Supreme Court dismisses appeal on procedural grounds due to proper service of summons and substantive grounds regarding compensation amounts.

Απόφαση 548 / 2020 (Δ, ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ)Αριθμός 548/2020

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ

Δ' Πολιτικό Τμήμα

Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Ειρήνη Καλού, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Χρήστο Βρυνιώτη, Γεώργιο Χοϊμέ, Κωστούλα Φλουρή - Χαλεβίδου και Μαρία Τζανακάκη, Αρεοπαγίτες.

Συνήλθε σε δημόσια συνεδρίαση στο Κατάστημά του, στις 24 Ιανουαρίου 2020, με την παρουσία και του Γραμματέα Αθανασίου Λιάπη, για να δικάσει μεταξύ:

Του αναιρεσείοντος: Α. Κ. του Γ., κατοίκου ..., ο οποίος εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο του Δημήτριο Ντοκατζή με δήλωση του άρθρου 242 παρ. 2 ΚΠολΔ.

Των αναιρεσιβλήτων: 1) Χ. Π. του Κ., κατοίκου ..., που δεν παραστάθηκε, ούτε εκπροσωπήθηκε στο ακροατήριο και 2) ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "...", που εδρεύει στη …… και εκπροσωπείται νόμιμα, η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Ιωάννη Καραγκούνη.

Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 8-2-2013 αγωγή του ήδη αναιρεσείοντος και άλλων προσώπων, μη διαδίκων στην παρούσα δίκη, που κατατέθηκε στο Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 19635/2013 εν μέρει οριστική και 3204/2016 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 2579/2017 του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί ο αναιρεσείων με την από 26-2-2018 αίτησή του. Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης αυτής, με Εισηγητή τον Αρεοπαγίτη Γεώργιο Χοϊμέ, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, παραστάθηκαν μόνο ο αναιρεσείων και η 2η των αναιρεσιβλήτων όπως σημειώνεται πιο πάνω.

Ο πληρεξούσιος της 2ης αναιρεσίβλητης ζήτησε την απόρριψη της αίτησης αναίρεσης και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.

ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ

Από το άρθρο 576 παρ. 1-2 ΚΠολΔ προκύπτει ότι, αν κατά τη συζήτηση της αναίρεσης δεν εμφανιστεί ή εμφανιστεί αλλά δεν λάβει μέρος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος κάποιος από τους διαδίκους, ο Άρειος Πάγος εξετάζει αυτεπαγγέλτως ποιος επισπεύδει τη συζήτηση. Αν την επισπεύδει ο απολειπόμενος διάδικος, η υπόθεση συζητείται σαν να ήταν παρόντες οι διάδικοι, αν όμως την επισπεύδει ο αντίδικός του, τότε ερευνάται αν ο απολειπόμενος ή ο μη παριστάμενος με τον τρόπο που ορίζει ο νόμος διάδικος κλητεύθηκε νόμιμα και εμπρόθεσμα.

Αν η κλήση για τη συζήτηση δεν επιδόθηκε ή επιδόθηκε αλλά όχι νόμιμα, ο Άρειος Πάγος κηρύσσει απαράδεκτη τη συζήτηση και η υπόθεση επαναφέρεται με νέα κλήση. Στην αντίθετη περίπτωση, προχωρεί στη συζήτηση παρά την απουσία εκείνου που έχει κλητευθεί. Στην προκείμενη περίπτωση, από την ... έκθεση επίδοσης του δικαστικού επιμελητή της περιφέρειας του Εφετείου Θεσσαλονίκης Θ.

Ι., που επικαλείται και προσκομίζει ο αναιρεσείων, προκύπτει ότι ακριβές αντίγραφο της υπό κρίση, από 26-2-2018 και με αύξοντα (ειδικό) αριθμό κατάθεσης 192/17-7-2018, αίτησης αναιρέσεως, με την κάτω από αυτή πράξη ορισμού δικασίμου και κλήση προς συζήτηση για τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας, επιδόθηκε, νόμιμα και εμπρόθεσμα, με την επιμέλεια του αναιρεσείοντος που επισπεύδει τη συζήτηση, στον πρώτο των αναιρεσιβλήτων Χ.

Κ. Π., ο οποίος δεν εκπροσωπήθηκε από πληρεξούσιο δικηγόρο κατά τη δικάσιμο αυτή. Κατά συνέπεια, αφού ο τελευταίος δεν εμφανίστηκε ενώπιον του Δικαστηρίου τούτου κατά την εν λόγω δικάσιμο, κατά την οποία η υπόθεση εκφωνήθηκε με τη σειρά της από το οικείο πινάκιο, ούτε κατέθεσε έγγραφη δήλωση, σύμφωνα με τα άρθρα 242 παρ.2 και 573 παρ.1 ΚΠολΔ, πρέπει να προχωρήσει η συζήτηση παρά την απουσία του.

Από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298, 914 και 929 εδάφ. α' ΑΚ προκύπτει ότι επί αδικοπραξίας, σε περίπτωση βλάβης του σώματος ή της υγείας προσώπου, η αποζημίωση περιλαμβάνει, εκτός από τα νοσήλια και τη ζημία που έχει ήδη επέλθει, οτιδήποτε ο παθών θα στερείται στο μέλλον ή θα ξοδεύει επιπλέον εξαιτίας της αύξησης των δαπανών του, δηλαδή η αποζημίωση περιλαμβάνει τη μείωση της υπάρχουσας περιουσίας του δανειστή (θετική ζημία), καθώς και το διαφυγόν κέρδος.

Τέτοιο κέρδος, κατ' άρθρ. 298 εδάφ. β' ΑΚ, λογίζεται εκείνο που προσδοκά κανείς με πιθανότητα σύμφωνα με τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων ή τις ειδικές περιστάσεις και ιδίως τα προπαρασκευαστικά μέτρα που έχουν ληφθεί, όπως είναι και η αποζημίωση για τη στέρηση στο μέλλον των προσδοκώμενων εισοδημάτων.

Για να δικαιούται τέτοια αποζημίωση εκείνος που προσβλήθηκε στο σώμα ή στην υγεία του πρέπει να αποδείξει ότι δεν μπόρεσε στο κρίσιμο χρονικό διάστημα να ασκήσει την επαγγελματική δραστηριότητα που προηγουμένως ασκούσε και κατά τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων θα εξακολουθούσε να ασκεί, αν δεν μεσολαβούσε η βλάβη του σώματος ή της υγείας του και έτσι ζημιώθηκε τουλάχιστον τα ποσά που κέρδιζε προηγουμένως από την ίδια εργασία.

Αναγκαία προϋπόθεση είναι η ζημία να τελεί σε αιτιώδη συνάφεια με το λόγο ευθύνης του εναγομένου, ενώ η διάρκεια της πιο πάνω αποζημίωσης υπολογίζεται με βάση τη διάρκεια της ανικανότητας προς άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας. Αιτιώδης συνάφεια υπάρχει, όταν η πράξη ή η παράλειψη του ευθυνόμενου προσώπου, που μπορεί να είναι και ο ζημιωθείς, στην περίπτωση που συνετέλεσε και ο ίδιος στην πρόκληση ή στην επαύξηση της ζημίας του, ήταν, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, ικανή και μπορούσε να επιφέρει, κατά τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων, το επιζήμιο αποτέλεσμα.

Η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν επιτρέπουν το συμπέρασμα να θεωρηθεί, κατά τα διδάγματα της κοινής πείρας, ορισμένο γεγονός, αποδιδόμενο στον εναγόμενο, υπαίτιο της αδικοπραξίας, ως πρόσφορη αιτία της ζημίας του ενάγοντος - παθόντος, υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου, κατ' άρθρ. 559 αριθμ. 1 και 19 ΚΠολΔ, γιατί είναι κρίση νομική, αναγόμενη στην ορθή ή μη υπαγωγή από το δικαστήριο της ουσίας των διδαγμάτων της κοινής πείρας στην αόριστη νομική έννοια της αιτιώδους συνάφειας.

