Plaintiffs failed to prove adverse possession due to lack of positive testimony showing effective ouster of the true owner.

[*566] 1982 Αυγούστου 7

(ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ, Α.Ε.Δ.)

ΕΝ TΩ

ΕΠΑΡΧΙΑΚΩ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩ ΛΑΡΝΑΚΟΣ

Κωνσταντής Γεωργίου και άλλοι,

ν.

Ελένης Παπα-Γεωργίου

Χ"ΠαπαΧριστοδούλου.

(Αρ.

Αγωγής 868/80).

Ακίνητος ιδιοκτησία - Παραγραφή -

Εχθρική κατοχή - Προαπαιτούμενα για την απόδειξη αποτελεσματικής εχθρικής

κατοχής - Θετική μαρτυρία απαραίτητη - Η χρησιμοποίηση της διεκδικούμενης γης

από τους ενάγοντες δεν ήταν αποτελεσματική και δεν είχε το αποτέλεσμα της

εκδίωξης ή της αφαίρεσης της κατοχής της από τον ιδιοκτήτη της - Οι ενάγοντες

απέτυχαν να αποδείξουν την υπόθεσή τους.

I. Αβρααμίδης, για τους Ενάγοντες.

Α. Ανδρέου, για την Εναγομένη.

ΑΠΟΦΑΣΗ

Η ακόλουθη απόφαση εδόθηκε από:-

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗ, Α.Ε.Δ.:- Την

6.12.1949[*567] ενεγράφησαν στο όνομα της Ζωΐτσας

Χαραλάμπους, μητέρας της Εναγομένης, τα κτήματα υπό αρ. τεμαχίου 7 και 8, Φ/Σχ.

39/56, αρ. έγγραφης 6968, στην τοποθεσία "Μάκκος" του χωριού Κόρνος,

συνολικής έκτασης 7 σκαλών και 3 προσταθιών (βλ. Φάκελλος 3756/48, Τεκμ. 2 και

Τεκμ. 1). Την 21.7.1962 η Ζωΐτσα Χαραλάμπους μεταβίβασε τα κτήματα αυτά στην

Εναγομένη, στο όνομα της οποίας εξακολουθούν να είναι, εγγεγραμμένα.

Οι Ενάγοντες ισχυρίζονται ότι οι ίδιοι, ο

πατέρας τους και η μητέρα του είχαν τα Τεμ. 7 ή/και 8, όπως αναφέρεται στην

Έκθεση Απαιτήσεως, από αμνημονεύτων χρόνων στη συνεχή και αδιαφιλονίκητη κατοχή

τους, και επιζητούν δήλωση του Δικαστηρίου ότι δικαιούνται να εγγραφούν ως

συνιδιοκτήτες τους, δήλωση του Δικαστηρίου ότι ή υφιστάμενη και κάθε

προγενέστερη εγγραφή τους είναι άκυρη και διάταγμα για την εγγραφή των κτημάτων

αυτών στο όνομα τους.

Η Εναγόμενη, με την Υπεράσπιση της,

αρνείται ολοκληρωτικά τους ισχυρισμούς των Εναγόντων, δεν δέχεται ότι οι

Ενάγοντες ή οι πρόγονοι τους κατείχαν τα κτήματα, που περιγράφονται σαν μη

επιδεκτικά καλλιέργειας ή άλλης χρήσης, και εξαιτείται την απόρριψη της αγωγής.

Με τη 5η παράγραφο της Έκθεσης

Απαιτήσεως, οι Ενάγοντες προβάλλουν ότι η εγγραφή των κτημάτων στο όνομα

της[*568] μητέρας της Εναγομένης

έγινε "εκ παραδρομής". Συναφώς, προσήχθη χωρίς ένσταση,

αμφισβητούμενη μαρτυρία αναφορικά με το ιστορικό των κτημάτων, τα σύνορα τους

και την έκταση τους, παρουσιάσθησαν φάκελλοι αιτήσεως στο Κτηματολόγιο που

χρονολογούνταν από το 1916, (Τεκμ. 2, 3 και 4), και έγινε συσχετισμός μεταξύ

τους, σε μια προσπάθεια να φανεί παρά την απορία που εξέφρασε το Δικαστήριο ως

προς τη σχετικότητα αυτού του θέματος, ότι κακώς τα κτήματα και ιδιαίτερα το

Τεμάχιο 7, ενεγράφησαν στο όνομα της μητέρας της Εναγομένης, το 1949. Τελικά 6 κ. Αβρααμίδης δήλωσε ότι το

θέμα αυτό δεν μπορεί να συσχετισθεί με την αιτία της αγωγής. Πραγματικά, εφ'

όσο το διεκδικούμενο από τους Ενάγοντες δικαίωμα κυριότητας στηρίζεται σε

ισχυριζόμενη εχθρική κατοχή είναι απαραίτητο να θεμελιωθεί, όπως έχει

αποκρυσταλλωθεί από τη Νομολογία στην οποία θα αναφερθώ στη συνέχεια, με θετική

μαρτυρία. Η τυχόν απόδειξη του εσφαλμένου της εγγραφής στο όνομα άλλου, θα είχε

ενδεχομένως αρνητική επίδραση στη διεκδίκηση δικαιώματος από αυτόν χωρίς όμως

να προωθεί την υπόθεση των Εναγόντων.

