Supreme Court dismisses appeal on easement extinction, ruling abuse of right under Art. 281 prevails over impossibility under Art. 1136.

Απόφαση 972 / 2008 (Γ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)

Αριθμός 972/2008

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Γ' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Γεώργιο Φώσκολο, Αντιπρόεδρο, Ελισάβετ Μουγάκου - Μπρίλλη, Μίμη Γραμματικούδη, Λεωνίδα Ζερβομπεάκο και Μιχαήλ Θεοχαρίδη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 5 Μαρτίου 2008, με την παρουσία και της γραμματέως Φωτεινής Σαμέλη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Χ1, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Γεώργιο Λαμπρόπουλο με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ.

Της αναιρεσίβλητης: ......., η οποία παραστάθηκε με την πληρεξούσια δικηγόρο της Ελένη Σφήκα.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 5-9-2001 αγωγή της ήδη αναιρεσίβλητης που κατατέθηκε στο Ειρηνοδικείο Δύμης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 35/2002 του ίδιου Δικαστηρίου και 231/2004 προδικαστική, 627/2006 οριστική του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Πατρών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 4-1-2007 αίτησή της. Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο Εισηγητής Αρεοπαγίτης Μιχαήλ Θεοχαρίδης ανέγνωσε την από 25-3-2008 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης. Η πληρεξούσια της αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψή της αίτησης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

-ΕΠΕΙΔΗ, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 281, 1118, 1119, 1120, 1124, 1125 και 1136 του ΑΚ, συνάγεται ότι η πραγματική δουλεία, όπως είναι και η δουλεία διόδου, αποσβήνεται αν η άσκηση αυτής γίνεται απολύτως και διαρκώς αδύνατη, από λόγους πραγματικούς ή νομικούς. Τέτοια αδυναμία υπάρχει και όταν παύει η από το δουλεύον ακίνητο παροχή ωφέλειας ή χρησιμότητας υπέρ του δεσπόζοντος ακινήτου ή, για την ταυτότητα του νομικού λόγου, όταν εκλείπει η εξυπηρετούμενη ανάγκη του δεσπόζοντος, καταρχήν έτσι όπως η εν λόγω ανάγκη έχει αποτελέσει στοιχείο του περιεχομένου της δουλείας κατά τη σύστασή της, η δε έκλειψη της ως άνω ανάγκης επέρχεται εξαιτίας αυτάρκειας του δεσπόζοντος, ή , κατ' άλλη έκφραση, όταν η άσκηση της δουλείας καθίσταται περιττή και μάταιη.

Πρέπει δε προς τούτο η αυτάρκεια του δεσπόζοντος να περιλαμβάνει ολόκληρο το περιεχόμενο του δικαιώματος της δουλείας, διότι, αν περιλαμβάνει μέρος εκείνου, η δουλεία, κατ' εφαρμογή της αρχής του αδιαιρέτου των δουλειών, διατηρείται ακέραιη. Η επίκληση, όμως, του ότι το δεσπόζον έχει καταστεί αύταρκες σε μεγάλο βαθμό, σε συνδυασμό με τη συνδρομή και άλλων περιστατικών, μπορεί να καταστήσει, σύμφωνα με το άρθρο 281 ΑΚ, καταχρηστική και απαγορευμένη την άσκηση του δικαιώματος της δουλείας, λόγω του ότι η συνέχιση ασκήσεως της δουλείας υπερβαίνει προφανώς τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός του δικαιώματος.

Στην τελευταία αυτή περίπτωση ο κύριος του δουλεύοντος ακινήτου μπορεί να επιδιώξει δικαστικώς την αναγνώριση της καταχρηστικής άσκησης της δουλείας από τον κύριο του δεσπόζοντος ακινήτου και να ζητήσει την απαγόρευση της ασκήσεως της δουλείας στο μέλλον, αφού από το πιο πάνω άρθρο 281 του ΑΚ δεν γίνεται διάκριση ως προς το δικονομικό τρόπο προβολής από το θιγόμενο της καταχρηστικής άσκησης του δικαιώματος.

