Supreme Court allows appeal against expropriation compensation due to insufficient reasoning on property value determination.

Απόφαση 977 / 2010 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 977/2010

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Σπυρίδωνα Ζιάκα, Προεδρεύοντα Αρεοπαγίτη (κωλυομένου του Αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου Διονυσίου Γιαννακόπουλου), , Ελευθέριο Μάλλιο, Γεωργία Λαλούση, Ευτύχιο Παλαιοκαστρίτη και Σοφία Καραχάλιου, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 23 Απριλίου 2010, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη για να δικάσει μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας-καλούσας: Ανώνυμης Εταιρείας με την επωνυμία "Ο.Τ.Ε. ΑΚΙΝΗΤΑ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ" και τον διακριτικό τίτλο "ΟΤΕ Ακίνητα", η οποία εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο της Ελένη Ζάρκου και κατέθεσε προτάσεις.

Των αναιρεσιβλήτων-καθ' ων η κλήση: 1) Ανώνυμης Τραπεζικής Εταιρείας με την επωνυμία "ΑΛΦΑ ΤΡΑΠΕΖΑ Α.Ε." που εδρεύει στην Αθήνα και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Δημήτριο Καστάνη με δήλωση κατ' άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις, 2) ..., 3) ..., 4) ..., οι οποίοι εκπροσωπήθηκαν από τον πληρεξούσιο δικηγόρο τους Νικόλαο Εμμανουηλίδη και κατέθεσαν προτάσεις, 5) Ο.Τ.Α. α' βαθμίδας Δήμου Βόλου, που εδρεύει στο Βόλο Νομού Μαγνησίας και εκπροσωπείται νόμιμα από τον δήμαρχό του, ο οποίος εκπροσωπήθηκε από την πληρεξούσια δικηγόρο του Σοφία Παπαγιαννίτση και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 4/1/2006 αίτηση της 1ης αναιρεσιβλήτου, την από 7/2/2006 αίτηση των 2ου, 3ου και 4ου αναιρεσιβλήτων, την από 16/1/2006 αίτηση του 5ου αναιρεσιβλήτου και την από 22/9/2006 κύρια παρέμβαση της αναιρεσείουσας για καθορισμό οριστικής τιμής μονάδος αποζημιώσεως από απαλλοτρίωση, που κατατέθηκαν στο Εφετείο Λάρισας και συνεκδικάστηκαν.

Εκδόθηκε η 382/2007 απόφαση του ίδιου Δικαστηρίου, την αναίρεση της οποίας ζήτησε η αναιρεσείουσα με την από 5/12/2007 αίτησή της, επί της οποίας εκδόθηκε η 911/2009 απόφαση του Αρείου Πάγου που κήρυξε την συζήτηση απαράδεκτη. Την υπόθεση επανέφερε προς συζήτηση η αναιρεσείουσα με την από 15/10/2009 κλήση της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Η Εισηγήτρια Αρεοπαγίτης Γεωργία Λαλούση, ανέγνωσε την από 22/1/2009 έκθεσή της, με την οποία εισηγήθηκε την παραδοχή του δεύτερου και τρίτου λόγου κατά το μέρος που αποδίδει την πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ και την απόρριψη των λοιπών. Η πληρεξούσια της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, οι πληρεξούσιοι των αναιρεσιβλήτων την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ι. Κατά τη διάταξη του άρθρου 13 παρ. 1 του Ν 2882/2001 ΚΑΑΑ η αποζημίωση πρέπει να είναι πλήρης και να ανταποκρίνεται στην αξία του απαλλοτριωμένου ακινήτου κατά το χρόνο της συζήτησης ενώπιον του δικαστηρίου για τον προσωρινό προσδιορισμό της αποζημίωσης ή, σε περίπτωση απευθείας αίτησης για οριστικό προσδιορισμό, κατά το χρόνο της συζήτησης για τον προσδιορισμό αυτόν.

Αν η συζήτηση για τον οριστικό προσδιορισμό της αποζημίωσης διεξαχθεί μετά την παρέλευση έτους από τη συζήτηση για τον προσωρινό προσδιορισμό, τότε για τον προσδιορισμό της αποζημίωσης λαμβάνεται υπόψη η αξία κατά το χρόνο συζήτησης για τον οριστικό προσδιορισμό. Ως κριτήριο για την εκτίμηση της αξίας του απαλλοτριωμένου ακινήτου λαμβάνονται υπόψη, ιδίως, η αξία που έχουν κατά τον κρίσιμο χρόνο παρακείμενα και ομοειδή ακίνητα, που προσδιορίζονται κυρίως από την αντικειμενική αξία, τα τιμήματα σε συμβόλαια μεταβίβασης κυριότητας ακινήτων, τα οποία συντάχθηκαν κατά το χρόνο της κήρυξης της απαλλοτρίωσης, καθώς και η πρόσοδος του απαλλοτριωμένου.

