Supreme Court allows appeal against insurance liability judgment and remands case for retrial.

Απόφαση 980 / 2019 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 980/2019

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Κιουρκτσόγλου - Πετρουλάκη, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Σοφία Ντάντου, Μαρία Τζανακάκη, Αντώνιο Τσαλαπόρτα και Ζαμπέτα Στράτα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 7 Δεκεμβρίου 2018, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: ΝΠΙΔ με την επωνυμία "...", που εδρεύει στην …. και εκπροσωπείται νόμιμα, ως ειδικού διαδόχου της ασφαλιστικής εταιρίας με την επωνυμία "... AEΓΑ", της οποίας ανακλήθηκε οριστικά η άδεια λειτουργίας, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Αργυρώ Γρατσία - Πλατή με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Του αναιρεσιβλήτου: Δ. Τ. του Γ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Αικατερίνη Βούλγαρη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 2-10-2012 αγωγή του "ΙΚΑ - ΕΤΑΜ", μη διαδίκου στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Καστοριάς και συνεκδικάστηκε με την από 31-10-2012 προσεπίκληση - παρεμπίπτουσα αγωγή του ήδη αναιρεσιβλήτου. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 146/2014 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 10/2016 του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί το αναιρεσείον με την από 18-10-2017 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Ζαμπέτα Στράτα, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η πληρεξούσια του αναιρεσιβλήτου ζήτησε την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Η κρινόμενη από 18/10/2017 (με αριθμό κατάθεσης 30/2017) αίτηση αναίρεσης κατά της με αριθμό 10/2016 οριστικής απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, η οποία εκδόθηκε αντιμωλία των διαδίκων κατά την ειδική διαδικασία των διαφορών για ζημίες από αυτοκίνητα, καθώς και από τη σύμβαση της ασφάλισής του (άρθρ. 681Α Κ.Πολ.Δ., όπως ίσχυε πριν την αντικατάστασή του με το Ν. 4335/2015), έχει ασκηθεί νομότυπα με την κατάθεση του δικογράφου αυτής στη γραμματεία του ως άνω δικαστηρίου (άρθρ. 495 § 1 Κ.Πολ.Δ.) και εμπρόθεσμα, ήτοι εντός της διετούς προθεσμίας από τη δημοσίευσή της, εφόσον από τα προσκομιζόμενα έγγραφα δεν προκύπτει, ούτε οι διάδικοι επικαλούνται επίδοση αυτής (άρθρ. 564 § 3 Κ.Πολ.Δ.).

Συνεπώς, ενόψει και των διατάξεων των άρθρων 552, 553 § 1β, 556, 558 και 577 Κ.Πολ.Δ., είναι παραδεκτή και πρέπει να εξεταστεί το παραδεκτό και το βάσιμο των λόγων της.

ΙΙ. Με την παρ. 5 του άρθρου 19 του Ν. 489/1976, που προστέθηκε με το άρθρο 5 παρ. 3 του Π.Δ/τος 264/1991 και αποτελεί υλοποίηση της υπ' αριθμ. 84/5/ΕΟΚ αρ. 1 παρ. 44 εδ. α' Οδηγίας, ορίζεται ότι "η αποζημίωση του Επικουρικού Κεφαλαίου περιορίζεται στη συμπλήρωση του ποσού, που υποχρεούται να καταβάλει Ασφαλιστικό Ταμείο ή άλλος Οργανισμός Κοινωνικής Ασφάλισης για την αιτία αυτή στον ζημιωθέντα".

Με τη διάταξη αυτή καθιερώνεται ο επικουρικός χαρακτήρας της ευθύνης του Επικουρικού Κεφαλαίου, με την έννοια ότι στο μέτρο που ο παθών και γενικά ο δικαιούχος από την διαπραχθείσα αδικοπραξία δικαιούται να καλύψει τη ζημία του από ασφαλιστικό ταμείο ή άλλο οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης, επέρχεται απαλλαγή του Επικουρικού Κεφαλαίου.

