Supreme Court allows medical negligence appeal, holding doctor liable for burns caused by nurses' negligence in his clinic.

[*1133]

1970 Οκτώβρης

ΔΙΚΑΣΤΑΙ: (ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ, Πρόεδρος ,

ΙΩΣΗΦΙΔΗΣ, ΧΑΤΖΗΑΝΑΣΤΑΣIΟΥ, Δικασταί).

ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΟΣ ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ

Κατίνα Χατζηθεοδοσίου,

Εφεσείουσα-Ενάγουσα,

και

1. Πέτρος Κουλία,

2. Ευλαλία Εφστρατουδάκη,

Καθ' ων η έφεσις-Εναγόμενοι.

(Πολιτική Έφεσις υπ' αρ. 4780).

Αμέλεια - Επαγγελματική αμέλεια "Res

ipsa loquitur" - Ευθύνη ιατρού, όστις διετήρει ιδιωτικήν

κλινικήν, δια την αμέλειαν των βοηθών του - Εγκαύματα επί ασθενούς προξενηθέντα

υπό θερμοφόρων λόγω αμελείας των βοηθών ιατρού - Ο ιατρός τυγχάνει νομικώς

υπεύθυνος - Άρθρον 51 του Περί Αστικών Αδικημάτων Νόμου Κεφ. 148.

Αποζημιώσεις - Γενικαί αποζημιώσεις δι'

εγκαύματα - Το επιδικασθέν υπό του Πρωτοδίκου Δικαστηρίου ποσόν δεν δύναται να

θεωρηθή ως εσφαλμένη εκτίμησις της ζημίας.

Γ. Χρυσοστομής, δια την Εφεσείουσαν.

Χρ. Μιτσίδης και Κα Ε. Βραχίμη, δια τους

Καθ' ων η έφεσις.

ΑΠΟΦΑΣΙΣ*

ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ, Πρόεδρος: ΗI ενάγουσα, ηλικίας 35

περίπου ετών, εισήχθη εις την ιδιωτικήν κλινικήν του πρώτου εναγομένου [*1134]

την 2αν Σεπτεμβρίου 1965, δια τον τοκετόν του δευτέρου τέκνου της. Ο πρώτος

εναγόμενος, ειδικός γυναικολόγος- μαιευτήρ διατηρεί κλινικήν εν Αμμοχώστω από

του 1957. Εγνώριζεν ούτος την ασθενή καθ' ότι διενήργησε τον πρώτον της τοκετόν

τρία περίπου έτη ενωρίτερον, τον Ιούνιον του 1962 δια καισσαρικής τομής.

Παρηκολούθησε δε και το πλείστον της δευτέρας της κυήσεως. Παρουσίασε δυσκολίας

η εγχείρησις του 1962 λόγω διαφόρων περιπλοκών εν αις και η παρουσιασθείσα τότε

φλεβίτις. Ο δε ιατρός συνεβούλευσε την ενάγουσα να αποφύγη δευτέραν κύησιν δι'

αρκετά τουλάχιστον έτη δια να αποφύγη νέους συναφείς κινδύνους.

Τρία περίπου έτη βραδύτερον, τον Απρίλιον του

1965(22/4/65) η ενάγουσα παρουσιάσθη και πάλιν εις την κλινικήν του εναγομένου

ευρισκομένη ήδη εις τον τέταρτον μήνα της δευτέρας της κυήσεως. Ο εναγόμενος

εξήτασε την έγκυον, της έδωσε φάρμακα και οδηγίας και παρηκολούθησε την πρόοδον

της εγκυμοσύνης της κατά τους επομένους μήνας.

Την

εσπέραν της 2ας Σεπτεμβρίου, 1965, η ενάγουσα παρουσίασε απώλειαν υγρών και ο

σύζυγος της ειδοποίησε περί τούτου αμέσως τον εναγόμενον. Την κατάστασίν της,

όταν κατόπιν οδηγιών του η ασθενής μετεφέρθη εις την κλινικήν του, ο εναγόμενος

περιέγραψεν εις την μαρτυρίαν του ως ακολούθως:-

* The English text of this

judgment was published in (1970) 10 J.S.C. p. 1063.

"Η ενάγουσα προσήλθε εις την

κλινικήν μου συνοδευομένη υπό του συζύγου της περί την 8ην εσπερινήν κατόπιν

προώρου διαρρήξεως της μεμβράνης. Ευρίσκετο προς το τέλος του 8ου μηνός της

κυήσεως. Δεν παρουσίαζεν οδύνας [*1135] τοκετού ούτε άλλα σχετικά συμπτώματα. Ετοποθετήθη

εις ιδιαίτερον δωμάτιον της κλινικής. Την εξήτασα δε και πάλιν περί την 10ην

μ.μ. Επίσης περί το μεσονύκτιον. Ουδεμίαν παρουσίασε πρόοδον προς φυσιολογικόν

τοκετόν".

Ενωρίς την επομένην πρωίαν (3/9/65)

εγένοντο αι αναγκαίαι προετοιμασίαι εις το χειρουργείον. Ολίγον δε βραδύτερον ο

εναγόμενος επληροφόρησεν τον σύζυγον περί της καταστάσεως της ασθενούς.

"Τον επληροφόρησα - είπεν εις

την μαρτυρίαν του - ότι υπήρχον μεν μερικαί ελπίδες φυσιολογικού τοκετού αλλ' η

κατάστασις ήτο τοιαύτη ώστε κατά πάσαν πιθανότητα θα εχρειάζετο και πάλιν

καισσαρική τομή".

Η σύσκεψις αύτη μετά του συζύγου ωδήγησεν

εις διευθετήσεις δι' ιατροσυμβούλιον μετά ιατρού της εκλογής του συζύγου της

ασθενούς. Εκλήθη ο χειρουργός του Κυβερνητικού Νοσοκομείου Αμμοχώστου κ. Αργυρίδης

όστις εξήτασε την ασθενή εις το μαιευτήριον ομού μετά του εναγομένου. Κατέληξαν

εις το συμπέρασμα ότι παρ' όλους τους σχετικούς κινδύνους, η ασθενής έπρεπε να

υποβληθή αμέσως εις εγχείρησιν καισσαρικής τομής. Ο ιατρός κ. Αργυρίδης εδέχθη

να βοηθήση τον εναγόμενον εις την διεξαγωγήν της εγχειρήσεως ήτις και έδει να

πραγματοποιήθη το συντομώτερον.

Ο σύζυγος προέβη αμέσως εις διευθετήσεις

δι' εθελοντικήν αιμοδοσίαν εκ μέρους συγγενών. Ο εναγόμενος εκάλεσε

προσοντούχον και πεπειραμένην νοσοκόμον εξ άλλης κλινικής δια [*1136] να τον

βοηθήση ως εργαλειοδότρια. Η δε σύζυγος του εναγομένου (ήτις τυγχάνει επίσης

προσοντούχος ιατρός και συνεργάζεται μετ' αυτού εις την κλινικήν) προέβη εις

διευθετήσεις όπως ο ιατρός κ. Νικίας αναλάβη την νάρκωσιν. Η ασθενής μετεφέρθη

εις το χειρουργείον και έτυχε της δεούσης προετοιμασίας.

Καθ' ον χρόνον οι δύο χειρουργοί (ο

εναγόμενος και ο βοηθός του κ. Αργυρίδης) ητοιμάζοντο δια την εγχείρησιν η

σύζυγος του εναγομένου ή ο κ. Νικίας "είτε αμφότεροι" κατά την

μαρτυρίαν - εκάλεσαν τους χειρουργούς

εσπευσμένως, καθ' ότι η ασθενής ησθάνθη οξύ πόνον περί την ουλήν της παλαιάς

τομής, οφειλόμενον κατά πάσαν πθανότητα εις διάρρηξιν της μήτρας. Έσπευσαν

αμφότεροι εις το χειρουργείον και επελήφθησαν αμέσως της εγχειρήσεως. Τούτο έλαβε

χώραν περί την 2αν μ.μ. Παρόντες ήσαν: Ο εναγόμενος ως γενικός υπεύθυνος του

χειρουργείου, ο βοηθός του κ. Αργυρίδης, ο ιατρός κ. Νικίας δια την νάρκωσιν, η

σύζυγος του εναγομένου, η εργαλειοδότρια νοσοκόμος, και μία πρόσθετος βοηθός

νοσοκόμος.

Ο εναγόμενος έδωσε μαρτυρίαν ως Μ.Υ.4

(Μάρτυς Υπερασπίσεως) ο κ. Αργυρίδης ως Μ.Υ.7., ο κ. Νικίας ως Μ.Υ.8, και η

σύζυγος του εναγομένου ως Μ.Υ.5.

Η εργαλειοδότρια νοσοκόμος είναι η

δευτέρα εναγομένη. Αύτη δεν έδωσε μαρτυρίαν καθ' ότι συντόμως μετά τα υπό

κρίσιν συμβάντα, αύτη ανεχώρησε εκ Κύπρου επιστρέψασα εις την πατρίδα της. Δεν

κατεχώρησε εμφάνισιν εις την αγωγήν, ούτε έκαμεν οιανδήποτε υπεράσπισιν.[*1137]

Ο πρώτος εναγόμενος περιέγραψε την

εξέλιξιν των κυριωτέρων γεγονότων εις την μαρτυρίαν του ως ακολούθως:

"Όταν ηνοίξαμεν τα κοιλιακά

τοιχώματα παρετήρησα άφθονον αίμα εντός της κοιλίας. Αφού αφήρεσα το αίμα,

παρετήρησα ότι το ήμισυ της κεφαλής του εμβρύου ευρίσκετο εκτός της μήτρας ήτις

είχεν υποστή πλήρη διάρρηξιν. Αφήρεσα το έμβρυον και κατόπιν συντόμου συσκέψεως

μετά του ιατρού κ. Αργυρίδη απεφασίσθη ότι έπρεπε να προχωρήσωμεν εις

υστερεκτομήν. Δι' αυτού εννοώ αφαίρεσιν των οργάνων της μήτρας ωοθηκών κ.λ.π.

