικαιωμάτων της.

Όλες οι παραπάνω αναφερόμενες πράξεις δεν είναι δυνατό, όπως είναι εύλογο, να προέρχονται από πρόσωπο που πάσχει από πνευματική νόσο και δεν είναι σε θέση να επικοινωνεί με το περιβάλλον. Επιπλέον, το ίδιο το κείμενο της παραπάνω διαθήκης της Γ1, η γνησιότητα του οποίου δεν αμφισβητείται, είναι καλλιεπές, ορθογραφημένο και γραμμένο με κανονικό ρυθμό, καθένα δε από τα κείμενα της διαθήκης, που φέρουν διαφορετική ημερομηνία, το υπογράφει.

Αυτό φανερώνει ότι ο συντάκτης του, όταν το έγραφε δεν μπορεί παρά να είχε σώας τας φρένας του και ότι προδήλως γνώριζε τη σημασία και τη σπουδαιότητα του εγγράφου που συνέτασσε. Τέτοια κείμενα δεν θα μπορούσαν να γραφούν καθ'υπαγόρευση από πρόσωπο που δεν επικοινωνεί με το περιβάλλον. Τα αντίθετα δεν προκύπτουν από τις καταθέσεις των μαρτύρων των εναγόντων Ζ1 και Ζ2, οι οποίοι δεν είχαν στενές σχέσεις με την αποβιώσασα.

Ειδικότερα, η Ζ1 από το Μάϊο του 1990, οπότε και φρόντισε για δέκα μόνο ημέρες την θανούσα, μετά την έξοδό της από το νοσοκομείο και μέχρι την ημέρα του θανάτου της δεν συναντήθηκε ποτέ μαζί της, αλλά είχαν μεταξύ τους μόνο αραιή τηλεφωνική επικοινωνία. Ο δεύτερος μάρτυρας Ζ2, που είναι γιός του αποθανόντος συζύγου της διαθέτιδος από τον πρώτο του γάμο, είχε κατά το επίμαχο χρονικό διάστημα αραιές μόνο και τυπικές συναντήσεις με τη θανούσα, από κανένα δε σημείο της κατάθεσής του δεν προκύπτει ότι ο ίδιος αντιλήφθηκε έκπτωση των πνευματικών λειτουργιών της θανούσας.

Εξάλλου, κατά τα εκτιθέμενα στη μείζονα σκέψη, αιτία της στέρησης της χρήσης του λογικού μπορεί να είναι μόνο πνευματική ασθένεια και όχι οι προδιαληφθείσες σωματικές ασθένειες της διαθέτιδος, οι οποίες, όπως αναφέρθηκε, δεν είχαν δημιουργήσει σ' αυτήν άνοια, δηλαδή εξασθένηση των πνευματικών της λειτουργιών.

Συνεπώς και για το λόγο αυτό δεν πληρούται η νομική έννοια της διάταξης του άρθρου 1719 αρ.4 περ.β' του ΑΚ. Με βάση τις πραγματικές αυτές παραδοχές το Εφετείο έκρινε ότι είναι κατ' ουσίαν αβάσιμη, η αγωγή, κατά την κύρια βάση αυτής, με την οποία η ενάγουσα ζήτησε να αναγνωρισθεί η ακυρότητα της ανωτέρω διαθήκης, ισχυριζόμενη ότι η διαθέτης ήταν ανίκανη προς σύνταξη διαθήκης, διότι κατά το χρόνο της σύνταξής της δεν είχε συνείδηση των πράξεών της και επίσης δεν είχε τη χρήση του λογικού της λόγω των ασθενειών της υπέρτασης, δυσαρθρίας, αδυναμίας αριστερού ημισώματος, σακχαρώδη διαβήτη, οστεοπόρωσης, φυματίωσης του ουροποιητικού συστήματος, καρδιοπάθειας ισχαιμικού τύπου, αρτηριακής υπέρτασης και παραλυσίας αριστερών και κάτω άκρων, από τις οποίες έπασχε.