Αντίθετα, η κρίση του δικαστηρίου της ουσίας για το ότι στη συγκεκριμένη (ένδικη) περίπτωση η πράξη ή η παράλειψη εκείνη αποτέλεσε ή δεν αποτέλεσε την αιτία του επιζήμιου αποτελέσματος, δηλαδή για το ότι το ζημιογόνο γεγονός σε σχέση με τη ζημία βρίσκεται ή δεν βρίσκεται σε σχέση αιτίου και αποτελέσματος, ως αναγόμενη σε εκτίμηση πραγματικών γεγονότων (άρθρ. 561 παρ. 1 ΚΠολΔ), δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο (ΑΠ 403/2015, ΑΠ 1305/2014).

Περαιτέρω, για τη διαμόρφωση της αποδεικτικής κρίσης του δικαστή, ως προς την επέλευση και το ύψος της εν λόγω ζημίας (που πρέπει, όπως έχει προαναφερθεί, να τελεί σε αιτιώδη σύνδεσμο προς το ζημιογόνο γεγονός), η οποία θα επέλθει στο μέλλον και κατ' ανάγκη συνδέεται με την υποθετική εξέλιξη των πραγμάτων, χωρίς να εμφανίζει τη βεβαιότητα της θετικής ζημίας, και, συνακόλουθα, η απόδειξή της είναι δύσκολη για τον ζημιωθέντα, συγκριτικά με τη θετική ζημία, ο νόμος αρκείται σε απλή πιθανολόγηση και δεν απαιτεί πλήρη απόδειξη.

Ως εκ τούτου, η διάταξη του άρθρου 298 εδάφ. β' ΑΚ έχει μικτό χαρακτήρα, ήτοι έχει, αφενός μεν, ουσιαστικό χαρακτήρα, εφόσον καθορίζει τα παραγωγικά στοιχεία της αξίωσης αποζημιώσεως, αφετέρου δε, δικονομικό χαρακτήρα, εφόσον επιτρέπει στο δικαστή την απλή πιθανολόγηση ως προς την ύπαρξη του διαφυγόντος κέρδους (ΑΠ 60/2019, ΑΠ 1445/2018, ΑΠ 1410/2018).

Επομένως, η τυχόν εσφαλμένη κρίση του δικαστηρίου της ουσίας, ως προς το αν συντρέχει ή όχι πιθανότητα σύμφωνα με τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων για την ύπαρξη ή όχι διαφυγόντος κέρδους, ως αναγόμενη στην εκτίμηση της εξέλιξης των πραγμάτων, δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο για ευθεία ή εκ πλαγίου παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κατ' άρθρ. 559 αριθμ. 1 και 19 ΚΠολΔ (ΑΠ 60/2019, ΑΠ 1932/2017, ΑΠ 1335/2017, ΑΠ 1107/2015, ΑΠ 1766/2013).

Ελέγχεται, όμως, αναιρετικά η δικαστική κρίση, ως προς την ύπαρξη ή όχι των στοιχείων που είναι αναγκαία για τη γένεση της σχετικής αξίωσης, δηλαδή για τη συγκεκριμενοποίηση της αόριστης νομικής έννοιας του διαφυγόντος κέρδους, όπως η συνήθης πορεία των πραγμάτων, οι ειδικές περιστάσεις, τα προπαρασκευαστικά μέτρα που έχουν ληφθεί, από τα οποία προκύπτει η συγκεκριμένη προσδοκία για το διαφυγόν κέρδος (ΑΠ 1410/2018).

Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ.19 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Από τη διάταξη αυτή, που αποτελεί κύρωση της παράβασης του άρθρου 93 παρ.3 του Συντάγματος, προκύπτει ότι ο παρών λόγος αναίρεσης ιδρύεται όταν στην ελάσσονα πρόταση του νομικού συλλογισμού δεν εκτίθενται καθόλου πραγματικά περιστατικά (έλλειψη αιτιολογίας) ή όταν τα εκτιθέμενα δεν καλύπτουν όλα τα στοιχεία που απαιτούνται βάσει του πραγματικού του εφαρμοστέου κανόνα δικαίου για την επέλευση της έννομης συνέπειας που απαγγέλθηκε ή την άρνησή της (ανεπαρκής αιτιολογία) ή όταν αντιφάσκουν μεταξύ τους (αντιφατική αιτιολογία).

Δεν έχει, όμως, εφαρμογή η διάταξη αυτή, όταν οι ελλείψεις ανάγονται στην εκτίμηση των αποδείξεων, και ιδίως στην ανάλυση, στάθμιση και αιτιολόγηση του πορίσματος που εξάγεται απ' αυτές, γιατί στην κρίση του αυτή το δικαστήριο προβαίνει ανέλεγκτα κατά το άρθρο 561 παρ.1 του ΚΠολΔ, εκτός αν δεν είναι σαφές και πλήρες το πόρισμα και για το λόγο αυτόν γίνεται αδύνατος ο αναιρετικός έλεγχος.

Δηλαδή, μόνο το τι αποδείχθηκε ή δεν αποδείχθηκε είναι ανάγκη να εκτίθεται στην απόφαση πλήρως και σαφώς και όχι γιατί αποδείχθηκε ή γιατί δεν αποδείχθηκε. Τα επιχειρήματα του δικαστηρίου που σχετίζονται με την εκτίμηση των αποδείξεων δεν συνιστούν παραδοχές, με βάση τις οποίες διαμορφώνεται το αποδεικτικό πόρισμα και, συνεπώς, δεν αποτελούν "αιτιολογία" της απόφασης, ώστε, στο πλαίσιο της υπόψη διάταξης του άρθρου 559 αριθμ.19 του ΚΠολΔ, αυτή να επιδέχεται μομφή για αντιφατικότητα ή ανεπάρκεια, ενώ δεν δημιουργείται ο ίδιος λόγος αναίρεσης ούτε εξαιτίας του ότι το δικαστήριο δεν αναλύει ιδιαιτέρως και διεξοδικά τα επιχειρήματα των διαδίκων που δεν συνιστούν αυτοτελείς ισχυρισμούς, οπότε ο σχετικός λόγος αναίρεσης είναι απαράδεκτος Στην ερευνώμενη περίπτωση, το Μονομελές Εφετείο Θεσσαλονίκης, με την προσβαλλόμενη 2579/2017 απόφασή του, που εκδόθηκε κατά την ειδική διαδικασία των διαφορών για ζημίες από αυτοκίνητο και από τη σύμβαση της ασφάλισής του (άρθρ. 666, 667, 670 έως 676 και 681Α ΚΠολΔ, όπως ίσχυαν τότε), δέχθηκε, κατά την αναιρετικά ανέλεγκτη, ως προς τα πραγματικά γεγονότα, κρίση του (άρθρ. 561 παρ.1 ΚΠολΔ), τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά, σε σχέση με τον πρώτο λόγο της αναίρεσης: [...Στις 7-1-2011 και περί ώρα 15.40, ο πρώτος εναγόμενος οδηγούσε το υπ' αριθμόν κυκλοφορίας ...

ΙΧΕ αυτοκίνητο, ιδιοκτησίας του δεύτερου εναγομένου, από τον οποίο είχε προστηθεί στην οδήγηση του εν λόγω αυτοκινήτου, το οποίο ήταν ασφαλισμένο, κατά τον παραπάνω χρόνο, για την έναντι τρίτων από την οδήγησή του αστική ευθύνη, με έγκυρη και ισχυρή σύμβαση ασφάλισης, στην τρίτη εναγόμενη ασφαλιστική εταιρία και εκινείτο σε ανώνυμη οδό, παράλληλη της περιφερειακής οδού της Θεσσαλονίκης, με κατεύθυνση από το Νοσοκομείο "Παπαγεωργίου" προς το Φίλυρο.

