Supreme Court dismisses appeal against expropriation compensation due to lack of proper summons for absent defendants.

Απόφαση 97 / 2022 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 97/2022

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Ευστάθιο Νίκα, Μαρία Βάρκα, Άννα Αγγελάτου - Βασιλείου και Γεωργία Κατσιμαγκλή, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 10 Σεπτεμβρίου 2021, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Ελληνικού Δημοσίου, που εκπροσωπείται νόμιμα από τον Υπουργό Οικονομικών, που κατοικοεδρεύει στην Αθήνα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από την Παναγιώτα Παρασκευοπούλου, Πάρεδρο ΝΣΚ, με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1. … και 375. …, εκ των οποίων ο 104ος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Έλλη Ευθυμίου με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, ενώ οι λοιποί δεν παραστάθηκαν, ούτε εκπροσωπήθηκαν στο ακροατήριο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 30-6-2017 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης του ήδη αναιρεσείοντος (μετά την έκδοση της 13/2017 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Καλαμάτας που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Εφετείο Καλαμάτας και συνεκδικάστηκε με τις αιτήσεις προσώπων, μεταξύ των οποίων και των ήδη αναιρεσιβλήτων, καθώς και με τις ανταιτήσεις και παρεμβάσεις των εκεί διαδίκων.

Εκδόθηκε η 87/2018 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Καλαμάτας, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 12-6-2019 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Άννα Αγγελάτου - Βασιλείου, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκαν μόνο το αναιρεσείον και ο 104ος των αναιρεσιβλήτων όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το άρθρο 576 παρ. 1-2 ΚΠολΔ προκύπτει ότι, αν κατά τη συζήτηση της αναίρεσης δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί αλλά δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος κάποιος από τους διαδίκους, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως ποιος επισπεύδει τη συζήτηση. Αν την επισπεύδει ο απολειπόμενος διάδικος, η υπόθεση συζητείται σαν να ήταν παρόντες οι διάδικοι, αν όμως την επισπεύδει ο αντίδικός του, τότε ερευνάται αν ο απολειπόμενος ή ο μη παριστάμενος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος διάδικος κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα.

Αν η κλήση για τη συζήτηση δεν επιδόθηκε ή επιδόθηκε αλλά όχι νόμιμα, ο Άρειος Πάγος κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση και η υπόθεση επαναφέρεται με νέα κλήση. Στην αντίθετη περίπτωση, προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 575 και 576 παρ.1 και 2 Κ.Πολ.Δ.

προκύπτει, ότι αν η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης αναβλήθηκε με επισημείωση στο πινάκιο, είναι δε απών, κατά τη νέα μετά την αναβολή δικάσιμο, κάποιος από τους διαδίκους, ο Άρειος Πάγος ερευνά αυτεπαγγέλτως αν ο απών διάδικος είχε επισπεύσει την αρχική συζήτηση ή είχε κλητευθεί σ` αυτή νόμιμα και εμπρόθεσμα, μόνο δε αν συντρέχει η μία ή η άλλη από τις προϋποθέσεις αυτές, είναι περιττή νέα κλήτευση του απόντος, κατά τη νέα μετ` αναβολή δικάσιμο, διαδίκου.

Αν δεν αποδεικνύεται η συνδρομή της μιας ή της άλλης από τις προϋποθέσεις αυτές και ο απών διάδικος δεν έχει κλητευθεί νόμιμα στην αρχική δικάσιμο, ο Άρειος Πάγος κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση (Α.Π.350/2008). Κατά την παρ.2 του άρθρου 83 ν.4790/2021 Σε περίπτωση που η συζήτηση υπόθεσης οποιουδήποτε βαθμού δικαιοδοσίας και οποιασδήποτε διαδικασίας ματαιώθηκε διαρκούσης της αναστολής λειτουργίας των δικαστηρίων λόγω των έκτακτων μέτρων προστασίας της δημόσιας υγείας από την πανδημία του κορωνοϊού COVID-19, ορίζεται αυτεπαγγέλτως, με πράξη του προέδρου του τμήματος ή του προϊσταμένου του δικαστηρίου, νέα ημέρα και ώρα συζήτησης στο ακροατήριο στη συντομότερη διαθέσιμη δικάσιμο.

Η εγγραφή της υπόθεσης στο οικείο πινάκιο ή έκθεμα, το οποίο μπορεί να τηρείται και ηλεκτρονικά, γίνεται με πρωτοβουλία του γραμματέα και ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων. Από τα προαναφερθέντα σαφώς προκύπτει ότι στην περίπτωση του άρθρου 83 παρ.2 ν.4790/2021 η εγγραφή της υπόθεσης στο οικείο πινάκιο ή έκθεμα ισχύει ως κλήτευση όλων των διαδίκων, εφόσον βεβαίως έχουν επισπεύσει την συζήτηση ή έχουν νόμιμα και εμπρόθεσμα κληθεί για την αρχική δικάσιμο.