Ακολούθως δε το Εφετείο απέρριψε, ως αβάσιμη και κατά το σχετικό κεφάλαιο, την έφεση της αναιρεσείουσας κατά της πρωτόδικης απόφασης, η οποία είχε κρίνει ομοίως. Με εκείνα που δέχθηκε και έτσι που έκρινε το Εφετείο, δεν στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση, αφού, όπως προκύπτει από το προαναπτυχθέν περιεχόμενο αυτής, για το κρίσιμο εν προκειμένω ζήτημα της ύπαρξης ή όχι στο πρόσωπο της διαθέτιδος, κατά τους χρόνους σύνταξης της επίμαχης διαθήκης, κατάστασης έλλειψης συνείδησης των πράξεών της ή στέρησης της χρήσης του λογικού της, συνεπεία πνευματικής ασθένειας, διέλαβε σ' αυτήν πλήρεις, σαφείς και μη αντιφάσκουσες μεταξύ τους αιτιολογίες, που επιτρέπουν τον αναιρετικό έλεγχο για την ορθή εφαρμογή της προαναφερθείσης διατάξεως του άρθρου 1719 αριθ.4 του ΑΚ.

Ειδικότερα σαφείς είναι οι παραδοχές του Εφετείου για το ότι α) από τις διαγνώσεις στα σχετικά φύλλα νοσηλείας της διαθέτιδος και κατά τη γενόμενη στις ... αξονική τομογραφία " ισχαιμικό έμφρακτο, στην πρόσθια επιφάνεια ΔΕ, βασικών γαγγλίων, συνοδός ατροφία συμβατή με την ηλικία της άρρωστης- σακχαρώδης διαβήτης" προκύπτει ότι οι σωματικές ασθένειες της διαθέτιδος δεν προκάλεσαν σ' αυτήν εξασθένηση των πνευματικών της λειτουργιών, ούτε ανικανότητα για σύνταξη της επίμαχης διαθήκης της και β) από την εκτίμηση όλων γενικά των αποδεικτικών μέσων δεν αποδείχθηκε ότι η διαθέτης κατά τους χρόνους σύνταξης της διαθήκης της δεν είχε συνείδηση των πράξεών της ή ότι έπασχε από πνευματική νόσο, η οποία απέκλειε τη χρήση του λογικού της.

Εξάλλου, αντίφαση προς την παραδοχή ότι, σύμφωνα με τα υπ'αριθμ..... και ...... Φύλλα νοσηλείας του Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών η διάγνωση ήταν, κατά τη νοσηλεία της διαθέτιδος σ' αυτό από 31-5-1990 μέχρι 8-6-1990 "ισχαιμικό έμφρακτο βασικών γαγγλίων-σακχαρώδης διαβήτης" και κατά τη νοσηλεία αυτής στο ίδιο νοσοκομείο από 14-4-1994 μέχρι 21-4-1994 οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου (αναταχθέν), δεν υπάρχει από την περαιτέρω παραδοχή ότι, τα πιο πάνω δύο Φύλλα νοσηλείας της διαθέτιδος δεν αναφέρονται σε εγκεφαλικά επεισόδια που πιθανόν θα άφηναν μόνιμες βλάβες του νευρολογικού συστήματος ή έκπτωση των νοητικών λειτουργιών της διαθέτιδος κατά το επίμαχο χρονικό διάστημα και δεν θα της επέτρεπαν να έχει τη χρήση του λογικού της ή να μην έχει συνείδηση των πραττομένων, αφού η διαπιστωθείσα, βάσει των Φύλλων τούτων νοσηλείας, ύπαρξη εγκεφαλικού επεισοδίου της διαθέτιδος, όπως είναι το "ισχαιμικό έμφρακτο βασικών γαγγλίων", δεν αποκλείει τη μη πρόκληση από αυτό στη διαθέτιδα βλαβών του νευρολογικού της συστήματος και έκπτωσης των νοητικών της λειτουργιών.