Στην παρούσα υπόθεση η Εναγόμενη

οχυρωμένη πίσω από τον τίτλο που κατέχει και το τεκμήριο της εγκυρότητας που

τον συνοδεύει, ούτε καν επεδίωξε να αποδείξει οτιδήποτε πέραν τούτου. Αν οι Ενάγοντες

απέκτησαν δικαίωμα κυριότητας με χρησικτησία, θα πρέπει να το απέκτησαν, όπως άλλωστε ισχυρίζονται και οι ίδιοι, πριν το 1949. Είναι γνωστό άλλωστε

ότι[*569] η εγγραφή του κτήματος

διακόπτει τη χρησικτησία. (Βλ. άρθρο

9, Κεφ. 224, Kannavkia v.

Arghyrou and others, (1953) 19 C.L.R. 186. Angeli

v. Lambi and others (1963) 2 C.L.R.

274, Papageorghiou v. Komodromou (1963) 2 C.L.R. 221,

Charalambous v. Ioannides (1969) 1

C.L.R. 72), Θα πρόσθετα στο σημείο αυτό ότι τυχόν συμπέρασμα του Δικαστηρίου

αναφορικά με το εσφαλμένο της εγγραφής κτήματος στα βιβλία του Κτηματολογίου,

θα υπερέβαινε τη δικαιοδοσία του, έχοντας υπ' όψη τις πρόνοιες του άρθρου 6.1

του Κεφ. 224, σε συνδυασμό με τις πρόνοιες του άρθρου 80. Το άρθρο 61, θέτει την εξουσία διόρθωσης λάθους ή παράλειψης στο

Μητρώο, τα βιβλία του Κτηματολογίου ή σε πιστοποιητικά εγγραφής υπό τη

δικαιοδοσία του Διευθυντή του Κτηματολογίου, ενώ το άρθρο 80, προβλέπει διαδικασία έφεσης κατά οποιασδήποτε σχετικής

απόφασης του Διευθυντή, στο Επαρχιακό Δικαστήριο. (Βλ. Papaloizou.

v. Themistokleous, 22 C.L.R. 177.

Andronicou v. Rousou, 24 C.L.R. 107,

Chakkarto v. The Attorney-General (1961) C.L.R.

.231. Hassldoff v. Paul Antoine-Aristlde and others, (1970) 1 C.L.R. 22ο,

Yiakoumi v. Andronicou, (1961) C.L.R.

324.)

Τα γεγονότα της υπόθεσης όπως έχουν

προκύψει από τη μαρτυρία των Εναγόντων 1, 3 και 4 (Μ.Ε. 1,5 και 8), των πέντε μαρτύρων που κάλεσαν, της Εναγομένης και των δυο

μαρτύρων που κάλεσε, είναι σε μεγάλο βαθμό αναμφισβήτητα.[*570] Στην ουσία, όπως εισηγήθηκαν οι ευπαίδευτοι

συνήγοροι των δυο πλευρών, η αντιγνωμία περιορίζεται στο είδος του

συμπεράσματος που πρέπει να εξαχθεί από τα γεγονότα αυτά. Πριν προχωρήσω στη

σύνοψη της μαρτυρίας θεωρώ αναγκαίο να αναφερθώ σε μια σοβαρή ασάφεια στην

υπόθεση των Εναγόντων. Όπως έχω αναφέρει διεκδικούν τα "Τεμ. 7 ή/και

8". Ο Κτηματολογικός υπάλληλος Μ. Σκουφάρης (Μ.Ε. 1) τόσο με τη μαρτυρία του

όσο και με το σχέδιο που παρουσίασε (Τεκμ.1) χαρακτηρίζει σαν επίδικο το Τεμ. 7

μόνο. Ο ίδιος ο 1ος

Ενάγοντας κατέθεσε ότι το Τεμ. 8 "φαίνεται ότι είναι της Εναγομένης"

και πρόσθεσε ότι ούτε άλλος ούτε οι Ενάγοντες το κατείχαν για σκοπούς λήψης

χώματος, όπως είναι ο ισχυρισμός του ότι γινόταν στην περίπτωση του τεμ. 7. Οι

υπόλοιποι μάρτυρες αναφέρθησαν στο διεκδικούμενο κτήμα με βάση τη φυσική

περιγραφή του μόνο. Ο κ. Αβρααμίδης εισηγήθηκε ότι ή μαρτυρία καλύπτει και τα

δυο τεμάχια έχοντας υπ' όψη τον υπολογισμό της διεκδικούμενης έκτασης, όπως την

καθόρισαν οι μάρτυρες. Πραγματικά ή έκταση της κατεχομένης γης θα ήταν

υποβοηθητικό στοιχείο, αλλά δεν υπάρχει οποιαδήποτε θετική μαρτυρία προς αυτή

την κατεύθυνση. Αντίθετα ήταν φανερή ή δυσκολία των μαρτύρων να αναφερθούν στην

έκταση της διεκδικούμενης γης ενώ ο Κτηματολογικός υπάλληλος κατέθεσε ότι κατά τον ουσιώδη χρόνο ούτε καν

στα βιβλία του Κτηματολογίου δεν γινόταν ακριβής περιγραφή της έκτασης, που

συνήθως ήταν αποτέλεσμα υπολογισμού. Για τους λόγους αυτούς,[*571] ανεξάρτητα

από την αξιολόγηση της μαρτυρίας και τα συμπεράσματα που πρέπει να εξαχθούν

αναφορικά με την απόδειξη της ισχυριζόμενης χρησικτησίας, οι Ενάγοντες δεν θα

μπορούσαν να επιτύχουν σε ότι αφορά το Τεμ. 8.