Κατά την παρ.4 του άρθρου 19 ν.2882/2001 όπως είχε αντικατασταθεί με το άρθρο 171 Ν.4512/2018, και στην συνέχεια αντικαταστάθηκε ως άνω με το άρθρο 88 παρ.1 Ν.4714/2020 Όταν εκείνοι που φέρονται ως ιδιοκτήτες στον κτηματολογικό πίνακα υπερβαίνουν τους πενήντα (50), η κλήτευσή τους γίνεται σύμφωνα με την παρούσα. Η αίτηση, μαζί με την πράξη προσδιορισμού της δικασίμου, τοιχοκολλάται δεκαπέντε (15) τουλάχιστον ημέρες πριν από τη δικάσιμο στο κατάστημα του δικαστηρίου στο οποίο απευθύνεται, στα καταστήματα των δικηγορικών συλλόγων της περιφερειακής ενότητας ή των περιφερειακών ενοτήτων και στα καταστήματα των δήμων ή των κοινοτήτων στην περιφέρεια των οποίων βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα.

Η τοιχοκόλληση πιστοποιείται με έκθεση που συντάσσεται από τον γραμματέα του δικαστηρίου, τον γραμματέα του οικείου δικηγορικού συλλόγου και τον γραμματέα του οικείου δήμου ή της κοινότητας, αντίστοιχα. Η ειδοποίηση, στην οποία μνημονεύονται το δικαστήριο στο οποίο απευθύνεται η αίτηση, η τοιχοκόλληση αυτής, η δικάσιμος, περίληψη του αιτήματος και περίληψη της απαλλοτριωτικής πράξης, αναρτώνται στις επίσημες ιστοσελίδες του Υπουργείου Οικονομικών (Διεύθυνση Απαλλοτριώσεων) και του αρμόδιου για την απαλλοτρίωση φορέα.

Η ανάρτηση πιστοποιείται με έκθεση που συντάσσεται από τον προϊστάμενο της αρμόδιας γι` αυτήν υπηρεσίας. Εάν η συζήτηση αναβληθεί για σοβαρό λόγο, σύμφωνα με την παρ. 6, δεν απαιτείται η επανάληψη της διαδικασίας, εκτός αν ο λόγος της αναβολής οφείλεται στην πλημμελή, ατελή ή εκπρόθεσμη πραγματοποίηση των παραπάνω δημοσιεύσεων." Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από τα έγγραφα που προσκομίζει και επικαλείται το αναιρεσείον, το οποίο επισπεύδει την συζήτηση, και συγκεκριμένα από τις από 13-1-2021,19-1-2021 και 18-1-2021 εκθέσεις τοιχοκόλλησης του γραμματέα του Αρείου Πάγου, του γραμματέα του Δικηγορικού Συλλόγου Καλαμάτας και του γραμματέα του Δήμου Μεσσήνης Μεσσηνίας αντίστοιχα, επικυρωμένο αντίγραφο της κρινόμενης από 12-6-2019 με αρ.

κατάθεσης 25/2019 αίτησης αναίρεσης με πράξη ορισμού δικασίμου για την δικάσιμο της 19-2-2021, για την οποία είχε προσδιοριστεί αρχικά προς συζήτηση η υπόθεση και κατά την οποία ματαιώθηκε αυτή (συζήτηση) λόγω αναστολής της λειτουργίας των δικαστηρίων κατά την παραπάνω δικάσιμο για προληπτικούς λόγους δημόσιας υγείας λόγω της πανδημίας του κορωνοιου, προσδιορίστηκε δε εκ νέου για την δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας κατ' αρθ.83 παρ 2 και 3 ν.4790/2021 και γράφτηκε στο οικείο πινάκιο, της εγγραφής αυτής ισχύουσας ως κλήτευσης προς όλους τους διαδίκους, εφόσον όμως είχαν νομίμως και εμπροθέσμως κληθεί για την αρχική δικάσιμο, τοιχοκολλήθηκε την 13-1-2021 στην πινακίδα δημοσιεύσεων του Αρείου Πάγου, την 19-1-2021 στην πινακίδα δημοσιεύσεων του Δικηγορικού Συλλόγου Καλαμάτας και την 18-1-2021 στην πινακίδα δημοσιεύσεων του Δήμου Μεσσήνης Μεσσηνίας (δηλαδή στο κατάστημα του δικηγορικού συλλόγου της περιφερειακής ενότητας και στο κατάστημα του δήμου στην περιφέρεια των οποίων βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα).