Επομένως οι πρώτος, μέρος πρώτο, δεύτερος κα τρίτος, μέρος πρώτο, του κυρίου δικογράφου της αίτησης αναίρεσης και πρώτος, μέρος πρώτο, του δικογράφου προσθέτων λόγων, λόγοι αναίρεσης, με τους οποίους η αναιρεσείουσα προβάλλει αιτιάσεις από το άρθρο 559 αριθ.19 του ΚΠολΔ, ισχυριζόμενη ότι το Εφετείο διέλαβε στην προσβαλλόμενη απόφαση ανεπαρκείς και αντιφατικές αιτιολογίες, ως προς τα ανωτέρω ουσιώδη ζητήματα και την απόρριψη της κύριας βάσης της αγωγής της, είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι.

Οι ίδιοι λόγοι αναίρεσης, κατά το μέρος που περιέχουν αιτιάσεις για ελλιπείς και αντιφατικές αιτιολογίες της προσβαλλόμενης απόφασης αναφορικά με τις διαπιστώσεις των ιατρών που περιέχονται, στην από .... έκθεση νεκροτομίας του ιατροδικαστή Β1, στην από .... ιατρική έκθεση του επίκουρου καθηγητή νευρολογίας Β2, στην από .....

γνωμάτευση του νευρολόγου ιατρού Β3 και στο υπ' αριθμ........ δεύτερο Φύλλο νοσηλείας του ως άνω νοσοκομείου και αναφορικά με τη δραστηριότητα και τις πράξεις στις οποίες προέβαινε η διαθέτιδα κατά το διάστημα των ετών 1991-1994, οι οποίες κατά την κρίση του Εφετείου δεν μπορεί να προέρχονται από πρόσωπο που πάσχει από πνευματική νόσο, είναι απορριπτέοι ως απαράδεκτοι, διότι οι αιτιάσεις αυτές ανάγονται αποκλειστικά στην εκτίμηση, στάθμιση και αξιολόγηση των αποδείξεων από το δικαστήριο της ουσίας και στην αιτιολόγηση του αποδεικτικού του πορίσματος, η οποία δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, εφόσον το πόρισμα που έχει εξαχθεί από τις αποδείξεις, ότι δηλαδή δεν αποδείχθηκε ότι κατά τους κρίσιμους χρόνους σύνταξης της διαθήκης της η ανωτέρω διαθέτις δεν είχε συνείδηση των πράξεών της ή ότι δεν είχε τη χρήση του λογικού της, συνεπεία πνευματικής νόσου, διατυπώνεται με πληρότητα και σαφήνεια στην προσβαλλόμενη απόφαση.

-ΕΠΕΙΔΗ, για να είναι ορισμένος ο από το άρθρο 559 αριθ.19 του ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης, με τον οποίο αποδίδεται η πλημμέλεια ότι η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση, λόγω ανεπαρκών αιτιολογιών, πρέπει, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 118 αριθ.4, 566 παρ.1 και 577 παρ.3 του ΚΠολΔ, να αναφέρεται στο αναιρετήριο, με πληρότητα, ποιές είναι οι αιτιολογίες που διέλαβε η προσβαλλόμενη απόφαση και να καθορίζεται σε τι συνίσταται η ανεπάρκεια αυτών, δηλαδή ποιές επιπλέον αιτιολογίες έπρεπε να περιλαμβάνει η απόφαση τις οποίες δεν περιέχει.

Στην προκειμένη περίπτωση η αναιρεσείουσα με το δεύτερο πρόσθετο λόγο αναίρεσης προβάλλει κατά της προσβαλλόμενης απόφασης αιτίαση από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ, για έλλειψη νόμιμης βάσης, αφού το Εφετείο, σε σχέση με την πρώτη επικουρική βάση της αγωγής της, διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς αιτιολογίες.

Ειδικότερα, με το λόγο αυτό, ισχυρίζεται η αναιρεσείουσα ότι το Εφετείο, που δέχθηκε ότι "η επίμαχη ιδιόγραφη διαθήκη εκφράζει την αληθινή βούληση της διαθέτιδος και δεν συντάχθηκε ύστερα από επηρεασμό της από τρίτα πρόσωπα" και ακολούθως έκρινε απορριπτέα την αγωγή και κατά την πρώτη επικουρική βάση αυτής, υπέπεσε στην από το άνω άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ πλημμέλεια, γιατί περιέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκή αιτιολογία ως προς τη βάση αυτή της αγωγής.

