Supreme Court dismisses appeal on custody transfer, citing sufficient lower court reasoning on children's best interests.

Απόφαση 954 / 2015 (Α2, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 954/2015

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Α2’ Πολιτικό Τμήμα

ΣΥΓΚΡΟΤΗΘΗΚΕ από τους Δικαστές: Δήμητρα Παπαντωνοπούλου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρυσόστομο Ευαγγέλου, Κωνσταντίνο Τσόλα, Ευφημία Λαμπροπούλου και Εμμανουήλ Κλαδογένη, Αρεοπαγίτες.

ΣΥΝΗΛΘΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 25 Μαΐου 2015, με την παρουσία και της γραμματέως Αικατερίνης Σιταρά, για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ:

Της αναιρεσείουσας: Α. Λ. του Ρ., κατοίκου ..., η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Χατζηκωνσταντή.

Του αναιρεσιβλήτου: Γ. Σ. του Α., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Ιωάννη Αλεξόπουλο.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με τις από 1/11/2010 και 3/11/2010 αγωγές των ήδη διαδίκων, που κατατέθηκαν στο Μονομελές Πρωτοδικείο Σάμου και συνεκδικάσθηκαν. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 1/2012 του ίδιου Δικαστηρίου και 76/2013 του Εφετείου Αιγαίου (Μεταβατική έδρα Σάμου). Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 12-12-2013 αίτησή της.

Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο εισηγητής Αρεοπαγίτης Χρυσόστομος Ευαγγέλου, ανέγνωσε την από 27-4-2015 έκθεσή του, με την οποία εισηγήθηκε την απόρριψη της κρινόμενης αίτησης. Ο πληρεξούσιος της αναιρεσείουσας ζήτησε την παραδοχή της αίτησης, ο πληρεξούσιος του αναιρεσιβλήτου την απόρριψή της, καθένας δε την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Ο λόγος αναίρεσης από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ ιδρύεται, όταν στο αιτιολογικό της αποφάσεως του δικαστηρίου της ουσίας δεν περιέχονται καθόλου ή δεν αναφέρονται με πληρότητα, σαφήνεια και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά εκείνα γεγονότα που είναι αναγκαία για αν κριθεί αν στη συγκεκριμένη περίπτωση συντρέχουν ή όχι οι προϋποθέσεις εφαρμογής του κατάλληλου κανόνα ουσιαστικού δικαίου ή αν έγινε ή όχι ορθός νομικός χαρακτηρισμός των κρίσιμων πραγματικών γεγονότων.

Στην προκειμένη περίπτωση, με την προσβαλλόμενη απόφαση έγιναν δεκτά τα ακόλουθα: "Οι αντίδικοι τέλεσαν πολιτικό γάμο στις 6-12-2003 από τον οποίο απέκτησαν άρρεν και δύο θήλεα τέκνα, τον Ι.Α., την Π.Β. και τη Ρ.Δ., που γεννήθηκαν στο ..., την 21/3/2003, την 3/8/2004 και την 18/3/2008, αντίστοιχα. Το ζευγάρι εγκαταστάθηκε αρχικά στο Κοκκάρι Σάμου και το 2008 στον Κέδρο, όπου και συμβίωσαν μέχρι τον Ιούνιο του 2009, όταν, εξαιτίας οικογενειακών προβλημάτων και συζυγικών διαπληκτισμών και αμέσως μετά τη βάπτιση της ανήλικης κόρης τους Ρ.Δ., η εναγομένη-ενάγουσα αναχώρησε μαζί με τα ως άνω τέκνα και τους γονείς της που είχαν εντωμεταξύ καταφθάσει στη Σάμο για τη βάπτιση, για τη χώρα καταγωγής της, τη Γερμανία, προφασιζόμενη διακοπές, πλην όμως, βράδυνε την επιστροφή τους, με αποτέλεσμα ο σύζυγος της να μεταβεί στο Burghausen της Γερμανίας, όπου αυτή διέμενε για να τους αναζητήσει.

Τότε εκείνη του ανακοίνωσε ότι σκοπεύει να κατοικήσει μόνιμα πλέον με τα τέκνα τους στη Γερμανία, υποβάλλοντας μάλιστα στις 15/7/2009 αίτηση ενώπιον του Ειρηνοδικείου-Οικογενειακού Δικαστηρίου του Altoetting, με την οποία αυτή ζήτησε να της ανατεθεί η αποκλειστική επιμέλεια αυτών. Τότε ο ενάγων­ εναγόμενος κατέθεσε αίτηση ενώπιον του Ειρηνοδικείου Μονάχου αιτούμενος να επιστρέψουν τα παιδιά στην Ελλάδα, επικαλούμενος το άρθρο 12 της Σύμβασης της Χάγης της 25/10/1960 για τα Αστικά Θέματα της Διεθνούς Απαγωγής Παιδιών.