Με τη ρύθμιση αυτή αποκλείεται η εφαρμογή της Α.Κ. 930 παρ. 3 στην περίπτωση που αυτή ήταν εφαρμοστέα και η οποία προβλέπει την αθροιστική απόληψη της αποζημίωσης από το Επικουρικό Κεφάλαιο και της παροχής την οποία για την ίδια αιτία οφείλει στο δικαιούχο, Ασφαλιστικό Ταμείο ή άλλος οργανισμός κοινωνικής ασφάλισης.

Επομένως, σε μία τέτοια περίπτωση εφόσον προβάλλεται σχετικός ισχυρισμός από το εναγόμενο Επικουρικό Κεφάλαιο, για συνδρομή των όρων του άρθρου 19 παρ. 5 του Ν. 489/1976 πρέπει να γίνεται αφαίρεση από την οφειλόμενη από το Επικουρικό Κεφάλαιο αποζημίωση, κατά το άρθρο 929 Α.Κ., κάθε ποσού, το οποίο με την ίδια αιτία δικαιούται ο δικαιούχος να αξιώσει από το ασφαλιστικό ταμείο ή άλλο οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης.

Η ως άνω νομοθετική ρύθμιση αφορά κάθε περίπτωση ευθύνης του Επικουρικού Κεφαλαίου, δηλαδή και στην περίπτωση ευθύνης του, λόγω ανάκλησης της άδειας λειτουργίας της ασφαλιστικής εταιρείας. Έτσι, σύμφωνα με την παραπάνω ειδική διάταξη (άρθρ. 19 παρ. 5) η οποία δεν αντίκειται στο άρθρο 25 του Συντάγματος και του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, (ΑΠ 671/2013 και 1229/2010), σε περίπτωση τραυματισμού λόγω αυτοκινητικού ατυχήματος, προσώπου ασφαλισμένου στο ΙΚΑ, το οποίο κατά τον Ν. 6298/1934 είναι οργανισμός κοινωνικής ασφάλισης, οι παροχές για νοσήλια, επίδομα ασθενείας ή σύνταξης αναπηρίας, που υποχρεούται το ΙΚΑ να καταβάλει στον ίδιο τον ασφαλισμένο, σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 1846/1951, αφαιρούνται από τις αντίστοιχες αξιώσεις του δικαιούμενου αποζημιώσεως προσώπου και έτσι ούτε το ζημιωθέν από το ατύχημα πρόσωπο, ούτε το ΙΚΑ, ούτε οποιοσδήποτε άλλος και ειδικότερα ο ασφαλισμένος σε ασφαλιστική εταιρεία, της οποίας ανακλήθηκε η άδεια λειτουργίας και στη θέση της υπεισήλθε το Επικουρικό Κεφάλαιο νομιμοποιείται να ζητήσει από το τελευταίο τα ποσά, που αντιστοιχούν σε ασφαλιστικές παροχές του ΙΚΑ, αλλά και οποιουδήποτε άλλου ασφαλιστικού ταμείου κοινωνικής ασφάλισης προς τους ασφαλισμένους του, εξαιτίας αυτοκινητικού ατυχήματος, με περαιτέρω συνέπεια την πλήρη απαλλαγή του Επικουρικού Κεφαλαίου από την υποχρέωσή του, αν το θύμα καλύφθηκε για τη ζημία του, από οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης (ΑΠ 389/2002, 1.229/2010, 671/2013).

Εξάλλου, ο από το άρθρο 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ. λόγος αναίρεσης ιδρύεται όταν ο κανόνας δικαίου δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις εφαρμογής του, ή εάν εφαρμοστεί, ενώ δεν έπρεπε, καθώς και εάν εφαρμοστεί εσφαλμένα.

Στην κρινόμενη περίπτωση το Εφετείο Δυτικής Μακεδονίας συνεκδικάζοντας τις εφέσεις α) του ήδη αναιρεσείοντος Επικουρικού Κεφαλαίου κατά του ήδη αναιρεσιβλήτου και β) του ήδη αναιρεσιβλήτου κατά του ΙΚΑ, που στρεφόταν εναντίον της 146/2014 αποφάσεως του Μονομελούς Πρωτοδικείου Καστοριάς, που είχε συνεκδικάσει και δεχθεί ως νόμω και ουσία βάσιμες τόσο την από 2/10/2012 αγωγή του ΙΚΑ κατά του ήδη αναιρεσιβλήτου, όσο και την από 31/10/2012 παρεμπίπτουσα αγωγή του αναιρεσιβλήτου κατά του αναιρεσείοντος, δέχτηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση του τα εξής: "Στις 21-10-2007 στο ….