Έτσι, όμως, όπως διατυπώνεται ο λόγος αυτός αναίρεσης είναι απορριπτέος ως αόριστος, διότι δεν καθορίζεται σ' αυτόν σε τι συνίσταται η ανεπάρκεια των αιτιολογιών της προσβαλλόμενης απόφασης, δηλαδή ποιές επιπλέον αιτιολογίες έπρεπε αυτή να περιλαμβάνει, τις οποίες δεν περιέχει, ώστε να καθίσταται συγκεκριμένο το αντικείμενο του αιτούμενου αναιρετικού ελέγχου. -ΕΠΕΙΔΗ, η εγκατάσταση κληρονόμου, μη υποβαλλόμενη, κατά τον ΑΚ, σε πανηγυρικό τύπο, γίνεται με διαθήκη, εφόσον από το περιεχόμενο αυτής συνάγεται πρόθεση του διαθέτη να ρυθμίσει τα της περιουσίας του μετά το θάνατό του και να ορίσει τον κληρονόμο του.

Από δε το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 1712 και 1721 του ΑΚ σαφώς προκύπτει, ότι συστατικοί όροι για την έγκυρη σύνταξη ιδιόγραφης διαθήκης είναι αυτή να γράφεται ολόκληρη με το χέρι του διαθέτη, να χρονολογείται και να υπογράφεται απ' αυτόν. Η ιδιόγραφη διαθήκη είναι δυνατό να αποτελείται από πολλά φύλλα χάρτου.

Στην περίπτωση αυτή, για το κύρος της πολύφυλλης διαθήκης πρέπει να προκύπτει από το σύνολο του κειμένου, ότι τα πολλά έστω και χωριστά φύλλα αποτελούν ενιαίο έγγραφο διαθήκης. Η ιδιόγραφη διαθήκη μπορεί να συνταχθεί και με τον τύπο επιστολής προς τον κληρονόμο ή τρίτο, με την προϋπόθεση ότι στο περιεχόμενο της επιστολής εκφράζεται η οριστική βούληση του διαθέτη για τον τρόπο διάθεσης της περιουσίας του μετά το θάνατό του, η κρίση δε για την ύπαρξη ή όχι τέτοιας πραγματικής βούλησης εξαρτάται προεχόντως από την εκτίμηση του περιεχομένου της επιστολής και σε περίπτωση αδυναμίας εξαγωγής τέτοιας κρίσης από τη στάθμιση και των ειδικών συνθηκών που υπάρχουν στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ.1 εδ.α' του ΚΠολΔ, λόγος αναίρεσης για ευθεία παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου, ιδρύεται αν αυτός δεν εφαρμόστηκε, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή αν εφαρμόστηκε, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και αν το δικαστήριο προσέδωσε στον εφαρμοστέο κανόνα έννοια διαφορετική από την αληθινή.

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσία την υπόθεση, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται ενόψει των πραγματικών περιστατικών που ανελέγκτως δέχτηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και της υπαγωγής αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παραβίαση.

Τούτο συμβαίνει όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχτηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχτηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Εφετείο, αναφορικά με τη δεύτερη επικουρική βάση της αγωγής της αναιρεσείουσας, την επιστηρίζουσα το αίτημα αυτής με το οπίο ζητείτο να αναγνωριστεί ότι τα με ημεροχρονολογίες συντάξεως ...., .... και ..... κείμενα, που, με το υπ' αριθμ.1544/13-5-1994 πρακτικό του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, δημοσιεύθηκαν ως μία ενιαία ιδιόγραφη διαθήκη της αποβιώσασας στις ....