Μετά την υστερεκτομήν ο επί της ναρκώσεως ιατρός επέσυρε την προσοχήν μας εις

την επιδεινουμένην κατάστασιν της ασθενούς. Η πίεσις του αίματος κατήλθεν εις

επικίνδυνον βαθμόν. Ο σφυγμός ήτο σχεδόν ανεπαίσθητος και ο ιατρός διέκοψε την

νάρκωσιν και ήρχισε να δίδη οξυγόνον υπό πίεσιν. Εγώ εσυνέχισα την εγχείρησιν

ήτις ευρίσκετο προς το τέλος. Έκλεισα τα κοιλιακά τοιχώματα και ησχολούμην με

την ραφήν του δέρματος, οπότε ο επί της ναρκώσεως ιατρός (κ. Νικίας) ανέφερε

ότι η ασθενής παρουσίαζε επικίνδυνον ψύξιν, ότι η πίεσις του αίματος ήτο πολύ

χαμηλή και ο σφυγμός ανεπαίσθητος. Διέταξε τότε ο ιατρός να χρησιμοποιηθούν

επειγόντως δύο θερμοφόροι. Εγώ δεν διέκοψα την ραφήν του ανοίγματος. Η σύζυγος

μου έφερε τας θερμοφόρους τας οποίας και παρέδωσεν εις την δευτέραν εναγομένην

ήτις δεν μου εχρειάζετο [1138] πλέον δια τα εργαλεία. Της έδωσεν οδηγίας να

τοποθετήση τας θερμοφόρους εις τα κάτω άκρα της ασθενούς. Συνεπλήρωσα τας

ραφάς. Εκάλυψα την πληγήν και μετέβην εις το διπλανόν δωμάτιον δια να πλυθώ και

αλλάξω την πλούζαν μου. Ο κ. Αργυρίδης επίσης. Μόλις ήλλαξα επέστρεψα εις το

χειρουργείον. Η ασθενής ευρίσκετο εισέτι εις κρίσιμον κατάστασιν. Την ενέδυσαν

με καθαρά και ακριβώς την στιγμήν εκείνην ήκουσα την δευτέραν εναγομένην να

λέγη εις την σύζυγόν μου και τον κ. Νικία: "Για δες, μόλις ολίγα λεπτά

έμειναν αι θερμοφόροι και τα πόδια της εκοκκίνησαν". Πράγματι παρετήρησα

ερύθημα εις αμφότερα τα κάτω άκρα περί τους αστραγάλους. Αι θερμοφόροι

αφηρέθησαν αμέσως. Η ασθενής μετεφέρθη εις το δωμάτιόν της με φορείον.

Παρέμεινα εις την κλινικήν καθ' όλον το διάστημα της νυκτός καθ' ότι η

κατάστασις της ασθενούς ήτο επικίνδυνος μέχρι της επομένης. Ευρίσκετο εις

κατάστασιν "σιόκ" (κλονισμού). Η μετάγγισις αίματος και η παραχώρησις

ορρού εσυνεχίσθη και κατά τας επομένας δύο ή τρείς ημέρας. Η χρήσις των

θερμοφόρων ήτο ενδεδειγμένη υπό τας περιστάσεις. Και δεν νομίζω ότι παρέμειναν

επί των άκρων της ασθενούς περισσότερον των 6 ή 7 λεπτών. Η ενάγουσα παρέμεινεν

εις την κλινικήν μου μέχρι της 18ης Σεπτεμβρίου, 1965. Την παρηκολούθησα ως

λεχώ και εφρόντισα δια την περιποίησιν του εριθύματος το οποίον επροξένησαν εις

τα κάτω άκρα της αι [1139] θερμοφόροι. Κατά την δευτέραν ή τρίτην ημέραν μετά

την εγχείρησιν παρουσιάσθησαν εκεί φυσαλίδες τας οποίας ήνοιξα με

αποστειρωμένον ψαλίδι και επεκάλυψα με αντιβιοτικήν σκόνην. Κατά την τρίτην ή

τετάρτην ημέραν μετά την εγχείρησιν η νοσοκόμος εβοήθησε την ενάγουσα να εγερθή

εκ της κλίνης της. Μετά την εγχείρησιν παρέμεινε εν αναισθησία μέχρι της 4ης

πρωϊνής της επομένης. Κατά την γνώμην μου, δι' εγκαύματα τοιαύτης φύσεως

αντενδείκνυται παραμονή του ασθενούς εις την κλίνην του. Η ενάγουσα ήρχισε να εγείρεται

εκ της κλίνης της και να περιφέρεται εις το δωμάτιον της μετά την τρίτην ημέραν

της εγχειρήσεως. Την 10ην Σεπτεμβρίου, 1965 ότε απελύθη εκ της κλινικής αύτη

έφερε δύο μικράς εσχάρας εγκαυμάτων, μίαν εις τον αριστερόν πόδα πλησίον της

πτέρνας και μίαν εις τον έτερον πόδα. Της έδωσα μίαν αντιοβιοτικήν σκόνην και συνεβούλευσα αυτήν και τον σύζυγόν

της να αποφύγουν επιδέσμους και να χρησιμοποιήσουν την σκόνην εάν τα εγκαύματα

παρουσιάσουν υγρόν...................."

Εις ερώτησιν κατά πόσον η ενάγουσα παρεπονέθη προς αυτόν σχετικώς με τα εγκαύματα εις τους

πόδας της διαρκούσης της

παραμονής της εις την κλινικήν του, ο

εναγόμενος είπε:

"Όχι εκτός μιας περιπτώσεως

κατά την 2αν ημέραν μετά την εγχείρησιν όποτε μου παρεπονέθη ότι ησθάνετο

ολίγον πόνον εις το κάτω [1140] μέρος των ποδών της. Ησθάνετο πόνον περί την

πτέρναν. Εξήγησα προς αυτήν πώς συνέβη".

Όταν ηρωτήθη ποίαν έξήγησιν είχεν να δώση

σχετικώς με την ουλήν εις την

αριστεράν της κνήμην την οποίαν η ενάγουσα επέδειξεν εις το Δικαστήριον

διαρκούσης της ακροάσεως της δίκης ο εναγόμενος απήντησε:

"Εξεπλάγην όταν είδον την

ουλήν διότι όταν αυτή (η ενάγουσα) απελύθη εκ της κλινικής μου δεν έφερε ούτε

ουλήν ούτε οιανδήποτε άλλην πληγήν ή έγκαυμα τοιούτων διαστάσεων επί της

αριστεράς κνήμης. Δεν δύναμαι να εξηγήσω πώς επροξενήθη η επιδειχθείσα ουλή

συμπέρασματικώς υποθέτω ότι οφείλεται εις την φλεβίτιδα εξ ης υπέφερε".

Ως ελέχθη ήδη ανωτέρω η δευτέρα εναγομένη

ήτις ετοποθέτησε τας θερμοφόρους εις τα κάτω άκρα της εναγούσης, δεν κατέθεσε

εις το Δικαστήριον. Οι άλλοι αυτόπται μάρτυρες οίτινες ωμίλησαν περί των εγκαυμάτων είναι η σύζυγος του

εναγομένου (Μ.Υ.5) και ο ιατρός κ. Νικίας (Μ.Υ.8).

Η σύζυγος του εναγομένου αναφέρει εις την

μαρτυρίαν της και τα ακόλουθα:-

"Όταν αφηρέθη η μήτρα τα

συμπτώματα κλονισμού (σιόκ) κατέστησαν έκδηλα........... κατεμέτρησα την πίεσιν

και εύρον αυτήν να είναι 6 ή 5. Μετά την αφαίρεσιν της μήτρας η πίεσις

ηλαττούτο ραγδαίως ο σφυγμός της ασθενούς ήτο ασθενέστατος και νηματοειδής.........."[1141]

"Η εγχείρησις ευρίσκετο προς

το τέρμα και ο δεύτερος εναγόμενος έκαμνε τας δύο ή τρεις τελευταίας

ραφάς............ 'Έσπευσα αμέσως επήρα δύο θερμοφόρους από το ερμάρι.

Εδοκίμασα το ζεστό νερό της στρόφιγγος έξωθι του χειρουργείου εις το όπισθεν

μέρος της χειρός μου, εγέμισα τας θερμοφόρους, τας περιετύλιξα με φανέλλα και

τας έπηρα εις το χειρουργείον. Η εργαλειοδότρια νοσοκόμος είχεν τελειώσει την

εργασίαν της και παρέδωσα τας θερμοφόρους εις αυτήν με οδηγίας να τας

τοποθετήση εις τα κάτω άκρα της ασθενούς και να παρακολουθή την κατάστασιν

................ Έπρεπε να κρατή τας θερμοφόρους επί των ποδών της ασθενούς

διότι η τράπεζα εγχειρήσεως ήτο στενή και θα έπεφταν............ Απεχώρησα

διότι είχα κάτι άλλο να κάμω

και δεν είδα πως τας ετοποθέτησεν. Η νοσοκόμος επήρε ενα κάθισμα και εκάθισε

πλησίον της χειρουργικής τραπέζης δια να κρατή τας θερμοφόρους επί των ποδών

της ασθενούς, κάτωθεν του καλύμματος όπερ εκάλυπτε τα κάτω άκρα της

ασθενούς" .

Η ίδια μάρτυς αναφερομένη εις την

παρατήρησιν της νοσοκόμου σχετικώς με το ερύθημα επί των ποδών της ασθενούς

λέγει:

"Η δευτέρα εναγομένη ήτις

εκράτει τας θερμοφόρους, παρετήρησε προς τον κ. Νικία 'Κοιτάξετε γιατρέ μόλις

λεπτά επέρασαν αφ' ότου ετοποθετήσαμεν τας θερμοφόρους και τα πόδια της

εκοκκίνησαν'". [1142]

Ο ιατρός κ. Νικίας όστις έδωσε το

ναρκωτικόν, εκλήθη ως μάρτυς υπερασπίσεως υπ' αρ. 8. Ούτος είναι ιατρός με

16ετή πείρα. Αναφερόμενος εις το μέρος τούτο της υποθέσεως, λέγει:-

"Οι χειρουργοί ησχολούντο με την

αφαίρεσιν της μήτρας. Τούτο διήρκεσε επί μακρόν. Η όλη εγχείρησις εχρειάσθη

περίπου 2-2 1/2 ώρας. Όταν παρετήρησα χειροτέρευσιν της καταστάσεως της

ασθενούς επετάχυνα την μετάγγισιν. Επίσης εχρησιμοποίησα αναληπτικάς ενέσεις.