Κατά τον ίδιο χρόνο, στην προαναφερόμενη οδό, στην οποία εκινείτο ο πρώτος εναγόμενος, αλλά προς την αντίθετη κατεύθυνση, ήτοι με κατεύθυνση από το Φίλυρο προς το Νοσοκομείο "Παπαγεωργίου", έβαινε ο πρώτος ενάγων, οδηγώντας το υπ' αριθμόν κυκλοφορίας ... ΙΧΕ αυτοκίνητο, ιδιοκτησίας του, στο οποίο επέβαιναν οι λοιποί ενάγοντες, καθήμενοι ο μεν δεύτερος στη θέση του συνοδηγού, ο δε τρίτος στην οπίσθια δεξιά θέση, στο κάθισμα πίσω από τη θέση του συνοδηγού.

Μόλις τα δύο οχήματα έφθασαν σε απόσταση 500 περίπου μέτρων από τo πιο πάνω νοσοκομείο, ο πρώτος εναγόμενος με αποκλειστική υπαιτιότητά του, όπως συνομολόγησαν οι εναγόμενοι κατά την ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου συζήτηση της υπόθεσης, προκάλεσε τροχαίο ατύχημα, όταν έχασε τον έλεγχο του αυτοκινήτου, που οδηγούσε, το οποίο εισήλθε στο αντίθετο ρεύμα κυκλοφορίας και συγκρούσθηκε μετωπικά με το εκεί κανονικά κινούμενο αυτοκίνητο, που οδηγούσε ο πρώτος ενάγων.

Από τη σύγκρουση, το πιο πάνω αυτοκίνητο του πρώτου ενάγοντος καταστράφηκε ολοσχερώς, αφού η επισκευή του ήταν οικονομικά ασύμφορη, αλλά και τεχνικά επισφαλής, ενώ, παράλληλα, τραυματίσθηκαν όλοι οι επιβαίνοντες σε αυτό, ήτοι και οι τρεις ενάγοντες, ελαφρά ο πρώτος και ο τρίτος από αυτούς και σοβαρά ό δεύτερος.

Περαιτέρω, όπως αποδείχθηκε, ο δεύτερος ενάγων και νυν εκκαλών υπέστη από το ένδικο ατύχημα κάκωση δεξιάς πηχεοκαρπικής και συγκεκριμένα κάταγμα κερκίδας και σκαφοειδούς απόφυσης, όπως διαγνώσθηκε, μετά από την ακτινολογική εξέτασή του, στο Νοσοκομείο "Παπαγεωργίου", όπου μεταφέρθηκε αμέσως μετά την επέλευση του ατυχήματος, ενώ, όταν προσήλθε στο νοσοκομείο, παρουσίαζε, επίσης, άλγος στην οσφυϊκή μοίρα σπονδυλικής στήλης, στη θωρακική περιοχή και στην αυχενική μοίρα σπονδυλικής στήλης.

Στο παραπάνω νοσοκομείο, πραγματοποιήθηκε γύψινη επίδεση της πηχεοκαρπικής άρθρωσης και υποβλήθηκε στις απαραίτητες ιατρικές εξετάσεις, οι οποίες ουδέν το παθολογικό κατέδειξαν, πέραν της ανωτέρω κάκωσης, η οποία αντιμετωπίσθηκε αποτελεσματικά στο τμήμα επειγόντων περιστατικών, ενώ, μετά την παροχή των πρώτων βοηθειών, αυθημερόν (7-1-2011), εξήλθε, αφού του δόθηκαν οδηγίες από τους θεράποντες ιατρούς να φέρει το γύψινο επίδεσμο για τέσσερις (4) εβδομάδες.

Ακόμη, αποδείχθηκε ότι ο ενάγων, κατά το παρελθόν και δη την 18-7-2008, ήτοι 2,5 περίπου έτη πριν από την επέλευση του ατυχήματος, επειδή έπασχε στην περιοχή της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, είχε εισαχθεί και νοσηλευθεί μέχρι την 25-7-2008 στη Β' Ορθοπαιδική Κλινική του Νοσοκομείου "Γ. Γεννηματάς", όπου υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση δισκεκτομής Ο5-Ι1, συνδεσμοανάταξης Ο4-Ο5 και σπονδυλοδεσίας ΟΜΣΣ με οστικό μόσχευμα, χωρίς, όμως, να βελτιωθεί μετεγχειρητικά η κατάσταση της υγείας του.

Ακολούθως, την 22-11-2010, εισήχθη στην Α' Νευροχειρουργική Κλινική του Νοσοκομείου "ΑΧΕΠΑ", πάσχοντας από οσφυοΐσχιαλγία άμφω, συνοδές αιμωδίες και νυγμώδη άλγη κατανομής κυρίως Ι1 άμφω και αντιμετωπίζοντας δυσχέρεια στην ορθοστάτηση και τη βάδιση. Από το νευροαπεικονιστικό έλεγχο, που πραγματοποιήθηκε, αναδείχθηκε στένωση οσφυϊκής μοίρας κυρίως στο διάστημα Ο5-Ι1 και ανάπτυξη ουλώδους ιστού.

Την 1-12-2010, ήτοι ένα περίπου μήνα πριν επισυμβεί το ατύχημα, οδηγήθηκε στο χειρουργείο της ως άνω κλινικής του Νοσοκομείου "ΑΧΕΠΑ", όπου, υπό γενική αναισθησία, υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση αφαίρεσης του προθέματος τύπου U, που είχε τοποθετηθεί κατά την προηγούμενη χειρουργική επέμβαση και αποσυμπίεσης των Ο5 και Ι1 νευρικών ριζών αριστερά.

Μετεγχειρητικά παρουσίασε σαφή βελτίωση των συμπτωμάτων, χωρίς νέα εστιακή νευρολογική σημειολογία, κινητοποιήθηκε πλήρως και εξήλθε την 3-12-2010, αφού του δόθηκαν οδηγίες και του χορηγήθηκε φαρμακευτική αγωγή. Κατά τον επανέλεγχο, που πραγματοποιήθηκε την 28-12-2010, διαπιστώθηκε ότι παρουσίαζε κόπωση στην ορθοστάτηση και οσφυαλγία κατά την άσκηση, που αποδόθηκε σε υπολειπόμενη σημειολογία και του συστήθηκε αποφυγή άρσης βάρους και εργασίας, που επιβαρύνει την οσφύ, λόγω κινδύνου εμφάνισης σπονδυλολίσθησης.

Στη συνέχεια, την 7-1-2011 και αφού, όπως προελέχθη, είχε βελτιωθεί σε σημαντικό βαθμό η κατάσταση της υγείας του, μετά και τη δεύτερη χειρουργική επέμβαση στην οποία υποβλήθηκε, συνέβη το επίδικο ατύχημα. Την 3-5-2011, εξετάσθηκε από την Α'βάθμια Υγειονομική Επιτροπή Νομού Θεσσαλονίκης και κρίθηκε ανάπηρος σε ποσοστό 67%, λόγω του ότι βρέθηκε να πάσχει από οξεία οσφυοϊσχιαλγία αριστερά, κήλη ΟΜΣΣ, δισκεκτομή 05-11, σπονδυλοδεσία ΟΜΣΣ με οστικό μόσχευμα.

Κατά τη νέα εξέτασή του, στα εξωτερικά ιατρεία της Νευροχειρουργικής Κλινικής του Νοσοκομείου "ΑΧΕΠΑ", την 28-5-2012, διαπιστώθηκε ότι έπασχε από οξεία οσφυοϊσχιαλγία, που επιτεινόταν με τη στάση και τη βάδιση σε έδαφος δις χειρουργηθείσας κήλης μεσοσπονδυλίου δίσκου οσφυϊκής μοίρας σπονδυλικής στήλης, ενώ, επειδή, προηγουμένως, είχε διαγνωσθεί αστάθεια οσφυϊκής μοίρας σπονδυλικής στήλης, είχε προγραμματισθεί να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση σταθεροποίησης της ΟΜΣΣ.