Γ1, αποτελούν τρείς χωριστές διαθήκες αυτής, δέχθηκε ως αποδειχθέντα τα ακόλουθα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά : Το πρώτο κείμενο της διαθήκης της Γ1, με ημεροχρονολογία ...., το οποίο η ίδια χαρακτηρίζει ως την ιδιόγραφη διαθήκη της, αποτελεί το κύριο σώμα της ιδιόγραφης διαθήκης, με την οποία η εν λόγω διαθέτις εγκαθιστά ως γενική κληρονόμο της την εξαδέλφη της Ψ3, κληροδοτεί σε τρίτα πρόσωπα διάφορα περιουσιακά της στοιχεία και ορίζει τους εκτελεστές της διαθήκης αυτής.

Τα κείμενα που ακολουθούν το πιο πάνω κύριο σώμα της διαθήκης και φέρουν, αντίστοιχα, τις ημερομηνίες ...., ... και ....., καθένα δε από αυτά και τη μονογραφή της διαθέτιδος, αποτελούν, κατά την έννοια του άρθρου 1721 του ΑΚ, απλές προσθήκες με την έννοια της επιτρεπτής συμπλήρωσης και διασάφησης των διατάξεων που περιέχονται στο κύριο σώμα της διαθήκης και συμπληρώνουν αυτές.

Τα πιο πάνω κείμενα, αν και γράφτηκαν σε περισσότερες από μία σελίδες, παρουσιάζουν συνέχεια και ενότητα, γράφτηκαν δε από τη διαθέτιδα χωρίς αυτή να έχει πρόθεση να συντάξει νέα διαθήκη και αποτελούν μαζί με το κύριο σώμα της διαθήκης ενιαίο οργανικό σύνολο που αποδίδει, ως ενότητα, την τελευταία βούληση της θανούσας, ενώ μόνα τους δεν περιέχουν τα στοιχεία νέας διαθήκης.

Ειδικότερα η διαθέτις στο πρώτο κείμενο που συνέταξε, με ημεροχρονολογία ....., έχει θέσει τον τίτλο " Η ΙΔΙΟΓΡΑΦΗ ΔΙΑΘΗΚΗ ΜΟΥ", ενώ τα από .... και .... έχουν τη μορφή επιστολής προς τη γενική κληρονόμο της Ψ3. Μάλιστα στο δεύτερο από τα κείμενα αυτά που φέρουν ημερομηνία ...., αλλά και στο πρώτο από τα δύο κείμενα που φέρουν ημερομηνία ....

γίνεται ρητή αναφορά στη διαθήκη της, αναφορά η οποία και αποδεικνύει ότι η διαθέτις με τις επιγενόμενες αυτές προσθήκες, οι οποίες δεν αλλοιώνουν το περιεχόμενο κάποιας διάταξης του παραπάνω κύριου σώματος της διαθήκης της, θεωρεί ως κύριο σώμα αυτής το κείμενο που φέρει τον τίτλο " Η ΙΔΙΟΓΡΑΦΗ ΔΙΑΘΗΚΗ ΜΟΥ" και ημερομηνία .....

και δεν θέλησε με τις εν λόγω προσθήκες να συντάξει νέα διαθήκη. Βεβαίως δεν αναφέρεται σε άλλη άγνωστη διαθήκη, όπως αβάσιμα ισχυρίζεται η ενάγουσα Χ, αλλά σκοπός της ήταν, με τη σύνταξη των παραπάνω επόμενων κειμένων, να ρυθμίσει συμπληρωματικά, την τύχη ενός διαμερίσματός της (του ευρισκόμενου στο υπόγειο της πολυκατοικίας της κειμένης στη ...

και επί της οδού .... αρ....) και ορισμένου ποσού χρημάτων της, την πληρωμή των εξόδων κηδείας της και την αγορά τάφου, ενώ με το τελευταίο από .... κείμενό της ρύθμισε συμπληρωματικά μόνο την τύχη των κοσμημάτων της. Με βάση τις πραγματικές αυτές παραδοχές το Εφετείο έκρινε ότι τα παραπάνω, με ημεροχρονολογίες συντάξεως ...., ....

και ..., κείμενα, που έχουν γραφεί από τη διαθέτιδα Γ1 σε περισσότερες σελίδες χάρτου, αποτελούν μία ενιαία ιδιόγραφη διαθήκη αυτής και όχι τρείς χωριστές διαθήκες της και ότι, συνεπώς, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο που, κρίνοντας ομοίως, είχε απορρίψει ως αβάσιμη την αγωγή της αναιρεσείουσας κατά τη διαληφθείσα δεύτερη επικουρική της βάση, δεν έσφαλε.