Στην προκειμένη περίπτωση, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφασή του, το Πολυμελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν τα ακόλουθα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά : Η εναγομένη και ήδη αναιρεσείουσα είναι κυρία ενός ακινήτου, εμβαδού 2,5 στρεμμάτων, που βρίσκεται στη θέση " ......" της περιφέρειας .....

Αχαϊας και συνορεύει βόρεια με κοινοτική οδό, νότια και δυτικά με το αναφερόμενο ακίνητο της κυριότητας της ενάγουσας και ανατολικά με ιδιοκτησία ..... Το ακίνητο αυτό της εναγομένης είναι επικλινές και για την ευχερέστερη γεωργική εκμετάλλευσή του, με την καλλιέργεια ελαιοδέντρων και άλλων οπωροφόρων δέντρων, έχει διαμορφώσει σ' αυτό τέσσερις επί μέρους αναβαθμούς, τοποθετημένους αμφιθεατρικώς, οι οποίοι επιστηρίζονται σε αντίστοιχους όχθους (ξερολιθιές), ύψους 0,50 έως 1,3 μέτρων και οι οποίοι μηδενίζονται υψομετρικά στο ανατολικό άκρο του ακινήτου.

Η εναγομένη , προκειμένου να εισέρχεται στον τελευταίο αναβαθμό του ακινήτου της, για τις ανάγκες καλλιέργειας των δέντρων, διέρχεται από πολλών ετών από εδαφική λωρίδα μήκους 15 μέτρων και πλάτους 4,5 μέτρων περίπου, η οποία αρχίζει από την ευρισκόμενη στη δυτική πλευρά του ακινήτου της ενάγουσας δημοτική οδό και δια μέσου του τελευταίου ακινήτου καταλήγει στη δυτική πλευρά του δικού της (εναγομένης) ακινήτου, όπου υφίσταται το κοινό όριο των δύο ιδιοκτησιών, έχοντας έτσι αποκτήσει, με έκτακτη χρησικτησία, δικαίωμα πραγματικής δουλείας διόδου επί της εδαφικής αυτής λωρίδας σε βάρος του ακινήτου της ενάγουσας.

Ειδικότερα η εναγομένη από πολλών ετών διέρχεται από την επίδικη λωρίδα πεζή, με ζώα, αλλά και με οχήματα, με σκοπό τη μετάβασή της στο ακίνητό της που βρίσκεται ανατολικά του δουλεύοντος ακινήτου της ενάγουσας. Περαιτέρω αποδείχθηκε ότι το δεσπόζον ακίνητο της εναγομένης έχει αποκτήσει αυτάρκεια, αφού εξυπηρετείται επαρκώς από τη διερχόμενη κατά μήκος του βορείου ορίου του δημοτική οδό, μέσου πλάτους 5 μέτρων, επί της οποίας και έχει πρόσοψη σε μήκος 40 περίπου μέτρων.

Επί της προσόψεως αυτής η εναγομένη έχει τοποθετήσει εδώ και πολλά χρόνια πόρτα, την οποία χρησιμοποιεί για την είσοδό της στο ακίνητό της, προκειμένου να ενεργεί σ' αυτό τις αναγκαίες αγροτικές εργασίες για την καλλιέργειά του, αλλά και τη συλλογή και μεταφορά των παραγομένων καρπών από τα δέντρα που βρίσκονται στους αναβαθμούς του, ενώ για την άροση του τέταρτου κατά σειρά αναβαθμού, του ευρισκόμενου στη νότια πλευρά του ακινήτου της, εισέρχεται στο ακίνητό της μέσω του ακινήτου της ενάγουσας, από την επίδικη δίοδο.

Ολόκληρο, όμως, το ακίνητο της εναγομένης, δηλαδή έως και τον τέταρτο προς νότο αναβαθμό, μπορεί να εξυπηρετείται από τη βορείως αυτού διερχόμενη δημοτική οδό που προαναφέρθηκε, με την κατασκευή δρομίσκου, που θα έχει κατεύθυνση από την οδό αυτή και θα φθάνει μέχρι τον υψηλότερο τέταρτο αναβαθμό, ώστε να εξασφαλίζεται η δυνατότητα διέλευσης στο ακίνητο πεζών και οχημάτων.