Την 2-10-2012 με απόφαση της Πρωτοβάθμιας Υγειονομικής Επιτροπής του ΚΕΠΑ Θεσσαλονίκης κρίθηκε ανάπηρος σε ποσοστό 40%, για το χρονικό διάστημα από την 4-5-2012 μέχρι την 3-5-2014, λόγω δις χειρουργηθείσας δισκοκήλης ΟΜΣΣ με σοβαρές λειτουργικές επιπτώσεις. Η απόφαση αυτή της Πρωτοβάθμιας Υγειονομικής Επιτροπής αναθεωρήθηκε την 15-3-2013 με απόφαση της Δευτεροβάθμιας Υγειονομικής Επιτροπής του ΚΕΠΑ, με την οποία μειώθηκε το ποσοστό αναπηρίας σε 30% και καθορίσθηκε το χρονικό διάστημα της αναπηρίας από την 4-5-2012 μέχρι την 31-5-2015, λόγω χειρουργηθείσας δισκοκήλης Ο5-Ι1 με μεγάλου βαθμού δυσκαμψία ΟΜΣΣ.

Ακόμη, αποδείχθηκε ότι, μετά από την εξέταση του ενάγοντος, την 30-11-2013, από το διορισθέντα πραγματογνώμονα Κ. Π., νευροχειρούργο ιατρό, με την παρουσία και του ορθοπαιδικού χειρούργου ιατρού Ε. Κ., ο οποίος ορίσθηκε τεχνικός σύμβουλος από την εναγόμενη ασφαλιστική εταιρία, διαπιστώθηκε ότι ο ενάγων, προοδευτικά μετά το ατύχημα, εμφάνισε υποτροπή των ενοχλημάτων της οσφυϊκής μοίρας με οσφυοϊσχιαλγία άμφω, αιμωδίες στα κάτω άκρα και σταθερή επιδείνωση.

Την 24-6-2013 εισήχθη στην Α' Πανεπιστημιακή Νευροχειρουργική Κλινική του Νοσοκομείο "ΑΧΕΠΑ", λόγω της υποτροπής που παρουσίασε στη χειρουργηθείσα οσφυϊκή σπονδύλωση. Κατά τον προεγχειρητικό έλεγχο, διαπιστώθηκε αυξημένη κινητικότητα και αστάθεια στην κατώτερη οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Την 27-6-2013, μετά την πρώτη συζήτηση της κρινόμενης αγωγής στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο, χειρουργήθηκε για τρίτη φορά στην παραπάνω κλινική του Νοσοκομείου "ΑΧΕΠΑ", όπου υποβλήθηκε σε δισκεκτομή 04-05 αριστερά και σπονδυλοδεσία Ο3, Ο4 και Ο5 με διαυχενικές βίδες και ράβδους.

Η μετεγχειρητική του πορεία υπήρξε ομαλή, με σαφή βελτίωση των ενοχλημάτων, κινητοποιήθηκε σταδιακά και την 1-7-2013, κλινικά βελτιωμένος, εξήλθε του νοσοκομείου, αφού του δόθηκαν οι απαραίτητες ιατρικές οδηγίες και του συστήθηκε να αποφεύγει τη βαριά χειρωνακτική εργασία. Στη συνέχεια, με αλλεπάλληλες αποφάσεις της Πρωτοβάθμιας Υγειονομικής Επιτροπής του ΚΕΠΑ, κρίθηκε ανάπηρος την 2-4-2014 σε ποσοστό 67%, για το χρονικό διάστημα από την 10-10-2013 μέχρι την 30-6-2014, λόγω της πρόσφατης σπονδυλοδεσίας με σοβαρού βαθμού δυσκαμψία σε αποθεραπεία - υποτροπή επί παλαιάς δισκεκτομής και την 22-9-2014 σε ποσοστό 40%, για το χρονικό διάστημα από την 22-7-2014 μέχρι την 31-7-2016, λόγω σπονδυλοδεσίας Ο3-Ο5 με μέτριου βαθμού έκπτωση λειτουργικότητας ΟΜΣΣ.

Κατά την εξέταση του ενάγοντος, την 30-11-2013, από τον ως άνω πραγματογνώμονα, διαπιστώθηκε ότι ο ενάγων παρουσίαζε σαφή βελτίωση, μετά τη σπονδυλοδεσία, η κινητικότητα της οσφυϊκής μοίρας περιοριζόταν στο 40% του φυσιολογικού, παρουσίαζε θετικό σημείο Lassegue στις 70° δεξιά και 60° αριστερά, υπαισθησία στο Ι1 δερμοτόμιο αριστερά και ελαφρά αδυναμία στη ραχιαία κάμψη του αριστερού πέλματος.

Ήδη, σήμερα, ο ενάγων, με την πλέον πρόσφατη απόφαση της Πρωτοβάθμιας Υγειονομικής Επιτροπής του ΚΕΠΑ, κρίθηκε ανάπηρος σε ποσοστό 67%, για το χρονικό διάστημα από την 23-11-2016 μέχρι την 31-1-2018, από το οποίο (ποσοστό) το 55% οφείλεται σε τρις χειρουργηθείσα δισκοκήλη Ο4-Ο5 και Ο5-Ι1 με σοβαρά λειτουργικά ενοχλήματα και υπολειμματική σημειολογία και το 25% σε μικτή διαταραχή άγχους - κατάθλιψης.

Με βάση τα ανωτέρω, ο πραγματογνώμονας κατέληξε στo συμπέρασμα, που περιέλαβε στη συνταχθείσα από αυτόν έκθεση πραγματογνωμοσύνης, ότι "το τροχαίο ατύχημα, σε διάστημα ενός μόλις μηνός από τη δεύτερη χειρουργική επέμβαση, συνετέλεσε στην επιδείνωσή του, με τη δημιουργία αστάθειας της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, που κατέστησε αναγκαία τη σπονδυλοδεσία" και ότι "η κατάστασή του βελτιώνεται με εντατική φυσιοθεραπεία, αλλά το τελικό επίπεδο της αποκατάστασης και ο χρόνος που θα απαιτηθεί γι' αυτό είναι αδύνατο να προσδιορισθεί εκ των προτέρων"...

Η προαναφερόμενη γνωμάτευση του πραγματογνώμονα ενισχύεται και από τη με ημερομηνία 27-10-2016 ιατρική γνωμάτευση του ορθοπαιδικού χειρούργου ιατρού Α. Κ., την οποία μετ' επικλήσεως προσκομίζει ο ενάγων και σύμφωνα με την οποία: "...συνεπεία του τροχαίου ατυχήματος, που συνέβη σε χρονικό διάστημα ενός μόλις μηνός από την δεύτερη χειρουργική επέμβαση στην οσφυϊκή του μοίρα, ο ανωτέρω υπέστη σημαντική επιδείνωση της υγείας του.

Συγκεκριμένα, το τροχαίο συνετέλεσε σε δημιουργία αστάθεια της σπονδυλικής στήλης, που κατέστησε αναγκαία την υποβολή του παθόντος σε σπονδυλοδεσία, που σημειωτέον είναι επέμβαση που καταργεί την κινητικότητα της ΟΜΣΣ στα επίπεδα που γίνεται, ενώ συχνά συνοδεύεται με επιπλοκές (ριζίτιδα, συχνά επώδυνα σύνδρομα, όπως στην συγκεκριμένη περίπτωση".