Η μαρτυρία.

Το διεκδικούμενο Τεμ. 7, έχει έκταση

3 σκαλών και 1 προσταθιού, είναι πευκόφυτο και ουδέποτε καλλιεργήθηκε. Για

πολλές δεκαετίες όμως, μέχρι το 1960 περίπου, χρησιμοποιείτο για την εξόρυξη

χώματος που ήταν ιδιαίτερα κατάλληλο για την αγγειοπλαστική στην οποία μαζικά

επιδίδονταν οι κάτοικοι του Κόρνου. Το κτήμα, έχοντας υπ' όψη την τοποθεσία

του, τη φύση του, και τον τρόπο χρήσης του, θα πρέπει να ανήκε στην κατηγορία

των arazi mirie. Ισχυρή ένδειξη προς αυτή την

κατεύθυνση παρέχει και ή έκθεση Επιτόπιας Έρευνας του Κτηματολογίου, ημερ. 24.3.1916,

που περιέχεται στο φάκελλο, Τεκμ. 3, όπου το περιγραφόμενο κτήμα αναφέρεται σαν

ανήκον στην κατηγορία των arazi mirie. Υπάρχει βέβαια

αντιγνωμία για το κατά πόσο ή έκθεση αυτή αναφέρεται στο Τεμ. 7 ή το Τεμ. 8.

Για τους σκοπούς όμως διακρίβωσης της κατηγορίας του κτήματος ή αντιγνωμία αυτή

φαίνεται επουσιώδης. Παρά το αντίθετο περιεχόμενο της Υπεράσπισης, είναι τελικά

παραδεκτό ότι μέχρι σήμερα υπάρχουν στο κτήμα εμφανή τα ίχνη της ανόρυξης

χώματος. Βασικό σημείο αναγνώρισης του κτήματος[*572] αποτελεί μια πανάρχαια και μεγάλη συκιά οι ρίζες της οποίας, δεν θα

πρέπει να αναζητηθούν στον αιώνα που ζούμε. Η συκιά είναι γνωστή, όπως δέχθηκε

και ή ίδια η Εναγομένη, με το όνομα "συκιά του Ττοφεδκιού", όπως

ονομαζόταν ο πατέρας των Εναγόντων.

Σύμφωνα με τους Ενάγοντες αλλά και

μερικούς από τους μάρτυρες, μεταξύ των οποίων και ο Χρ. Κουμίδης (Μ.Υ.2), και

το ίδιο το κτήμα ήταν γνωστό με το ίδιο όνομα, δηλαδή,

"χωράφι του Ττοφεδκιού". Στα ονόματα αυτά έχουν ρίξει οι Ενάγοντες το

κύριο βάρος της υπόθεσης τους. Ο ευπαίδευτος συνήγορος της Εναγόμενης

εισηγήθηκε ότι η ύπαρξη και το όνομα της συκιάς, δεν μπορεί να διαδραματίσει

οποιοδήποτε ρόλο, εν όψει του γεγονότος ότι υπήρχε τότε δυνατότητα χωριστής

ιδιοκτησίας πάνω σε δένδρα, οπότε ήταν σύνηθες τα δένδρα να είναι γνωστά με το

όνομα του ιδιοκτήτη τους, ανεξάρτητα από την ιδιοκτησία της γης. (Βλ. τη

μαρτυρία των Μ. Χ" Ευαγγέλου, Μ.Ε.7, και Χρ. Κουμίδη Μ.Υ.2). Επικαλέσθηκε

σχετικά και το γεγονός ότι στον τίτλο της Εναγόμενης (βλ. και Τεκμ. 2) δεν

αναφέρεται

ή ύπαρξη της συκιάς. Το κατά πόσο και το κτήμα

ήταν γνωστό με το πιο πάνω όνομα, είναι ένα από τα λίγα αμφισβητούμενα σημεία

της υπόθεσης.

Η μαρτυρία του 1ου Ενάγοντα, Κ.

Γεωργίου, (Μ.Ε.2), μπορεί να συνοψισθεί ως εξής. Από το 1927 περίπου, όταν ο

ίδιος ήταν ηλικίας 12 ετών, συνόδευε τον πατέρα του στο[*573] διεκδικούμενο κτήμα για την ανόρυξη χώματος

για τους σκοπούς της αγγειοπλαστικής, που ήταν ή κύρια ασχολία ολόκληρης της

οικογένειας τους. Συνέχισε να ενεργεί με τον ίδιο τρόπο και μετά το θάνατο του

πατέρα του, τον οποίο τοποθετεί μεταξύ των ετών 1929-30. Παραδέχθηκε ότι όχι

μόνο ή οικογένεια του αλλά και σχεδόν ολόκληρο το

χωριό ανώρυσσε χώμα, από το ίδιο χωράφι αλλά ισχυρίσθηκε ότι οι πλείστοι

πλήρωναν 3/- στον πατέρα του, χωρίς να διευκρινήσει τι ακριβώς αντιπροσώπευε το

ποσό αυτό. Κατά την αντεξέταση του, παραδέχθηκε ότι δεν είχε προσωπική γνώση

του ισχυριζόμενου αυτού γεγονότος και ότι τη σχετική πληροφορία του την έδωσε ο

πατέρας του. Το σημείο αυτό της μαρτυρίας του, όπως συμφώνησε και ο ευπαίδευτος

συνήγορος του, αποτελεί εξ ακοής μαρτυρία και δεν είναι δυνατό να ληφθεί υπ'