Πάντως ταύτα εγένοντο διότι η κατάστασις της ασθενούς καθίστατο λίαν

σοβαρά........................

Όταν αφηρέθη η μήτρα η πίεσις του

αίματος κατήλθε κάτω του 7. Ίσως και του 6 ................ Όταν η πίεσις

κατέλθη εις τον βαθμόν τούτον υπάρχει σοβαρός κίνδυνος κλονισμού (σιόκ) .........

Όταν η κατάστασις κλονισμού κατέστη

επικίνδυνος διέκοψα την νάρκωσιν ...... Προς το τέλος της εγχειρήσεως ήγγιξα

τας χείρας της εναγούσης, ήσαν παγωμέναι. Διέταξα αμέσως την χρησιμοποίησιν

θερμοφόρων .................. η κ. Κουλία έφερε συντομώτατα δύο θερμοφόρους τας

οποίας έδωσε εις την 2αν εναγομένην. Η Ευλαλία τας ετοποθέτησε εις τα πόδια της

εναγούσης ......... Έμειναν εκεί περίπου 5-6 λεπτά ........... Η Ευλαλία εσήκωσε το αποστειρωμένον κάλυμμα και

εκοίταξε τας θερμοφόρους ............ Εις μίαν τοιαύτην περίπτωσιν μου είπε.

"Τόσον λίγην ώραν έμειναν και κοίταξε εκοκκίνησαν αμέσως". Της

είπα: "Βγάλτες αμέσως". [1143]

"Αι θερμοφόροι μετεκινήθησαν

πριν αλλάξουν τα ρούχα της ασθενούς".

Η εικών ήτις εξάγεται εκ της μαρτυρίας

των μαρτύρων τούτων του εναγομένου είναι περίπου η εξής:

Η ενάγουσα ήτο ασθενής γνωστή εις τον

εναγόμενον πολύ προ του περιστατικού. Ούτος εγνώριζεν καλώς την κατάστασίν της.

Όταν την εδέχθη εις την κλινικήν του την 2αν Σεπτεμβρίου, 1965, ούτος εγνώριζε

ότι η κατάστασίς της δυνατόν να παρουσιάση επικινδύνους περιπλοκάς. Η ασθενής

ευρίσκετο καθ' ολοκληρίαν εις τας χείρας του. Ο εναγόμενος απεφάσισεν εν

ιατροσυμβουλίω μετά ετέρου συναδέλφου του, ότι η ενάγουσα έδει να υποβληθή εις

σοβαράν εγχείρησιν. Προέβη εις απάσας τας σχετικάς προετοιμασίας και

εχρησιμοποίησεν τους βοηθούς τους οποίους εθεώρησεν αναγκαίον να καλέση.

Διαρκούσης της εγχειρήσεως και ενώ η ασθενής ευρίσκετο εν αναισθησία, υπό την

επίδρασιν ναρκωτικού, προέκυψε μία πιθανή περιπλοκή. Κατόπιν συντομωτάτης

συσκέψεως (ενός έως δύο λεπτών) μετά του βοηθού του, ο εναγόμενος απεφάσισε να

προβή εις υστερεκτομήν. Προς το τέλος της εγχειρήσεως ήτις διήρκεσε περίπου 2-2

1/2 ώρας, η ασθενής παρουσίασε συμπτώματα κλονισμού. Μετά την υστερεκτομήν η

κατάστασίς της κατέστη κρίσιμος. Προς αντιμετώπισιν της καταστάσεως ταύτης ο

εναγόμενος και οι βοηθοί του εχρησιμοποίησαν, μεταξύ άλλων, δύο θερμοφόρους

εντός φανελλωτού περιτυλίγματος αίτινες ετοποθετήθησαν εις τα κάτω άκρα της

ασθενούς τα οποία παρουσίαζον ψύξιν. Ελέχθη ότι η νοσοκόμος εκράτησεν εκεί τας

θερμοφόρους δια 5-6 λεπτά. Αι θερμοφόροι

προεκάλεσαν εκεί όπου είχον τοποθετηθή ερύθημα επί του δέρματος [1144]

αμφοτέρων των κάτω άκρων. Η ασθενής επανεύρε τας αισθήσεις της δώδεκα περίπου

ώρας μετά την εγχείρησιν. Κατά την δευτέραν η τρίτην ημέραν - συμφώνως προς την

μαρτυρίαν του εναγομένου - το ερύθημα παρουσίασε φυσαλίδας εγκαυμάτων τας

οποίας ο εναγόμενος ήνοιξε δι' αποστειρωμένης ψαλίδος και εκάλυψε δι'

αντιβιοτικής σκόνης. Αι εν λόγω κακώσεις ήσαν πασιφανώς εγκαύματα προξενηθέντα

εκ της τοποθετήσεως των θερμοφόρων. Όταν η ασθενής απελύθη της κλινικής μετά

δύο περίπου εέβδομάδας, την 18ην Σεπτεμβρίου, 1965, αύτη έφερε κακώσεις εξ

εγκαυμάτων εις αμφότερα τα κάτω άκρα. Η έκτασις και αι συνέπειαι των εν λόγω

κακώσεων καθώς και το κατά πόσον αύται ωφείλοντο εις αμέλειαν του εναγομένου η

την αμέλειαν οιουδήποτε εκ των προσώπων τα οποία τον εβοήθησαν κατά την

διεξαγωγήν της εγχειρήσεως, αποτελεί το κύριον θέμα της παρούσης διαδικασίας.

Επί του θέματος τούτου ηκούσθη πληθώρα ιατρικής και άλλης μαρτυρίας.

Η ενάγουσα ασθενής κατέθεσεν ως μάρτυς

και περιέγραψε τας δυσκολίας και τους πόνους τους υπέστη κατά την διάρκειαν της

θεραπείας των εν λόγω εγκαυμάτων. Επίσης περιέγραψε την επίδρασιν και τα

αποτελέσματα τούτων επί της υγείας της και της εν γένει ζωής της. Επέδειξε κατά

την ακρόασιν τας ουλάς και την μονιμοποιηθείσαν ήδη κατάστασιν των κακώσεων εις

αμφότερα τα κάτω αυτής άκρα. Έθεσε δε ενώπιον του δικαστηρίου την μαρτυρίαν του

πρώτου εκ των δύο ιατρών εις τους οποίους ενεπιστεύθη την θεραπείαν των

εγκαυμάτων μετά την απόλυσίν της εκ της κλινικής του εναγομένου. Ούτος είναι ο

ιατρός εις την οποίον μετέβη προς εξέτασιν την επομένην της απολύσεως της ήτοι

την 19ην Σεπτεμβρίου, 1965. Η δαπάνη την οποίαν η ενάγουσα υπέστη δια [1145]

την θεραπείαν των εγκαυμάτων, ήτις υπήρξε λίαν μακροχρόνιος, ως επίσης και η

δαπάνη την οποίαν υπέστη δια την χρησιμοποιηθείσαν οικιακήν βοήθειαν κατά το εν

λόγω διάστημα λόγω ανικανότητος εξ αιτίας των πληγών, ανέρχεται εις Λίρας

326.570. Το ποσόν τούτο όπερ είναι αναμφισβήτητον, αποτελεί τας ειδικάς

αποζημιώσεις εις την απαίτησιν της εναγούσης.

Η υπεράσπισις του εναγομένου δύναται να

συνοψισθή ως ακολούθως: (α) Ότι η χρήσις των θερμοφόρων ήτο αναγκαία δια την

αντιμετώπισιν της καταστάσεως κλονισμού εις την οποίαν ευρίσκετο η ασθενής όταν

αύται εχρησιμοποιήθησαν. Ελέχθη ότι η χρησιμοποίησις των θερμοφόρων κατέστη

αναγκαία, δια την σωτηρίαν αύτης ταύτης της ζωής της ασθενούς.

(β) Ο κίνδυνος να προξενηθούν τοιαύται

κακώσεις εκ της χρήσεως θερμοφόρων ήτο αναπόφευκτος και συνυφασμένος με την

χρησιμοποίησιν των δια την σωτηρίαν της ζωής της ασθενούς.

(γ) Εν πάση περιπτώσει τα εγκαύματα και

αι εξ αυτών κακώσεις οφείλονται εις πρόσωπα δια τας πράξεις των οποίων ο

εναγόμενος ουδόλως ευθύνεται.

(δ) Ότι τα προξενηθέντα εγκαύματα ήσαν

ελαφροτάτης μορφής και είχον σχεδόν αποθεραπευθή την 18ην Σεπτεμβρίου, 1965,

όταν η ενάγουσα εξήλθε της κλινικής δια να

επιστρέψη εις την οικίαν της μετά του τέκνου της.

(ε) Ότι η επακολουθήσασα χειροτέρευσις

δέον να αποδοθή εις τον ελαττωματικόν τρόπον όστις εχρησιμοποιήθη δια την

θεραπείαν των κακώσεων υπό προσώπων ασχέτων προς τον εναγόμενον. Οφείλεται δε η

σημερινή κατάστασις εις την ιδιοσυγκρασίαν της εναγούσης και την φλεβίτιδα εξ

ης έπασχεν.[1146]

Δια τους λόγους τούτους ο εναγόμενος ηρνήθη καθ'ολοκληρίαν πάσαν ευθύνην δια

τας εν λόγω κακώσεις και τας συνεπείας των.

Δια την ως άνω υπεράσπισιν εκλήθησαν ως

μάρτυρες εκτός του εναγομένου και των τριών ιατρών οίτινες τον εβοήθησαν κατά

την διεξαγωγήν της εγχειρήσεως 13 άλλοι επαγγελματίαι ιατροί (μερικοί τούτων

εξειδικευμένοι εις σχετικούς κλάδους της επιστήμης των) ήτοι 17 ιατροί και 5

άλλοι μάρτυρες. Η ιατρική μαρτυρία ήτις αποτελεί το πλείστον της ογκώδους

ενώπιόν μας δικογραφίας θα ηδύνατο ίσως να αποτελέση ύλην δι' ολόκληρον

σύγγραμμα περί εγκαυμάτων, εκτός του ότι συνετέλεσεν εις την δημιουργίαν

τεραστίου ποσού εξόδων δίκης και ατώλειαν δημοσίου χρόνου. Το πρωτόδικον δικαστήριον προέβη εις ωρισμένας

παρατηρήσεις επί του σημείου τούτου, τας όποιας ευρίσκομεν πλήρως

δικαιολογημένες.