Σημειώνεται ότι η γνωμάτευση του ανωτέρω διορισθέντος με τη δικαστική απόφαση πραγματογνώμονα είναι αντίθετη με την από 18-12-2012 γνωμάτευση του ορθοπαιδικού χειρούργου ιατρού Ε. Κ., την οποία συνέταξε αυτός κατ' εντολή της εναγόμενης ασφαλιστικής εταιρίας και στην οποία ανέφερε ότι "η συσχέτιση της σημερινής εικόνας του παθόντος με το ανωτέρω τροχαίο ατύχημα θα πρέπει να θεωρείται αμφισβητήσιμη, καθώς φαίνεται ότι η κατάσταση του ασθενούς είχε υποτροπιάσει προ του ατυχήματος", αποδίδοντας την παρούσα κλινική εικόνα του ενάγοντος αποκλειστικά και μόνο στο βεβαρημένο ιατρικό ιστορικό του και σε υποτροπή προ του ατυχήματος και αποκλείοντας έτσι την περίπτωση συνδρομής αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της επιδείνωσης της κατάστασης της υγείας του ενάγοντος με το επισυμβάν τροχαίο ατύχημα.

Το Δικαστήριο, με βάση τα ανωτέρω εκτεθέντα, άγεται στην κρίση ότι από το επίδικο ατύχημα, που προκλήθηκε σε χρονικό διάστημα ενός μόλις μηνός από τη δεύτερη χειρουργική επέμβαση στην οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης, προκλήθηκε σημαντική επιδείνωση της ήδη βεβαρημένης κατά τον προ του ατυχήματος χρόνο κατάστασης της υγείας του ενάγοντος, για την ίαση της οποίας απαιτήθηκε να υποβληθεί την 27-6-2013 σε τρίτη κατά σειρά χειρουργική επέμβαση, η οποία πέραν πάσης αμφιβολίας συνδέεται αιτιωδώς με το επισυμβάν ατύχημα, αφού, εάν δεν συνέβαινε το ατύχημα, δεν θα παρουσιαζόταν "υποτροπή των ενοχλημάτων της οσφυϊκής μοίρας με οσφυοϊσχιαλγία άμφω, αιμωδίες στα κάτω άκρα και σταθερή επιδείνωση", συνακόλουθα της οποίας απαιτήθηκε να υποβληθεί στην τρίτη χειρουργική επέμβαση δισκεκτομής και σπονδυλοδεσίας, η οποία, άλλως, από κανένα αποδεικτικό στοιχείο δεν προέκυψε ότι θα απαιτείτο.

Περαιτέρω, αποδείχθηκε ότι ο ενάγων εργαζόταν, κατά το παρελθόν, ως τεχνίτης φανοποιός στο συνεργείο βαφών και σφυρηλατήσεων αυτοκινήτων με την επωνυμία "...", η οποία εδρεύει επί της οδού ..., στην περιοχή ... της ……. Την εργασία του αυτή διέκοψε αρκετό καιρό πριν από την επέλευση του ατυχήματος και, πάντως, σίγουρα πριν από την 22-11-2010, όταν εισήχθη στην Α' Νευροχειρουργική Κλινική του Νοσοκομείου "ΑΧΕΠΑ", όπου υποβλήθηκε στη δεύτερη χειρουργική επέμβαση, ενώ, κατά τον επανέλεγχο, στον οποίον υποβλήθηκε την 28-12- 2010, μετά τη χειρουργική αυτή επέμβαση και την έξοδό του από το νοσοκομείο (3-12-2010), συστήθηκε από τους θεράποντες ιατρούς η αποφυγή άρσης βάρους και εργασίας, λίγες δε ημέρες μετά συνέβη το ατύχημα.

Ο χρόνος του ενός περίπου μηνός, που μεσολάβησε από την έξοδό του από το νοσοκομείο την 3-12-2010, μετά τη δεύτερη χειρουργική επέμβαση, μέχρι την ημέρα του ατυχήματος (7-1-2011) με βεβαιότητα δεν επαρκούσε για την πλήρη ανάρρωσή του και την επιστροφή του στην εργασία. Αλλά και προγενέστερα της κατά τα άνω εισαγωγής του στο Νοσοκομείο "ΑΧΕΠΑ", ήδη από την 18-7-2008, ήτοι 2,5 περίπου έτη πριν από την επέλευση του ατυχήματος, όπως ελέχθη, αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα στην περιοχή της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, για την αντιμετώπιση των οποίων εισήχθη μάλιστα και υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση στη Β' Ορθοπαιδική Κλινική του Νοσοκομείου "Γ.

Γεννηματάς", χωρίς, παρά ταύτα, να βελτιωθεί η κατάσταση της υγείας του. Τα προβλήματα αυτά καθόλου δεν είναι βέβαιο ότι του επέτρεπαν και, μετά τη χειρουργική επέμβαση (πρώτη κατά σειρά), στην οποία υποβλήθηκε, να ασκήσει συνεχώς και αδιαλείπτως, καθημερινά και με πλήρη εργασιακή απασχόληση, την εξαιρετικά επίπονη και κουραστική εργασία του φανοποιού σε συνεργείο αυτοκινήτων, η οποία απαιτεί μυϊκή δύναμη, έντονη καταπόνηση και ορθοστασία, καθόσον η κατάσταση της υγείας του στην περιοχή της οσφυϊκής μοίρας ήταν βεβαρημένη από ετών.

Αφού, επομένως, από κανένα αποδεικτικό στοιχείο δεν προέκυψε ότι ο ενάγων παρείχε την προαναφερόμενη εργασιακή του δραστηριότητα κατά τον κρίσιμο χρόνο του ατυχήματος ή κατά τον αμέσως πριν από την επέλευση αυτού χρόνο, μόνιμα και όχι προσωρινά ή ευκαιριακά, και ότι, συνεπεία του ατυχήματος αυτού, αναγκάσθηκε να διακόψει την εργασία του από την επομένη της επέλευσης αυτού, όπως εντελώς αβάσιμα διατείνεται στην αγωγή του, ώστε να δικαιούται να απαιτήσει αποζημίωση για την απώλεια των εισοδημάτων λόγω της ανικανότητάς του προς εργασία, το αγωγικό κονδύλιο της αποθετικής ζημίας που φέρεται ότι υπέστη ο ενάγων από την απώλεια των εισοδημάτων εκ της εργασίας του από την ημέρα του ατυχήματος και μέχρι τη συμπλήρωση του 65ου έτους της ηλικίας του, οπότε και θα συνταξιοδοτηθεί λόγω γήρατος, ήτοι μέχρι την 28-12-2032, ποσού 356.400 ευρώ, κρίνεται απορριπτέο ως ουσιαστικά αβάσιμο...].

Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο απέρριψε, ως αβάσιμο, τον σχετικό πρώτο λόγο της από 13-3-2017 έφεσης του αναιρεσείοντος, επικυρώνοντας, κατά τούτο, την πρωτόδικη 3204/2016 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης (είχε προηγηθεί η έκδοση της, αναβλητικής για τον αναιρεσείοντα, 19.635/2013 απόφασης του ίδιου δικαστηρίου) που είχε κρίνει ομοίως με το να απορρίψει την ένδικη, από 8-2-2013 και με αύξοντα αριθμό κατάθεσης 3619/2013, αγωγή του αναιρεσείοντος, ως ουσιαστικά αβάσιμη, κατά το κονδύλι των διαφυγόντων κερδών.

Ήδη, με τον πρώτο λόγο της αναίρεσης, ο αναιρεσείων προσάπτει στην πληττόμενη απόφαση αιτιάσεις, από τον αριθμό 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, που συνίστανται στο ότι το Εφετείο διέλαβε στην απόφασή του ανεπαρκείς, ασαφείς και αντιφατικές αιτιολογίες που καθιστούν ανέφικτο τον αναιρετικό έλεγχο για το αν εφαρμόστηκαν ορθά ή όχι οι διατάξεις των άρθρων 929 εδάφ.