όψη. Απαντώντας σε ερώτηση αναφορικά με το αν γνωρίζει οποιοδήποτε που

πραγματικά πλήρωνε αυτό το ποσό, ισχυρίσθηκε ότι όσοι πλήρωναν έχουν ήδη

πεθάνει. Στη συνέχεια ανέφερε ότι δεν μπορούσε να γνωρίζει ακριβώς ποιοι

πλήρωναν, γιατί δεν του "έδιδε λογαριασμό" ο πατέρας του. Σε μια

προφανή προσπάθεια να υποβιβάσει τη σημασία της ανεξέλεγκτης χρησιμοποίησης του

κτήματος και από πολλούς άλλους, σε ερώτηση κατά πόσο είχε πολλούς που έβγαζαν

χώμα από το χωράφι χωρίς να ρωτήσουν κανένα απάντησε: "Είχε. Ποιος θα τους

έβλεπε. "Αν ένας έκλεφτε ένα γομάρι χώμα, δεν ήταν σπουδαίο πράγμα". Όμως

κατά την κύρια εξέταση του, όταν αναφερόταν στην ανενόχλητη χρησιμοποίηση του

κτήματος από τον ίδιο και την οικογένεια του, ανέφερε ότι τότε[*574] "αν

έπαιρνες μια σίκλα χώμα από ξένο χωράφι πήγαινες 6 μήνες φυλακή". Το 1945

διορίσθηκε αγροφύλακας και εγκατέλειψε την αγγειοπλαστική, αλλά οι

"γαμβροί του, οι συγγενείς του και οι άλλοι συνέχισαν να ανορύσσουν χώμα

μέχρι το 1960 περίπου. Διευκρίνησε ότι ως "άλλους" θεωρούσε τους μη

συγγενείς του, τους ξένους, οπότε σε ερώτηση αν πλήρωνε κανένας από αυτούς, διαφοροποίησε την προηγούμενη δήλωση του,

προβάλλοντας τον ισχυρισμό ότι "τελευταίως" οι ξένοι δεν έπαιρναν χώμα.

Ο 1ος Ενάγοντας αναφέρθηκε στο θλιβερό περιστατικό του θανάτου κάποιου παιδιού

εξ αιτίας κατολίσθησης χωμάτων στο διεκδικούμενο κτήμα κατά το 1931 και στην

πώληση αριθμού πεύκων έπειτα από άδεια που εξασφάλισε πριν από 10 περίπου

χρόνια. Σχετικές είναι οι μαρτυρίες και των Μ. Χ'Έύαγγέλου (Μ.Ε.7) και Π.

Μαγείρου (Μ.Ε.4). Πληροφορήθηκε, όπως και τα αδέλφια του, ότι το κτήμα ήταν

εγγεγραμμένο σε όνομα άλλου μόλις το 1978.

Ο 3ος Ενάγοντας, Π. Γεωργίου (Μ.Ε.5) 83 χρόνων, ασχολήθηκε με την

αγγειοπλαστική μέχρι το 1940, οπότε διορίσθηκε αγροφύλακας. Η μαρτυρία του είναι

ταυτόσημη με εκείνη του 1ου Ενάγοντα. Ο ίδιος τοποθετεί το θάνατο του πατέρα

τους το 1934. "Αν και μεγαλύτερος του 1ου Ενάγοντα, δεν γνώριζε με

οποιοδήποτε τρόπο, αν οι ξένοι που έβγαζαν χώμα από το χωράφι πλήρωναν τον

πατέρα τους. Γνώριζε όμως ότι πλήρωναν για να πάρουν χώμα από το χωράφι κάποιου

Αγγελή. Το κτήμα, κατέληξε, ήταν δικό τους πράγμα που γνώριζε γιατί έτσι

του[*575] έλεγε ο πατέρας του.

Γνώριζε ότι για να χρησιμοποιούσε ξένος το κτήμα τους πρέπει να είχε την άδεια

του πατέρα του αλλά δεν μπορούσε να αναφερθεί σε λεπτομέρειες, γιατί δεν τον

έλεγχε.

Η 4η Ενάγουσα, Κ. Κυριάκου (Μ.Ε.8) 70

χρόνων, μπορούσε να θυμηθεί λιγότερα πράγματα. Ήταν "μικρή" τότε και

ενώ θυμάται ότι έβγαζαν πολλοί χώμα από το κτήμα, δεν μπορούσε να πει πως.

Αναφέρθηκε όμως, όπως και οι αδελφοί της, στο όνομα της συκιάς και του χωραφιού.

Ο Σ. Σαφάρης (ΜΕ.3) συμπέθερος των

Εναγόντων, ηλικίας 72 χρόνων, γνώριζε το κτήμα και τη "συκιά του

Ττοφεδκιού" που βρισκόταν σ' αυτό και κατάθεσε ότι "από ηλικίας 15-16

χρόνων, μαζί με κάποιο θείο του έπαιρναν χώμα από αυτό όποτε ήθελαν. Δεν

γνώριζε με ποιου το δικαίωμα έπαιρναν το χώμα και ανάφερε ότι όλο το χωριό

δούλευε με τον ίδιο τρόπο, "Έπαιρναν χώμα και από άλλα χωράφια, όχι όμως και από το χωράφι κάποιου

"Μιχαηλουδκιού", γιατί "θα τους έπαιζε".

