Supreme Court dismisses appeal against expropriation compensation determination due to lack of legal interest and statute of limitations.

Απόφαση 974 / 2024 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 974/2024

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Μυρσίνη Παπαχίου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεωργία Κατσιμαγκλή, Ασπασία Μεσσηνιάτη - Γρυπάρη, Αλεξάνδρα Αποστολάκη και Σωκράτη Πλαστήρα, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 17 Μαρτίου 2023, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Κοινωφελούς Ιδρύματος με την επωνυμία "...", που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Πέτρο Ζάπρο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ, που δεν κατέθεσε προτάσεις.

Του αναιρεσιβλήτου: ΝΠΔΔ με την επωνυμία "Δήμος Θεσσαλονίκης", που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη και εκπροσωπείται νόμιμα, το οποίο εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Στράνη με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20-3-2013 αίτηση καθορισμού οριστικής τιμής μονάδος αποζημίωσης απαλλοτρίωσης του ήδη αναιρεσιβλήτου (μετά την έκδοση της 2210/2013 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης που καθόρισε προσωρινή τιμή μονάδος αποζημίωσης), που κατατέθηκε στο Τριμελές Εφετείο Θεσσαλονίκης και συνεκδικάστηκε με την ασκηθείσα διά των προτάσεων ανταίτηση του ήδη αναιρεσείοντος.

Εκδόθηκε η 2247/2020 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, την αναίρεση της οποίας ζητεί το αναιρεσείον με την από 13-12-2021 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγήτρια την Αρεοπαγίτη Αλεξάνδρα Αποστολάκη, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Με την κρινόμενη από 13-12-2021 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα κατά την ειδική διαδικασία του Ν. 2882/2001 - Κώδικας Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων (ΚΑΑΑ) με αριθμό 2247/2020 τελεσίδικη απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης, με την οποία συνεκδικάστηκαν η με αριθμό κατάθεσης 781/21-03-2013 αίτηση του ήδη αναιρεσίβλητου Δήμου Θεσσαλονίκης περί καθορισμού οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης και η ασκηθείσα με τις προτάσεις ανταίτηση του καθ' ου και ήδη αναιρεσείοντος Κοινωφελούς Ιδρύματος με την επωνυμία "...", που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη, και απορρίφθηκαν τόσο η αίτηση όσο και η ανταίτηση.

Κατά τις διατάξεις του άρθρου 126 του Α.Ν. 2039/1939: "1. Ο Υπουργός των Οικονομικών δύναται να παρεμβαίνη κατά πάσαν στάσιν της δίκης και άνευ της κοινοποιήσεως δικογράφου παρεμβάσεως, αλλά διά των προτάσεων, εις δίκας αφορώσας διεκδίκησιν εν όλω ή εν μέρει της υπέρ του σκοπού ταχθείσης περιουσίας ή την ακύρωσιν των συστατικών πράξεων, ως και εν γένει εις πάσας τας δίκας αίτινες ενδιαφέρουσιν οπωσδήποτε την υπέρ του σκοπού ή υπέρ κοινωφελούς ιδρύματος άνευ ειδικού σκοπού καταλειπομένην περιουσίαν. 2.

Κατά των εκδιδομένων αποφάσεων ο υπουργός των Οικονομικών δύναται να ασκή αυτοτελώς μέσα "και όταν ακόμη δεν παρέστη κατά την συζήτησιν της προσβαλλομένης αποφάσεως". 3. Τα εισαγωγικά τοιούτων δικών δικόγραφα, επί ποινή απαραδέκτου αυτών εξεταζομένου και αυτεπαγγέλτως, κοινοποιούνται και εις τον Υπουργόν των Οικονομικών, εφαρμοζομένων των περί δικών και προθεσμιών υπέρ του Δημοσίου διατάξεων".

Ο Α.Ν. 2039/1939 καταργήθηκε με την παρ. 8 περ. α του άρθρου 82 Ν. 4182/2013 "Κώδικας κοινωφελών περιουσιών, σχολαζουσών κληρονομιών και λοιπές διατάξεις" (ΦΕΚ 185 Α/10-9-2013). Σύμφωνα με την παρ. 9 του ίδιου άρθρου: "Με την επιφύλαξη των παραγράφων 3 και 4 του παρόντος άρθρου, κάθε παραπομπή στον ΑΝ 2039/1939 ή γενικά στη νομοθεσία περί Εθνικών Κληροδοτημάτων, νοείται από την έναρξη ισχύος του παρόντος Κώδικα ότι γίνεται στις αντίστοιχες διατάξεις του ".