α' και 298 ΑΚ και έτσι στέρησε την απόφασή του από νόμιμη βάση, αναφορικά με το αν πράγματι αυτός εργαζόταν από το έτος 2008 έως το Δεκέμβριο του έτους 2010, το χρόνο και τις συνθήκες παροχής της εργασίας του, καθώς και με το λόγο και τη φύση διακοπής της εργασίας του πριν από το ατύχημα. Ειδικότερα, ο αναιρεσείων αποδίδει τις πλημμέλειες, κατ' εκτίμηση όσων αναγράφονται στο λόγο αυτόν, ότι το Εφετείο, 1) αν και δέχεται ότι εργαζόταν στο παρελθόν, ως τεχνίτης φανοποιός, σε συνεργείο βαφών και σφυρηλατήσεων αυτοκινήτων και ότι διέκοψε την εργασία του αρκετό καιρό πριν από την επέλευση του επίδικου τροχαίου ατυχήματος και, πάντως, σίγουρα πριν από τις 22-11-2010, δεν διευκρινίζει:

α) το χρονικό σημείο που άρχισε να εργάζεται, το συνολικό χρονικό διάστημα που εργάστηκε στο συνεργείο και τον τρόπο και τις ειδικότερες συνθήκες παροχής της εργασίας του και β) τον επακριβή χρόνο και το λόγο διακοπής της εργασίας του, αν δηλαδή επρόκειτο για εκπεφρασμένη βούλησή του να σταματήσει οριστικά την εργασία του ή, αντίθετα, αν επρόκειτο για προσωρινή αποχώρησή του, ενόψει της επικείμενης υποβολής του στη δεύτερη χειρουργική επέμβαση, με τη συμφωνία επιστροφής του στην εργασία του μετά την ανάρρωσή του, 2) εκφέρει ενδοιαστική κρίση για τη δυνατότητα ή όχι πραγματικής εργασίας ως φανοποιού, αφού, αν και αρχικά δέχεται ότι αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας από τις 18-7-2008 στην περιοχή της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, εξαιτίας των οποίων και υποβλήθηκε σε εγχείρηση στη Β' Ορθοπαιδική Κλινική του νοσοκομείου "Γ.

ΓΕΝΝΗΜΑΤΑΣ", ακολούθως, κρίνει ότι τα προβλήματα αυτά της υγείας του "...καθόλου δεν είναι βέβαιο ότι του επέτρεπαν και, μετά τη χειρουργική επέμβαση (πρώτη κατά σειρά), στην οποία υποβλήθηκε, να ασκήσει συνεχώς και αδιαλείπτως, καθημερινά και με πλήρη εργασιακή απασχόληση, την εξαιρετικά και επίπονη και κουραστική εργασία του φανοποιού σε συνεργείο αυτοκινήτων..." και 3) ενώ δέχεται ότι δεν προέκυψε ότι παρείχε την εργασία του φανοποιού κατά τον κρίσιμο χρόνο του ατυχήματος ή κατά τον αμέσως πριν από την επέλευση αυτού χρόνο, στη συνέχεια, ως προς το κεφάλαιο της επιδίκασης εύλογου χρηματικού ποσού, κατ' άρθρ. 931 ΑΚ, αποφαίνεται, αντιφατικά, ότι στο μέλλον θα αδυνατεί να ασκεί επαρκώς και επιτυχώς το επάγγελμα του φανοποιού, που ασκούσε κατά το χρόνο πριν από το ατύχημα.

Ο λόγος, όμως, αυτός είναι απαράδεκτος, σύμφωνα και με όσα αναπτύχθηκαν στη νομική σκέψη που προηγήθηκε, καθόσον, υπό την επίκληση των αιτιάσεων αυτών, πλήττεται η εσφαλμένη, κατά τον αναιρεσείοντα, κρίση του δικαστηρίου της ουσίας ως προς τη μη συνδρομή πιθανότητας για την ύπαρξη του επικαλούμενου με την αγωγή, κατά τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων, διαφυγόντος κέρδους του αναιρεσείοντος, ως φανοποιού, η οποία είναι ακυρωτικά ανέλεγκτη.

Σε κάθε, πάντως, περίπτωση, ο ίδιος λόγος είναι απαράδεκτος και διότι, με την επίφαση αναιρετικής πλημμέλειας από το λόγο αυτόν, προβάλλονται αιτιάσεις (που ανάγονται σε διεξοδική ανάλυση λεπτομερειών) για την, κατ' άρθρ.561 παρ.1 ΚΠολΔ, αναιρετικά ανέλεγκτη εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, την αιτιολόγηση, το συσχετισμό και την ανάλυση των αποδείξεων από το Εφετείο, ως προς τις οποίες ο αναιρεσείων έχει διαφορετική ουσιαστική προσέγγιση, καθώς και για τη σαφήνεια, επάρκεια και πειστικότητα των επιχειρημάτων, με βάση τα οποία αυτό στήριξε το αποδεικτικό του πόρισμα που εκτίθεται σαφώς, ως προς το παραπάνω ζήτημα.

Κατά το άρθρο 931 ΑΚ, η αναπηρία ή η παραμόρφωση που προξενήθηκε στον παθόντα λαμβάνεται ιδιαίτερα υπόψη κατά την επιδίκαση της αποζημίωσης, αν επιδρά στο μέλλον του. Από τη διάταξη αυτή συνάγεται ότι επιδικάζεται σε εκείνον που έχει υποστεί την αναπηρία ή την παραμόρφωση ένα εύλογο χρηματικό ποσό χωρίς σύνδεση με περιουσιακή ζημία, το ύψος του οποίου καθορίζεται με βάση ορισμένους προσδιοριστικούς παράγοντες, δηλαδή το είδος και τις συνέπειες της αναπηρίας ή παραμόρφωσης, την ηλικία, το φύλο και τις κλίσεις του παθόντος, καθώς και με τη συνεκτίμηση του ποσοστού συνυπαιτιότητας του τελευταίου στην πρόκληση της αναπηρίας ή της παραμόρφωσης, όπως συμβαίνει και στην περίπτωση της κατά τη διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ αξίωσης για επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης (ΑΠ 677/2019, ΑΠ 1428/2018, ΑΠ 1423/2018).

Και στην περίπτωση αυτή (της ΑΚ 931) επιβάλλεται να τηρείται, κατά τον καθορισμό του ποσού που επιδικάζεται, η αρχή της αναλογικότητας, η παραβίαση της οποίας ελέγχεται, όπως και στο άρθρο 932 ΑΚ, ως πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθμ. 1 και 19 ΚΠολΔ (ΑΠ 142/2019). Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 932 του ΑΚ, "Σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη, κατά την κρίση του, χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.

Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του. Σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης". Κατά την έννοια του άρθρου αυτού, το δικαστήριο της ουσίας, αφού δεχθεί ότι συνεπεία αδικοπραξίας προκλήθηκε σε κάποιο πρόσωπο ηθική βλάβη ή ψυχική οδύνη, καθορίζει στη συνέχεια το ύψος της οφειλόμενης γι' αυτήν χρηματικής ικανοποίησης, με βάση τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη, ως κριτήρια, το είδος της προσβολής, την έκταση της βλάβης, τις συνθήκες τέλεσης της αδικοπραξίας, τη βαρύτητα του πταίσματος του υπόχρεου, το τυχόν συντρέχον πταίσμα του δικαιούχου - θύματος (τόσο της ηθικής βλάβης όσο και της ψυχικής οδύνης) και την οικονομική και κοινωνική κατάσταση των διαδίκων μερών, πλην της περιουσιακής κατάστασης της εναγόμενης ασφαλιστικής εταιρείας, της οποίας η ευθύνη είναι εγγυητική (ΑΠ 1414/2019, ΑΠ 838/2017), χωρίς να απαιτείται η ειδικότερη αιτιολόγηση καθενός στοιχείου (ΑΠ 1414/2019, ΑΠ 838/2017, ΑΠ 1361/2013).