Καθ' όσον άφορα την προέλευσιν των

κακώσεων ουδεμία δύναται να υπάρξη αμφιβολία ότι αύται οφείλονται

εις εγκαύματα προξενηθέντα εκ της χρησιμοποιήσεως

των θερμοφόρων. Ότι αύτη υπήρξεν η πηγή των περί ων ο λόγος κακώσεων εις τα

κάτω άκρα της εναγούσης, δεν δύναται να αμφισβητηθή. Εγένετο τούτο ομοφώνως

δεκτόν υπό του πρωτοδίκου δικαστηρίου. Όπερ επίσης ομοφώνως απεφάνθη ότι αι εν

λόγω κακώσεις δημιουργούν κατάστασιν δι' ην δέον να εφαρμοσθή ο κανών τον

οποίον εκφράζει ο λατινικός όρος "res ipsa loquitur".

(Τα γεγονότα ομιλούν αφ' εαυτών. Το πράγμα μιλά μόνον του, θα έλεγέ τις

σήμερον). Την επί του σημείου τούτου άποψιν του πρωτοδίκου δικαστηρίου

θεωρούμεν πλήρως δικαιολογημένην. Και εφ' όσον τα γεγονότα

ομιλούν αφ' εαυτών, χρήζουν ικανοποιητικής εξηγήσεως εκ μέρους του εναγομένου. Ελλείψει

δε ταύτης η ευθύνη βαρύνει τον ίδιον. [1147]

Το πρωτόδικον δικαστήριον επίσης ομοφώνως

απεφάνθη ότι ο πρώτος εναγόμενος είναι νομικώς υπεύθυνος δια τας πράξεις των

προσώπων άτινα τον εβοήθησαν εις το χειρουργείον κατά την διεξαγωγήν της

εγχειρήσεως. Και είναι επομένως υπεύθυνος δια τας συνεπείας των τοιούτων

πράξεων εις βάρος της εναγούσης.

Το έτερον μέλος του πρωτοδίκου δικαστηρίου

εξέθεσε τους λόγους οίτινες οδηγούν εις το συμπέρασμα ότι εάν αποδειχθεί

οιαδήποτε αμέλεια εκ μέρους των προσώπων άτινα εβοήθησαν τον πρώτον εναγόμενον

κατά την διεξαγωγήν της εγχειρήσεως, ήτοι του ιατρού κ. Νικία ή της κ. Κουλία ή

της δευτέρας εναγομένης (της νοσοκόμου) ο πρώτος εναγόμενος είναι νομικώς

υπεύθυνος δια την τοιαύτην αμέλειαν. Αμφότεροι οι δικασταί του πρωτοδίκου

δικαστηρίου δέχονται το συμπέρασμα τούτο.

Η άποψις των επί του σημείου τούτου είναι κατά την γνώμην μας ορθή. Ανεξαρτήτως της γενικής ευθύνης την οποίαν φέρει ο πρώτος

εναγόμενος ως ιδιοκτήτης και διευθυντής της ιδιωτικής κλινικής εις την οποίαν η ενάγουσα εγένετο δεκτή προς θεραπείαν, ούτος ήτο το πρόσωπον όπερ διηύθυνε τα της εγχειρήσεως. Οι βοηθοί

του διετέλουν υπό τας διαταγάς

του. Ενώ αφ' ετέρου η ασθενής ευρίσκετο εντελώς εις τας χείρας του κάτω από την επίδρασιν του ναρκωτικού. Ευθύνεται συνεπώς ούτος δια τα αποτελέσματα οιασδήποτε επαγγελματικής

αμελείας; αυτού ή των βοηθών του, κατά την διεξαγωγήν

της εγχειρήσεως, ανεξαρτήτως της προσωπικής ευθύνης

οιουδήποτε εξ αυτών.

Η έκτασις των κακώσεων αίτινες επήγασαν

από την χρησιμοποίησιν των θερμοφόρων δεν ήτο, δυστυχώς, μικρά. Η [1148]

προσπάθεια της υπερασπίσεως να παρουσιάση τας τοιαύτας κακώσεις ως εγκαύματα

ελαφροτάτης μορφής, άτινα είχον σχεδόν αποθεραπευθή μέχρι της 18ης Σεπτεμβρίου,

ότε η ενάγουσα απελύθη εκ της κλινικής ουδόλως δύναται να ευσταθήση. Ιδίως εν όψει της καταστάσεως της εναγούσης ως

αύτη επεδείχθη κατά την ακρόασιν. Η δε προσπάθεια να τοποθετηθή η ευθύνη επί των

ώμων άλλων, ή να αποδοθή εις την ιδιοσυγκρασίαν της ασθενούς και την φλεβίτιδα

εξ ης αύτη έπασχε, στερούνται πάσης νομικής ή άλλης βάσεως. Ο εναγόμενος ήτο

πλήρως ενήμερος της καταστάσεως της ασθενούς καθώς και του γεγονότος ότι αύτη

έπασχεν εκ φλεβίτιδος. Υπήρξεν ιατρός της επί μακρόν χρονικόν διάστημα ώστε να

γνωρίζη την ιδιοσυγκρασίαν της.

Εν πάση όμως περιπτώσει, νομικώς ο ιατρός

φέρει ευθύνην δια τον ασθενή προς τον οποίον προσφέρει τας επαγγελματικάς του

υπηρεσίας, οιαδήποτε η τυχόν η ιδιοσυγκρασία του, την οποίαν εν ανάγκη οφείλει

να εξακριβώση. Κατά την δευτέραν ή τρίτην ημέραν, τα εγκαύματα παρουσίασαν

φυσαλίδας τας οποίας ο εναγόμενος ήνοιξε δια ψαλίδος. Δεν είναι έργον του

δικαστηρίου τούτου να εξετάση εις το παρόν στάδιον της υποθέσεως κατά πόσον

αύτη ήτο ή δεν ήτο η ενδεδειγμένη θεραπεία υπό τας περιστάσεις. Αλλ' όταν η

ασθενής απελύθη εκ της κλινικής του εναγομένου δεκαπέντε περίπου ημέρας μετά

την χρησιμοποίησιν των θερμοφόρων, η κατάστασις των εγκαυμάτων ήτο εκείνη την

οποίαν διεπίστωσε ο ιατρός προς τον οποίον, η ασθενής κατέφυγε δια τα εγκαύματα

ταύτα, την επομένην της απολύσεως της, ήτοι την 19ην Σεπτεμβρίου, 1965. Ο

ιατρός ούτος υπήρξε θεράπων ιατρός της ασθενούς κατά το παρελθόν και την

εγνώριζε καλώς. Θεωρούμεν άσκοπον να επαναλάβωμεν εδώ την περιγραφήν των

κακώσεων τας οποίας εύρε. Αι λεπτομέρειαι [1149] τας οποίας εσημείωσε και τας

οποίας ανέφερεν κατόπιν εις το δικαστήριον, αι διαστάσεις των κακώσεων τας οποίας κατεμέτρησε, και η

ακριβής αυτών περιγραφή, αποδεικνύουν την σοβαρότητα την οποίαν ο ιατρός

απέδωσε εις την κατάστασιν της ασθενούς. Επί των

λεπτομερειών τούτων ο μάρτυς αντεξετάσθη επί

μακρόν. Αι ουλαί και αι άλλαι μονιμοποιηθείσαι συνέπειαι των εγκαυμάτων επί της επιφανείας του

δέρματος, εξετέθησαν εις την θέαν του δικαστηρίου ως ήσαν δύο έτη βραδύτερον

κατά την ακρόασιν της δίκης. Αποτελούν πάντα ταύτα αδιάψευστον ένδειξιν της

σοβαρότητος των κακώσεων.

Ο εν Λευκωσία θεράπων ιατρός της

εναγούσης (Μ.Ε.3) συνέστησεν εις αυτήν να επιστρέψη εις τον εναγόμενον δια την

θεραπείαν των εγκαυμάτων. Όταν όμως αύτη επανήλθεν εις την Αμμόχωστον όπου

κατοικεί, απεφάσισε να προσφύγη εις άλλον ιατρόν, τον χειρουργόν κ.

Μαυρομμάτην. Ούτος δεν κατέθεσε ως μάρτυς εις το δικαστήριον διότι απουσιάζει

εκ Κύπρου εις το εξωτερικόν όπου έχει εγκατασταθή από του τέλους του 1965.

Η ενάγουσα εσυνέχισε την θεραπείαν των

εγκαυμάτων επισκεπτομένη κατ' αρχάς αμφοτέρους τους εν λόγω ιατρούς. Μετά δε

την αναχώρισιν του κ. Μαυρομμάτη, επισκεπτομένη τον εν Λευκωσία ιατρόν της άπαξ

η δις του μηνός. Τούτο εσυνεχίσθη μέχρι του επομένου θέρους (1966) οπότε αι

κακώσεις κατέληξαν εις την μονιμοποιηθείσαν κατάστασιν εις ην επεδείχθησαν εις

το δικαστήριον διαρκούσης της δίκης τον Δεκέμβριον του 1967. Είναι λίαν

απίθανον η κατάστασις αύτη να καλυτερεύση, εκτός εάν η ενάγουσα θελήση να

υποβληθή εις πλαστικήν εγχείρησιν. Η δαπάνη της θεραπείας των εγκαυμάτων και

των εξ αυτών κακώσεων ανέρχεται εις £120 δι' αμοιβήν των δύο ιατρών, εις

£26.570 [1150] αξίαν φαρμάκων και εις £180 μισθούς δια αναγκαίαν κατ' οίκον

βοήθειαν κατά την περίοδον της ανικανότητας της εναγούσης εξ αιτίας της

καταστάσεως της. Η σχετική απαίτησις εν τη αγωγή είναι £325. Συναφώς δύναται να

προστεθή η λεπτομέρεια ότι η αμοιβή του εναγομένου δια τον δεύτερον τοκετόν της

εναγούσης (συμπεριλαμβανομένης και της εγχειρήσεως) ήτο £200 εξοφληθείσα υπό

του συζύγου της τον Δεκέμβριον του 1965.

