Supreme Court dismisses appeal due to appellate court's failure to declare appeal inadmissible for non-appealable first-instance judgment.

Απόφαση 96 / 2021 (Α1, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 96/2021

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α1' Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Αλτάνα Κοκκοβού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Γεώργιο Χριστοδούλου - Εισηγητή, Βασίλειο Μαχαίρα, Ευδοξία Κιουπτσίδου - Στρατουδάκη και Ιωάννα Κλάπα - Χριστοδουλέα, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΕ δημόσια στο ακροατήριό του, στις 5 Οκτωβρίου 2020, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Χ. Ε. του Δ., κατοίκου …, ο οποίος παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου του Γεωργίου Παπάρα και κατέθεσε προτάσεις.

Της αναιρεσιβλήτου: Γ. Β. του Σ., κατοίκου …, η οποία παραστάθηκε μετά του πληρεξουσίου δικηγόρου της Αλέξανδρου Καραμπά και κατέθεσε προτάσεις.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 07-09-2015 αγωγή της ήδη αναιρεσιβλήτου και την από 14/9/2015 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών και συνεκδικάστηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 910/2017 και 7703/2018 μη οριστικές και 11619/2018 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και η 3740/2019 του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 5/9/2019 αίτησή του.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος του αναιρεσείοντος ζήτησε την παραδοχή της αιτήσεως, ο πληρεξούσιος της αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της και καθένας την καταδίκη του αντίδικου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

[I] Με την κρινόμενη από 05-09-2019 αίτηση αναίρεσης προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων κατά την ειδική διαδικασία των οικογενειακών διαφορών εκδοθείσα υπ' αριθ. 3740/2019 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών, που έκανε δεκτή την έφεση της αναιρεσίβλητης και, αφού εξαφάνισε την εκκαλουμένη υπ' αριθ. 11619/2018 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, κράτησε και δίκασε επί των από 07-09-2015 (της αναιρεσίβλητης) και 02-01-2018 (του αναιρεσείοντος) αγωγών, απέρριψε την τελευταία, έκανε δεκτή την πρώτη (αγωγή) και ανέθεσε οριστικά στην αναιρεσίβλητη την επιμέλεια του εκτός γάμου εκουσίως αναγνωρισθέντος από τον αναιρεσείοντα πατέρα του ανηλίκου τέκνου των διαδίκων Ε.-Χ. Ε.. Η αίτηση αυτή αναίρεσης ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ. 1 ΚΠολΔ). Επομένως, είναι παραδεκτή (άρθρ. 577 παρ.1 ΚΠολΔ) και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω ως προς τους λόγους της (άρθρ. 577 παρ. 3 ΚΠολΔ).

[II] Κατά το άρθρο 1515 παρ. 1 και 2 του ΑΚ, η γονική μέριμνα του ανηλίκου τέκνου που γεννήθηκε και παραμένει χωρίς γάμο των γονέων του ανήκει στη μητέρα του. Σε περίπτωση αναγνώρισής του, αποκτά γονική μέριμνα και ο πατέρας, που όμως την ασκεί αν έπαυσε η γονική μέριμνα της μητέρας ή αν αυτή αδυνατεί να την ασκήσει για νομικούς ή πραγματικούς λόγους.

Με αίτηση του πατέρα το δικαστήριο μπορεί και σε κάθε άλλη περίπτωση και ιδίως αν συμφωνεί η μητέρα, να αναθέσει και σ' αυτόν την άσκηση της γονικής μέριμνας ή μέρους αυτής, εφόσον αυτό επιβάλλεται από το συμφέρον του τέκνου. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι η γονική μέριμνα του ανηλίκου τέκνου, που γεννήθηκε και παραμένει εκτός γάμου των γονέων του, έχει δε αναγνωρισθεί εκουσίως από το φυσικό του πατέρα, κατά τους όρους των άρθρων 1475-1476 του ΑΚ, ασκείται αποκλειστικά από τη μητέρα, ενώ στον εξ αναγνωρίσεως πατέρα επιφυλάσσεται ένας ρόλος αναπληρωματικός αλλά και η δυνατότητα, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να παραμερίσει δικαστικά το προνόμιο αυτό της μητέρας.

