Legislator Giurisprudenza & Legislazione
Υπόθεση Αρ. 776/2012 ECLI:CY:DD:2018:491 Generato dall'IA

Administrative Court annuls expropriation refusal due to unreasonable delay of 30 years in implementing the project.

Numero d'incarto Υπόθεση Αρ. 776/2012
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Cipro (CY)
Data della decisione
Esito del giudizio Accolto (Allowed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Administrative Court annulled the Government's refusal to revoke the expropriation order against the Symeonides plaintiffs. The court found that 30 years had passed since the expropriation was published without the land being utilized for its intended purpose. Relying on established case law, the court held that the administration must demonstrate a structured study and act within a reasonable time to avoid depriving citizens of property without substantial reason.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

Art. 146 of the Constitution; The administration must conduct a structured study before expropriation and implement the project within a reasonable time, failing which the refusal to revoke the order is unlawful due to the passage of an extreme time limit.

Parole chiave

Generato dall'IA
expropriation unreasonable delay reasonable time administrative inaction property rights Art. 146 Constitution annulment of refusal legato

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
Art. 146 of the Constitution

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
Christodoulou Hatzivassiliou v. Director of the Land Registry Office of Nicosia (2015)
Niovi Michael Glyki and Another v. The Municipal Corporation of Famagusta (1967)
Kyprianou v. Republic (1986)
την ταξινόμηση της προσφοράς αποζημίωσης, ως πράξη εκτέλεσης, Kyprianou v. Republic (1986) 3 C.L.R.
Stavridi v. Republic (1992)
Democratia v. Koukouri (1993)
Thalassinos v. Republic via Public Service Commission (1995)
Georgiou v. Republic via Social Security Director (1995)
Louka v. Republic via Ministry of Interior (1996)
Symeonides v. Republic (2000)
Zenon Euthymiades Estate Ltd v. Republic (2006)
Konstantinou Zenios S. and Others v. Republic (2007)
Olympia Pieridi v. Republic (2007)
Charalambos Chomatenos v. Idalion Municipality (2009)
Nikolas Charalambos v. Republic (2011)
Elena Kosta Georgiadh v. Republic via Minister of Communications (2015)
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

ΑΝΑΦΟΡΕΣ:

Κυπριακή νομολογία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:

ΕΠΙ ΤΟΙΣ ΑΦΟΡΩΣΙ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ν. ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΚΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ κ.α., Πολιτική Εφεση Αρ. 202/2010, 13/5/2015, ECLI:CY:AD:2015:A335

NIOVI MICHAEL GLYKI AND ANOTHER ν. THE MUNICIPAL CORPORATION OF FAMAGUSTA (1967) 3 CLR 677

KYPRIANOU ν. REPUBLIC (1986) 3 CLR 2281

Σταυρίδη κ.α. ν. Δημοκρατίας (1992) 3 ΑΑΔ 303

Δημοκρατία ν. Κουκκουρή κ.α. (1993) 3 ΑΑΔ 598

Θαλασσινός Γρηγόρης, ν. Kυπριακής Δημοκρατίας μέσω Eπιτροπής Δημόσιας Yπηρεσίας (Aρ. 1) (1995) 3 ΑΑΔ 255

Γεωργίου Kλεάνθης Hλία ν. Kυπριακής Δημοκρατίας μέσω του Διευθυντή Kοινωνικών Aσφαλίσεων και άλλου. (1995) 3 ΑΑΔ 349

Λουκά Άννα Π. ν. Kυπριακής Δημοκρατίας μέσω του Yπουργικού Συμβουλίου και Άλλου (1996) 3 ΑΑΔ 413

Σπύρου Mενέλαος Aντώνη ν. Δημοτικού Συμβουλίου Kάτω Πολεμιδιών και Άλλων (1998) 3 ΑΑΔ 307

Σύνδεσμος Ασφαλιστικών Εταιρειών Κύπρου ν. ΕπιτροπήςΠροστασίας του Ανταγωνισμού (2002) 3 ΑΑΔ 314