Η κατασκευή του δρομίσκου είναι εφικτή, αφού η κατά μήκος κλίση του εδάφους είναι μικρότερη ή ίση της τεχνικώς επιτρεπόμενης μέγιστης κλίσης για την κατασκευή μικρού μήκους οδού από μπετόν, δηλαδή του 20 0/0. Ακόμη για την κατασκευή του εν λόγω δρομίσκου απαιτούνται εργασίες εκσκαφής και διαμόρφωσης του εδάφους, αποκοπή κάποιων δέντρων, οπλισμός και σκυροδέτηση με μπετόν, το δε κόστος για όλες τις εργασίες αυτές ανέρχεται κατά την κρίση του δικαστηρίου στο συνολικό ποσό των 6.000 ευρώ περίπου, δηλαδή σε ποσό που αντικειμενικά κρινόμενο είναι πολύ μικρότερο και δυσανάλογο σε σχέση με το βάρος που δημιουργεί για το δουλεύον ακίνητο της ενάγουσας η ύπαρξη της δουλείας, ενόψει του ότι με την εξακολούθηση διέλευσης της εναγομένης από την επίμαχη λωρίδα παρακωλύεται άσκοπα το δικαίωμα της ενάγουσας για οικονομική εκμετάλλευση αυτής.

Κατά συνέπεια, η εμμονή της εναγομένης για εξακολούθηση της διέλευσής της προς το νότιο τμήμα του ακινήτου της μέσω της επίδικης εδαφικής λωρίδας είναι καταχρηστική, κατά το άρθρο 281 του ΑΚ, διότι υπερβαίνει προφανώς τα όρια της καλής πίστης, των χρηστών ηθών και του κοινωνικού και οικονομικού σκοπού δικαιώματος.

Με βάση τις παραδοχές αυτές το Πολυμελές Πρωτοδικείο έκρινε βάσιμη την αγωγή της ενάγουσας και ήδη αναιρεσίβλητης, με την οποία ζητούσε να αναγνωρισθεί ότι έχει αποσβεσθεί το δικαίωμα δουλείας της εναγομένης και ήδη αναιρεσείουσας στην επίδικη λωρίδα, λόγω καταχρηστικής άσκησης της δουλείας, ακολούθως δε απέρριψε την έφεση της αναιρεσείουσας κατά της απόφασης του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου που είχε κρίνει ομοίως.

Με το μοναδικό λόγο της υπό κρίση αίτησης αναίρεσης η αναιρεσείουσα προσάπτει στην προσβαλλόμενη απόφαση αιτίαση από το άρθρο 560 αριθ.1 του ΚΠολΔ, για παραβίαση της ουσιαστικού δικαίου διατάξεως του άρθρου 1136 του ΑΚ, το οποίο εσφαλμένα εφάρμοσε, κατ' αυτήν, το Πολυμελές Πρωτοδικείο. Ο λόγος αυτός αναίρεσης είναι απορριπτέος ως απαράδεκτος, διότι στηρίζεται σε εσφαλμένη προϋπόθεση, καθόσον ο λόγος απόσβεσης της επίμαχης δουλείας, για τον οποίο και έγινε δεκτή η ένδικη αγωγή της αναιρεσίβλητης, είναι η καταχρηστική άσκηση αυτής από την αναιρεσείουσα εναγομένη και όχι γιατί έγινε αδύνατη η άσκησή της κατά τους όρους του άρθρου 1136 του ΑΚ.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την από 4-1-2007 αίτηση της Χ1 για αναίρεση της υπ' αριθμ. 627/2006 απόφασης του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Πατρών, που δίκασε ως Εφετείο. ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΕΙ την αναιρεσείουσα στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της αναιρεσίβλητης, τα οποία ορίζει σε χίλια οκτακόσια (1.800) ευρώ.

Κρίθηκε και αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 2008. Και

Δημοσιεύθηκε στην Αθήνα, σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 7 Μαΐου 2008.

Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