Ο Π. Μαγείρου (Μ.Ε.4) 72 χρόνων, από

τον Κόρνο, αφού αναφέρθηκε στο ιστορικό της αγοράς αριθμού πεύκων

που του πώλησε ο 1ος Ενάγοντας πριν από 10 χρόνια περίπου, ανέφερε ότι δεν

γνώριζε σε ποιο ανήκε το κτήμα και ότι κατά το 1952-53, χωρίς να παίρνει άδεια

από οποιοδήποτε, ο ίδιος

και άλλοι, έπαιρναν χώμα από αυτό.[*576]

Ο Χ" Αντώνης Ανδρέου (Μ.Ε.6), 82

χρόνων, κατέθεσε ότι για 2-3 χρόνια όταν ήταν 13 χρόνων περίπου, δηλαδή πριν 70

τόσα χρόνια, έβγαζε χώμα από το χωράφι και έτρωγε σύκα από τη συκιά "του

Ττοφεδκιού". Δεν γνώριζε κάτω από ποιες συνθήκες γινόταν αυτό, γιατί τα

κανόνιζε ο πατέρας του, αλλά έβλεπε και άλλους να βγάζουν χώμα.

Η Εναγόμενη, 60 χρόνων, δεν γνώριζε

πολλά πράγματα αναφορικά με το ιστορικό του κτήματος. Το 1962 της το μεταβίβασε

ή μητέρα της αλλά δεν γνώριζε τις περιστάσεις κάτω από τις οποίες ενεγράφη στο

όνομα της μητέρας της. Δεν μπορούσε να αναφερθεί στην έκταση του ή τα σύνορα

του αλλά γνώριζε την ύπαρξη της συκιάς και άκουσε να την ονομάζουν "ή

συκιά του Ττοφεδκιού". Γνώριζε επίσης, ότι όλο το χωρίο έβγαζε χώμα από το

χωράφι αυτό.

Ο Χρ. Κουμίδης (Μ.Υ.2)., 67 ετών,

κοινοτάρχης του Κόρνου μεταξύ 1976 και 1979, ανηψιός των Εναγόντων, αφού

αναφέρθηκε στην έκδοση κάποιου, πιστοποιητικού αναφορικά με το επίδικο κτήμα,

που φαίνεται ότι απετέλεσε το προοίμιο για την εμφάνιση της διαφοράς, κατέθεσε

ότι από το κτήμα, που ήταν γνωστό σαν "χωράφι του Ττοφεδκιού", ο

ίδιος και όποιος ήθελε, χωρίς να ρωτά ή να πληρώνει, ανέκαθεν έβγαζαν χώμα. Ο

ίδιος προσωπικά δεν είδε τους Ενάγοντες να βγάζουν χώμα.[*577]

Ο Α. Μουζούρης (Μ.Υ.3), 68 χρόνων,

κατέθεσε ότι επί 2-3 χρόνια, όταν ήταν 15-16 χρόνων, όπως και όλοι οι άλλοι

έπαιρναν χώμα και από το επίδικο κτήμα χωρίς να εξασφαλίζουν άδεια από

οποιοδήποτε. Δεν γνώριζε αν οι Ενάγοντες είχαν οποιοδήποτε κτήμα από το όποιο

έβγαζαν χώμα.

Συμπεράσματα.

Έχω μελετήσει με τη μεγαλύτερη δυνατή

προσοχή το σύνολο της μαρτυρίας που βρίσκεται ενώπιον μου και είχα την ευκαιρία

να παρακολουθήσω τους μάρτυρες ενώ κατέθεταν.

Το πρώτο συμπέρασμα που προκύπτει

είναι ότι ή πάροδος 35 τουλάχιστον χρόνων από την εποχή που θα μπορούσαν οι

Ενάγοντες να επικαλεσθούν τα γεγονότα που επικαλούνται σήμερα, δεν άφησε, ίσως,

ανεπηρέαστη και την εξέλιξη της υπόθεσης. Ο ίδιος ο 1ος Ενάγοντας κατέθεσε ότι

πολλά πρόσωπα των οποίων η μαρτυρία θα μπορούσε να αποδειχθεί ουσιώδης έχουν

ήδη πεθάνει. Καλείται τώρα το Δικαστήριο να στηριχθεί στη μαρτυρία μερικών από

τους Ενάγοντες που όταν εξελίσσονταν γεγονότα, που περιεγράφησαν σαν ουσιώδη,

ήταν ακόμα παιδιά, στα οποία ο πατέρας τους που διαχειριζόταν την περιουσία

τους δεν "έδιδε λογαριασμό" όπως ανέφεραν οι ίδιοι, και στη μνήμη

ορισμένων ηλικιωμένων συγχωριανών τους, για να ακυρώσει την εγγραφή ακίνητης

ιδιοκτησίας που παρέμεινε[*578] απρόσβλητη

για τριάντα τόσα χρόνια και αφού στο μεταξύ απεβίωσε η μητέρα της Εναγομένης

στο όνομα της οποίας ενεγράφη τότε. Στην υπόθεση Mourmouri v. Haji Yianni (1907) 7 C.L.R. 94, τονίσθηκε ότι αποτελεί

αδιαμφισβήτητη νομική θέση ότι, αν πρόσωπο που δικαιούται να προβάλει δικαίωμα

κυριότητας που απέκτησε με χρησικτησία, ρητά αποκηρύσσει αυτό το δικαίωμα ή

προβαίνει σε ενέργεια που συμπερασματικά ισοδυναμεί με αποκήρυξη, δεν μπορεί

μετά να επαναπροβάλει τη χρησικτησία έναντι του προσώπου προς όφελος του οποίου

την αποκήρυξε.