Καραολής Μιχάλης ν. Υπουργείου Εσωτερικών (2004) 3 ΑΑΔ 76

Eλισσαίου Xρίστος ν. Aρχής Hλεκτρισμού Kύπρου (2004) 3 ΑΑΔ 412

Zήνων Eυθυμιάδης Eστέιτς Λτδ ν. Kυπριακής Δημοκρατίας (2006) 3 ΑΑΔ 166

Kωνσταντίνου Zένιος Σ. και Άλλοι ν. Kυπριακής Δημοκρατίας (2007) 3 ΑΑΔ 384

Πιερίδη Ολυμπία ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (Αρ. 2) (2007) 3 ΑΑΔ 543

Χωματένος Χαράλαμπος Κύπρου ως διαχειριστής της περιουσίας της Ελέγκως Κύπρου Χωματένου ν. Δήμου Ιδαλίου (2009) 3 ΑΑΔ 13

Νικόλας Χαράλαμπος ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2011) 3 ΑΑΔ 583

ΕΛΕΝΗ ΚΩΣΤΑ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ κ.α. ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ, Αναθεωρητική Έφεση Αρ. 202/2010, 9/3/2015, ECLI:CY:AD:2015:C167

Συμεωνίδη Mαρία Συμεού ν. Kυπριακής Δημοκρατίας (2000) 4 ΑΑΔ 824

Κυπριακή νομοθεσία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:

Ν. 158(I)/1999 - Ο περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμος του 1999

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ:

ECLI:CY:DD:2018:491

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (Υπόθεση Αρ. 776/2012)

31 Οκτωβρίου 2018

[Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, ΔΔΔ.]

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡ0 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

1. XXXXX ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ

2. XXXXX ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ

Αιτητών,

-ΚΑΙ-

ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Καθ’ ης η αίτηση.

­________________­_

Κ. Χατζηιωάννου, για Α. Κ. ΧΑΤΖΗΙΩΑΝΝΟΥ & ΣΙΑ , δικηγόροι για τους αιτητές.

Κ. Καλλίγερος, Δικηγόρος της Δημοκρατίας Α’, μαζί με Α. Ζερβού (κα), Δικηγόρο της Δημοκρατίας και Α. Μαϊτού (κα), ασκούμενη δικηγόρο, για Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, δικηγόρο για την καθ’ ης η αίτηση.

_______________­___

ΑΠΟΦΑΣΗ

Γ.ΣΕΡΑΦΕΙΜ: Με την θεραπεία Α στην υπό τον ως άνω αριθμό και τίτλο προσφυγή, οι αιτητές ζητούν, ως ακολούθως:

«Α. Δήλωση Δικαστηρίου ότι η άρνηση των καθ’ ων η αίτηση να ανακαλέσουν και/ή ακυρώσουν και/ή εγκαταλείψουν την απαλλοτρίωση του κτήματος τους με αρ. εγγραφής 2/5XXXXX1 υπό Τεμ.5XXXXX0 του Φ/ΣΧ. 30/15 W2 του Χωρίου Λατσιά που έγινε με γνωστοποίηση αρ. 1581 του 1987 και Διάταγμα αρ. 1283 του 1988 (μερικώς ανακληθέν με Διάταγμα 321 του 1998) είναι άκυρη, παράνομη και χωρίς οποιοδήποτε αποτέλεσμα.»