Eιδοποίηση - κλήση στην οποία μνημονεύονται το δικαστήριο στο οποίο απευθύνεται η αίτηση, η τοιχοκόλληση αυτής, η δικάσιμος, περίληψη του αιτήματος και περίληψη της απαλλοτριωτικής πράξης, και κλήση των αναιρεσιβλήτων για την δικάσιμο της 10-9-2021 αναρτήθηκε στον ιστότοπο του Υπουργείου Οικονομικών και στον ιστότοπο αποκεντρωμένης διοίκησης Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδος και Ιονίου την 14-7-2021 και την 15-7-2021 αντίστοιχα (βλ τις από 14-7-2021 και 15-7-2021 βεβαιώσεις γενικής γραμματείας Υπουργείου Οικονομικών και αναπληρώτριας προισταμένης αυτοτελούς τμήματος εσωτερικού ελέγχου της αποκεντρωμένης διοίκησης Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδος και Ιονίου).

Από τα παραπάνω δεν προκύπτει νόμιμη και εμπρόθεσμη κλήτευση των αναιρεσιβλήτων για την δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας. Ειδικότερα κατά την κλήτευση των αναιρεσιβλήτων για την αρχική δικάσιμο της 19-2-2021 δεν τηρήθηκε η προβλεπόμενη από τις προαναφερθείσες διατάξεις διαδικασία, αφού δεν προκύπτει καμία ανάρτηση σχετικής ειδοποίησης στις επίσημες ιστοσελίδες των αρμοδίων φορέων πριν την παραπάνω αρχική δικάσιμο.

Επομένως η μετά την ματαίωση της συζήτησης της υπόθεσης εγγραφή αυτής στο οικείο πινάκιο δεν ισχύει ως κλήτευση των αναιρεσιβλήτων, κατ' αρθ 83 ν.4790/2021, αφού αυτοί δεν είχαν κληθεί νομίμως εμπροθέσμως για την αρχική δικάσιμο. Περαιτέρω δεν προκύπτει νόμιμη και εμπρόθεσμη κλήτευση των αναιρεσιβλήτων ούτε για την δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας, διότι προσκομίζονται με επίκληση οι προαναφερθείσες βεβαιώσεις αναρτήσεων στις επίσημες ιστοσελίδες των αρμοδίων για την απαλλοτρίωση φορέων, δεν γίνεται όμως επίκληση ούτε προσκομίζονται οι προβλεπόμενες από τον νόμο τοιχοκολλήσεις αφορώσες την τελευταία δικάσιμο.

Συνεπώς, οι αναιρεσείοντες δεν έχουν κληθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα για την δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας, αφού δεν προκύπτει, ούτε το αναιρεσείον επικαλείται, άλλη τυχόν προηγούμενη κλήτευση αυτών για την αρχική δικάσιμο ή για την δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας. Κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από την σειρά του οικείου πινακίου κατά την παραπάνω δικάσιμο οι αναιρεσίβλητοι (πλην του με στοιχεία 104) δεν εμφανίστηκαν και δεν εκπροσωπήθηκαν από πληρεξούσιο δικηγόρο, ούτε κατέθεσαν έγγραφη δήλωση, σύμφωνα με τα άρθρα 242 παρ.2 και 573 παρ.1 ΚΠολΔ.

Συνεπώς, η συζήτηση της αίτησης αναίρεσης πρέπει να κηρυχθεί απαράδεκτη ως προς όλους τους αναιρεσίβλητους, οι οποίοι, δεν κλήθηκαν νόμιμα και εμπρόθεσμα και δεν εμφανίστηκαν πλην του εκ των αναιρεσιβλήτων με αρ.104 ο οποίος εμφανίστηκε κατά την αναφερομένη στην αρχή της παρούσας δικάσιμο κατά την εκφώνηση της υπόθεσης από την σειρά του οικείου πινακίου. Επομένως ως προς αυτόν, ο οποίος παρέστη νομίμως πρέπει να χωριστεί η υπόθεση κατ' άρθρο 576 παρ.3 Κ.Πολ.Δ και να προχωρήσει η συζήτηση. Η κρινόμενη από 12-6-2019 (αρ. κατ.25/2019) αίτηση αναίρεσης κατά της υπ' αρ. 87/2018 οριστικής απόφασης του Εφετείου (Τριμελούς) Καλαμάτας, που εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία των άρθρων 18,19 και 20 του ν.2882/2001, έχει ασκηθεί νόμιμα και εμπρόθεσμα (άρθρα 553, 556, 558, 566 παρ. 1 ΚΠολΔ και άρθρο 22 ν.2882/2001) και είναι παραδεκτή (άρθρο 577 παρ. 1 ΚΠολΔ). Επομένως, πρέπει να ερευνηθεί ως προς τη νομική και ουσιαστική βασιμότητα των κατ' ιδίαν λόγων αυτής (άρθρο 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης και των λοιπών διαδικαστικών εγγράφων της δίκης (άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ) αναφορικά με το διαδικαστικό ιστορικό της υπόθεσης προκύπτουν τα ακόλουθα: Με την με αρ.13/2017 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Καλαμάτας που εκδόθηκε κατόπιν αίτησης του Ελληνικού Δημοσίου και αιτήσεων άλλων ενδιαφερομένων, μεταξύ των οποίων και του ως άνω αναιρεσιβλήτου, (ως προς τον οποίο συζητείται η ένδικη αίτηση) που συνεκδικάστηκαν, καθορίστηκε προσωρινή τιμή μονάδας αποζημίωσης για την απαλλοτριωθείσα αναγκαστικά και για λόγους δημόσιας ωφέλειας, δυνάμει της με αρ.60359/4383/3-5-2013 απόφασης του Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδος και Ιονίου που δημοσιεύτηκε νόμιμα, έκταση, συνολικού εμβαδού 239.975 τ.μ., που βρίσκεται στην περιοχή Δήμου Μεσήνης και εικονίζεται στο σχετικό κτηματολογικό διάγραμμα και αντίστοιχο κτηματολογικό πίνακα, όπως αυτά διορθώθηκαν, στην οποία συμπεριλαμβάνεται και το επίδικο ακίνητο του ως άνω αναιρεσίβλητου.