Περαιτέρω, κατά το άρθρο 1 του Ν. 4182/2013 για την εφαρμογή των διατάξεων του παρόντος νοούνται ως 1. "Κοινωφελής περιουσία": το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων, που διατίθενται με κληρονομιά, κληροδοσία, ή δωρεά υπέρ του δημοσίου, ή νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, ή για κοινωφελή σκοπό. Ως "κοινωφελής περιουσία" νοείται επίσης και το νομικό πρόσωπο, που τα διαχειρίζεται και εκπροσωπεί εφόσον υπάρχει". 2. "Συστατική πράξη":

η διαθήκη ή πράξη δωρεάς με την οποία καταλείπεται νόμιμα περιουσία κατά την έννοια του προηγούμενου εδαφίου. 3. "Κοινωφελής σκοπός" κάθε εθνικός, θρησκευτικός, φιλανθρωπικός, εκπαιδευτικός, πολιτιστικός και γενικά επωφελής για την κοινωνία εν όλω ή εν μέρει σκοπός. 4. "Αρμόδια αρχή" είναι ο Υπουργός Οικονομικών και ο Γενικός Γραμματέας της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 2, οι οποίοι ασκούν τις σχετικές αρμοδιότητες διά των οικείων διευθύνσεων".

Εξάλλου, κατά τις διατάξεις του άρθρου 2 παρ. 1 και 3 του ίδιου παραπάνω νόμου "1. Το Δημόσιο έχει την υποχρέωση να διασφαλίζει την πιστή και επακριβή εκτέλεση της βούλησης των διαθετών και δωρητών...3. Αρμοδιότητα του Γενικού Γραμματέα Αποκεντρωμένης Διοίκησης υφίσταται, με την επιφύλαξη της παραγράφου 4 και τυχόν ειδικών διατάξεων, στις ακόλουθες περιπτώσεις:

α) Όταν ο σκοπός της περιουσίας εκπληρώνεται κατά κύριο λόγο μέσα στα όρια μιας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ανεξαρτήτως του τόπου όπου βρίσκεται η περιουσία. Τυχόν επικουρικοί σκοποί δεν επηρεάζουν την αρμοδιότητα, β) όταν δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής η προηγούμενη περίπτωση και η περιουσία βρίσκεται κατά το μεγαλύτερο μέρος της μέσα στα όρια μιας Αποκεντρωμένης Διοίκησης και γ) όταν πρόκειται για σχολάζουσα κληρονομία της οποίας τα ακίνητα περιλαμβάνονται στα όρια μιας και μόνης Αποκεντρωμένης Διοίκησης".

Κατά δε την παρ. 4 του ίδιου άρθρου: Στις υπόλοιπες περιπτώσεις αρμόδιος είναι ο Υπουργός Οικονομικών. Αρμοδιότητα του Υπουργού Οικονομικών υφίσταται επίσης κατ' εξαίρεση: α) Για την εποπτεία εκκαθάρισης και διαχείρισης περιουσιών που καταλείπονται στο Δημόσιο, β) για την εποπτεία της επιτροπής ... και κληροδοτημάτων και του ...

Ιδρύματος, γ) για την εκκαθάριση και εποπτεία κοινωφελών περιουσιών που έχουν τα κύρια περιουσιακά στοιχεία στην αλλοδαπή, δ) για περιουσίες του κεφαλαίου Ε' του παρόντος κώδικα που υπάγονται στην άμεση διαχείριση του Υπουργείου Οικονομικών, ε) για την εποπτεία περιουσιών των οποίων η αξία εκτιμάται, ως ανώτερη του ποσού των 10.000.000 ευρώ ή των οποίων οι σκοποί εκτελούνται σε όλη την επικράτεια.