Εξάλλου, ο αναιρετικός λόγος από τον αριθμό 19 του ίδιου άρθρου ιδρύεται όταν στο αιτιολογικό της αποφάσεως του δικαστηρίου της ουσίας δεν περιέχονται καθόλου ή δεν περιγράφονται με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά εκείνα γεγονότα που είναι αναγκαία για να κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν ή όχι οι προϋποθέσεις εφαρμογής του εφαρμοσθέντος κανόνα ουσιαστικού δικαίου ή αν έγινε ορθός νομικός χαρακτηρισμός των κρίσιμων πραγματικών γεγονότων, όχι όμως και όταν πρόκειται για ελλείψεις αναγόμενες στην εκτίμηση των αποδείξεων και ειδικότερα στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του συναχθέντος από αυτές και με σαφήνεια διατυπωμένου αποδεικτικού πορίσματος.

Στην προκείμενη περίπτωση το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφαση δέχθηκε ανέλεγκτα τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά σχετικά με την επίδικη απαλλοτρίωση και την αξία των ακινήτων για την αποζημίωση των οποίων βαρύνεται η αναιρεσείουσα ως παρόδια: "Δυνάμει της από 12-5-1986 αποφάσεως του Νομάρχη Λάρισας σε συνδυασμό με την υπ αριθ. 2932/2000 απόφαση του ΓΓΠ Θεσσαλίας, που δημοσιεύτηκαν αντίστοιχα στα ΦΕΚ υπ' αριθμ 799/12-9-1986/Δ'και 943/29-12-2000/Δ', τροποποιήθηκε το ρυμοτομικό σχέδιο της πόλης του Βόλου στα οικοδομικά τετράγωνα υπ' αριθμ 392 και 393 για τη δημιουργία της πλατείας Πανεπιστημίου σε χώρο μεταξύ των οδών Π.

Μελά, Ερμού, Μακεδονομάχων και Δημητριάδος. Ακολούθως εκδόθηκε από την Πολεοδομία Δήμου Βόλου η υπ' αριθ 2ΔΒ/2001 πράξη αναλογισμού αποζημιώσεων, η οποία συνοδεύεται από το με ημερομηνία 10-6-2002 τοπογραφικό διάγραμμα της ... . Η ανωτέρω πράξη αναλογισμού κυρώθηκε νόμιμα με την υπ' αριθ 10/2003 απόφαση του Νομάρχη Μαγνησίας. ....

Στα απαλλοτριούμενα ακίνητα προβάλλουν δικαιώματα κυριότητας οι 1ος έως 27ος, 37ος, 38ος και 40ος από τους καθών η αίτηση του Δήμου Βόλου. Υπόχρεοι προς αποζημίωση είναι ο Δήμος Βόλου και οι υπόλοιποι από τους καθών η αίτησή του κατά τις διακρίσεις που γίνονται στην ανωτέρω πράξη αναλογισμού αποζημιώσεων.

Η περιοχή όπου βρίσκονται τα απαλλοτριούμενα είναι στο κέντρο του Βόλου, στην καρδιά της εμπορικής ζώνης. Στην περιοχή αυτή αναπτύσσεται κάθε είδους εμπορική δραστηριότητα με μεγάλα καταστήματα, όλες τις τράπεζες να απέχουν 100 μέτρα, γραφεία και ιατρεία, ασφαλιστικές και χρηματοοικονομικές υπηρεσίες κ.α.

Είναι προφανές ότι η περιοχή ενδείκνυται για κατασκευή κτιρίων προς εμπορική εκμετάλλευση και όχι για κατοικίες. Βασικά στα ισόγεια των οικοδομών κατασκευάζονται καταστήματα μεγάλης εμπορικής αξίας, ενώ στους ορόφους γραφεία παροχής υπηρεσιών. Όπως είναι φυσικό, η αξία των ένδικων οικοπέδων επηρεάζεται άμεσα από τη χρήση αυτή, πολλαπλασιαζόμενη μάλιστα λόγω της εμπορικής δραστηριότητας που αναπτύσσεται στην περιοχή.

Η μεγάλη εμπορικότητα της περιοχής βασίζεται στα εξής αντικειμενικά στοιχεία: 1. Η θέση των οικοπέδων αυτών που είναι κυριολεκτικά στην καρδιά του εμπορικού κέντρου του πολεοδομικού συγκροτήματος του Βόλου. 2. Η ύπαρξη στην περιοχή κάθε είδους εμπορικής δραστηριότητας. .... 3. Η πολύ μικρή απόσταση από το εμπορικό και επιβατικό λιμάνι του Βόλου. 4.