Στην συνέχεια επί της από 30-6-2017 αίτησης του αναιρεσείοντος, της από 24-4-2017 με αρ. κατάθεσης 28/2017 αίτησης άλλων ενδιαφερομένων, στους οποίους συμπεριλαμβάνεται και ο ως άνω αναιρεσίβλητος και αιτήσεων άλλων ενδιαφερομένων, που ασκήθηκαν ενώπιον του Πολυμελούς Εφετείου Καλαμάτας και συνεκδικάστηκαν, εκδόθηκε η προσβαλλόμενη απόφαση, με την οποία καθορίστηκε οριστική τιμή μονάδας αποζημίωσης μεταξύ άλλων και για το επίδικο ακίνητο, ενώ καθορίστηκε και ιδιαίτερη αποζημίωση για το εναπομείναν τμήμα του απαλλοτριωθέντος ακινήτου.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 4 του ν. 2882/2001, όπως η παράγραφος αυτή αντικαταστάθηκε με το άρθρο 128 παρ. 2 ν. 4070/2012 (ΦΕΚ 82/Α/10-4-2012) και εφαρμόζεται και στις εκκρεμείς, κατά την έναρξη ισχύος του νόμου αυτού, απαλλοτριώσεις (άρθρο 146 παρ. 9 του εν λόγω νόμου), "εάν απαλλοτριωθεί τμήμα ακινήτου με αποτέλεσμα η αξία του τμήματος που απομένει στον ιδιοκτήτη να μειωθεί σημαντικά σε σχέση με την κύρια ή αποδεδειγμένως υφιστάμενη δευτερεύουσα κατά προορισμό χρήση, μπορεί να προσδιορίζεται με την απόφαση καθορισμού της αποζημίωσης και ιδιαίτερη αποζημίωση για το τμήμα που απομένει στον ιδιοκτήτη και η οποία καταβάλλεται μαζί με την αποζημίωση για το απαλλοτριούμενο.

Για τον προσδιορισμό της ιδιαίτερης αποζημίωσης λαμβάνονται υπόψη από το δικαστήριο, ιδίως, η κατάσταση του ακινήτου πριν και μετά την απαλλοτρίωση, η σημαντική επιδείνωση των γεωμετρικών στοιχείων και της οικονομικής και εμπορικής εκμεταλλεύσεως αυτού, όπως επίσης ότι η ζημία του απομένοντος θα επέλθει μετά βεβαιότητας μετά την απότμηση του απαλλοτριούμενου τμήματος".

Από την διάταξη αυτή, συνδυαζόμενη με τις διατάξεις του άρθρου 17 παρ. 2 του Συντάγματος και 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, συνάγεται ότι, για να είναι πλήρης η αποζημίωση, η οποία οφείλεται ως αντάλλαγμα για την στέρηση της ιδιοκτησίας, πρέπει να περιλαμβάνει όχι μόνο την αξία του απαλλοτριούμενου τμήματος του ακινήτου, αλλά και την ζημία, την οποία υφίσταται ο ιδιοκτήτης, επειδή το τμήμα που του απομένει, μετά την απαλλοτρίωση, γίνεται άχρηστο ή μειώνεται σημαντικά η αξία του.