Στην υπόθεση Agathi Charalambous etc. v. Ioannis 'K. Ioannides (1969) 1 C.L.R. 72. το Ανώτατο Δικαστήριο κατέληξε στο

συμπέρασμα ότι και αν είχε αποκτηθεί δικαίωμα κυριότητας με εχθρική κατοχή αυτό

απεκηρύχθη δεδομένου ότι δ διεκδικητής του, για 40 χρόνια παρέλειψε να

προωθήσει την εγγραφή του στο όνομα του, ενώ 14 χρόνια πριν από το θάνατο του

το διεκδικούμενο κτήμα ενεγράφη στο όνομα της μητέρας του, κάτω από συνθήκες

που έδειχναν ότι το εγνώριζε. Δεν έχει εγερθεί με οποιοδήποτε τρόπο, ούτε έχει

συζητηθεί καθόλου παρόμοιο θέμα στην παρούσα υπόθεση και θα αποφύγω να εκφέρω

οποιαδήποτε άποψη σχετικά. Θεώρησα όμως χρήσιμο να αναφερθώ στην πιο πάνω

Νομολογία, προκειμένου να τονισθούν οι πολλαπλές επιπτώσεις που μπορεί να έχει

η ανεκμετάλευτη πάροδος τόσο μεγάλου χρονικού διαστήματος.[*579]

Κατά την απόφαση μου, ή αξιολόγηση

της μαρτυρίας που υπάρχει οδηγεί στα ακόλουθα συμπεράσματα:

1) Το επίδικο κτήμα όπως και ή συκιά που βρίσκεται σ' αυτό, ήταν γνωστά σε

πολλούς με το όνομα του πατέρα των Εναγόντων.

2) Οι Ενάγοντες, διαρκούσας της δεκαετίας του 1920 και κατά τα χρόνια που ακολούθησαν μέχρι το 1945 περίπου, χρησιμοποιούσαν το κτήμα

για την ανόρυξη χώματος, πιστεύοντας ότι τους άνηκε.

3) Η χρήση του κτήματος από τους Ενάγοντες κάθε άλλο παρά ήταν

αποκλειστική. Ταυτόχρονα με αυτούς, χρησιμοποιούσαν το κτήμα δεκάδες

συγχωριανοί τους αγγειοπλάστες που ανόρυσσαν όποτε ήθελαν οποιεσδήποτε

ποσότητες χώματος χρειάζονταν χωρίς να εξασφαλίζουν άδεια από οποιοδήποτε και

χωρίς να τους επιβάλλεται οποιοσδήποτε περιορισμός. Η χρησιμοποίηση του

κτήματος από τους συγχωριανούς των Εναγόντων συνεχίσθηκε και μετά την εγγραφή

του στο όνομα της μητέρας της Εναγομένης και αφού στο μεταξύ οι ίδιοι οι

Ενάγοντες έπαυσαν να το χρησιμοποιούν.

4) Οι αγγειοπλάστες του χωριού χρησιμοποιούσαν το κτήμα φανερά και

ελεύθερα χωρίς να αισθάνονται ότι καταπατούσαν[*580] τα δικαιώματα

οποιουδήποτε. Δεν είχαν την ίδια ευχέρεια ανορύξεως χώματος από άλλα κατάλληλα

κτήματα όπως εκείνο του Αγγελή στο οποίο, σύμφωνα με τον ίδιο τον 3ο Ενάγοντα

πλήρωναν ενοίκιο και εκείνο του Μιχαηλουδκιού που, σύμφωνα με το Σ. Σαφάρη

(Μ.Ε.3), τους το απαγόρευε.

Με βάση τα ανωτέρω, θα εξετάσω αν οι

Ενάγοντες απέδειξαν την εχθρική κατοχή που επικαλούνται.

Ο Νόμος.

Η ισχυριζόμενη εχθρική κατοχή του

κτήματος τοποθετείται στην περίοδο πριν από τη θέσπιση του Κεφ. 224 και επομένως, εφαρμοστέος Νόμος είναι ο

προϊσχύσας. (Βλ. άρθρο 10, Κεφ.224). Σύμφωνα με το άρθρο 20 του Οθωμανικού Νόμου Περί Ακίνητης

Ιδιοκτησίας, για την απόκτηση κυριότητας κτήματος που ανήκει στην κατηγορία των

arazi mirie, απαιτείται εχθρική κατοχή επί 10 χρόνια. Όπως παρατηρήθηκε στην

υπόθεση Charalambous v. Ioannides (ανωτέρω), η ερμηνεία του όρου

"εχθρική κατοχή" (adverse, possession) από την

προϊσχύσασα νομοθεσία, (Βλ. Immovable Property Limitation Law, 1886, Law 4/1886) και την ισχύουσα (βλ. άρθρο 2, Κεφ. 224) είναι ουσιαστικά η

ίδια. Το πρώτο άρθρο του Νόμου 4/86, πρόβλεπε

ότι "εχθρική" είναι η κατοχή

ακίνητης ιδιοκτησίας από πρόσωπο που δεν δικαιούται[*581] να την κατέχει, όταν δεν έχει εξασφαλίσει τη

ρητή (κατά το άρθρο 2 του Κεφ. 224 ή και την εξυπακουόμενη) συγκατάθεση ή άδεια

του προσώπου που δικαιούται στην κατοχή της.