Το Ειρηνοδικείο Μονάχου με την υπ’ αριθμ. 567F 7087/ 2009 απόφασή του (η οποία επικυρώθηκε σε δεύτερο βαθμό με την υπ ‘ αριθμ. 12 UF 1603/2009 απόφασή του, με την οποία απορρίφθηκε η από 5/10/2009 έφεση της εναγομένης-ενάγουσας) ικανοποίησε το εν λόγω αίτημα του ενάγοντος-εναγομένου, διατάσσοντας την επιστροφή των τέκνων στην Ελλάδα, όπερ και έγινε, δεχόμενο ότι με τη μετάβασή τους στη Γερμανία, άνευ της συναινέσεως του πατέρα, -η εναγομένη-ενάγουσα παραβίασε μονομερώς το δικαίωμα επιμέλειας αυτού επί των τέκνων.

Τα προβλήματα όμως συνεχίστηκαν και μετά την επιστροφή της εναγομένης-ενάγουσας και των τέκνων στην Ελλάδα και στην παλαιά οικογενειακή τους στέγη στον Κέδρο Σάμου, με αποτέλεσμα οι αντίδικοι άσκησαν κατ’ αλλήλων αγωγές διαζυγίου, η μεν εναγομένη-ενάγουσα στο Ειρηνοδικείο του Altoetting, στη Γερμανία, ο δεν ενάγων-εναγόμενος ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σάμου.

Επιπροσθέτως, η εναγομένη-ενάγουσα άσκησε ενώπιον του ως άνω γερμανικού Ειρηνοδικείου τις από 15/1/2010 και 5/7/2010 αιτήσεις ανάθεσης της επιμέλειας των τέκνων της, οι οποίες όμως δυνάμει της από 2/8/2010 Υποδεικτικής απόφασης αυτού, απορρίφθηκαν, καθώς το εν λόγω Δικαστήριο έκρινε εαυτό διεθνώς αναρμόδιο. Ακολούθως, η εναγομένη-ενάγουσα άσκησε αυτοτελή αγωγή διαζυγίου ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Σάμου καθώς και την κρινόμενη αγωγή ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου, επιπλέον δε, αιτήθηκε από το Δικαστήριο τούτο τη μετοίκηση του συζύγου της από την συζυγική κατοικία στον Κέδρο Σάμου και την προσωρινή ανάθεση της επιμέλειας των ανηλίκων τέκνων της στην ίδια.

Ο ενάγων­ εναγόμενος στην προσπάθειά του να αμυνθεί, υπέβαλε αντίθετη αίτηση, και το Δικαστήριο τούτο με την υπ’ αριθμ. 409/7. 10. 2010 απόφαση του διέταξε τη μετοίκηση του συζύγου της από την οικογενειακή τους στέγη στον Κέδρο Σάμου, διώκοντας όμως παράλληλα να αποκλείσει κάθε πιθανότητα μετοίκησης των τέκνων στη Γερμανία, μέχρι τουλάχιστον την οριστική διευθέτηση του ζητήματος ανάθεσης της επιμέλειας τους, ανέθεσε αυτήν προσωρινά στον πατέρα.

Τελικά, ο ενάγων-εναγόμενος μετακόμισε μαζί με τα παιδιά στην παλαιά τους κατοικία στο Κοκκάρι Σάμου συμφωνώντας με την εναγομένη-ενάγουσα να προβούν στη συναινετική λύση του γάμου τους και υπογράφοντας στα πλαίσια της σχετικής διαδικασίας το από 10.1.2011 ιδιωτικό συμφωνητικό, με βάση το οποίο η επιμέλεια των τέκνων θα ανατίθεται στον πατέρα, η επικοινωνία όμως της μητέρας με αυτά θα ήταν καθημερινή και ελεύθερη.

Επίσης συμφωνήθηκε η μητέρα να παραδώσει την τέως συζυγική στέγη στον Κέδρο Σάμου, για να μετεγκατασταθούν εκεί ο σύζυγος και τα τέκνα της, καθώς και να παραιτηθούν αμφότεροι από τις κατ’ αλλήλων εκκρεμούσες ως άνω αγωγές διαζυγίου. Ήδη η εναγομένη-ενάγουσα διαμένει σε μισθωμένη κατοικία στο Καρλόβασι Σάμου, την οποία μίσθωσε για το χρονικό διάστημα από 1/2/2011 έως 31/1/2014, έναντι μηνιαίου μισθώματος 200 ΕΥΡΩ, ενώ τα τέκνα της διαβιούν πλέον με τον πατέρα τους στην οικογενειακή τους στέγη στον Κέδρο Σάμου.