Τα ουσιώδη γεγονότα της παρούσας υπόθεσης έχουν, εν συντομία, ως ακολούθως:

Με το διάταγμα απαλλοτρίωσης αρ. 1283 ημερομηνίας 12.8.1988 (εφεξής «το διάταγμα απαλλοτρίωσης»), απαλλοτριώθηκε μέρος του Τεμαχίου 5XXXXX0 του Φ/Σχ. 30/15 W2 στο Χωρίο Λατσιά, ιδιοκτησίας των αιτητών (εφεξής το «τεμάχιο»), το οποίο επηρεάζεται από την χάραξη του Δρόμου Δευτερευούσης Σημασίας (εφεξής ο «δρόμος»), ο οποίος συνδέει τον αυτοκινητόδρομο Λευκωσίας-Λεμεσού με τον παλαιό δρόμο Λευκωσίας-Λεμεσού και οδηγεί προς το χωρίο Γέρι. Μερική ανάκληση του πιο πάνω διατάγματος απαλλοτρίωσης έλαβε χώρα με τη διοικητική πράξη αρ. 321, ημερομηνίας 27.3.1998.

Με απόφαση του ημερομηνίας 8.4.2008 στην Παραπομπή αρ. 127/1992, το Επαρχιακό Δικαστήριο Λευκωσίας καθόρισε την καταβλητέα αποζημίωση για το ως ανωτέρω απαλλοτριωθέν τμήμα του τεμαχίου. Η εν λόγω αποζημίωση, δεν έχει, μέχρι σήμερα, καταβληθεί στους αιτητές.

Με επιστολή τους ημερομηνίας 2.12.2011 προς την καθ’ ης η αίτηση, οι αιτητές ζήτησαν την ανάκληση του διατάγματος απαλλοτρίωσης με το σκεπτικό ότι, ο σκοπός της απαλλοτρίωσης δεν κατέστη εφικτός εντός τριών ετών. Η εν λόγω επιστολή των αιτητών παρέμεινε αναπάντητη από την καθ’ ης η αίτηση.

Ο δρόμος αποτελεί πρόνοια του Τοπικού Σχεδίου Λευκωσίας και είναι τμήμα του περιμετρικού δρόμου πρωταρχικής σημασίας, ο οποίος στοχεύει στο να ενώσει τον αυτοκινητόδρομο Λευκωσίας- Παλαιχωρίου με τον παλαιό δρόμο Λευκωσίας-Λάρνακας και να συνδέσει τους Δήμους Λακατάμειας και Λατσιών με την Κοινότητα Γερίου.

Κατά την καθ’ ης η αίτηση, ως υποστηρίζει στην ένσταση της, ο δρόμος υλοποιείται σταδιακά και κατά τμήματα. Το τεμάχιο των αιτητών ανήκει στο τμήμα Στ-Ζ του συνολικού σχεδιασμού του δρόμου, για τον οποίο, πάντα κατά την καθ’ ης η αίτηση, εγκρίθηκε καταρχήν, στις 4.3.2013, από την Τεχνική Επιτροπή του Κεντρικού Φορέα Επίλυσης Κυκλοφοριακών Προβλημάτων, ρυθμιστικό σχέδιο, ενώ αναμενόταν, μέχρι το τέλος του «τρέχοντος μηνός» (δηλαδή μέχρι τέλος Απριλίου 2013, μήνα κατά τον οποίο καταχωρήθηκε η ένσταση της καθ’ ης η αίτηση) η ετοιμασία του τελικού ρυθμιστικού σχεδίου, το οποίο θα αποστελλόταν στο Τμήμα Δημοσίων Έργων, για την ετοιμασία των αντίστοιχων κατασκευαστικών σχεδίων. Ο δε, χρόνος υλοποίησης του έργου, ως δηλώνει περαιτέρω η καθ’ ης η αίτηση στην ένσταση της, θα εξαρτηθεί από τη δημοσιονομική κατάσταση της Δημοκρατίας. Κατά την καθ’ ης η αίτηση, ο σκοπός της επίδικης απαλλοτρίωσης ουδόλως έχει εγκαταλειφθεί αλλά υλοποιείται σταδιακά, ενώ μεγάλο τμήμα του όλου έργου έχει, ήδη, υλοποιηθεί.

Η πλευρά της καθ’ ης η αίτηση δεν προέβαλε οποιαδήποτε προδικαστική ένσταση είτε με την ένσταση, είτε με την γραπτή της αγόρευση, τις οποίες καταχώρησε στην παρούσα προσφυγή.