Μακρά σειρά νομολογίας έχει

θεμελιώσει τα χαρακτηριστικά που πρέπει να διακρίνουν την "εχθρική

κατοχή" αν πρόκειται να οδηγήσει στη γέννηση δικαιώματος κυριότητας. Η

κατοχή πρέπει να είναι αδιαμφισβήτητη και αδιάκοπη. (βλ. και άρθρο 10 του Κεφ.

224) και περαιτέρω να είναι αποκλειστική έτσι

ώστε να ισοδυναμεί με ουσιαστική και συνεχή

εκδίωξη ή αποξένωση του προσώπου που δικαιούται στην κατοχή της. (Βλ. Mourmouri v. Haji Yianni, ανωτέρω). Στην υπόθεση Charalambous v. Ioannides, ανωτέρω, γίνεται αναφορά στην αγγλική υπόθεση Williams

Brothers Ltd v. Raftery (1957) 3 All E.R. 593, στην οποία τονίσθηκε ότι για να υπάρξει

αποτελεσματική εχθρική κατοχή απαιτείται πραγματική κατοχή τέτοιας φύσης ώστε

να εκδιώκεται ή να αποκλείεται από την κατοχή του κτήματος ο δικαιούμενος στην

κατοχή του.

Στην υπόθεση Wallis's Ltd. v.

Shell-Mex and BP Ltd. (1974) 3 All E.R. p.575, στη σελ. 580 ο Lord Denning MR, ανέφερε τα εξής:

''Κατοχή από μόνη της δεν είναι αρκετή για να δημιουργήσει τίτλο. Πρέπει να

είναι εχθρική κατοχή. Ο αληθής ιδιοκτήτης πρέπει να διέκοψε την κατοχή του ή να

του αφαιρέθηκε ή κατοχή και κάποιος άλλος πρέπει να την κατέχει εχθρικά σε

σχέση προς αυτόν. Πρέπει να υπάρχει κάτι που να έχει την φύση της εκδίωξης του

πραγματικού ιδιοκτήτη από τον χωρίς δικαίωμα κάτοχο …... Όταν ο

πραγματικός ιδιοκτήτης της[*582] γης σκοπεύει να την χρησιμοποιήσει για κάποιο μελλοντικό σκοπό, αλλά

στο μεταξύ δεν την χρησιμοποιεί κατά τρόπο άμεσο και έτσι την αφήνει χωρίς κάτοχο, δεν χάνει τον τίτλο του απλώς επειδή

κάποιος άλλος εισέρχεται σ' αυτήν για κάποιο προσωρινό σκοπό, όπως ή συσσώρευση

υλικών ή κάποιο εποχιακό σκοπό, όπως ή καλλιέργεια λαχανικών, έστω και αν αυτός

ο προσωρινός ή εποχιακός σκοπός συνεχίζεται, χρόνο με τον χρόνο για 12 ή

περισσότερα χρόνια. (Βλ. Leigh v. Jack (1879) 5 Ex D 264,

Williams Brothers Direct Supply Stores Ltd. v.Baftery (1957) 3 All E.R. 593. Tecbild Ltd. v. Chamberlain (1969) 20 PY CR 633) ......."[1] [*583]

Στην υπόθεση Leigh v. Jack (ανωτέρω)

τονίσθηκε ότι η

χρησιμοποίηση της γης από κάποιο δεν είναι

αρκετή για να αφαιρέσει την κυριότητα της από τον ιδιοκτήτη της και να την

μεταφέρει σε άλλο, και ότι αν κάποιος δεν χρησιμοποιεί τη γη του αυτό δεν σημαίνει

αναγκαστικά ότι

διέκοψε την κατοχή της. (Βλ. επίσης Treloar v. Nate, (1977) 1 All E.R. 230).

Στην υπόθεση Anna Soteriou. v. The Heirs of Despina K. Hji Paschali (1962) C.L.R. 280, αναφέρθηκε ότι η λέξη "κατοχή" σε ότι άφορα την

απόκτηση γης με παραγραφή, υπονοεί κάποιου είδους πράξεις κυριότητας από

εκείνον που την επικαλείται, και τονίσθηκε ότι για την απόδειξη της πρέπει να [2]υπάρχει θετική μαρτυρία ως προς τις πράξεις κυριότητας που επιδέχεται ή φύση της γης και που ανάγονται σε κατοχή. (Βλ. επίσης Charalambous v. Ioannides, ανωτέρω, και Thekla Υ.

Aradipioti v. Christo Kyriacou and others, (1971) 1 C.L.R. 381.)

"Έχω εξετάσει με ιδιαίτερη

προσοχή τα γεγονότα υπό το φως της νομολογίας αναφορικά με τα προαπαιτούμενα

για την απόδειξη αποτελεσματικής εχθρικής κατοχής. Κατά την απόφαση μου, οι

Ενάγοντες απέτυχαν να προσάξουν τη θετική μαρτυρία που είναι απαραίτητη. Η

χρησιμοποίηση της

διεκδικούμενης γης κάθε άλλο

παρά ήταν αποκλειστική και κάθε άλλο παρά είχε

το αποτέλεσμα της εκδίωξης ή της αφαίρεσης της κατοχής της[*584] από τον ιδιοκτήτη της. Μαζί με τους Ενάγοντες, χρησιμοποιούσε, τη

γη, με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, άλλος

λιγότερο και άλλος περισσότερο, σχεδόν ολόκληρο το χωριό. Είναι γεγονός ότι δεν υπάρχει μαρτυρία ότι ή μητέρα της Εναγομένης χρησιμοποιούσε

τη γη. Η οικογένεια της δεν ασχολείτο με την αγγειοπλαστική και η διαμόρφωση του κτήματος δεν επέτρεπε την

καλλιέργεια του. Όπως προκύπτει από τη νομολογία αυτό δεν είναι αρκετό. (Βλ.