ο εναγόμενος Δ. Τ., οδηγώντας το ...83 Ι.Χ. φορτηγό αυτοκίνητο ιδιοκτησίας του στην οδό ... και πλησιάζοντας στη διασταύρωση με ανώνυμη οδό προκειμένου να εισέλθει στην οδό ..., δεν μείωσε την ταχύτητα και δεν παρεχώρησε την προτεραιότητα (διαστάσεως) στην εκ δεξιών κινούμενη ...47 δίκυκλη μοτοσικλέτα με οδηγό τον ασφαλισμένο στο ενάγον ΙΚΑ Ν.

Γ. που κατευθυνόταν προς την …., παρά τη σήμανση περί υποχρεωτικής διακοπής πορείας. Εκ της συγκρούσεως προέκυψε ο τραυματισμός του ανωτέρω που υπέστη ακρωτηριασμό αριστερού κάτω άκρου, βαριά κάκωση θώρακος, πνευμονικές θλάσεις, σπληνεκτομή κοιλίας, συντριπτικά κατάγματα μηριαίων κονδύλων αριστερά και κνήμης.

Πιο συγκεκριμένα από την 21-10-2007 έκθεση αυτοψίας του Α.Τ. ……, προκύπτει ότι η ...47 δίκυκλη μοτοσικλέτα που οδηγούσε ο ασφαλισμένος στο ΙΚΑ Ν. Γ. εκινείτο στην οδό ... κατά τον ίδιο χρόνο που το ...83 Φ.Ι.Χ. αυτοκίνητο που οδηγούσε ο Δ. Τ., ασφαλισμένο στη εταιρεία "..." στις υποχρεώσεις της οποίας υπεισήλθε το Επικουρικό Κεφάλαιο, εκινείτο στην οδό ...

που είναι κάθετη με την πρώτη οδό και δεν διαθέτει προτεραιότητα έναντι της οδού ... διότι σ' αυτήν υφίσταται πινακίδα STOP. Την πινακίδα αυτή παρεβίασε ο εναγόμενος εισερχόμενος στη διασταύρωση με ταχύτητα υπερβαίνουσα το όριο των 50 χ/ω ήτοι αυτή των 60 χ/ω (ως προκύπτει κυρίως εκ του ταχογράφου του οχήματός του) και ως αποκλειστικά υπαίτιος προξένησε τη σύγκρουση και τον ανωτέρω βαρύτατο τραυματισμό.

Ο παθών ήταν ασφαλισμένος στο ΙΚΑ με αριθμό μητρώου ...076, διεκομίσθη στο Γ.Ν. ….. εν συνεχεία στην Α' Μ.Ε.Θ. Νοσοκομείου "…." …. φέρων βαριά κάκωση θώρακος, πνευμονικές θλάσεις άμφω - πνευμονοθώρακα αριστερά υποδόριο εμφύσημα, κάκωση κοιλίας, ρήξη σπληνός, κατάγματα μηριαίων κονδύλων (αρ) και κνήμης αριστερά στο κάτω τριτημόριο.

Στις 11/11/2007 έγινε ακρωτηριασμός αριστερού άκρου ποδός και στις 10/12/2007 συμπληρωματικός άνωθεν της κάτω γόνου άρθρωσης. Εξήλθε από τη χειρουργική κλινική στις 31-12-2007, στις 8-1-2008 εισήλθε στην ορθοπεδική κλινική του άνω νοσοκομείου και από την 11-1-2008 συνεχίστηκε η κατ' οίκον νοσηλεία του με σχετικές οδηγίες.

Κατά το χρόνο του ατυχήματος ήταν 29 ετών με άριστη υγεία έχοντας συμπληρώσει τον απαραίτητο, για επιδότηση ατυχήματος, αριθμό ημερών ασφάλισης, όντας στην ένατη ασφαλιστική κλάση. Αν δεν τραυματιζόταν θα συνέχιζε την εργασία του ως υπάλληλος της εταιρείας "... Ο.Ε." για το διάστημα 24-10-2007 μέχρι 15-10-2009, επί πέντε ημέρες την εβδομάδα για 25 ημέρες το μήνα και ημερομίσθιο 31,506 ευρώ (μισθός 787,66 ευρώ/25 ημέρες εργασίας).