Κρίνοντας έτσι το Εφετείο δεν παραβίασε τις προπαρατεθείσες ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των άρθρων 1712 και 1721 του ΑΚ, τις οποίες ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε, ο δε τέταρτος λόγος του κυρίου δικογράφου της αίτησης αναίρεσης, από το άρθρο 559 αρ.1 του ΚΠολΔ, με τον οποίο υποστηρίζονται τα αντίθετα, είναι απορριπτέος ως αβάσιμος. - -ΕΠΕΙΔΗ, κατά τη διάταξη του άρθρου 561 παρ.1 ΚΠολΔ, η εκτίμηση από το δικαστήριο της ουσίας πραγματικών γεγονότων και ιδιαίτερα του περιεχομένου εγγράφων δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, εκτός αν παραβιάσθηκαν κανόνες δικαίου, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί ή αν υπάρχει λόγος αναίρεσης κατά το άρθρο 559 αριθ. 19 και 20 του ίδιου Κώδικα.

Στην προκειμένη περίπτωση με τον πρώτο πρόσθετο, μέρος δεύτερο, λόγο αναίρεσης, η αναιρεσείουσα, υπό την επίκληση του αναιρετικού λόγου από το άρθρο 559 αριθ. 8 του ΚΠολΔ, προβάλλει κατά της προσβαλλόμενης απόφασης την αιτίαση, ότι το εκδόσαν αυτήν Εφετείο δεν έλαβε υπόψη τον ισχυρισμό της, ότι το " ισχαιμικό έμφρακτο βασικών γαγγλίων" αποτελεί έννοια ταυτόσημη με το εγκεφαλικό επεισόδιο, καθόσον έκρινε ότι "τα υπ'αριθμ.......

και ...... Φύλλα νοσηλείας της διαθέτιδος στο Ναυτικό Νοσοκομείο Αθηνών, στο πρώτο από τα οποία περιεχόταν η διάγνωση "ισχαιμικό έμφρακτο βασικών γαγγλίων", δεν αναφέρονται σε εγκεφαλικά επεισόδια τα οποία πιθανόν θα άφηναν μόνιμες βλάβες του νευρολογικού συστήματος ή έκπτωση των νοητικών λειτουργιών της διαθέτιδος κατά το επίδικο χρονικό διάστημα και δεν θα της επέτρεπαν να έχει τη χρήση του λογικού της ή να μην έχει συνείδηση των πραττομένων".

Η αιτίαση, όμως, αυτή αναφέρεται αποκλειστικά στην εκτίμηση των αποδείξεων από το δικαστήριο της ουσίας, η οποία, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 561 παρ. 1 ΚΠολΔ, δεν υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου.

Συνεπώς ο ανωτέρω πρόσθετος λόγος αναίρεσης είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος. -ΕΠΕΙΔΗ, από τις διατάξεις των άρθρων 559 αριθ. 20 και 561 παρ. 1 ΚΠολΔ προκύπτει ότι ο προβλεπόμενος από την πρώτη από αυτές λόγος αναίρεσης για παραμόρφωση του περιεχομένου εγγράφου ιδρύεται όταν το δικαστήριο της ουσίας αποδίδει σε αποδεικτικό έγγραφο περιεχόμενο διαφορετικό από εκείνο που πράγματι περιέχει και όχι όταν, από την αξιολόγηση του αληθινού περιεχομένου του εγγράφου, καταλήγει σε συμπέρασμα διαφορετικό από εκείνο, το οποίο θεωρεί ως ορθό ο αναιρεσείων, διότι τότε πρόκειται για αιτίαση που ανάγεται στην εκτίμηση των αποδείξεων, η οποία είναι αναιρετικώς ανέλεγκτη (άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ).