Στην περίπτωση αυτή, κατά την οποία το τμήμα που απομένει υφίσταται σημαντική μείωση της αξίας του ή καθίσταται άχρηστο, ο ιδιοκτήτης του δικαιούται να ζητήσει τον καθορισμό και την παροχή ιδιαίτερης αποζημίωσης, είτε κατά τη δίκη του προσωρινού καθορισμού, είτε κατ' αυτήν του οριστικού προσδιορισμού της αποζημίωσης, για το τμήμα που απαλλοτριώθηκε, η αποζημίωση δε αυτή καλύπτει όχι μόνον την εκ της απαλλοτριώσεως και μόνον της εκτάσεως του όλου ακινήτου ζημία, αλλά και εκείνη που επήλθε από την εκτέλεση του έργου, για το οποίο κηρύχθηκε η απαλλοτρίωση του μέρους του ακινήτου (Ολ.ΑΠ 31/2005).

Η αιτιολογία της δικαστικής απόφασης για την επιδίκαση ιδιαίτερης αποζημίωσης θεωρείται ανεπαρκής αν: α) δεν ενέχει προσδιορισμό των τμημάτων που εναπέμειναν, ήτοι αναφορά για το εμβαδόν τους και τα λοιπά προσδιοριστικά τους στοιχεία και β) δεν αναφέρει την κατά προορισμό χρήση των τμημάτων που απομένουν και περαιτέρω την μετά την αναγκαστική απαλλοτρίωση δυνατότητα ή μη της πραγματοποίησης της χρήσης αυτής και με ποίες προϋποθέσεις (ΑΠ 1619/2010).

Εξάλλου, για τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης, κατά την παραπάνω διάταξη, αν το ακίνητο, τμήμα του οποίου απαλλοτριώθηκε, είχε πριν από την απαλλοτρίωση, έστω και δευτερευόντως, ως προορισμό την οικοδόμηση, πρέπει, για την ευδοκίμηση του σχετικού αιτήματος, για τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης λόγω μείωσης της αξίας του τμήματος αυτού που απομένει, να αποδεικνύεται, σωρευτικά, ότι το εν λόγω ακίνητο πληρούσε, κατά τις διατάξεις που ισχύουν, τους όρους δόμησης κατά κανόνα ή κατά παρέκκλιση και ότι το τμήμα αυτού που απομένει, μετά την απαλλοτρίωση, δεν είναι πλέον άρτιο ούτε κατά παρέκκλιση ή είναι μεν άρτιο αλλά όχι οικοδομήσιμο (ΑΠ 96/2015, ΑΠ 1290/2009).

Με τις διατάξεις του άρθρου παρ. 1α π.δ.24/31-5-1985 ορίζεται ότι οι όροι και περιορισμοί δόμησης των γηπέδων των κειμένων εκτός των ρυμοτομικών σχεδίων των πόλεων, κωμών και οικισμών ή εκτός των ορίων των νομίμως υφισταμένων προ του έτους 1923 οικισμών των στερουμένων ρυμοτομικού σχεδίου, που καθορίστηκαν με το από 6.10.1978 π.δ/γμα (ΦΕΚ 538/Δ) ως ισχύει τροποποιούνται ως εξής: "1α) Ελάχιστο εμβαδόν γηπέδου 4.000 τετραγωνικά μέτρα".

Με την παρ.1 άρθρου 10 ν.3212/2003 η παρ. 1α του πιο πάνω π.δ. αντικαταστάθηκε ως ακολούθως 1α "ελάχιστο εμβαδό γηπέδου 4.000 τ.μ. και πρόσωπο σε κοινόχρηστο δρόμο είκοσι πέντε (25) μέτρα". Με την παρ.3 άρθρ.23 του αυτού νόμου ορίζεται ότι: "Η περίπτωση α` της παραγράφου 1 του άρθρου 1 του από 24/31.5. 1985 προεδρικού διατάγματος, όπως αντικαθίσταται με την παρ. 1 του άρθρου 10 του νόμου αυτού, δεν ισχύει για γήπεδα που υφίστανται κατά την έναρξη ισχύος του νόμου αυτού".

Περαιτέρω κατά τις περιπτώσεις (α, β) της παρ.2 άρθρου 1 πιο πάνω π.δ. θεωρούνται άρτια και οικοδομήσιμα τα γήπεδα, που δημιουργήθηκαν πριν από την 12-11-1962 και έχουν ελάχιστο εμβαδόν 750 τ.μ., ελάχιστο βάθος 15 μ. και ελάχιστο πρόσωπο 10 μ. Επίσης, θεωρούνται άρτια και οικοδομήσιμα τα γήπεδα, που είχαν δημιουργηθεί πριν από την 17-9-1964 και έχουν ελάχιστο εμβαδόν 1.200 τ.μ., ελάχιστο πρόσωπο 20 μ.