Ειδικότερα, ο εξ αναγνωρίσεως πατέρας μπορεί να ασκεί τη γονική μέριμνα: α) αυτοδικαίως, αν έπαυσε η γονική μέριμνα της μητέρας λόγω θανάτου ή κήρυξής της σε αφάνεια ή λόγω έκπτωσής της κατ' άρθρο 1510 παρ. 3 του ΑΚ, ή αν αυτή αδυνατεί να την ασκήσει για νομικούς (ανικανότητα ή περιορισμένη ικανότητά της για δικαιοπραξία) ή πραγματικούς λόγους (αποδημία της ή βαριά ασθένεια της), οπότε την αναπληρώνει ο ίδιος στην άσκησή της, β) σε κάθε άλλη περίπτωση, με δικαστική απόφαση, η οποία εκδίδεται μετά από αίτηση του ίδιου του πατέρα, εφόσον αυτό επιβάλλεται από το συμφέρον του ίδιου του τέκνου.

Η δικαστική δε αυτή απόφαση μπορεί να αναθέτει την άσκηση της γονικής μέριμνας είτε αποκλειστικά στον εξ αναγνωρίσεως πατέρα, είτε από κοινού σε αυτόν και τη μητέρα, είτε να κατανείμει μεταξύ αυτών τις λειτουργίες της.

Εξάλλου, κατά το άρθρο 47 εδ. α’ του ν. 2447/1996, στις αναφερόμενες στο άρθρο αυτό περιπτώσεις, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και αυτή του άρθρου 1515 του ΑΚ, δεν επιτρέπεται το ένδικο μέσο της έφεσης. Η τελευταία αυτή διάταξη, που καθιστά ανέκκλητη την απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, η οποία αφορά τη γονική μέριμνα του ανηλίκου τέκνου, που γεννήθηκε και παραμένει χωρίς γάμο των γονέων του, δεν αντίκειται στο άρθρο 20 ή σε άλλη διάταξη του Συντάγματος, ούτε στο άρθρο 6 της Σύμβασης της Ρώμης για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες (Ν.Δ. 53/1974). Τούτο δε διότι οι διατάξεις αυτές διασφαλίζουν τη δυνατότητα προσφυγής σε δικαστήριο όχι όμως και το δικαίωμα σε ένδικο μέσο κατά της απόφασης που θα εκδοθεί, η δε προϊσχύουσα ειδική διαδικασία του άρθρου 681 Β' σε συνδυασμό με το άρθρο 681 Γ' του ΚΠολΔ και ήδη, μετά τις τροποποιήσεις με το ν. 4335/2015, η ειδική διαδικασία των οικογενειακών διαφορών του άρθρου 592 επ. σε συνδυασμό με άρθρο 591 του ΚΠολΔ, κατά την οποία εκδίδεται η σχετική απόφαση για την αγωγή του άρθρου 1515 του ΑΚ, διασφαλίζει πλήρως τα δικαιώματα απόδειξης των ισχυρισμών των διαδίκων και συνεπώς πληροί τους όρους διεξαγωγής δίκαιης δίκης (ΑΠ 664/2018, ΑΠ 1286/2018, ΑΠ 126/2018, ΑΠ 1111/2002).

Επίσης, από την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 47 εδ. α' του ν. 2477/1996 και καθόσον αφορά στην περίπτωση του άρθρου 1515 ΑΚ, ερμηνευόμενη και υπό την έννοια της διάταξης του άρθρου 1510 ΑΚ, κατά την οποία η γονική μέριμνα περιλαμβάνει την επιμέλεια του προσώπου, τη διοίκηση της περιουσίας και την εκπροσώπηση του τέκνου, συνάγεται ότι δεν επιτρέπεται το ένδικο μέσο της έφεσης και όταν, προκειμένου για τέκνο χωρίς γάμο των γονέων του που αναγνωρίστηκε από τον πατέρα του, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο επιλήφθηκε και έκρινε επί του ζητήματος της ανάθεσης της επιμέλειας του τέκνου τούτου, ενόψει του ότι κατά τα ως άνω η επιμέλεια είναι μέρος της γονικής μέριμνας (σχ. ΑΠ 664/2018, 126/2018).

Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθ. 14 ΚΠολΔ προκύπτει ότι, ιδρύεται λόγος αναίρεσης, αν το δικαστήριο παρά το νόμο κήρυξε ή δεν κήρυξε ακυρότητα, έκπτωση από δικαίωμα ή απαράδεκτο. Ο αναιρετικός αυτός λόγος αναφέρεται σε ακυρότητες, δικαιώματα και απαράδεκτα από το δικονομικό μόνο δίκαιο, μεταξύ των οποίων και το απαράδεκτο άσκησης ενδίκων μέσων, ενώ οι ακυρότητες από το ουσιαστικό δίκαιο ελέγχονται μέσω του λόγου του άρθρου 559 αριθ. 1 ΚΠολΔ. Ειδικότερα, μέσω του παρόντος λόγου ελέγχεται και το παραδεκτό της άσκησης του ενδίκου μέσου, δηλαδή αν αυτό είχε ασκηθεί κατά τους νομίμους τύπους και εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας (Ολ ΑΠ 2/2001, ΑΠ 1181/2019, ΑΠ 775/2018, ΑΠ 503/2018).