πολλές δημόσιες υπηρεσίες είναι κοντά όπως το Δημαρχείο του Βόλου, τα Δικαστήρια, η Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου. 5. Η περιοχή είναι γεμάτη από κέντρα εστίασης και ψυχαγωγίας. Στα δύο οικοδομικά τετράγωνα και σε όλα τα οικόπεδα που απαλλοτριώνονται υπάρχουν από ετών εμπορικά κτίσματα, στα οποία στεγάζονται εμπορικά καταστήματα. .....

Ο ισχύων στην περιοχή αυτή συντελεστής δόμησης είναι 2,7, μέγιστο ύψος 22 μέτρων και μέγιστη κάλυψη 70%, η δε περιοχή ανήκει στον τομέα Ι. Ας σημειωθεί ότι για την ανοικοδόμηση στην περιοχή επιβάλλεται από την πολεοδομική νομοθεσία η εφαρμογή του "ιδεατού στερεού" που πρέπει να θεωρηθεί μειονέκτημα γιατί μειώνει τις κατόψεις και επηρεάζει την οικοδομησιμότητα.

Επιβάλλεται δηλαδή η διάταξη των οικοδομών σε εσοχές αρχίζοντας μετά τον 1ο όροφο για οδούς Ηπείρου και Μακεδονομάχων και μετά τον 2ο όροφο για τις οδούς Ερμού και Π. Μελά. Λόγω της μοναδικότητας των οικοπέδων το ποσοστό αντιπαροχής κυμαίνεται κατά μέσο όρο σε 45%. Η δυνατότητα αντιπαροχής και το υψηλό ποσοστό της είναι βασικά στοιχεία που καθορίζουν την αξία των απαλλοτριούμενων ως οικοπέδων.

Επίσης, επί των οικοπέδων αυτών υπάρχουν κτίσματα που συναπαλλοτριώνονται. Τα κτίσματα αυτά περιγράφονται κατωτέρω με αντιστοίχιση στον αριθμό, με τον οποίο τα απαλλοτριούμενα οικόπεδα αναφέρονται στην υπ' αριθμ 2ΔΒ/2001 πράξη αναλογισμού. .... Η αρμόδια επιτροπή προεκτίμησε την αξία των απαλλοτριούμενων και των επικείμενων συστατικών τους στο ύψος της αντικειμενικής τους αξίας που τότε ανέρχονταν :

Α) Για τα οικόπεδα: δ) .. 9 σε 525,31 ευρώ/τ.μ., ε) 8 σε 486,4 ευρώ/τ.μ., στ) ..., 7, .....,σε 384 ευρώ/τ.μ. .... Οι υπόχρεοι σε αποζημίωση (Δήμος Βόλου κλπ) υποστηρίζουν ότι οι αξίες των οικοπέδων και των κτισμάτων είναι ακόμη μικρότερες και μάλιστα κυμαίνονται στο μισό περίπου των αντικειμενικών αξιών διότι αυτές δεν ανταποκρίνονται στην αγοραία αξία τους. ....

Αντίθετα, οι δικαιούχοι της αποζημίωσης που άσκησαν αντίθετες αιτήσεις και οι μάρτυρές τους υποστηρίζουν ότι η αξία των οικοπέδων τους και των κτισμάτων τους είναι πολλαπλάσια μεγαλύτερη από τις αντικειμενικές αξίες διότι η επίδικη περιοχή είναι από τα πλέον εμπορικά σημεία της πόλης του Βόλου και τα καταστήματά τους που απευθύνονται στο ευρύ καταναλωτικό κοινό αποδίδουν μεγάλα ενοίκια. ......

Επικαλούνται επίσης τον υψηλό συντελεστή εμπορικότητας των οδών, όπου τα επίδικα, το υψηλό ποσοστό αντιπαροχής (40-45%) που ισχύει για την περιοχή λόγω της σπανιότητας προσφερόμενης προς ανοικοδόμηση γης, καθώς και το υψηλό επίπεδο της πέριξ των επιδίκων περιοχής, όπου βρίσκεται-εκτός από το εμπορικό κέντρο του Βόλου και το λιμάνι- η νέα Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη.