Εκτός των προφορικών παραπόνων τα οποία

εγένοντο εις τον εναγόμενον και την σύζυγόν του εκ μέρους της εναγούσης, η

πρώτη απαίτησίς της δι' αποζημιώσεις λόγω των εγκαυμάτων, διετυπώθη μέσω του

δικηγόρου της την 14ην Δεκεμβρίου, 1965. Ο εναγόμενος απέρριψε καθ' ολοκληρίαν

οιανδήποτε ευθύνην. Και επομένως η ενάγουσα κατεχώρησε την παρούσαν αγωγήν, την

4ην Ιανουαρίου του 1966.

'Έρχομαι τώρα εις τα δύο βασικά θέματα

της παρούσης υποθέσεως Πρώτον, εάν υπάρχη νομική ευθύνη δι' αμέλειαν. Και

δεύτερον, ποίον το ποσόν των αποζημιώσεων, εν περιπτώσει ευθύνης. Επί αμφοτέρων

των θεμάτων τούτων οι δύο δικασταί οι απαρτίσαντες το πρωτόδικον δικαστήριον

ευρέθησαν εν διαφωνία. Ο προεδρεύσας του δικαστηρίου (δικαστής Γεωργίου, Πρ.

Ε.Δ.) κατέληξεν εις το συμπέρασμα ότι τα εγκαύματα εις τα κάτω άκρα

της εναγούσης επροξενήθησαν λόγω της αμελούς χρήσεως των θερμοφόρων κατά την

διεξαγωγήν της εγχειρήσεως. Και ότι δια τας εν λόγω κακώσεις, η ενάγουσα δικαιούται

εις γενικάς αποζημιώσεις χιλίων λιρών, επιπροσθέτως προς τα έξοδα θεραπείας εις

άτινα εγένετο ήδη αναφορά ανωτέρω.

Το έτερον μέλος του πρωτοδίκου

δικαστηρίου (δικαστής Α. Κούρρης, Ε.Δ.) κατέληξεν εις το συμπέρασμα ότι τα

εγκαύματα [1151] δεν ωφείλοντο εις οιανδήποτε αμέλειαν εκ μέρους του εναγομένου

ή των βοηθών του. Εύρεν ότι η παρουσία των έτυχε της δεούσης εξηγήσεως εκ

μέρους του εναγομένου και συνεπώς ούτος απαλλάσσεται ευθύνης εκ της εφαρμογής

του κανόνος res ipsa loquitur. Και ότι εν πάση περιπτώσει,

αι πληρωτέαι αποζημιώσεις δεν υπερβαίνουν τας πεντακοσίας λίρας επιπροσθέτως

προς τας £325 δι' έξοδα θεραπείας κ.λ.π. ως ανωτέρω. Λόγω της διαφωνίας ταύτης

των δικαστών, η απαίτησις απερρίφθη άνευ εξόδων.

Θα ασχοληθώ πρώτον με το θέμα της επαγγελματικής

αμελείας. Τούτο, εν Κύπρω, αναμφιβόλως διέπεται από τας νομοθετικάς διατάξεις

τας αφορώσας εις την επαγγελματικήν αμέλειαν, ως αύται διατυπούνται εις το

άρθρον 51 του περί Πολιτικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148. Αι διατάξεις αύται

πηγάζουν εκ του Αγγλικού Κοινοδικαίου του οποίου και αποτελούν κωδικοποίησιν

(ιδέ Universal Advertising and Publishing

Agency ν. Ρanayiοtis Vourοs,

19 C.L.R. 87).

Αλλ' εν Κύπρω αι νομοθετικαί αύται διατάξεις δέον να τύχουν ερμηνείας και

εφαρμογής συμφώνως προς τον σκοπόν του Κυπρίου νομοθέτου. Ως άλλωστε δέον να

συμβαίνη με όλας τας κωδικοποιημένας νομοθετικάς διατάξεις τας οποίας τα

δικαστήρια καλούνται να ερμηνεύσουν και εφαρμόσουν εν τη εξελίξει της

νομολογίας εκάστης χώρας υπό τας εν αυτή υφισταμένας τοπικάς συνθήκας. Δια την

τοιαύτην ερμηνείαν, και εφαρμογήν, των νομοθετικών διατάξεων, τα δικαστήρια

δέον να αποβλέπουν μετά της δεούσης προσοχής εις τον σκοπόν του νομοθέτου. Η

ερμηνεία και εφαρμογή παρομοίων διατάξεων εις άλλας χώρας, αποτελεί πάντοτε δια

τον δικαστήν πολύτιμον βοήθειαν. Αλλ' ουδέποτε ούτος πρέπει να λησμονή ότι αι

νομοθετικαί διατάξεις [1152] τας οποίας καλείται να εφαρμόση εν Κύπρω,

διετυπώθησαν υπό του Κυπρίου νομοθέτου, με σκοπόν να εξυπηρετήση ούτος τας

ανάγκας του λαού της Κύπρου. Και δέον αύται να τύχουν αναλόγου ερμηνείας και

εφαρμογής.

Θεωρώ σκόπιμον να αναφερθώ σχετικώς, μεθ'

όλης της δεούσης εκτιμήσεως, εις τας επί του σημείου τούτου απόψεις του

δικαστού Σκάρμαν, Προέδρου της Βρεττανικής Νομοθετικής Επιτροπής (British

Law Commission) ως αύται εδημοσιεύθησαν εις το νομικόν περιοδικόν

New Law Journal της 11ης Ιουνίου, 1970, επ' ευκαιρίας της

συμπληρώσεως της πρώτης πενταετίας από της ιδρύσεως της παρούσης Επιτροπής

(1965-1970). Αναφέρει εις την έκθεσίν του ο Δικαστής και Πρόεδρος της Law

Commission τα ακόλουθα:-

"Εις χρήσιμος και

αποτελεσματικός κώδιξ κατ' ανάγκην

δέχεται την επίδρασιν της προηγουμένης επί του θέματος νομολογίας. Αλλ' η

νομολογία ήτις δημιουργείται εκ της ερμηνείας των κωδικοποιηθεισώv διατάξεων, αποτελεί πάντοτε την επικρατούσαν επί του σημείου

νομολογίαν. Η δικαστική ερμηνεία του κώδικος κατά την εφαρμογήν αυτού εν τη

πράξει, αποτελεί την εν ισχύι πηγήν του νόμου. Κατά συνέπειαν η μεταγενεστέρα

ερμηνεία ή η αποδοθείσα έννοια εις λέξεις ή εκφράσεις του κώδικος, αποτελεί δια

τον νομικόν την ισχύουσαν νομολογίαν μέχρις ότου μεταγενεστέρα νομοθετική

διάταξις επιφέρει αλλαγήν εις τον νόμον. Εις των κυρίων σκοπών υπάρξεως της Επιτροπής

είναι νομίζω να παρακολουθή την εξέλιξιν του νόμου ως αύτη λαμβάνη χώραν [1153]

δια της ερμηνείας και της εφαρμογής νομοθετικών διατάξεων υπό των δικαστηρίων,

εις τας διαρκώς εξελισσομένας συνθήκας της ζωής".

Κατά την κωδικοποίησιν του νόμου του

αφορώντος εις πολιτικά αδικήματα, την οποίαν ο Κύπριος νομοθέτης επεχείρησεν το

1933, δέον να υπάρξη η προϋπόθεσις ότι ούτος είχεν υπ' όψιν του όχι μόνον τας

νομικάς αρχάς τας οποίας ηθέλησε να κωδικοποιήση, αλλά και την σχετικήν επί του

θέματος νομολογίαν ως αύτη υφίστατο κατά την εποχήν της κωδικοποιήσεως. Έχων

πάντα ταύτα υπ' όψιν του, ο νομοθέτης προέβη εις την διατύπωσιν του κώδικος, με

κύριον σκοπόν την εξυπηρέτησιν των αναγκών του λαού της Κύπρου, δια τους

οποίους και ήρχετο να νομοθετήση. Σχετικώς με τας ευθύνας και υποχρεώσεις

προσώπων ασκούντων ειδικόν τι επάγγελμα, έναντι των προσώπων προς τα οποία ο

επαγγελματίας προσφέρει τας υπηρεσίας του, ο Κύπριος νομοθέτης δια του άρθρου

51(2)(ε) του περί Πολιτικών Αδικημάτων Νόμου, Κεφ. 148 ώρισε (κατά μετάφρασιν):

"Οιονδήποτε πρόσωπον ασκούν οιονδήποτε επάγγελμα εργασίαν ή ενασχόλησιν,

προσφέρει τας υπηρεσίας του επ' αμοιβή ή άλλως, οφείλει την υποχρέωσιν να επιτελή την προσφερομένην εργασίαν μετά της

δεούσης φροντίδος και επιμελείας".

Ήτοι (51)(1)(β): Δέον να χρησιμοποιή τα

προσόντα και τας ικανότητας καθώς και να καταβάλλη την προσοχήν και την

φροντίδα άτινα εις σώφρων και προσοντούχος επαγγελματίας πρέπει να

χρησιμιοποιήση υπό τας περιστάσεις, ώστε να μη γίνη πρόξενος οιασδήποτε

ζημίας.[1154]

Ζημία δε ως καθορίζεται αύτη εις το

άρθρον 2(2) του ιδίου νόμου σημαίνει

"απώλειαν ή βλάβην

σχετιζομένην με την σωματικήν ακεραιότητα, τας συνήθεις αναπαύσεις, και τον εν

γένει τρόπον ζωής, άλλου προσώπου καθώς και πάσαν παρομοίας φύσεως απώλειαν ή

βλάβην".

αv δε πρόσωπον όπερ

υφίσταται ζημίαν ή απώλειαν

"λόγω οιουδήποτε πολιτικού αδικήματος

διαπραχθέντος εις βάρος του .................... δικαιούται εις αποζημιώσεις εκ

μέρους του προσώπου ......................... του υπευθύνου δια το πολιτικόν

αδίκημα, και εις τας θεραπείας τας οποίας το δικαστήριον δύναται να παραχωρήση

εις το αδικούμενον πρόσωπον (άρθρον 3)".