και ελάχιστο βάθος 35 μ. Επίσης θεωρούνται άρτια και οικοδομήσιμα όσα γήπεδα είχαν δημιουργηθεί πριν την 17-10-1978 και έχουν ελάχιστο εμβαδόν 2.000 τ.μ., ελάχιστο πρόσωπο 25 μ. και ελάχιστο βάθος 40 μ. Με το άρθρο 1 παρ. 2 περ. γ' του π.δ/τος της 24-5-1985 (ΦΕΚ 270Δ/31-5-1985) ορίζεται, ότι: "Άρτια και οικοδομήσιμα γήπεδα, που απομειούνται συνεπεία απαλλοτριώσεων ή διανοίξεως διεθνών, εθνικών ή επαρχιακών οδών, θεωρούνται άρτια και οικοδομήσιμα, εφόσον μετά την απομείωση αυτή έχουν τα όρια αρτιότητας και τις λοιπές προϋποθέσεις των γηπέδων των προηγούμενων περιπτώσεων α και β".

Ακόμη με τις διατάξεις της παρ. 5 του ίδιου άρθρου ορίζονται οι αποστάσεις του κτιρίου από τα όρια του γηπέδου σε 15 μ. τουλάχιστον, κατά παρέκκλιση δε οι πλάγιες ή οπίσθιες αποστάσεις των κατά παρέκκλιση αρτίων ή οικοδομήσιμων γηπέδων της περ. Β υποπερ. αα ορίζονται σε 2,5 μ. υπό την προϋπόθεση ότι τα μήκη προσώπου ή βάθους του γηπέδου είναι μικρότερη των 20 μ.

για το πρόσωπο ή των 35 μ. για το βάθος. Τέλος με το άρθρο 2 παρ. 1β' του Π.Δ, 209/1998 (ΦΕΚ 169 Α/98) ορίζεται ότι η ελάχιστη απόσταση των κτιρίων από τους άξονες των οδών ή τα όριά τους σε όσες περιπτώσεις προβλέπεται, τα οποία κτίρια βρίσκονται σε εκτός εγκεκριμένου σχεδίου περιοχές και εκτός ορίων οικισμών στο Βασικό Εθνικό Οδικό Δίκτυο είναι 60 μ.

από τον άξονα της οδού ή όχι λιγότερο των 40 μ. από το όριο αυτής και για κτίρια τα οποία βρίσκονται σε περιοχές μέσα στα όρια οικισμών προϋφισταμένων του 1923, χωρίς εγκεκριμένο σχέδιο πόλης ή μέσα στα όρια οικισμών, κάτω των 2.000 κατοίκων, οριοθετημένων σύμφωνα με το από 24-4-85 Π.Δ. (ΦΕΚ 181/Δ/85) όπως ισχύει στο Βασικό Εθνικό Οδικό Δίκτυο, 30 μ.

από τον άξονα της οδού και όχι λιγότερο των 20 μ. από το όριο αυτής. Περαιτέρω με την με αριθμό. 13999/874 (ΦΕΚ ΑΑΠ 445 10.12.2013) απόφαση του γενικού γραμματέα αποκεντρωμένης διοίκησης Πελοποννήσου, Δυτικής Ελλάδας και Ιονίου εγκρίθηκε το Σχέδιο Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Ανοιχτής Πόλης (ΣΧ.Ο.Ο.Α.Π.) Δημοτικής Ενότητας Πεταλιδίου του Δήμου Μεσσήνης της Περιφερειακής Ενότητας Μεσσηνίας.

Στο κεφάλαιο Γ αυτού ορίζονται οι περιοχές ελέγχου και περιορισμού της δόμησης (ΠΕΠΔ), όπως φαίνονται με στοιχεία ΑΓΡ, ΤΗ, ΤΑ, ΤΕ Οι περιοχές αυτές βρίσκονται εκτός οικισμών, υφιστάμενων και των επεκτάσεων τους και είναι (πλήν της Τ.Ε. που αφορά την περιοχή Ριζόμυλου) οι ακόλουθες ΑΓΡ - Περιοχή Ημιορεινής Αγροτικής Ενδοχώρας, ΤΗ - Περιοχή Μικτής Τουριστικής και Αγροτικής Ανάπτυξης και ΤΑ - Περιοχή Τουρισμού-Αναψυχής.

Στις περιοχές αυτές ορίζεται κατώτατο όριο κατάτμησης και αρτιότητας: 4.000 m2.Για τους λοιπούς όρους και περιορισμούς δόμησης εφαρμόζονται οι διατάξεις του ΠΔ/24-5-85 (ΦΕΚ 270/Δ/85) και ΠΔ/6-10-78 (ΦΕΚ 538/Δ), όπως ισχύει χωρίς τις προβλεπόμενες παρεκκλίσεις. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι πριν την εφαρμογή του ΣΧ.Ο.Ο.Α.Π κριτήριο για την αρτιότητα ή μη ενός ακινήτου που απομένει εκτός απαλλοτρίωσης και για την εξ αυτής κρίση περί της απομείωσης της αξίας αυτού, αποτελεί προεχόντως ο χρόνος δημιουργίας του αρχικού γηπέδου, ο οποίος θα προσδιορίσει το άρτιο και οικοδομήσιμο του εναπομένοντος εκτός απαλλοτρίωσης τμήματος με βάση τα προεκτεθέντα κριτήρια του νόμου (ΑΠ 1619/2010, ΑΠ 1555/2005).