Ο προσδιορισμός του ποσού της εύλογης χρηματικής ικανοποίησης αφέθηκε στην ελεύθερη εκτίμηση του δικαστηρίου, η σχετική κρίση του οποίου δεν υπόκειται, κατ' αρχήν, σε αναιρετικό έλεγχο, αφού σχηματίζεται από την εκτίμηση των πραγματικών γεγονότων (άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ), χωρίς υπαγωγή του πορίσματος σε νομική έννοια, ώστε να μπορεί να κριθεί εσφαλμένη εφαρμογή του νόμου, είτε ευθέως, είτε εκ πλαγίου, για έλλειψη νόμιμης βάσης.

Επιβάλλεται, όμως, σε κάθε περίπτωση, να τηρείται, κατά τον καθορισμό του ποσού που επιδικάζεται, η αρχή της αναλογικότητας, ως γενική νομική αρχή και μάλιστα αυξημένης τυπικής ισχύος, υπό την έννοια ότι η σχετική κρίση του δικαστηρίου δεν πρέπει να υπερβαίνει τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, πράγμα που, αν συμβαίνει, ελέγχεται ως παραβίαση της πιο πάνω γενικής νομικής αρχής, ήτοι ως πλημμέλειες του άρθρου 559 αριθμ. 1 και 19 ΚΠολΔ (ΑΠ Ολομ., 10/2017, 9/2015).

Και τούτο, διότι μία απόφαση, με την οποία επιδικάζεται ένα ευτελές ή υπέρμετρα μεγάλο ποσό, ως δήθεν εύλογο, κατά την ελεύθερη κρίση του δικαστηρίου, προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης ή της ψυχικής οδύνης, ευτελίζει, στην πρώτη περίπτωση (όσον αφορά τον δικαιούχο - παθόντα), το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου και στη δεύτερη (όσον αφορά τον υπόχρεο), το δικαίωμα της περιουσίας του, αφού το δικαστήριο, επεμβαίνοντας στη διαφορά μεταξύ ιδιωτών, πρέπει να τηρεί μια δίκαιη ισορροπία ανάμεσα στα αντιτιθέμενα συμφέροντα, με παράλληλη προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων (ΑΠ 1414/2019, ΑΠ 989/2018, ΑΠ 604/2018).

Τέλος, κρίσιμος χρόνος για τον υπολογισμό των εύλογων αυτών χρηματικών ποσών είναι ο χρόνος της συζήτησης της υπόθεσης ενώπιον του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου, οπότε και λαμβάνεται υπόψη η τότε κατάσταση της υγείας του παθόντος (ΑΠ 142/2019, ΑΠ 989/2018, ΑΠ 213/2017). Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ.1 του ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, στον οποίο περιλαμβάνονται και οι ερμηνευτικοί κανόνες των δικαιοπραξιών...

Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται, αν δεν εφαρμοστεί, ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του, ή αν εφαρμοστεί, ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα, η δε παραβίαση εκδηλώνεται είτε με ψευδή ερμηνεία είτε με κακή εφαρμογή, δηλαδή με εσφαλμένη υπαγωγή.

Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ' ουσίαν, η παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά που ανέλεγκτα το δικαστήριο της ουσίας δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν και την υπαγωγή τους στο νόμο και ιδρύεται αυτός ο λόγος αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν φανερή την παραβίαση.

Με το λόγο αυτόν δεν επιτρέπεται να πλήττεται η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση κατά την εκτίμηση των αποδείξεων, υπό την επίκληση ότι αυτή παραβίασε κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που δεν ελέγχεται από τον Άρειο Πάγο κατά το άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ. Στην εξεταζόμενη περίπτωση, το Μονομελές Εφετείο Θεσσαλονίκης, με την πληττόμενη απόφασή του, δέχθηκε τα εξής, ως προς τα κεφάλαια της επιδίκασης του εύλογου χρηματικού ποσού, κατ' άρθρ. 931 ΑΚ και της εύλογης χρηματικής ικανοποίησης, λόγω ηθικής βλάβης, κατ' άρθρ. 932 του ίδιου Κώδικα: [...συνεπεία του τραυματισμού του εκ του ένδικου ατυχήματος και της εξ αυτού επιδείνωσης της κατάστασης της υγείας του στην ήδη ιδιαίτερα καταπονημένη περιοχή της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης, η οποία ως επακόλουθο είχε να καταστεί απολύτως αναγκαίο να υποβληθεί ο ενάγων την 27-6-2013 σε χειρουργική επέμβαση δισκεκτομής και σπονδυλοδεσίας, στην οποία, άλλως, δεν θα υποβαλλόταν, καταλείφθηκε σε αυτόν μόνιμη μερική αναπηρία, η οποία συνεπάγεται την αδυναμία του να εργασθεί, αλλά και δεν υπάρχει προοπτική στο άμεσο ή απώτερο μέλλον να καταστεί πλήρως ικανός προς εργασία.

Τούτο ιδιαίτερα επισημαίνεται στην ως άνω ιατρική γνωμάτευση του ιατρού Α. Κ., στην οποία αυτός αναφέρει ότι ο ενάγων "σήμερα αδυνατεί να επανέλθει στην εργασία του, καθώς είναι ανίκανος να εργασθεί σε χειρωνακτική και βαρειά εργασία". Ο τραυματισμός του από το ένδικο ατύχημα και όλες οι προαναφερθείσες εξ αυτού συνέπειες οπωσδήποτε τον εμποδίζουν να έχει την αναμενόμενη μετά πιθανότητας επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική εξέλιξη, αφού, λόγω της αναπηρίας του, θα αδυνατεί στο μέλλον να ασκεί επαρκώς και επιτυχώς το επάγγελμα του φανοποιού που ασκούσε κατά τον προ του ατυχήματος χρόνο, διότι αυτό απαιτεί καλή φυσική κατάσταση, δύναμη, ευρωστία και ικανότητα ορθοστάτησης, βάδισης και στήριξης, ενώ η άσκηση άλλου επαγγέλματος, που δεν θα απαιτεί ορθοστασία, δεν είναι ευχερής, υπό τις παρούσες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, οι οποίες επέδρασαν αρνητικά στην αγορά εργασίας, διότι ο ενάγων, διανύοντας, κατά το χρόνο του ατυχήματα το 44° έτος της ηλικίας του (γεννήθηκε την 28-12-1967), δεν διαθέτει τυπικά προσόντα, που θα τον βοηθούσαν στην ανεύρεση διαφορετικής, ευκολότερης εργασίας, στις απαιτήσεις της οποίας θα μπορούσε ικανοποιητικά να αντεπεξέλθει, ώστε να αντικαταστήσει την περιουσιακή απώλεια, που συνδέεται με την αδυναμία του να υποβληθεί σε σωματική καταπόνηση, εντάσεως αντίστοιχης με αυτήν στην οποία υποβαλλόταν, πριν υποστεί την ανωτέρω περιγραφόμενη σωματική βλάβη.

Ως εκ τούτου, ο ενάγων έχει περιέλθει σε μειονεκτική θέση έναντι άλλων προσώπων της ηλικίας του, οι οποίοι είναι εργασιακά ενεργoί, στον τομέα του επαγγελματικού και, συνακόλουθα, του κοινωνικού βίου του, καθώς η κατάσταση, στην οποία περιήλθε, επηρεάζει δυσμενώς κατά τους κανόνες της λογικής και τα διδάγματα της κοινής πείρας, τη δυνατότητά του να ασκήσει με ευχέρεια οποιαδήποτε επαγγελματική δραστηριότητα και, επίσης, επηρεάζει την κοινωνική του εξέλιξη.