Έπραξε τούτο για πρώτη φορά στο στάδιο των διευκρινήσεων της υπόθεσης (3.5.2017) και το Δικαστήριο, ενόψει αυτής της εξέλιξης, επέτρεψε την καταχώρηση συμπληρωματικής γραπτής αγόρευσης από την καθ’ ης η αίτηση, ώστε να τεθούν τα εγερθέντα προδικαστικά ζητήματα με μέγιστη δυνατή σαφήνεια, καθώς επίσης και για να δοθεί η δυνατότητα στους αιτητές για επαρκή μελέτη προς απάντηση επ’ αυτών.

Με την συμπληρωματική γραπτή αγόρευση της, η πλευρά της καθ’ ης η αίτηση, ήγειρε, ως προδικαστικές ενστάσεις, ισχυρισμό περί έλλειψης εννόμου συμφέροντος των αιτητών, αλλά και εκτελεστότητας της επίδικης απόφασης, ως εξής: α) η απαλλοτρίωση του τεμαχίου εκκρεμεί για δεκαετίες, ουδέποτε συντελέσθηκε και γι’ αυτό δεν μπορεί να δημιουργήσει διοικητική διαφορά, η δε, αποζημίωση για το τεμάχιο, ως οι ίδιοι οι αιτητές ισχυρίζονται και αποδέχονται, ουδέποτε καταβλήθηκε, β) οι αιτητές έχουν προσφύγει κατά παράλειψης, η οποία δεν είναι εκτελεστή, αφού η ανάκληση απαλλοτρίωσης ανάγεται στη διακριτική ευχέρεια του εκδίδοντος την απαλλοτρίωση οργάνου, χωρίς να επιβάλλεται τέτοιο καθήκον από τον νόμο και γ) η ακύρωση της επίδικης απόφασης δεν θα ωφελήσει τους αιτητές, αλλά, αντίθετα, θα τους θέσει σε μοίρα σαφώς χειρότερη από αυτή που είναι σήμερα, αφού αν τυχόν υλοποιείτο η επίδικη απαλλοτρίωση μετά από τόσες δεκαετίες που εκκρεμεί, οι αιτητές θα λάμβαναν την αποζημίωση τους με τόκο υπερημερίας από το 1987, ένα δικαίωμα τους, το οποίο με την παρούσα προσφυγή επιδιώκουν ουσιαστικά οι ίδιοι να καταστρέψουν.

Και αυτό ενώ, κατά την καθ’ ης η αίτηση, τα δικαιώματα των αιτητών που πηγάζουν από την ιδιοκτησία του τεμαχίου παραμένουν αλώβητα, αφού τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα των αιτητών, εκκρεμούντος του διατάγματος απαλλοτρίωσης, ασκούνται κανονικά και μόνο όταν καταβληθεί η αποζημίωση μεταβιβάζεται η ιδιοκτησία, εδώ των αιτητών, στην Δημοκρατία.

Στα πιο πάνω προδικαστικά ζητήματα η πλευρά των αιτητών, με τη δική της συμπληρωματική γραπτή αγόρευση, αντιτάσσει ότι, η μη καταβολή, μέχρι σήμερα, της αποζημίωσης και η μη τιτλοποίηση, ακόμη, του τεμαχίου επ’ ονόματι της απαλλοτριούσας αρχής, αποτελούν πράξεις εκτελέσεως, οι οποίες δεν αναιρούν, ούτε ακυρώνουν την ισχύ του διατάγματος απαλλοτρίωσης, ως εκτελεστή διοικητική πράξη.

Οι αιτητές, περαιτέρω, επισημαίνουν, ότι αντίθετα από ότι υποστηρίζει η καθ’ ης η αίτηση δεν προσβάλλουν παράλειψη. Εκείνο που προσβάλλεται με την προσφυγή, είναι η άρνηση της διοίκησης να ανακαλέσει το διάταγμα απαλλοτρίωσης του τεμαχίου ή η απόρριψη του αιτήματος ημερομηνίας 2.12.2011 των αιτητών, όπως ανακληθεί το διάταγμα απαλλοτρίωσης.