σχετικά και την απόφαση μειοψηφίας του Stamp L.J., στην υπόθεση Wallis's Ltd Shell-Mex and BP Ltd. ανωτέρω, στη σελ. 585, και τα λεχθέντα υπό του Cotton L.J. στην υπόθεση Leigh v. Jack, ανωτέρω, στην σελ. 274, σύμφωνα με τα οποία κατά την απόφανση αναφορικά με το αν διεκόπη η

κατοχή της γης από τον ιδιοκτήτη της, πρέπει να λαμβάνεται υπ' όψη η φύση της περιουσίας και ότι δεν μπορεί να υπάρξει τέτοια διακοπή λόγω μη χρήσης και απόλαυσης της γης, όταν αυτή δεν είναι επιδεκτική

χρήσης και απόλαυσης). Άλλωστε με κανένα τρόπο δεν έχει συνδυασθεί ή μη

χρησιμοποίηση της

γης από την πλευρά της Εναγομένης με την χρησιμοποίηση της από την πλευρά των Εναγόντων. Το

όνομα με το οποίο ήταν σε πολλούς γνωστά το κτήμα και η συκιά που βρίσκεται σ' αυτό, αποτελεί σχετική μαρτυρία η οποία όμως δεν

μπορεί να υποκαταστήσει την έλλειψη θετικής μαρτυρίας που απαιτείται για την

απόδειξη του είδους της κατοχής που είναι αναγκαία και ιδιαίτερα του στοιχείου της αποκλειστικότητας

που θα οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι ή πραγματική ιδιοκτήτρια του κτήματος έχει, εξ' αιτίας της

εχθρικής κατοχής, αποξενωθεί[*585] από το κτήμα της. Το γεγονός ότι κατά το 1970 περίπου, ένας από τους Ενάγοντες πώλησε τη ξυλεία μερικών

δένδρων του κτήματος σε τρίτο, γεγονός που φαίνεται να ήταν και η μόνη χρήση

του κτήματος από μεν τους Ενάγοντες, κατά τα τελευταία 35 περίπου χρόνια, από

δε οποιουσδήποτε από τους συγγενείς τους, κατά τα τελευταία 27 περίπου χρόνια,

δεν μπορεί να οδηγήσει πουθενά. Δεν τίθεται θέμα εχθρικής κατοχής μετά την εγγραφή του κτήματος. Βέβαια το γεγονός αυτό ενισχύει τη θέση ότι οι Ενάγοντες πίστευαν ότι το κτήμα τους ανήκε, πράγμα που έχω δεχθεί.

Η οποιαδήποτε, όμως, πεποίθηση των Εναγόντων, όσο και αν μπορεί να είναι σχετική, δεν

μπορεί να είναι αρκετή, αν δεν υπάρχουν και τα υπόλοιπα αντικειμενικά

προαπαιτούμενα. Στην παρούσα υπόθεση, δεν θα ήταν υπερβολή να λεχθεί ότι ή μαρτυρία αναφορικά με την πραγματική

χρήση του κτήματος από τους Ενάγοντες, πέρα από το τι πίστευαν οι ίδιοι εξ

αιτίας, ίσως, του τι τους είπαν οι γονείς τους, όπως κατέθεσε ένας από αυτούς ή του τι πίστευαν συγχωριανοί

τους με αφορμή το όνομα με το οποίο περιέγραφαν το κτήμα, δεν διαφοροποιεί

ουσιαστικά τη θέση τους από άλλους συγχωριανούς τους που υπέβαλλαν το ίδιο

κτήμα στην ίδια ακριβώς χρήση.

Για τους λόγους που προσπάθησα να

εξηγήσω, καταλήγω ότι οι Ενάγοντες απέτυχαν

να αποδείξουν την υπόθεση τους. Συνεπώς, ή αγωγή απορρίπτεται με έξοδα υπέρ της Εναγομένης, Τα έξοδα να υπολογισθούν από τον

Πρωτοκολλητή.

Αγωγή

απορρίπτεται με έξοδα.

[1] "Possession by itself

is not enough to give a title. It must be adverse possession. The true owner

must have discontinued possession or have been dispossessed and another must

have taken it adversely to him. There

must be something in the nature of

an ouster of the true owner by the wrongful possessor. That is shown by a

series of cases in this Court which, on their very facts, show this proposition

to be true. When the true owner of land intends to use it for a particular

purpose in the future, but meanwhile has no immediate use for it, and so leaves

it unoccupied, he does not lose his title to it simply because some other

person enters on it and uses it for some tempo- rary purpose, like stacking

materials; or for some seasonal purpose, like growing vegetables. Not even if

this temporary or seasonal purpose continues year after year for 12 years, or

more: see Leigh v. Jack,

'Williams Brothers Direct Supply Stores Ltd v. Raftery, Tecbild Ltd v.

Chamberlain ......"