Στην προκειμένη περίπτωση η αναιρεσείουσα με τον πρώτο λόγο, μέρος δεύτερο, του κυρίου δικογράφου της αίτησης αναίρεσης, προβάλλει την από τον αριθμό 20 του άρθρου 559 ΚΠολΔ αιτίαση ότι το Εφετείο παραμόρφωσε το περιεχόμενο του υπ' αριθμ....... Φύλλου νοσηλείας του Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών αφού, ενώ σ' αυτό, όπως το περιεχόμενό του παρατίθεται και στην προσβαλλόμενη απόφαση, αναγράφεται ότι η διαθέτις Γ1 που νοσηλεύθηκε στο άνω νοσοκομείο από 31-5-1990 έως και 8-6-1990, έπασχε από "ισχαιμικό έμφρακτο βασικών γαγγλίων", το Εφετείο, παραγνωρίζοντας ότι το "ισχαιμικό έμφρακτο βασικών γαγγλίων" και το "εγκεφαλικό επεισόδιο" είναι έννοιες ταυτόσημες, δέχεται στη συνέχεια ότι "τα παραπάνω φύλλα νοσηλείας δεν αναφέρονται σε εγκεφαλικά επεισόδια τα οποία πιθανόν θα άφηναν μόνιμες βλάβες του νευρολογικού συστήματος ή έκπτωση των νοητικών λειτουργιών της διαθέτιδος κατά το επίδικο χρονικό διάστημα και δεν θα της επέτρεπαν να έχει τη χρήση του λογικού της ή να μην έχει συνείδηση των πραττομένων, ακόμη και λόγω συγχύσεώς της σε μεγάλο βαθμό".

Με τέτοιο περιεχόμενο, ο λόγος αυτός αναίρεσης είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος, διότι με αυτόν δεν αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση σφάλμα διαγνωστικό κατά την ανάγνωση του παραπάνω Φύλλου νοσηλείας, το οποίο ορθώς ανέγνωσε το Εφετείο, αλλά σφάλμα ως προς την εκτίμηση και αξιολόγηση του περιεχομένου του εγγράφου αυτού, η οποία δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο.

-ΕΠΕΙΔΗ, ο τρίτος, μέρος δεύτερο, λόγος της αίτησης αναίρεσης, με τον οποίο αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η από το άρθρο 559 αριθ.10 του ΚΠολΔ πλημμέλεια, ότι το Εφετείο δέχθηκε ως αληθινά πράγματα ουσιώδη για την έκβαση της δίκης, χωρίς απόδειξη, και ειδικότερα ότι δεν αποδείχθηκε η ουσιαστική βασιμότητα του αγωγικού ισχυρισμού της αναιρεσείουσας ότι η διαθέτις, κατά τους χρόνους σύνταξης της επίμαχης διαθήκης, δεν είχε τη χρήση του λογικού της, είναι απορριπτέος, ως αβάσιμος, διότι, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Εφετείο κατέληξε στην πιο πάνω εξενεχθείσα ουσιαστική κρίση, αφού έλαβε υπόψη και συνεκτίμησε όλα τα κατ' είδος αναφερόμενα στην απόφαση αποδεικτικά μέσα (καταθέσεις μαρτύρων, έγγραφα, ιατρικές εκθέσεις-γνωμοδοτήσεις κ.λ.π.), τα οποία είχαν επικαλεσθεί και προσκομίσει οι διάδικοι.

-ΕΠΕΙΔΗ, σύμφωνα με το άρθρο 559 αριθ. 11 περ. γ' του ΚΠολΔ, ιδρύεται λόγος αναίρεσης και αν το δικαστήριο παρά το νόμο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν, τα οποία ήταν υποχρεωμένο να λάβει υπόψη, κατά τα άρθρα 335, 338, 339, 340 και 346 του ΚΠολΔ. Δεν ιδρύεται, συνεπώς, ο λόγος αυτός αναίρεσης αν το δικαστήριο έλαβε υπόψη κάποιο αποδεικτικό μέσο, αλλά του προσέδωσε αποδεικτική βαρύτητα και αξιοπιστία διαφορετική από εκείνη που ο αναιρεσείων υποστηρίζει ότι αυτό έχει.