Περαιτέρω, κατά τις διατάξεις του άρθρου 69 του ιδίου νόμου: "Δίκες κοινωφελών περιουσιών": "1. Η αρμόδια αρχή νομιμοποιείται, πέραν των εκκαθαριστών, εκτελεστών διαθήκης και διοικητών κοινωφελών ιδρυμάτων: α) Να ασκεί αιτήσεις και αγωγές σε δικαστήρια για την αναγνώριση ή τη διεκδίκηση δικαιώματος σε κάθε περιουσία, που έχει διατεθεί για κοινωφελή σκοπό ή σε κοινωφελές ίδρυμα, β) να επισπεύδει αναγκαστική εκτέλεση για την ικανοποίηση των δικαιωμάτων αυτών, γ) να ζητεί τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων για την εξασφάλιση κάθε περιουσίας, σύμφωνα με τα άρθρα 682 και επόμενα του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, δ) να ασκεί παρέμβαση σε κάθε στάση δίκης, η οποία αφορά περιουσία υπέρ κοινωφελούς σκοπού ή κοινωφελών ιδρυμάτων ή αφορά το κύρος των πράξεών τους, με την υποβολή προτάσεων και χωρίς την κοινοποίηση δικογράφου παρέμβασης, ε) να ζητεί την επανάληψη της δίκης ή να καλείται για την επανάληψη της δίκης, αν επήλθε διακοπή δίκης με διάδικο ένα από τα πρόσωπα του πρώτου εδαφίου και για λόγους που αφορούν τα πρόσωπα αυτά. 2.

Τα εισαγωγικά δικόγραφα των δικών, που αναφέρονται στην προηγούμενη παράγραφο, κοινοποιούνται στην αρμόδια αρχή, από οποιονδήποτε κι αν ασκούνται, εκτός αν ορίζεται ειδικά διαφορετικά στον παρόντα Κώδικα, επί ποινή απαραδέκτου της συζήτησης, που εξετάζεται και αυτεπαγγέλτως. Κατά τα λοιπά εφαρμόζονται οι διατάξεις περί δικών και προθεσμιών του Δημοσίου".

Κατά την έννοια των παραπάνω διατάξεων, οι προβλεπόμενες από αυτές δίκες, στις οποίες καλείται υποχρεωτικά και μπορεί να παρεμβαίνει ο Υπουργός Οικονομικών και μετά το Ν. 4182/2013 και ο Γενικός Γραμματέας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, για όσες δίκες υφίσταται αρμοδιότητά του, κατά το άρθρο 2 παρ. 3 του ίδιου νόμου, είναι εκείνες, που ενδιαφέρουν κατά τρόπο ευθύ και άμεσο την περιουσία, που τάχθηκε υπέρ του κοινωφελούς σκοπού και οι οποίες μπορούν, εξαιτίας του αποτελέσματός τους, να ματαιώσουν ή να εμποδίσουν την εκπλήρωση του σκοπού αυτού (ΑΠ 1372/2019, ΑΠ 361/2017).

Τέλος, το άρθρο 82 παρ. 1 ν. 4182/2013, ορίζει τα εξής: "Μεταβατικές και καταργούμενες διατάξεις. 1. Όπου δεν ορίζεται διαφορετικά, οι διατάξεις του Κώδικα εφαρμόζονται και στις κοινωφελείς περιουσίες που υφίστανται κατά την έναρξη ισχύος του, ανεξάρτητα από τον τρόπο σύστασής τους. Κοινωφελή ιδρύματα που έχουν εξαιρεθεί με ειδικές διατάξεις του α.ν. 2039/1939 εξακολουθούν να εξαιρούνται του παρόντος Κώδικα και της εποπτείας της αρμόδιας αρχής, αλλά υπέχουν σε κάθε περίπτωση υποχρέωση υποβολής προς έλεγχο του προϋπολογισμού και του απολογισμού τους, κατά τις διατάξεις του άρθρου 59.

Διαδικασίες που έχουν ήδη αρχίσει, δύνανται να ολοκληρώνονται και κατά την προϋφιστάμενη διαδικασία" (όπως το τελευταίο εδάφιο αντικαταστάθηκε με την παρ. 12 του άρθρου 32 του Ν. 4223/2013). Από το συνδυασμό των παραπάνω διατάξεων συνάγεται, ότι μετά την ισχύ του Ν. 4182/2013 (11-11-2013), σε δίκες κοινωφελών περιουσιών, αρμόδια αρχή στην άσκηση εποπτείας επί των κοινωφελών ιδρυμάτων και περιουσιών που καταλείπονται για κοινωφελείς σκοπούς, όταν ο σκοπός της περιουσίας εκπληρώνεται κατά κύριο λόγο μέσα στα όρια μιας Αποκεντρωμένης Διοίκησης, ανεξαρτήτως του τόπου, όπου βρίσκεται η περιουσία, αποτελεί ο Γενικός Γραμματέας Αποκεντρωμένης Διοίκησης.