Εις την υπό κρίσιν υπόθεσιν, είναι

εκατέρωθεν παραδεδεγμένον ότι η ενάγουσα ήτο πρόσωπον προς το οποίον ο

εναγόμενος ώφειλε την υποχρέωσιν να χρησιμοποιήσει τας ικανότητας και να λάβη

την φροντίδα ενός σώφρονος και ικανού χειρουργού, κατά την εκτέλεσιν της

εγχειρήσεως. Το πρωτόδικον δικαστήριον κατέληξεν εις το συμπέρασμα -

πολύ ορθώς κατά την γνώμην μας - ότι τα πρόσωπα άτινα εβοήθησαν τον εναγόμενον

κατά την εκτέλεσιν της εγχειρήσεως, ενήργουν υπό τας οδηγίας και την ιδίαν αυτού

ευθύνην. Επρόκειτο περί μιας σοβαράς εγχειρήσεως δια την οποίαν εγένοντο

ανάλογοι προετοιμασίαι. Το ενδεχόμενον διαρρήξεως της μήτρας και

τους εξ αυτού κινδύνους, ο εναγόμενος και οι βοηθοί του είχον υπ' όψιν των.

Όταν δε έλαβε χώραν η "πλήρης και ανώμαλος" διάρρηξις της μήτρας, ο

εναγόμενος κατόπιν συντόμου συσκέψεως μετά του βοηθού του, απεφάσισε να προβή

εις την υστερεκτομήν. Επρόκειτο περί σοβαράς [1155] αποφάσεως, δυναμένης να έχη

λίαν σοβαράς συνεπείας. Η όλη εγχείρησις διήρκεσε περίπου 2-21/2 ώρας. Προς το τέλος της εγχειρήσεως και

όταν ο εναγόμενος ησχολείτο με "τας τελευταίας δύο η τρεις ραφάς" δια

να κλείση την τομήν του δέρματος, η ασθενής παρουσίασε κλονισμόν. Η κατάστασις

κατέστη κρίσιμος. Τα άκρα της ασθενούς παρουσίασαν ψύξιν. Η χρήσις θερμοφόρων

κατέστη, κατά την γνώμην του εναγομένου και των βοηθών του, εν των

ενδεδειγμένων μέτρων προς αντιμετώπισιν της καταστάσεως. Εις των βοηθών διέταξε

την άμεσον χρήσιν θερμοφόρων. Αύται προσήχθησαν αμέσως και εχρησιμοιήθησαν εις

τα κάτω άκρα της ασθενούς. Αύτη ευρίσκετο υπό νάρκωσιν απολύτως εις τας χείρας

του εναγομένου και των βοηθών του.

Η βοηθός ήτις έφερε τας θερμοφόρους ήτο

προσοντούχος ιατρός. Αύτη λέγει ότι εδοκίμασε την θερμότητα του

χρησιμοποιηθέντος ύδατος επί της

εξωτερικής επιφανείας της χειρός της. Ετοίμασε τας θερμοφόρους, τας περιετύλιξε

εντός μάλλινου υφάσματος, τας έφερεν η ίδια εις το χειρουργείον, και τας

παρέδωσεν, εις χείρας της νοσοκόμου με οδηγίας να τας τοποθετήση αύτη εις τα

κάτω άκρα της ασθενούς και να τας κρατή εκεί ιδιοχείρως καθ'ότι η χειρουργική

τράπεζα ήτο στενή και άλλως θα έπεφταν. Η αυτή μάρτυς προσέθεσεν ότι η

νοσοκόμος ήτις ήτο εις εκ των βοηθών του εναγομένου, εχρησιμποίησε κάθισμα

πλησίον των κάτω άκρων της ασθενούς δια να κρατή τας θερμοφόρους εις την θέσιν

των κάτω από το αποστειρωμένον κάλυμμα

των κάτω άκρων της ασθενούς. 'Η μαρτυρία αύτη δημιουργεί την εντύπωσιν ότι αι

θερμοφόροι δεν έκαιον. 'Εν τούτοις η ιδία μάρτυς κατέθεσε ότι 5 - 6 λεπτά

βραδύτερον η νοσοκόμος επέστησε την προσοχήν τού ιατρού κ. Νικία εις το [1156]

ερύθημα όπερ αι θερμοφόροι επροξένησαν εις τα κάτω άκρα της ασθενούς. "Για

δες, είπε, πόσην ώραν εβάλαμε τις πουγιόττες και έχουν κοκκινήσει τα πόδια

της".

Ο ιατρός κ. Νικίας (Μ.Υ.8, εις του οποίου

την μαρτυρίαν εγένετο ήδη αναφορά ανωτέρω) επεβεβαίωσεν ότι αι θερμοφόροι

έμειναν επί των κάτω άκρων της ασθενούς μόνον δια 5-6 λεπτά όταν η νοσοκόμος εκάλεσε την προσοχήν του εις το προξενηθέν

ερύθημα. Ο ιατρός προσέθεσε ότι διέταξε τότε να απομακρυνθούν αμέσως αι

θερμοφόροι. Η παρατήρησις της νοσοκόμου ως αύτη διετυπώθη υπό των εν λόγω

μαρτύρων υπερασπίσεως αφήνει την εντύπωσιν ότι η νοσοκόμος ήτις εκράτει - κατά

τους μάρτυρας - τας θερμοφόρους επί των κάτω άκρων της ασθενούς, εξεπλάγη εκ

του προξενηθέντος ερυθήματος.

Αλλ' η μαρτυρία αύτη συγκρούεται με τα

πραγματικά γεγονότα. Αι θερμοφόροι εζητήθησαν επειγόντως δια την αντιμετώπισιν

επικινδύνου κλονισμού και τη συνεπεία τούτου ψύξιν των κάτω άκρων. Έδει να ήσαν

αύται όσον το δυνατόν θερμαί. Περιετυλίχθησαν εις μάλλινον ύφασμα ακριβώς διότι

ήσαν λίαν θερμαί, δια να αποφευχθούν εγκαύματα. Η νοσοκόμος ήτις συμφώνως προς

τους εν λόγω μάρτυρας εκράτει τας θερμοφόρους εις την θέσιν των, ουδέποτε παρετήρησεν ότι αύται έκαιον. Ή ότι ήσαν πολύ θερμαί. Και

όμως εντός 5-6 λεπτών αι θερμοφόροι

επροξένησαν ερύθημα όπερ κατά την δευτέραν ή τρίτην ημέραν παρουσίασε φυσαλίδας

τας οποίας ο εναγόμενος ήνοιξε δι' αποστειρωμένης ψαλίδος και επεριποιήθη ως

εγκαύματα. Τώ όντι δε αι κακώσεις ήσαν εγκαύματα τοιαύτης μορφής ώστε

ευρισκόμενα υπό συνεχή ιατρικήν φροντίδα εχρειάσθησαν μακρόν χρονικόν διάστημα

δι' επούλωσιν. Και επροξένησαν την κατάστασιν ήτις επεδείχθη εις το δικαστήριον

κατά την ακρόασιν μετά πάροδον δύο και πλέον ετών. [1157]

Η υπεράσπισις επεχείρησε να αποδώση τα

εγκαύματα και τας συνεπείας των εις την ελλαττωματικήν θεραπείαν ης έτυχον εκ

μέρους τρίτων. Καθώς και εις την "ιδιοσυγκρασίαν" και την φλεβίτιδα

της εναγούσης. Το πρωτόδικον δικαστήριον πολύ ορθώς κατά την γνώμην μας,

απέρριψε την τοιαύτην υπεράσπισιν. Εκείνο το οποίον μένει τώρα να εξετάσωμεν

είναι η νομική θέσις ήτις δημιουργείται δια της εφαρμογής του κανόνος "res

ipsa loquitur" τον οποίον το πρωτόδικον δικαστήριον, ορθώς

κατά την γνώμην μας, εθεώρησεν ως διέποντα την δημιουργηθείσαν κατάστασιν.

Οι ευπαίδευτοι δικηγόροι της υπερασπίσεως

ισχυρίσθησαν ότι ο εναγόμενος, ευρισκόμενος προ του διλήμματος να εκλέξη μεταξύ

του κινδύνου εγκαυμάτων εκ των θερμοφόρων και του κινδύνου θανάτου εκ κλονισμού

εάν δεν εγίνετο χρήσις θερμοφόρων, ούτος (ο εναγόμενος) και οι βοηθοί του ορθώς

επροτίμησαν τον πρώτον εκ των δύο τούτων κινδύνων. Και τω όντι, ως ισχυρίζεται

η υπεράσπισις, ούτοι έσωσαν την ζωήν της ασθενούς εκ βεβαίου θανάτου, Ο εις εκ

των δύο δικαστών του πρωτοδίκου δικαστηρίου, εδέχθη την τοιαύτην

επιχειρηματολογίαν. Και επροχώρησε μάλιστα μέχρι διατυπώσεως του διλήμματος.

'Έδωσε δε και την φυσικήν και πιθανήν απάντησιν εκ μέρους της ασθενούς.

Επροτίμησεν αύτη τα εγκαύματα αντί του θανάτου.