Ο πατέρας των παιδιών με τις ενέργειές του και την όλη στάση του δείχνει, πέρα από την αγάπη και στοργή του για τα τέκνα του, έχει τα εχέγγυα εκείνα που μπορούν να βοηθήσουν τα παιδιά στη σωστή τους πνευματική, σωματική και ψυχική ανάπτυξη. Διαθέτει μια άνετη κατοικία, η οποία έχει διαμορφωθεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να αποτελεί απολύτως κατάλληλο τόπο διαβίωσης των παιδιών.

Ο ενάγων-εναγόμενος είναι άνθρωπος ήρεμος με παιδεία και αρχές, εργατικός και αποκερδαίνει ένα πολύ καλό εισόδημα από την εποχιακή επιχείρηση surfing και ενοικιαζομένων ποδηλάτων στο Κοκκάρι Σάμου που λειτουργεί μόνο κατά την τουριστική περίοδο από Μάιο μέχρι Σεπτέμβριο. Κατά τους υπόλοιπους μήνες αυτός δεν εργάζεται και μπορεί να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στη φροντίδα των παιδιών του, ακόμα δε και κατά τους θερινούς μήνες που αυτός απασχολείται στην επιχείρησή του, δεν παραμελεί τα πατρικά του καθήκοντα, αφού αφενός έχει την αμέριστη συμπαράσταση και συνδρομή της μητέρας του η οποία είναι διατεθειμένη να τον βοηθήσει και πραγματικά τον βοηθά oυσιαστικά στo δύσκολο έργο του, η οποία αγαπά και προσφέρει στα εγγόνια της κάθε φροντίδα στo σπίτι από πλευράς καθαριότητας, παρασκευής φαγητού και κάθε τι στη λειτουργία του σπιτιού όταν ο ενάγων απουσιάζει.

Αλλά και ο ίδιος ο ενάγων επιδεικνύει μεγάλη φροντίδα για καθαριότητα και υγιεινή του σπιτιού του, προκειμένου αυτό να είναι κατάλληλο για την καθημερινή διαβίωση των παιδιών του, έχει δε διαμορφώσει κατάλληλα το χώρο της επιχείρησής του, με τσουλήθρες, τραμπολίνο, πάγκους ζωγραφικής, ώστε τα παιδιά να μπορούν να περνούν ξένοιαστα και δημιουργικά το χρόνο τους υπό την επίβλεψή του και ενδιαφέρεται για την πνευματική ανάπτυξη των παιδιών του και συμμετείχε ενεργά με την παρουσία του σε όλες τις εκδηλώσεις του σχολείου στo οποίο πήγαιναν τα παιδιά.

Στην προσπάθειά του δε να ικανοποιήσει την ανάγκη των τέκνων του να βλέπουν τη μητέρα τους, την οποία υπεραγαπούν και κατανοώντας ότι η συχνή παρουσία της τελευταίας στη ζωή τους είναι ζωτικής σημασίας για την ομαλή και αρμονική ψυχοσωματική τους ανάπτυξη, λαμβανομένου υπόψη και του εξαιρετικά νεαρού της ηλικίας τους, διευκολύνει την επικοινωνία τους μαζί της, παραμερίζοντας τις μεταξύ τους έριδες και διαφωνίες, με αποτέλεσμα τα παιδιά να την επισκέπτονται σχεδόν καθημερινά στην κατοικία της στo Καρλόβασι και να περνούν αρκετές ώρες μαζί της, δεχόμενα τις φροντίδες της.