Επίσης, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 562 παρ. 2 ΚΠολΔ, είναι απαράδεκτος λόγος αναίρεσης που στηρίζεται σε ισχυρισμό, ο οποίος δεν προτάθηκε νόμιμα στο δικαστήριο της ουσίας, εκτός αν πρόκειται, εκτός των άλλων, και για ισχυρισμό που αφορά τη δημόσια τάξη. Επομένως, μπορεί στον Άρειο Πάγο να προταθεί για πρώτη φορά λόγος αναίρεσης, ο οποίος αναφέρεται σε ισχυρισμό που αφορά τη δημόσια τάξη, ως τέτοιος δε λόγος θεωρείται και αυτός που αφορά το εκπρόθεσμο και γενικότερα το παραδεκτό της έφεσης (ΑΠ 1351/2019, ΑΠ 831/2008, ΑΠ 1705/2005).

Στην προκειμένη περίπτωση από την παραδεκτή επισκόπηση των διαδικαστικών εγγράφων της δίκης προκύπτουν τα ακόλουθα: Με την από 07-09-2015 αγωγή της ενώπιον του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών η αναιρεσίβλητη, επικαλούμενη ότι από την εκτός γάμου σχέση της με τον αναιρεσείοντα απέκτησε ένα τέκνο, τον Ε.-Χ., που αναγνωρίστηκε εκουσίως από τον πρώτο, ζήτησε να ανατεθεί σ' αυτήν η επιμέλεια του, να αφαιρεθεί η γονική μέριμνα από τον αναιρεσείοντα στο σύνολο της και να της επιδικαστεί η αιτούμενη διατροφή για το εν λόγω τέκνο τους.

Επίσης, ο αναιρεσείων άσκησε αρχικά την από 14-09-2015 αγωγή, ζητώντας να ρυθμιστεί το δικαίωμα επικοινωνίας του με το εν λόγω τέκνο. Το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο με την υπ' αριθ. 910/2017 απόφαση του απέρριψε το αίτημα για αφαίρεση της γονικής μέριμνας ως απαράδεκτο, δέχθηκε κατά ένα μέρος την αγωγή διατροφής, κατά δε τα λοιπά ανέβαλε να αποφασίσει οριστικά επί των ως άνω αγωγών (περί επιμέλειας και ρύθμισης της επικοινωνίας), διατάσσοντας τη διενέργεια πραγματογνωμοσυνών και διεξαγωγή κοινωνικής έρευνας.

Μετά την παραίτηση του αναιρεσείοντος από την από 14-09-2015 αγωγή του και την κατάργηση της δίκης ως προς αυτήν, αλλά και την άσκηση της αντίθετης από 02-01-2018 αγωγής του περί ανάθεσης σ' αυτόν της επιμέλειας του κοινού ανηλίκου τέκνου τους, η τελευταία αυτή αγωγή συνεκδικάστηκε με την ως άνω από 07-09-2015 αγωγή της αναιρεσίβλητης και εκδόθηκε επ' αυτών η υπ' αριθ. 7703/2018 επίσης μη οριστική απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, που διέταξε την επανάληψη της συζήτησης, προκειμένου να προσκομισθεί η διαταχθείσα με την ως άνω υπ' αριθ. 910/2017 απόφασή του έκθεση ψυχιατρικής πραγματογνωμοσύνης.

Ακολούθως, μετά από σχετικές κλήσεις των διαδίκων, επαναφέρθηκαν προς συζήτηση οι παραπάνω αγωγές και εκδόθηκε η υπ' αριθ. 11619/2018 οριστική απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, με την οποία η από 07-09-2015 αγωγή της αναιρεσίβλητης απορρίφθηκε κατ' ουσίαν και έγινε δεκτή ως βάσιμη και κατ' ουσίαν η από 02-01-2018 αγωγή του αναιρεσείοντος, στον οποίο ανατέθηκε η αποκλειστική επιμέλεια του ως άνω κοινού ανηλίκου τέκνου τους.