Μεθ' όλου, εν τούτοις του προσήκοντος

σεβασμού δέον να παρατηρηθεί ότι ο εναγόμενος δεν ισχυρίσθη ότι αντεμετώπισε

τοιούτον δίλημμα. Ούτε ότι έκαμε την σχετικήν εκλογήν. Ο εναγόμενος δεν

ισχυρίζεται ότι μεταξύ των δύο κακών, επροτίμησε τον κίνδυνον των εγκαυμάτων

από τον κίνδυνον απωλείας [1158] της ζωής της ασθενούς. Όπως επί παραδείγματι,

απεφάσισε να προβή εκ δευτέρου εις τοκετόν δια καισσαρικής τομής, όπως

απεφάσισε την επικίνδυνον υστερεκτομήν ήτις φαίνεται ότι επροξένησε και τον

σοβαρώτατον κλονισμόν. Εκείνο το οποίον ο εναγόμενος ισχυρίζεται είναι ότι

εχρησιμοποίησε τας θερμοφόρους ως την καλυτέραν και παραδεδεγμένην μέθοδον

αντιμετωπίσεως της καταστάσεως κλνονισμού ενώπιον της οποίας ευρέθη. Μέθοδον

ήτις, λαμβανομένης της δεούσης φροντίδος, δεν προξενή εγκαύματα παρά εις

σπανίας εξαιρέσεις. Αυτό τουλάχιστον είναι το αποτέλεσμα της ιατρικής μαρτυρίας

εις την παρούσαν υπόθεσιν. Εγκαύματα εκ της χρήσεως θερμοφόρων, δεν αποτελούν

τον κανόνα αλλά την σπανίαν εξαίρεσιν. Εις δε την παρούσαν υπόθεσιν κατεβλήθη

πάσα φροντίς και ελήφθη πάσα πρόνοια ώστε να δοκιμασθή η θερμοκρασία του ύδατος

και να περιτυλιχθούν αι θερμοφόροι με ύφασμα, ώστε να μη προξενηθούν εγκαύματα.

Εκράτει δε ταύτας εις την θέσιν των η νοσοκόμος δια των γυμνών χειρών της.

Ακριβώς η νοσοκόμος εκείνη η οποία εξεπλάγη, κατά τους μάρτυρας, από το

προξενηθέν ερύθημα εις τόσον σύντομον χρονικόν διάστημα.

Ο εναγόμενος ισχυρίζεται περιπλέον ότι τα

προξενηθέντα εγκαύματα ήσαν εν πάση περιπτώσει, ελαφροτάτης μορφής. Και ότι

καθ' όλον το διάστημα των δύο εβδομάδων καθ' ας η ασθενής παρέμεινε εις την

κλινικήν του, αύτη παρεπονέθη μόνον "άπαξ ή δις" περί αυτών. Και ότι

τα εγκαύματα είχον σχεδόν αποθεραπευθή όταν απελύθη η ασθενής εκ της κλινικής

του μετά δύο περίπου εβδομάδας. Δύναται όμως να γίνη τούτο πιστευτόν εν όψει

της επί του σημείου τούτου μαρτυρίας των αποτελεσμάτων των εγκαυμάτων; Εκείνων

άτινα εξετέθησαν εις την θέαν του δικαστηρίου κατά την δίκην; [1159] Ο έτερος

των πρωτοδίκων δικαστών απαντά ως ακολούθως εις τα ερωτήματα ταύτα:- (Κατά

μετάφρασιν).

"Η μαρτυρία των δύο τούτων

προσώπων (Μ.Υ.5 και Μ.Υ.8) κατά την γνώμην μου αντικρούεται από τα αποτελέσματα

των εγκαυμάτων".

Κατόπιν δε αναφοράς εις τας λεπτομερείας

της εν λόγω μαρτυρίας ο δικαστής καταλήγει:-

"Από την όλην μαρτυρίαν

απεδείχθη ότι τα εγκαύματα (χαρακτηρισθέντα ως δευτέρου βαθμού ή ελαφρού τρίτου

βαθμού) επροξενήθησαν από τας θερμοφόρους αίτινες ετοποθετήθησαν εις τα κάτω

άκρα της ασθενούς περί το τέλος της εγχειρήσεως. Ευρίσκω ότι τα εγκαύματα

οφείλονται εις την αμέλειαν των τριών βοηθών του πρώτου εναγομένου συνισταμένην

εις το ότι παρέλειψαν ούτοι να βεβαιωθούν περί του βαθμού της θερμότητος του

ύδατος του χρησιμοποιηθέντος δια τας θερμοφόρους, και να βεβαιωθούν ότι αύται

(αι θερμοφόροι) δεν ήσαν επικινδύνως θερμαί. Επίσης εις το ότι η νοσοκόμος

παρέλειψε να παρακολουθή μετά της αναγκαίας προσοχής την επίδρασιν των

θερμοφόρων επί του δέρματος της ασθενούς, ως ώφειλε να πράξη. Δυνατόν, βεβαίως

τα εγκαύματα να οφείλωνται εις αμφοτέρας τας τοιαύτας παραλήψεις".

Φρονούμεν ότι η τοιαύτη εκτίμησις της ενώπιον του

δικαστηρίου μαρτυρίας επί του σημείου τούτου, είναι ορθή. Και δεχόμεθα την ως

άνω άποψιν του πρωτοδίκου δικαστού. Ο εναγόμενος και οι βοηθοί

του είχον την υποχρέωσιν έναντι [1160] της εναγούσης, να χρησιμοποιήσουν τας

ικανότητας και την φροντίδα ενός σώφρονος και επιμελούς θεράποντος, κατά την

χρήσιν των θερμοφόρων επί των κάτω άκρων της ασθενούς (καθ'ον χρόνον αύτη

ευρίσκετο απολύτως εις τας χείρας των, κάτω από την επίδρασιν του ναρκωτικού)

ούτως ώστε να αποφευχθούν τα εγκαύματα τα οποία αύτη έφερε όταν εξητάσθη υπό

ιατρού την 19ην Σεπτεμβρίου, 1965. Τα εγκαύματα άτινα περιέγραψεν εις το δικαστήριον

ο εξετάσας την ασθενή ιατρός. Και άτινα ουδεμία δύναται να υπάρξη αμφιβολία ότι

οφείλονται εις τας θερμοφόρους. Επίσης ουδεμία δύναται να υπάρξη αμφιβολία ότι

τα εγκαύματα ταύτα ηδύναντο να αποφευχθούν, εάν ο εναγόμενος και οι βοηθοί του

κατέβαλλον την δέουσαν προσοχήν και φροντίδα κατά την χρησιμοποίησιν

θερμοφόρων.

Το δικαστήριον τούτο δυνάμενον να

καταλήξη εις τα ίδια αυτού συμπεράσματα εκ της πραγματικής μαρτυρίας (ιδέ υπόθ.

Σάββα Αθανασίου v. Γενικού Εισαγγελέως (1969) J.S.C. 584 εις σελ. 587) ευρίσκει ότι τα

εγκαύματα δεν ήσαν αναπόφευκτα. Και ότι επροξενήθησαν λόγω αμελείας εκ μέρους

του εναγομένου και των βοηθών του.

Η ευθύνη των νοσοκομείων και των κλινικών

έναντι των ασθενών των, είναι θέμα ουσιώδους σημασίας δι' άπαντας τους

ενδιαφερομένους. Δια τους ασθενείς, τους ιατρούς, τους βοηθούς των, και τας

υπευθύνους αρχάς. Εξητάσθη το θέμα τούτο κατ' έφεσιν εν Αγγλία εις την υπόθεσιν

Gold & Others v. Essex

County Council (1942) 2 All E.R. 237, με την βοήθειαν διακεκριμμένων δικηγόρων μεταξύ των οποίων ήτο

και ο νυν πρόεδρος του Εφετείου, Λόρδος Ντένινγκ. Σχετική προγενεστέρα

νομολογία έτυχε της δεούσης επεξεργασίας και το θέμα ετέθη επί της βάσεως ήτις

διέπει έκτοτε τας τοιαύτης φύσεως υποθέσεις. [1161]

Το Εφετείον προεδρευόμενον τότε υπό του

Λόρδου Green Μ.R. απεφάνθη ότι η

δημοσία αρχή, η υπεύθυνος δια την διοίκησιν του νοσοκομείου, έφερε την ευθύνην

δια τας συνεπείας της αμελείας του ραδιογράφου όστις εχρησιμοποίησεν επί

ασθενούς τας εγκαταστάσεις του Νοσοκομείου. Την ευθύνην ταύτην το δικαστήριον

ετοποθέτησεν επί της αρχής ότι ο προϊστάμενος ευθύνεται δια την αμέλειαν του

υφισταμένου του ενεργούν- τος υπό τας διαταγάς του. Μία εκ των προγενεστέρων

αποφάσεων αίτινες τότε εξητάσθησαν ήτο και η απόφασις εις την υπόθεσιν Hillyer ν. St. Βartholomews Ηospital (1909) 2 Κ.Β. 820.

Η τελευταία αύτη υπόθεσις παρουσιάζει μεν

ιδιαίτερον ενδιαφέρον, αλλ' εκφράζει απόψεις απομεμακρυσμένου παρελθόντος. Και

δεν θεωρούμεν αναγκαίον να ασχοληθώμεν περαιτέρω με αυτήν εις την παρούσαν

απόφασιν. Εννέα περίπου έτη μετά την υπόθεσιν Gold

(ανωτέρω) το 1951, το Αγγλικόν Εφετείον (με τον διακεκριμμένον νομικόν Λόρδον

Ντένινγκ τώρα επί της έδρας) ησχολήθη και πάλιν με το θέμα της ευθύνης της

αρμοδίας αρχής δια την αμέλειαν του προσωπικού του νοσοκομείου, εις την

υπόθεσιν Cassidy ν. Ministry

of Health (1951) 1 All Ε.R. 574. Εις αγωγήν εκ μέρους ασθενούς εναντίον της αρμοδίας αρχής της

υπευθύνου δια το νοσοκομείον, δι' αμέλειαν μέλους του προσωπικού κατά την

διάρκειαν της θεραπείας εις ην ο ασθενής υπεβλήθη κατόπιν εγχειρήσεως, το

δικαστήριον απεφάνθη ότι εφ' όσον εκ πρώτης όψεως αι συνέπειαι της γενομένης

θεραπείας παρουσίαζον περίπτωσιν αμελείας δια την οποίαν οι εναγόμενοι δεν έδωσαν

ικανοποιητικήν εξήγησιν, η ευθύνη δια τας πράξεις του χειρουργού και των βοηθών

του κατά την διάρκειαν της θεραπείας [1162] του ενάγοντος, εβάρυνε την αρχήν

την διοικούσαν το νοσοκομείον. Και τούτο ανεξαρτήτως του εάν η αμέλεια ωφείλετο

εις εν η περισσότερα μέλη του προσωπικού του Νοσοκομείου.