Μετά την εφαρμογή του ΣΧ.Ο.Ο.Α.Π. στην ένδικη περιοχή, κατά το οποίο δεν εφαρμόζονται οι παραπάνω προβλεπόμενες από τον νόμο παρεκκλίσεις, κριτήριο για την αρτιότητα ή μη ενός ακινήτου που απομένει εκτός απαλλοτρίωσης αποτελεί η συνολική έκταση αυτού η οποία πρέπει να μετράται σε 4.000 τ.μ. Κατά την έννοια του άρθρου 559 αριθμός 19 του Κ.Πολ.Δικ., η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση κι έτσι ιδρύεται ο εκ της διατάξεως αυτής λόγος αναιρέσεως, και όταν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή στις αιτιολογίες της, που συνιστούν την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, αναφέρονται ανεπαρκώς ή αντιφατικώς τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος, που έχει ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης κι έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί, αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν οι όροι του κανόνα, που εφαρμόστηκε ή δεν συνέτρεχαν οι όροι εκείνου, που δεν εφαρμόστηκε.

Δεν στοιχειοθετείται όμως ο ανωτέρω λόγος, αν η έλλειψη, ανεπάρκεια ή αντιφατικότητα ανάγεται στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση και αιτιολόγηση του αποδεικτικού πορίσματος, εφόσον τούτο διατυπώνεται με σαφήνεια. Στην προκειμένη περίπτωση, το Τριμελές Εφετείο Καλαμάτας, με την προσβαλλόμενη παραπάνω 87/2018 απόφασή του δέχθηκε όσον αφορά τον καθορισμό ιδιαίτερης αποζημίωσης για το επίδικο ακίνητο του αναιρεσιβλήτου, που εναπέμεινε μετά την ένδικη απαλλοτρίωση τα ακόλουθα. "Για το με Α.Κ.Π. 220β ακίνητο.

Πριν την απαλλοτρίωση έκταση 5098,50 τ.μ. απαλλοτριώνεται έκταση 1476,50 τ.μ. και απομένει τμήμα 2765 τ.μ. και τμήμα 857 τ.μ. Πριν την απαλλοτρίωση ήταν άρτιο και οικοδομήσιμο και μετά την απαλλοτρίωση και την έγκριση του ΣΧ.Ο.Ο.Α.Π. καθίσταται μη άρτιο και οικοδομήσιμο. Επομένως υφίσταται σημαντική μείωση της αξίας του σε ποσοστό 50%." Κατά τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας για το ίδιο ακίνητο με την προσβαλλόμενη απόφαση έγιναν δεκτά τα ακόλουθα. "Για τα ακίνητα που βρίσκονται εκτός οικισμού....2β Για τα αγροτεμάχια που βρίσκονται στην τοπική κοινότητα Πεταλιδίου σε απόσταση πάνω από 200 και μέχρι 500 μέτρα από την θάλασσα....γ)είναι αρδευόμενα και έχουν πρόσωπο σε δημοτική οδό, 25 ευρώ ανά τ.μ.

και αφορά τα με Α.Κ.Π....220β.... ακίνητα".

Το Εφετείο, με το να οδηγηθεί στην προαναφερθείσα κρίση του, παραβίασε εκ πλαγίου τις ανωτέρω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις, καθ' όσον διέλαβε στην απόφασή του, ασαφείς και ανεπαρκείς αιτιολογίες ως προς το ουσιώδες ζήτημα του καθορισμού της ιδιαίτερης αποζημίωσης του εναπομείναντος, μετά την απαλλοτρίωση, τμήματος του επιδίκου ακινήτου, οι αιτιολογίες δε αυτές δεν επιτρέπουν τον αναιρετικό έλεγχο της ορθότητας των διατάξεων που εφαρμόστηκαν και, συνεπώς, η προσβαλλομένη απόφαση στερείται νόμιμης βάσεως.

Ειδικότερα, καίτοι το Εφετείο δέχεται ότι το ακίνητο χαρακτηρίζεται ως αγροτεμάχιο και μάλιστα αρδευόμενο δεν αναφέρει αν τα παραπάνω μετά την απαλλοτρίωση εναπομείναντα τμήματα εξακολουθούν να είναι κατάλληλα για γεωργική χρήση ή μη και με ποιες προυποθέσεις, ή αν λόγω της κατάτμησης μειώνεται η δυνατότητα αυτών για την προαναφερθείσα χρήση.