Κατά της παραπάνω απόφασης η αναιρεσίβλητη άσκησε την από 21-11-2018 έφεσή της, η οποία έγινε δεκτή τυπικά και κατ' ουσίαν από το Μονομελές Εφετείο Αθηνών, το οποίο εξαφάνισε την ως άνω προσβαλλόμενη υπ' αριθ. 11619/2018 οριστική απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών, κράτησε δε και δίκασε επί των ως άνω αγωγών και, αφού απέρριψε την από 02-01-2018 αγωγή του αναιρεσείοντος, δέχθηκε την από 07-09-2015 αγωγή της αναιρεσίβλητης κατά το αίτημα περί ανάθεσης της επιμέλειας και ανέθεσε οριστικά την επιμέλεια του ανηλίκου τέκνου των διαδίκων Ε.-Χ.

Ε. σ' αυτήν (αναιρεσίβλητη). Κρίνοντας όμως έτσι το Εφετείο, παρά τον νόμο δεν κήρυξε το απαράδεκτο της ασκηθείσας έφεσης της αναιρεσίβλητης, καθόσον η απόφαση του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου ήταν ανέκκλητη, σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν παραπάνω, και ως εκ τούτου υπέπεσε στην από τον αριθμό 14 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, κατά τον παραδεκτό και βάσιμο περί τούτου πρώτο λόγο της αίτησης αναίρεσης, παρά το ότι αυτός δεν είχε προταθεί νόμιμα στο δικαστήριο της ουσίας, ενόψει του ότι αφορά τη δημόσια τάξη και συγκεκριμένα το παραδεκτό της έφεσης.

Ειδικότερα, η ως άνω απόφαση του πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου, η οποία έκρινε επί του ζητήματος της ανάθεσης της επιμέλειας του προσώπου του εκτός γάμου ανηλίκου τέκνου των διαδίκων που έχει αναγνωρισθεί από τον αναιρεσείοντα πατέρα του, δεν υπόκειται σε έφεση, δεδομένου ότι η κατά τα ως άνω σχετική απαγόρευση αναφέρεται και στην περίπτωση του άρθρου 1515 ΑΚ, η οποία καταλαμβάνει και την ένδικη υπόθεση, κατά την οποία το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο έκρινε επί του ζητήματος της ανάθεσης της αποτελούσας μέρος της γονικής μέριμνας επιμέλειας του προσώπου ως άνω τέκνου των διαδίκων.

Κατ' ακολουθίαν τούτων πρέπει να αναιρεθεί η προσβαλλομένη απόφαση, ενώ παρέλκει η έρευνα των λοιπών λόγων της αίτησης αναίρεσης, συνεπεία της πλήρους αναιρετικής εμβέλειας του ως άνω γενόμενου δεκτού. Περαιτέρω, εφόσον κρίθηκε ότι η ασκηθείσα έφεση είναι απαράδεκτη, λόγω του ανεκκλήτου της απόφασης του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, δεν υπάρχει στάδιο περαιτέρω εκδίκασης της υπόθεσης (άρθρ. 580 παρ. 3 ΚΠολΔ).

Συνεπώς, πρέπει να κρατηθεί η υπόθεση και να απορριφθεί η ανωτέρω έφεση ως απαράδεκτη. Επίσης, πρέπει να διαταχθεί η επιστροφή του παραβόλου στον αναιρεσείοντα (άρθρ. 495 παρ. 3 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται στο διατακτικό. Τέλος, πρέπει να συμψηφισθούν τα δικαστικά έξοδα μεταξύ των διαδίκων, διότι η ερμηνεία των κανόνων δικαίου που εφαρμόσθηκαν ήταν ιδιαίτερα δυσχερής (άρθρ. 179, 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

ΑΝΑΙΡΕΙ την υπ' αριθ. 3740/2019 απόφαση του Μονομελούς Εφετείου Αθηνών.

ΚΡΑΤΕΙ και δικάζει την υπόθεση.

ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ την από 21-11-2018 έφεση της αναιρεσίβλητης. ΔΙΑΤΑΣΣΕΙ την επιστροφή στον αναιρεσείοντα του παραβόλου που κατέθεσε για την άσκηση της αναίρεσης.

ΣΥΜΨΗΦΙΖΕΙ τα δικαστικά έξοδα μεταξύ των διαδίκων.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 8 Δεκεμβρίου 2020.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 27 Ιανουαρίου 2021.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