Κατά την Σ91/1417/21-6-2010 απόφαση Διοικητή ΙΚΑ έλαβε παροχές σε χρήμα: α) 25.986,86 ευρώ για τη νοσηλεία, β) 16.575,66 ευρώ για την επιδότησή του και γ) 30.956,26 ευρώ για πρόσθετη περίθαλψη και συνολικά 73.518,78 ευρώ. Στο ποσό αυτό υποκαθίσταται λόγω της υπαιτιότητας του εναγομένου στο ατύχημα και δικαιούται να αξιώσει αυτό από τον εναγόμενο (παρ. 5 άρθρ. 10 του ν.δ. 4104/1960 ως αντικ.

με παρ. 1 άρθρ. 18 ν. 4476/65 και άρθρ. 34 παρ. 2 και 60 παρ. 3 α.ν. 1846/1951 και άρθρ. 18 ν. 1654/1986 εν συνδυασμώ με άρθρ. 914, 297, 298 ΑΚ, 2, 4, 9 ν. ΓΠΝ/1914).

Συνεπώς πρέπει να γίνει δεκτή η καθ' όλα ορισμένη αγωγή... ως κατ' ουσίαν βάσιμη και να υποχρεωθεί ο κυρίως εναγόμενος στην καταβολή του ποσού αυτού με το νόμιμο τόκο από της επιδόσεως της αγωγής. Περαιτέρω απεδείχθη ότι ο παρεμπιπτόντως ενάγων Δ. Τ., κατά το χρόνο του ατυχήματος είχε ασφαλισμένο το ...83 ΙΧΦ ζημιογόνο όχημά του στην ασφαλιστική εταιρεία "...

Α.Α.Ε." δυνάμει του ...852-00 ασφαλιστηρίου συμβολαίου για το χρονικό διάστημα 1-5-2007 μέχρι 1-5-2009 για τις έναντι τρίτων προκαλούμενες ζημίες και σωματικές βλάβες. Η άδεια της εταιρείας αυτής ανεκλήθη με την 176/25-2-2010 (ΦΕΚ 1468/26-2-2010) απόφαση της Επιτροπής Εποπτείας Ιδιωτικής Ασφάλισης και έκτοτε το παρεμπιπτόντως εναγόμενο υπεισήλθε στις υποχρεώσεις της ασφαλιστικής εταιρείας (άρθρ. 19 παρ.

δ' και 25 παρ. 4 ν. 489/1976 - ΑΠ 398/2007). Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτή ως βάσιμη κατ' ουσίαν και η παρεμπίπτουσα αγωγή και να υποχρεωθεί το εναγόμενο να καταβάλει οποιοδήποτε ποσό καταβάλει ο ενάγων στο ΙΚΑ, αποτελούμενο από κεφάλαιο, τόκους, έξοδα με το νόμιμο τόκο από της καταβολής τους". Με βάση τις παραπάνω παραδοχές το Εφετείο απέρριψε κατ' ουσία την με αριθμ. 60/28-11-2014 έφεση του αναιρεσείοντος κατά του αναιρεσιβλήτου και της 146/2014 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Καστοριάς, η οποία είχε αποφανθεί ομοίως.

Έτσι, όμως, που έκρινε το Εφετείο παραβίασε τις ουσιαστικές διατάξεις των άρθρων 19 παρ. 5 και 25 παρ. 4 του Ν. 489/1976 με τη μη εφαρμογή της πρώτης, η οποία ήταν εφαρμοστέα, αφού υπήρχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις εφαρμογής της, με βάση την παραδοχή του, ότι τα αιτούμενα ποσά καταβλήθηκαν από το ΙΚΑ στον ζημιωθέντα ασφαλισμένο του, σαν ασφαλιστικές παροχές και με την εφαρμογή της δεύτερης, αφού δεν υπήρχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις εφαρμογής, με συνέπεια να είναι βάσιμος ο εκ του άρθρου 559 αριθ. 1 Κ.Πολ.Δ.