Απεναντίας, ήδη η εναγομένη-ενάγουσα ενεργώντας αυθαίρετα και αντίθετα στo συμφέρον τους, μετέβη μαζί τους στη Γερμανία, χωρίς τη συγκατάθεση του ενάγοντος-εναγομένου και πατέρα τους, για προσωπικούς της λόγους προφασιζόμενη διακοπές και αργότερα ανακοινώνοντας αιφνιδιαστικά στο σύζυγό της την πρόθεση να μετοικήσει εκεί μόνιμα μαζί με τα παιδιά τους, χωρίς προηγουμένως να έχει ζητήσει να της ανατεθεί έστω και προσωρινά η αποκλειστική επιμέλεια των ως άνω τέκνων και αδιαφορώντας για την έλλειψη επικοινωνίας των τέκνων με τον πατέρα τους και τις δυσμενείς συνέπειες των ενεργειών σ’ αυτά, γεγονός που φανερώνει την απροθυμία της να επιτρέψει στoν πατέρα να συμμετέχει στις αποφάσεις και τον προγραμματισμό για την ανατροφή τους και την πρόθεσή της να δημιουργήσει για τα παιδιά ένα εντελώς καινούριο οικογενειακό περιβάλλον με ισχνό πατρικό πρότυπο.

Το σχέδιο της να μετοικήσει στη Γερμανία μαζί με τα τέκνα της δεν εγκαταλείφθηκε ούτε μετά την επεισοδιακή επιστροφή τους στην Ελλάδα, αντιθέτως η εναγομένη-ενάγουσα επανήλθε με καινούρια αίτηση ανάθεσης της αποκλειστικής επιμέλειας των παιδιών της ενώπιον του γερμανικού Ειρηνοδικείου και μόνο μετά την απόρριψη αυτής για τους λόγους που αναφέρθηκαν, η εναγομένη-ενάγουσα άσκησε ενώπιον αυτού του Δικαστηρίου την υπό κρίση δεύτερη εκ των ως άνω συνεκδικαζόμενων αγωγών.

Αποτέλεσμα των ενεργειών της ήταν να εμπλακούν τα παιδιά σε μια μεγάλη δικαστική περιπέτεια στη Γερμανία, μετά δε την επάνοδό τους στη Σάμο, το μεγαλύτερο των τέκνων Ι.Α. δυσκολεύτηκε να προσαρμοστεί στην εκπαιδευτική και μαθησιακή πραγματικότητα της πρώτης τάξης του Δημοτικού, όπου φοίτησε, αφού εγγράφηκε στο μέσον του διδακτικού έτους, αδυνατώντας να εξοικειωθεί με τη γραφή και ανάγνωση της Ελληνικής Γλώσσας, όπως απαιτείτο, σε τέτοιο βαθμό, ώστε να χρειασθεί να επαναλάβει την τάξη.

Περαιτέρω, πρέπει να εκτιμηθεί και το γεγονός ότι μετά τη διακοπή της έγγαμης συμβίωσης των διαδίκων, τα παιδιά ήδη έχουν αλλάξει περιβάλλον τρεις φορές. Ήτοι παρέμειναν με το πατέρα στο οικογενειακό σπίτι, ακολούθως τα πήρε η μητέρα το καλοκαίρι του 2010 και έκτοτε παραμένουν στο περιβάλλον του πατέρα, το οποίο όπως προαναφέρθηκε είναι και το πλέον κατάλληλο.

Τυχόν εκ νέου αλλαγή του περιβάλλοντός τους θα έχει αρνητικές επιδράσεις στον ψυχισμό τους και στο αίσθημα της ασφάλειας με το οποίο πρέπει να διακατέχονται. Η εντονότερη (από εκείνη του πατέρα) συναισθηματική αλληλεξάρτηση της μητέρας με τα τρία τέκνα τους, η οποία αποτελεί φυσικό νόμο στη συνέχεια της διαδικασίας αναπαραγωγής της ζωής, αλλά δεν αποτελεί αποφασιστικό κριτήριο κατά νόμο, για τη ρύθμιση από το δικαστήριο της γονικής μέριμνας και της περιλαμβανόμενης στην έννοια αυτής επιμέλεια του τέκνου, για την οποία μοναδικός γνώμονας είναι το συμφέρον του τέκνου.

Περαιτέρω, οι ενέργειες της μητέρας να αναζητήσει σταθερή εργασία στη Σάμο, διεκπεραιώνοντας τις διαδικασίες για την απόκτηση της άδειας ασκήσεως επαγγέλματος ως νοσηλεύτριας προς πορισμό ιδίου εισοδήματος, δοθέντος ότι η ίδια δεν διαθέτει ακίνητη περιουσία στη Σάμο ή οπουδήποτε αλλού στην Ελλάδα, ούτε λαμβάνει διατροφή από το σύζυγό της προς κάλυψη των τρεχουσών αναγκών της, αναγκάζεται δε να διαμένει σε μισθωμένη οικία, δεν απομακρύνει το ενδεχόμενο, στην περίπτωση που της δοθεί η επιμέλεια των τέκνων να εγκατασταθεί μαζί τους στη Γερμανία στην ιδιόκτητη κατοικία που της δώρισαν οι γονείς της, δυσχεραίνοντας με αυτό τον τρόπο κατά πολύ την επικοινωνία των παιδιών με τον πατέρα.