Σε διαδικασίες, όμως, που έχουν ήδη αρχίσει, (οι δίκες) δύνανται να ολοκληρώνονται κατά την προϋφιστάμενη διαδικασία (Α.Ν. 2039/1939). Έτσι νομιμοποιείται και ο Υπουργός Οικονομικών, ως ασκών την εποπτεία επί των κοινωφελών ιδρυμάτων και περιουσιών που καταλείπονται για κοινωφελείς σκοπούς, να συνεχίσει δίκες που έχουν αρχίσει με την προϋφιστάμενη διαδικασία (ΑΠ 753/2022, ΑΠ 751/2022, ΑΠ 639/2021, ΑΠ 700/2020, ΑΠ 523/2019, ΑΠ 384/2019).

Στην προκειμένη περίπτωση, με την από 13-12-2021 ένδικη αίτησή του το αναιρεσείον κοινωφελές, κατά τις διατάξεις του Ν. 4182/2013, ίδρυμα, που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη, με την επωνυμία "...", ζητεί την αναίρεση της με αριθμό 2247/2020 τελεσίδικης απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης. Η προσβαλλόμενη απόφαση εκδόθηκε επί της από 20-03-2013 αίτησης του ήδη αναιρεσίβλητου Δήμου, και επί της ασκηθείσας ανταίτησης με τις προτάσεις του αναιρεσείοντος κοινωφελούς ιδρύματος, με αντικείμενο τον καθορισμό οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης απαλλοτριωθέντος, λόγω ρυμοτομίας, ακινήτου στη Θεσσαλονίκη, εμβαδού 169,20 τ.μ., ιδιοκτησίας του αναιρεσείοντος, σύμφωνα με τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης.

Με την απόφαση αυτή, απορρίφθηκε ως απαράδεκτη η ανταίτηση, ενώ η αίτηση απορρίφθηκε, διότι κρίθηκε, αφενός ότι η αξίωση του αναιρεσείοντος για δικαστικό προσδιορισμό της οφειλόμενης από την απαλλοτρίωση αποζημίωσης έχει παραγραφεί λόγω παρόδου εικοσαετίας, αφετέρου ότι τούτο (αναιρεσείον) δεν έχει έννομο συμφέρον προς άσκηση του σχετικού δικαιώματος, καθόσον έχοντας απωλέσει τη νομή και κατοχή επί του ένδικου απαλλοτριωθέντος οικοπέδου για χρόνο μεγαλύτερο της εικοσαετίας, η αξίωσή του να διεκδικήσει το ακίνητο αυτό υπέπεσε στην εικοσαετή παραγραφή.

Ενόψει τούτων, και ανεξάρτητα από το ότι δεν συνάγεται από τα διαδικαστικά έγγραφα της δίκης η συμμετοχή καθ' οιονδήποτε τρόπο μέχρι σήμερα του Υπουργού των Οικονομικών ή της προαναφερθείσας αρμόδιας αρχής στη δίκη της οριστικής τιμής μονάδας αποζημίωσης, εφόσον η προκειμένη δίκη ενδιαφέρει οπωσδήποτε τους σκοπούς, για τους οποίους καταλείφθηκε στο αναιρεσείον κοινωφελές ίδρυμα το ένδικο ακίνητο, και δεν προκύπτει, ούτε επικαλείται οποιοσδήποτε από τους διαδίκους κοινοποίηση της υπό κρίση αίτησης αναίρεσης στην προαναφερθείσα Αρμόδια Αρχή, που είναι ο Υπουργός Οικονομικών (αποκλειστικά έως τις 11-11-2013) και ο Γενικός Γραμματέας της οικείας αποκεντρωμένης διοίκησης, κατά τα προεκτεθέντα, πρέπει να κηρυχθεί απαράδεκτη η παρούσα συζήτηση κατ' αυτεπάγγελτη έρευνα (άρθρ. 69 παρ. 2 του Ν. 4182/2013).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση της από 13-12-2021 αίτησης (αριθμ. κατάθ. 320/13-12-2021) για αναίρεση της 2247/2020 τελεσίδικης απόφασης του Τριμελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 26 Ιουνίου 2024.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 28 Ιουνίου 2024.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ

Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