απορρέων μοναδικός λόγος της ένδικης αίτησης. Κατ' ακολουθία των παραπάνω πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος της, που απέρριψε την έφεση του αναιρεσείοντος κατά της 146/2014 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Καστοριάς, με την οποία, κατά παραδοχή της προσεπίκλησης - παρεμπίπτουσας αγωγής του αναιρεσιβλήτου κατά του αναιρεσείοντος, υποχρέωσε το αναιρεσείον - παρεμπιπτόντως εναγόμενο να καταβάλει στον αναιρεσίβλητο - παρεμπιπτόντως ενάγοντα κάθε ποσό, που ο τελευταίος θα κατέβαλε στο κυρίως ενάγων ΙΚΑ, δυνάμει της ως άνω απόφασης.

Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 580 παρ. 3 εδ. α' Κ.Πολ.Δ. (όπως έχει αντικατασταθεί με το άρθρο τρίτο του άρθρου 1 του Ν. 4335/2015) "Αν ο Άρειος Πάγος αναιρέσει την απόφαση για οποιονδήποτε άλλο λόγο, εκτός από εκείνους που αναφέρονται στις παραγράφους 1 και 2, μπορεί να κρατήσει την υπόθεση και να τη δικάσει, αν κατά την κρίση του δεν χρειάζεται άλλη διευκρίνιση".

Εν προκειμένω, μετά την αναίρεση αναβιώνει η εκκρεμοδικία επί της εφέσεως του αναιρεσείοντος, με την οποία ζητούσε την εξαφάνιση της πρωτόδικης απόφασης και την απόρριψη της παρεμπίπτουσας αγωγής του αναιρεσιβλήτου. Από τις αιτιολογίες, που αναφέρθηκαν κατά την έρευνα του μόνου λόγου αναιρέσεως, προκύπτει ότι η προσεπίκληση - αγωγή είναι μη νόμιμη. Επομένως, δεν απαιτείται περαιτέρω έρευνα και, μετά την αναίρεση της προσβαλλόμενης απόφασης, πρέπει να κρατηθεί η υπόθεση από τον Άρειο Πάγο, να γίνει δεκτή η έφεση, να εξαφανιστεί η πρωτόδικη απόφαση κατά το ως άνω κεφάλαιο και να απορριφθεί η ένδικη από 31/10/2012 προσεπίκληση - αγωγή του αναιρεσιβλήτου κατά του αναιρεσείοντος. Τέλος πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή στο αναιρεσείον του παραβόλου των διακοσίων (200) και τετρακοσίων πενήντα (450) ευρώ, που κατατέθηκαν με την άσκηση της εφέσεως και της αιτήσεως αναιρέσεως, αντίστοιχα, και να καταδικαστεί ο αναιρεσίβλητος στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος αμφότερων των βαθμών δικαιοδοσίας και της παρούσας δίκης, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα αυτού (Κ.Πολ.Δ. 176, 183 και 191 § 2).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 10/2016 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας, ως προς το μέρος που αναφέρεται στο σκεπτικό.

Κρατώντας την υπόθεση και δικάζοντας κατ' ουσίαν.

Δέχεται τυπικά και κατ' ουσία την από 24/11/2014 (με αριθ. κατ. 229/2014) έφεση του αναιρεσείοντος κατά του αναιρεσιβλήτου.

Εξαφανίζει την 146/2014 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Καστοριάς, ως προς το αναφερόμενο στο σκεπτικό κεφάλαιο.

Απορρίπτει την από 31/10/2012 (με αριθ. κατάθ. 38/2012) προσεπίκληση και αγωγή του αναιρεσιβλήτου κατά του αναιρεσείοντος.

Διατάσσει την επιστροφή του παραβόλου ποσού διακοσίων (200) και τετρακοσίων πενήντα (450) ευρώ στο αναιρεσείον. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσείοντος αμφότερων των βαθμών δικαιοδοσίας και της παρούσας δίκης, τα οποία προσδιορίζει στο ποσό των τεσσάρων χιλιάδων (4.000) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 7 Ιουνίου 2019.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του την 1η Αυγούστου 2019.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