Με την υπ' αριθμ 123/2005 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Βόλου η αγοραία αξία και συνεπώς και η καταβλητέα αποζημίωση των απαλλοτριωθέντων καθορίσθηκε προσωρινά για το έδαφος και τα συστατικά ως εξής: Α) για τα οικόπεδα: ... δ) .. 9 σε 1010 ευρώ/τ.μ., ε) 8 σε 890 ευρώ/τ.μ., στ) ....., 7, .... σε 695 ευρώ/τ.μ. ... Το Δικαστήριο αφού έλαβε υπόψη του α) τις επικαλούμενες από κάθε διάδικο αξίες των απαλλοτριωθέντων ακινήτων και των συστατικών τους, σε συνδυασμό με τα συγκριτικά και άλλα αποδεικτικά στοιχεία που καθένας απ' αυτούς προσκομίζει και επικαλείται, β) τις εκτιμήσεις της αρμόδιας κατά νόμο προεκτιμητικής επιτροπής η οποία έχει ως χρόνο εκτιμήσεως 30-10-2003, γ) τα τεκμήρια που συνάγονται από την 123/2005 απόφαση του μονομελούς πρωτοδικείου Βόλου που καθόρισε την προσωρινή αποζημίωση αλλά με κρίσιμο χρόνο την 2-6-2005, δ) τα συγκριτικά στοιχεία που επικαλέστηκαν οι μάρτυρες αποδείξεως και ανταποδείξεων και κυρίως ε) την υπ' αριθ εκθ.

κατ. ...γνωμοδότηση του πραγματογνώμονα .... που ορίσθηκε από το δικαστήριο, από τον οποίο ζητήθηκε να γνωμοδοτήσει για την αξία των απαλλοτριουμένων ακινήτων και των επικείμενων συστατικών αυτών, με κρίσιμο χρόνο εκείνο της συζητήσεως της υποθέσεως στο εφετείο (12-1-2007), κρίνει ότι η αξία των απαλλοτριωθέντων είναι η ακόλουθη:

Α. Για τα οικόπεδα: ...., 8. αξία οικοπέδου 7: 1.936,62 ευρώ/τ.μ., 9. αξία οικοπέδου 8: 4.986,62 ευρώ/τ.μ., 11. αξία οικοπέδου 9: 4.986,62 ευρώ/τ.μ.". Έτσι που έκρινε το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς αιτιολογίες σχετικά με το ζήτημα του καθορισμού της αξίας των ανωτέρω ακινήτων για την αποζημίωση των οποίων βαρύνεται η αναιρεσείουσα, έτσι ώστε δεν μπορεί να ελεγχθεί αν συνέτρεχαν οι όροι εφαρμογής της διάταξης ουσιαστικού δικαίου του άρθρου 13 παρ. 1 του ν 2882/2001 ΚΑΑΑ.

Ειδικότερα, δεν προσδιορίζεται στην απόφαση από ποιες οδούς περικλείεται ξεχωριστά το καθένα από τα αναφερόμενα ανωτέρω ακίνητα και ειδικότερα τα υπ' αριθμ ...και ... ακίνητα της πρώτης αναιρεσίβλητης τραπεζικής εταιρίας, και το υπ' αριθμ ...ακίνητο του δεύτερου, τρίτου και τέταρτου από τους αναιρεσίβλητους και σε ποια από τις οδούς έχουν πρόσοψη, δεν καθορίζεται αν τα ανωτέρω ακίνητα είναι άρτια και οικοδομήσιμα ή οικοδομήσιμα κατά παρέκκλιση.

Ο δεύτερος λόγος της αναίρεσης, καθώς και ο τρίτος λόγος αυτής , με τον οποίο αποδίδεται κατ' εκτίμηση η πλημμέλεια από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ είναι βάσιμοι και πρέπει να γίνουν δεκτοί.

ΙΙ. Κατ' ακολουθίαν των ανωτέρω η αναίρεση πρέπει να γίνει δεκτή, να αναιρεθεί η προσβαλλόμενη απόφαση ως προς την εδώ αναιρεσείουσα και μόνο καθόσον αφορά τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης για τα απαλλοτριωθέντα ακίνητα των αναιρεσιβλήτων υπ' αριθμ ..., ...και ..., να παραπεμφθεί η υπόθεση προς περαιτέρω εκδίκαση στο ίδιο Εφετείο Λάρισας, η συγκρότηση του οποίου από άλλους δικαστές είναι δυνατή (άρθρο 580 παρ. 3 ΚΠολΔ), και να καταδικαστούν οι αναιρεσίβλητοι στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Αναιρεί την 382/2007 απόφαση του Εφετείου Λάρισας ως προς την αναιρεσείουσα και μόνο κατά το μέρος, που αναφέρεται στο σκεπτικό.

Παραπέμπει την υπόθεση, προς περαιτέρω εκδίκαση, μόνο κατά το αναιρούμενο μέρος, στο ίδιο Εφετείο Λάρισας, που θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές, εκτός από `εκείνους που δίκασαν προηγουμένως.

Καταδικάζει τους αναιρεσίβλητους στη δικαστική δαπάνη της αναιρεσείουσας, την οποία ορίζει σε τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίστηκε στην Αθήνα στις 20 Μαΐου 2010.

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση, στο ακροατήριό του στις 27 Μαΐου 2010.

Ο ΠΡΟΕΔΡΕΥΩΝ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