Για το λόγο αυτό, δικαιούται, κατ' άρθρο 931 του ΑΚ, να αξιώσει την επιδίκαση σε αυτόν χρηματικού ποσού ως αυτοτελούς και ιδιαίτερης αποζημίωσης, σύμφωνα με τα εκτιθέμενα στην προηγηθείσα μείζονα σκέψη. Την αποζημίωση αυτή προσδιορίζει το Δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία του ενάγοντος, ο οποίος βρισκόταν στην πλέον παραγωγική, από άποψη εργασιακής απασχόλησης, περίοδο της ζωής του, καθώς και το είδος, την έκταση και τις συνέπειες της αναπηρίας του, χωρίς την ανάγκη συγκεκριμένου προσδιορισμού της μελλοντικής περιουσιακής ζημίας του, στο εύλογο ποσό των 20.000 ευρώ.

Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, το οποίο με την εκκαλούμενη απόφαση απέρριψε το σχετικό αγωγικό κονδύλιο ως ουσιαστικά αβάσιμο, έσφαλε ως προς την ερμηνεία και εφαρμογή του νόμου και δη της διάταξης του άρθρου 931 ΑΚ και δεν εκτίμησε σωστά τις αποδείξεις, όπως βάσιμα παραπονείται ο εκκαλών με τον τρίτο λόγο της έφεσής του.

Εξάλλου, ενόψει των συνθηκών υπό τις οποίες συνέβη το ένδικο ατύχημα, όπως αυτές περιγράφονται παραπάνω, του είδους και της σοβαρότητας της σωματικής βλάβης που προκλήθηκε στον ενάγοντα, των συνεπειών που επέφερε η σωματική βλάβη στην υγεία του, του βαθμού του πταίσματος του υπαίτιου οδηγού του ζημιογόνου οχήματος στην επέλευση του ατυχήματος, της έλλειψης υπαιτιότητας του ενάγοντος, της ηλικίας αυτού κατά τo χρόνο του ατυχήματος και της κοινωνικής θέσης και οικονομικής κατάστασης των διαδίκων μερών, εκτός της εναγόμενης ασφαλιστικής εταιρίας, της οποίας η ευθύνη είναι εγγυητική...

το Δικαστήριο κρίνει ότι ο ενάγων υπέστη ηθική βλάβη από τη στενοχώρια και τη θλίψη του λόγω του τραυματισμού του και της συνακόλουθης προσβολής της σωματικής του ακεραιότητας και υγείας, καθώς και από τις σωματικές και ψυχικές ταλαιπωρίες, στις οποίες υποβλήθηκε κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του στο νοσοκομείο, αλλά και μετέπειτα, μέχρι σήμερα.

Η εύλογη χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη του ενάγοντος ανέρχεται στο ποσό των 20.000 ευρώ...]. Με βάση τις παραδοχές αυτές, το Εφετείο, με την προσβαλλόμενη απόφασή του, κατά το μέρος που ενδιαφέρει στην παρούσα αναιρετική δίκη, αναφορικά με τον αναιρεσείοντα - δεύτερο ενάγοντα, δέχθηκε, ως ουσιαστικά βάσιμη, την παραπάνω, από 13-3-2017, έφεση αυτού και, αφού εξαφάνισε τις πρωτόδικες 3204/2016 και 19.635/2013 (ως προς τις οριστικές διατάξεις της) αποφάσεις του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης, η πρώτη από τις οποίες είχε κρίνει διαφορετικά, ως προς τα κεφάλαια αυτά, και ειδικότερα α) είχε απορρίψει την αγωγή, ως ουσιαστικά αβάσιμη, ως προς το αίτημα επιδίκασης πρόσθετης χρηματικής παροχής και β) είχε επιδικάσει διαφορετικό (μικρότερο) εύλογο χρηματικό ποσό χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης (8000 ευρώ), κράτησε και δίκασε κατ' ουσίαν την ένδικη, από 8-2-2013, αγωγή, την οποία και δέχθηκε, κατά ένα μέρος, ως προς τον αναιρεσείοντα, στον οποίο και επιδίκασε, για τις προαναφερόμενες αιτίες, τα ποσά των 20.000 ευρώ και 20.000 ευρώ, αντίστοιχα.

Κρίνοντας, έτσι, το Εφετείο, δηλαδή με το να καθορίσει, ως προς τον αναιρεσείοντα, την εύλογη χρηματική παροχή και τη χρηματική του ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης στα εν λόγω ποσά, δεν παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας, ούτε υπερέβη τα ακραία όρια της διακριτικής του ευχέρειας, δεδομένου ότι τα ποσά αυτά, κατά την κοινή πείρα, τη δικαστηριακή πρακτική και τη συνείδηση για το δίκαιο, δεν υπολείπονται, και μάλιστα καταφανώς, εκείνων που συνήθως επιδικάζονται σε παρόμοιες περιπτώσεις εύλογης χρηματικής παροχής και χρηματικής ικανοποίησης.

Επομένως, είναι αβάσιμοι οι σχετικοί δεύτερος και τρίτος, από τους αριθμούς 1 και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, λόγοι της αναίρεσης με τους οποίους ο αναιρεσείων αποδίδει στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση τις αιτιάσεις ότι, κατά παράβαση της αρχής της αναλογικότητας και καθ' υπέρβαση των ακραίων ορίων της διακριτικής του ευχέρειας, το Εφετείο, κατά την εφαρμογή των διατάξεων, ουσιαστικού δικαίου, των άρθρων 931 και 932 του ΑΚ, καθώς και εκείνων των άρθρων 25 παρ.1 εδάφ.δ' και 21 παρ.3 και 6 του Συντάγματος, επιδίκασε σε αυτόν, ως εύλογη χρηματική παροχή και εύλογη χρηματική του ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, από τον τραυματισμό του, τα ποσά αυτά, τα οποία, όμως, είναι δυσανάλογα μικρά σε σχέση με αυτά που επιδικάζονται σε ανάλογες περιπτώσεις και προκύπτουν από τις συνθήκες της αδικοπραξίας (του τροχαίου ατυχήματος), με βάση τα αναφερόμενα στην απόφαση προσδιοριστικά κριτήρια για τον καθορισμό αυτών.

Μετά από αυτά, η κρινόμενη αίτηση αναίρεσης πρέπει να απορριφθεί και να διαταχθεί η εισαγωγή του παραβόλου, που έχει καταθέσει ο αναιρεσείων, στο δημόσιο ταμείο (άρθρο 495 παρ. 3 του ΚΠολΔ, όπως ισχύει). Τέλος, ο αναιρεσείων που νικήθηκε στη δίκη πρέπει να καταδικαστεί στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της παριστάμενης δεύτερης των αναιρεσιβλήτων, που κατέθεσε προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημά της (άρθρα 176, 183, 189 παρ.1, 191 παρ.2 ΚΠολΔ), όπως ορίζεται στο διατακτικό, ενώ δεν γίνεται λόγος για δικαστικά έξοδα ως προς τον πρώτο αναιρεσίβλητο, αφού αυτός ερημοδίκησε και δεν υποβλήθηκε σε τέτοια έξοδα, ούτε, φυσικά, υπέβαλε σχετικό αίτημα.

ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ

Απορρίπτει την από 26 Φεβρουαρίου 2018 και με αύξοντα (ειδικό) αριθμό κατάθεσης 192/17-7-2018 αίτηση του Α. Γ. Κ. για αναίρεση της 2579/2017 απόφασης του Μονομελούς Εφετείου Θεσσαλονίκης.

Διατάζει την εισαγωγή του παραβόλου, που έχει καταθέσει ο αναιρεσείων, στο δημόσιο ταμείο. Και

Καταδικάζει τον αναιρεσείοντα στην πληρωμή των δικαστικών εξόδων της δεύτερης των αναιρεσιβλήτων ανώνυμης ασφαλιστικής εταιρείας με την επωνυμία "....", τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.

ΚΡΙΘΗΚΕ και αποφασίσθηκε στην Αθήνα στις 21 Φεβρουαρίου 2020.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ στην Αθήνα σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του στις 18 Μαΐου 2020.

H ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ Κ.Α.