Περαιτέρω αν και δέχεται ότι το ακίνητο είναι αγροτεμάχιο στην συνέχεια δέχεται ότι υφίσταται μείωση της αξίας του λόγω του ότι καθίσταται μη άρτιο και οικοδομήσιμο χωρίς να αναφέρει αν αυτό είχε, έστω και δευτερευόντως, ως προορισμό την οικοδόμηση. Ακόμη δέχεται ότι κατέστη μη άρτιο και οικοδομήσιμο, αφού η εναπομείνασα έκταση καθενός εκ των δύο τμημάτων του ακινήτου που απέμειναν μετά την απαλλοτρίωση είναι μικρότερη της απαιτουμένης από το ΣΧ.Ο.Ο.Α.Π.

έκτασης των 4.000 τ.μ. δεν αναφέρει όμως με πληρότητα όλα τα στοιχεία με βάση τα οποία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το ακίνητο ήταν άρτιο και οικοδομήσιμο πριν την απαλλοτρίωση και πληρούσε με βάση τους ισχύοντες νόμους τους όρους δόμησης. Δηλαδή δεν αναλύονται με πληρότητα όλα τα στοιχεία από τα οποία το Δικαστήριο οδηγήθηκε στο παραπάνω συμπέρασμά του, συντρέχει, επομένως, η επικαλούμενη από το αναιρεσείον πλημμέλεια της έλλειψης επαρκών και σαφών αιτιολογιών, όπως αυτό (αναιρεσείον) διατείνεται, σύμφωνα με τις παραπάνω αιτιάσεις του.

Συνεπώς, ο μοναδικός από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 του Κ.Πολ.Δ., όπως αυτός εκτιμάται από το δικαστήριο, λόγος αναίρεσης, με τον οποίο προσάπτεται στην προσβαλλομένη απόφαση η πλημμέλεια της ελλείψεως νόμιμης βάσεως, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος, σύμφωνα με τα παραπάνω. Μετά από αυτά, αφού η ένδικη αίτηση αναίρεσης γίνει δεκτή ως προς τον παριστάμενο ως άνω αναιρεσίβλητο, κατά παραδοχή, ως βάσιμου, του παραπάνω λόγου της, πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση κατά το μέρος που αναφέρεται στους παρόντες διαδίκους και στο σκεπτικό της παρούσας. Ακολούθως πρέπει να παραπεμφθεί η υπόθεση κατά το παραπάνω μέρος της για περαιτέρω εκδίκαση, στο ίδιο δικαστήριο, αφού είναι δυνατή η σύνθεσή του από άλλους δικαστές εκτός από εκείνους που δίκασαν προηγουμένως (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ). Τέλος, ο αναιρεσίβλητος που ηττήθηκε στη δίκη, πρέπει να καταδικαστεί στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά του (άρθρ. 176, 189 παρ. 1, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), μειωμένων, όμως, κατά το άρθρ. 22 παρ. 1 ν. 3693/1957 (που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 52 αριθμ. 18 ΕισΝΚΠολΔ), σε συνδυασμό με τις διατάξεις του άρθρου 5 παρ. 12 ν. 1738/1987 και αριθμ. 2 της 134423 οικ/8-12-1992 κοινής απόφασης των Υπουργών Οικονομικών και Δικαιοσύνης (ΦΕΚ 11/Β/20-1-1993), καθώς και άρθρο 22 παρ. 3 ν. 2882/2001, όπως ορίζεται στο διατακτικό.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Κηρύσσει απαράδεκτη την συζήτηση της από 12-6-2019 αίτησης για αναίρεση της 87/2018 απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Καλαμάτας ως προς όλους τους αναιρεσίβλητους πλην του εξ αυτών υπ'αυξ. αριθμό αναιρετηρίου 104 αναιρεσίβλητου Ηλία Κουτσοβασίλη, ως προς τον οποίο χωρίζεται η υπόθεση.

Αναιρεί την 87/2018 οριστική απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Καλαμάτας μεταξύ των παρισταμένων διαδίκων.

Παραπέμπει την υπόθεση, κατά το παραπάνω μέρος της, για περαιτέρω εκδίκαση, στο Τριμελές Εφετείο Καλαμάτας, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, πλην αυτών που εξέδωσαν την παραπάνω απόφαση.

Καταδικάζει τον αναιρεσίβλητο στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων του αναιρεσείοντος, τα οποία ορίζει στο ποσό των τριακοσίων (300) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 15 Οκτωβρίου 2021.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 20 Ιανουαρίου 2022.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