Στην προκειμένη περίπτωση, με τους πρώτο, μέρος τρίτο, και τρίτο, μέρος τρίτο, του κυρίου δικογράφου της αίτησης αναίρεσης και τον πρώτο, μέρος τρίτο, του δικογράφου προσθέτων λόγων, λόγους αναίρεσης η αναιρεσείουσα προβάλλει κατά της προσβαλλόμενης απόφασης αιτιάσεις από το άρθρο 559 αριθ. 11 περ. γ' του ΚΠολΔ, ισχυριζόμενη ότι το Εφετείο δεν έλαβε υπόψη έγγραφα, που αυτή είχε νόμιμα επικαλεσθεί και προσκομίσει ενώπιόν του προς απόδειξη του αγωγικού ισχυρισμού της ότι η διαθέτις Γ1, κατά τις ημερομηνίες σύνταξη της επίμαχης ιδιόγραφης διαθήκης της δεν είχε τη χρήση του λογικού, λόγω πολλαπλών νοσημάτων από τα οποία έπασχε, και συγκεκριμένα τα με αριθμούς ....

και ....... Φύλλα του Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών, που αφορούν τη νοσηλεία της διαθέτιδος, στο πρώτο από τα οποία αναφέρεται ότι "η αξονική τομογραφία εγκεφάλου ανέδειξε ισχαιμικό έμφρακτο στα γάγγλια" και στο δεύτερο ότι η θανούσα " είχε ιστορικό αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου". Από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης και ειδικότερα από την περιεχόμενη σε αυτή βεβαίωση ότι λήφθηκαν υπόψη όλα ανεξαιρέτως τα έγγραφα που επικαλέσθηκαν και νόμιμα προσκόμισαν οι διάδικοι, σε συνδυασμό με το περιεχόμενο αυτής, όπου γίνεται ειδική μνεία και αξιολόγηση των παραπάνω Φύλλων νοσηλείας της διαθέτιδος, δεν καταλείπεται καμιά απολύτως αμφιβολία ότι το Εφετείο έλαβε υπόψη και εκτίμησε μαζί με τις υπόλοιπες αποδείξεις και τα ανωτέρω ιατρικά έγγραφα.

Επομένως, οι λόγοι αυτοί της αίτησης αναίρεσης είναι απορριπτέοι ως αβάσιμοι, ανεξαρτήτως του ότι ως προς την αιτίαση για τη μη λήψη υπόψη του με αριθμό ........ Φύλλου νοσηλείας του Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών, οι λόγοι αυτοί είναι προεχόντως απορριπτέοι ως απαράδεκτοι, αφού η αιτίαση αυτή αντιφάσκει προς την περιεχόμενη στον πρώτο λόγο της αίτησης αναίρεσης αιτίαση της παραμόρφωσης από το Εφετείο του περιεχομένου του ίδιου Φύλλου νοσηλείας, παραμόρφωση η οποία προϋποθέτει ότι λήφθηκε υπόψη το εν λόγω έγγραφο.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 25-2-2005 αίτηση αναίρεσης της Χ και τους από 27-3-2006 πρόσθετους λόγους των κληρονόμων αυτής Χ1, Χ2, Χ3, ως ασκούσας τη γονική μέριμνα των ανηλίκων τέκνων της, Χ3Α και Χ3Β και Χ4 για αναίρεση της υπ' αριθμ.8750/2004 απόφασης του Εφετείου Αθηνών.

Καταδικάζει τους αναιρεσείοντες στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων των αναιρεσιβλήτων, τα οποία ορίζει α) για καθέναν από τους αναιρεσιβλήτους Ψ1, Ψ2, Ψ3, και Ν.Π.Ι.Δ. με την επωνυμία "ΣΚΕΠΗ ΠΡΟΝΟΙΑΣ", σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ, για την Ψ4 σε χίλια διακόσια (1.200) ευρώ και για τούς Ψ5, Ψ6, Ψ7 και Ψ8, που έχουν κοινή παράσταση σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 4 Δεκεμβρίου 2007. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 7 Μαΐου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