Αντιθέτως, εκείνος, κρίνεται ικανός να εξασφαλίσει στα παιδιά του ένα σταθερό και ήρεμο οικογενειακό περιβάλλον, παρέχοντας καλύτερες συνθήκες ανατροφής και μορφώσεως των ανηλίκων, χωρίς να στερηθούν την παρουσία των γονέων τους και χωρίς να διακοπεί ο για σχετικώς μακρό χρόνο και επωφελής τρόπος διαβίωσης των ανηλίκων στον τόπο όπου ζει και εργάζεται ο πατέρας τους χωρίς συγκρούσεις και εντάσεις, απαραίτητο για την αρμονική ψυχοσωματική τους ανάπτυξη, όπου η παρουσία της μητέρας, τα αισθήματα αγάπης και στοργής της οποίας προς τα τέκνα της ουδόλως αμφισβητούνται, θα είναι συνεχής και αδιάκοπη.

Κατ’ ακολουθία λοιπόν των ανωτέρω και λαμβανομένου υπόψη και του προφανούς συμφέροντος των τέκνων, το οποίο, όπως προκύπτει από τις σχετικές για τη γονική μέριμνα διατάξεις (άρθρο 1510 επ. ΑΚ), αναγορεύεται ως το μοναδικό κριτήριο για κάθε απόφαση του Δικαστηρίου, που αφορά την ανάθεση της γονικής μέριμνας ή του τρόπου άσκησής της (ΑΠ 1976/2008, ΑΠ 1728/1999), επιβάλλει να συνεχίσουν να διαμένουν τα ανήλικα στο περιβάλλον, στο οποίο ζουν σήμερα και έχουν προσαρμοστεί και γι ‘ αυτό θα πρέπει η αποκλειστική επιμέλεια αυτών να ανατεθεί στον ενάγοντα-εναγόμενο πατέρα τους".

Έτσι που έκρινε το Εφετείο, διέλαβε στην απόφασή του σχετικά με το ουσιώδες ζήτημα της ανάθεσης της επιμέλειας των ανηλίκων, επαρκείς αιτιολογίες, που καθιστούν εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθή ή μη εφαρμογή των κανόνων ουσιαστικού δικαίου των άρθρων 1511, 1512, 1518 Α.Κ. Ειδικότερα, είναι επαρκής και στηρίζει το διατακτικό η αιτιολογία ότι το αληθές συμφέρον των ανηλίκων τέκνων των διαδίκων επιβάλλει να συνεχίσουν αυτά να διαμένουν στο ίδιο περιβάλλον που κατά τα τελευταία έτη διαμένουν, ήτοι στον Κέδρο Σάμου, μαζί με τον πατέρα τους, ο οποίος, κατά τις παραδοχές του Εφετείου, παρέχει όλα τα εχέγγυα για την άσκηση της επιμέλειας προς το συμφέρον των ανηλίκων, διευκολύνοντας την επικοινωνία τους με τη μητέρα τους, η οποία διαμένει στο Καρλόβασι Σάμου και, κατά τις παραδοχές του Εφετείου, δεν έχει εγκαταλείψει το σχέδιό της να εγκατασταθεί στη Γερμανία μετά των τέκνων της, χωρίς τη συναίνεση του πατέρα τους. Επομένως, ο περί του αντιθέτου από το άρθρο 559 αριθ. 19 ΚΠολΔ μόνος λόγος του αναιρετηρίου είναι αβάσιμος.

Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί η κρινόμενη αίτηση και να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο, αφού η αίτηση απορρίπτεται (άρθρο 495 παρ. 4 ΚΠολΔ, όπως η παρ. 4 προστέθηκε με το άρθρο 12 παρ.2 του ν. 4055/2012). Τα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου πρέπει να επιβληθούν σε βάρος της αναιρεσείουσας, λόγω της ήττας της (άρθρα 176 και 183 ΚΠολΔ).

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 12 Δεκεμβρίου 2013 αίτηση της Α. Λ. για αναίρεση της υπ’ αριθ. 76/2013 αποφάσεως του Μονομελούς Εφετείου Αιγαίου.

Διατάσσει την εισαγωγή του παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.

Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα του αναιρεσιβλήτου, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων ( 2.700 ) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 15 Ιουνίου 2015.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 29 Ιουνίου 2015.

Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