Σχετικόν απόσπασμα εκ της αποφάσεως του

Λόρδου Ντένινγκ εκφράζει, νομίζομεν, επακριβώς την νομικήν θέσιν την

δημιουργηθείσαν δυνάμει των κωδικοποιηθεισών διατάξεων του περί Πολιτικών

Αδικημάτων Νόμου Κεφ. 148. Το απόσπασμα (εις την σελίδα 584) έχει κατά

μετάφρασιν ως εξής:-

" Όταv ο

ασθενής μεταβαίνει εις τον ιατρόν διότι έχει ανάγκην της φροντίδος και της

βοηθείας του, ουδεμία δύναται να υπάρξη αμφιβολία ότι ο ιατρός έχει την

υποχρέωσιν να παράσχη τας επαγγελματικάς αυτού υπηρεσίας εις τον ασθενή μεθ'

όλης της δεούσης προσοχής. Και τούτο συμβαίνει τόσον όταν ο ιατρός παρέχει τας

υπηρεσίας του δωρεάν όσον και παρέχει έναντι αμοιβής. Εάν όμως ο ιατρός όταν

τας/παραπέμψη τον ασθενή εις νοσοκομείον, πως δύναται να ευσταθήση ο ισχυρισμός ότι η αρχή η υπεύθυνος δια την λειτουργίαν του

Νοσοκομείου δεν φέρει την ιδίαν ευθύνην έναντι του ασθενούς, δια την εις αυτόν

παρεχομένην θεραπείαν εντός του Νοσοκομείου. Φρονώ ότι η ευθύνη της αρχής του

Νοσοκομείου είναι αναμφισβήτητος".

Εν Κύπρω δυνάμει του άρθρου 51 του περί

πολιτικών Αδικημάτων Νόμου, ο βαθμός της προσοχής και φροντίδος την οποίαν ο

ιατρός ή η αρχή η υπεύθυνος δια το θεραπευτήριον φέρουν έναντι του ασθενούς,

είναι η φροντίς σώφρονος και επιμελούς προσώπου έχοντος τα προσόντα και τας

ικανότητας τας οποίας ευλόγως δύναται τις να αναμένη από πρόσωπα ασκούντα

[1163] το επάγγελμα εις τον ειδικόν αυτού κλάδον εις ον ανήκει ο θεράπων

ιατρός. Νομίζομεν δε οτι το συμφέρον παντός ενδιαφερομένου απαιτεί όπως εις

περιπτώσεις καθ' ας ο θεράπων ιατρός χρησιμοποιή την βοήθειαν ή τας υπηρεσίας

άλλων προσώπων, η αρχή ότι ο προϊστάμενος ευθύνεται δια τας πράξεις των βοηθών

και υφισταμένων του, δέον να τυγχάνη εφαρμογής.

Άλλαι χρήσιμοι απόψεις Αγγλικού

δικαστηρίου εν προκειμένω δύνανται να ευρεθούν εις την απόφασιν του Αγγλικού

Εφετείου εις την υπόθεσιν Roe v. The

Ministry of Health (1954) 2 All E.R. 131 εις την οποίαν γίνεται λεπτομερεστέρα

αναφορά εις το Αγγλικόν κείμενον της προηγουμένης υποθέσεως.

Έρχομαι τώρα εις το θέμα των αποζημιώσεων.

Η δαπάνη ήτις ανεφέρθη ανωτέρω εις την απαίτησιν δι' ειδικάς αποζημιώσεις,

ανερχομένη εις σύνολον £326.570 δεν αμφισβητείται. Εφ' όσον όμως η απαίτησις

εγένετο δια £325 δεν δύναται να επιδικασθή ποσόν πέραν τούτου. Καθ' όσον αφορά

την απαίτησιν δια γενικάς αποζημιώσεις ανεφέρθη ήδη ότι ο εις εκ των δικαστών

του πρωτοδίκου δικαστηρίου κατέληξεν εις το συμπέρασμα ότι αύται ανέρχονται εις

χιλίας λίρας λαμβανομένου υπ' όψιν και του ψυχολογικού παράγοντος. Ο έτερος των

δικαστών εύρεν ότι το ποσόν των γενικών αποζημιώσεων δεν πρέπει να υπερβαίνη

τας £500. Τούτο σημαίνει ότι και οι δύο δικασταί συμφωνούν ότι το ποσόν των

γενικών αποζημιώσεων δεν δύναται να είναι μικρότερον των £500. Εάν δεν υφίστατο

η μεταξύ των δύο δικαστών διαφωνία καθ' όσον αφορά την αμέλειαν το πρωτόδικον

δικαστήριον θα εύρισκε τας αποζημιώσεις ως ανερχομένας εις τουλάχιστον £825,

του ετέρου των δικαστών διατηρούντος την άποψιν ότι αι γενικαί αποζημιώσεις

ανέρχονται [1164] εις £500 επιπλέον. Το θέμα συνεπώς, όπερ το δικαστήριον τούτο

καλείται, ν' αποφασίση κατ' έφεσιν σχετικώς με το ποσόν των αποζημιώσεων, είναι

κατά πόσον το ποσόν των £825, αποτελεί τόσον ανεπαρκή ή εσφαλμένην εκτίμησιν

ώστε να δικαιολογήται επέμβασις εκ μέρους του δικαστηρίου τούτου. (Ιδέ απόφ. Αντωνιάδης

ν. Μακρίδης (1969) 4 J.S.C. 571 εις σελ. 573. Ανδοονίκου ν. Κίτσιος

(1970) 5 J.S.C.

494).

Ομολογώ ότι το θέμα τούτο παρουσιάζει δι'

εμέ αρκετήν δυσκολίαν. Το ότι εις ή περισσότεροι δικασταί κατ'

έφεσιν, δυνατόν να φρονούν ότι £500 αποτελεί μάλλον ανεπαρκή εκτίμησιν των

γενικών αποζημιώσεων, δεν είναι αρκετόν. Επέμβασις εις το ποσόν των γενικών

αποζημιώσεων ας καθώρισε το πρωτόδικον δικαστήριον δικαιολογείται μόνον εάν το

τοιούτον ποσόν αποτελεί πασιφανώς εσφαλμένην εκτίμησιν. Λαμβανομένου υπ'όψιν

ότι η ενάγουσα αποζημιούται δι’ όλα τα έξοδα της θεραπείας των εγκαυμάτων (ως

ανεφέρθησαν ανωτέρω) δεν νομίζομεν ότι το σύνολον των £825 δύναται να θεωρηθή

ως μία καθ' ολοκληρίαν εσφαλμένη εκτίμησις της ζημίας της εναγούσης ώστε να

δικαιολογήται επέμβασις εκ μέρους του δικαστηρίου τούτου. Συνεπώς το σύνολον

των αποζημιώσεων παραμένει εις το ποσόν των £825.

Εν κατακλείδι το δικαστήριον τούτο

επιτρέπει την έφεσιν και δίδει απόφασιν υπέρ της εναγούσης εναντίον αμφοτέρων

των εναγομένων, δια λίρας 825 με έξοδα επί της σχετικής κλίμακος τόσον κατά την

πρωτόδικον διαδικασίαν όσον και εις την έφεσιν υπό τον περιορισμόν ότι τα έξοδα

του πρωτοδίκου δικαστηρίου δεν θα περιλαμβάνουν περισσοτέρας των δέκα ακροάσεων

(εκ των 43 αίτινες κατηναλώθησαν ομού με τας αναβολάς) πλέον έξοδα εμφανίσεως

δια την ακρόασιν της αποφάσεως. [1165]

ΙΩΣΗΦIΔΗΣ ΔΙΚΑΣΤΗΣ:

*Συμφωνώ. Επί τη βάσει της προσαχθείσης μαρτυρίας ο εναγόμενος ιατρός Κουλίας

δεν είναι πρσοωπικώς ένοχος ιατρικής αμελείας. Υπέστη όμως η ενάγουσα εγκαύματα

από θερμοφόρους διαρκούσης της εγχειρήσεώς της η οποία έγινε εντός της κλινικής

του εναγομένου ιατρού. Την ευθύνην δια τας θερμοφόρους είχον η κυρία Κουλία και

η δευτέρα εναγομένη νοσοκόμος Ευστρατουδάκη.

Είναι παραδεκτόν ότι υπό ομαλάς συνθήκας

όταν δοθή η δέουσα προσοχή ο ασθενής δεν πρέπει να υποστή εγκαύματα. Το λογικόν

συμπέρασμα όθεν είναι ότι, εκτός εάν αποδειχθή το εναντίον, αι δύο αυταί

βοηθοί, ή η μία εξ αυτών, επέδειξαν αμέλειαν εις την εκτέλεσιν του καθήκοντος

των δια την οποίαν αμέλειαν, συμφώνως προς την νομολογίαν, ευθύνεται και ο

ιατρός Κουλίας ο οποίος διηύθυνε την κλινικήν εντός της οποίας έγινε η

εγχείρησις της εναγούσης υπό του ιδίου. (Gold v. Essex County

Council (1942) 2 Κ.Β. 293, 301, 309; Cassidy v. Ministry of

Health (1951) 2 Κ.Β. 343, 362-365; Roe v. Minister of Health

(1954) 2 Q.B. 66, 82).

Συμφώνως προς την ως άνω νομολογίαν, ο

εναγόμενος ιατρός ως διευθυντής της κλινικής είχεν καθήκον να αποδείξη ότι τα

εγκαύματα δεν ωφείλοντο εις αμέλειαν του ιδίου ή οιουδήποτε των βοηθών του.

Καθόσον άφορα τον ίδιον απεδείχθη ότι δεν είναι προσωπικώς ένοχος αμελείας·

καθόσον αφορά όμως τας δύο προαναφερθείσας βοηθούς του ο εναγόμενος απέτυχε να

αποδείξη άτι αύται δεν ήσαν ένοχοι αμελείας, δια την οποίαν αμέλειαν, είναι και

ο ίδιος νομικώς υπεύθυνος.

Δι' αυτούς

τους λόγους συμφωνώ όπως εκδοθή απόφασις κατά των εναγομένων δια το ποσόν των

£825.- και τα δικαστικά έξοδα ως ορίζονται εις την απόφασιν του Εντίμου

Προέδρου του Δικαστηρίου τούτου.

* The

English text of this judgment was published in (1970)

10 J.S.C. p. 1088.