Άρνηση, η οποία, λόγω του χρόνου που έχει παρέλθει, τεκμαίρεται ως τέτοια από την παράλειψη της καθ’ ης η αίτηση να απαντήσει σε αυτό το αίτημα των αιτητών, με βάση το άρθρο 36 του περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Ν. 158(Ι)/1999. Οι αιτητές, πρόσθετα, δεν αποδέχονται ούτε τον συλλογισμό της καθ’ ης η αίτηση ως ορθό, ότι αυτοί επωφελούνται από το διάταγμα απαλλοτρίωσης του τεμαχίου με το σκεπτικό ότι έχει καθορισθεί το ποσό αποζημίωσης και επ’ αυτού προστίθενται τόκοι, αφού το ποσό της αποζημίωσης καθορίστηκε με βάση τις τιμές του έτους 1987, οι οποίες, έκτοτε, έχουν αλλάξει άρδην και, ως εκ τούτου, το ποσό της αποζημίωσης θα είναι πολύ μεγαλύτερο, αν καθοριστεί με απαλλοτρίωση σύγχρονη και με τιμές σύγχρονες του χρόνου που ενδέχεται να εκτελεστεί το έργο, εάν ποτέ αυτό εκτελεστεί.

Οι δε προστιθέμενοι τόκοι επί του καθορισθέντος ποσού αποζημίωσης, δεν καλύπτουν αυτή τη διαφορά. Τέλος, οι αιτητές υποστηρίζουν ότι, το ότι ακόμη εξακολουθούν να κατέχουν ή να είναι ιδιοκτήτες του τεμαχίου, δεν αλλοιώνει, ούτε αναιρεί, ούτε ακυρώνει το γεγονός, ότι με βάση το διάταγμα απαλλοτριώσεως του τεμαχίου, αυτοί είναι υποχρεωμένοι, όποτε αποφασίσει η διοίκηση, να παραχωρήσουν το τεμάχιο τους σε τιμές του χρόνου έκδοσης του διατάγματος απαλλοτρίωσης.

Επίσης, το διάταγμα απαλλοτριώσεως του τεμαχίου, τους εμποδίζει από το να προβούν σε οποιαδήποτε ανάπτυξη του. Οι αιτητές καταλήγουν, ότι εφ’ όσον το διάταγμα απαλλοτρίωσης έχει ατονήσει, θα πρέπει να ανακληθεί, διαφορετικά θα μπορεί να ενεργοποιηθεί οποτεδήποτε καταχρηστικά από τη διοίκηση, η οποία θα μπορεί να αποκτήσει το τεμάχιο με τιμές μη σύγχρονες.

Δια της άρνησης ανάκλησης και της παράλειψης πληρωμής της αποζημιώσεως, η καθ’ ης η αίτηση, κατά τους αιτητές, επιχειρεί να παρακάμψει τις πρόνοιες του άρθρου 23.5 του Συντάγματος. Συνεπώς, οι αιτητές έχουν έννομο συμφέρον να προσβάλλουν την άρνηση ανάκλησης και απόρριψης του σχετικού αιτήματος τους.

Το ζήτημα του εννόμου συμφέροντος και της εκτελεστότητας της προσβαλλόμενης απόφασης επιβάλλεται, όπως εξεταστεί κατά προτεραιότητα. Ως έχει νομολογηθεί, το έννομο συμφέρον, όπως και η εκτελεστότητα της επίδικης απόφασης επηρεάζουν άμεσα το παραδεκτό της προσφυγής, όπως και το εμπρόθεσμο της καταχώρισης αυτής και η αρμοδιότητα του αποφασίζοντος οργάνου (βλ. ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ (2002) 3 Α.Α.Δ. 314 και ΝΙΚΟΛΑΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ (2011) 3 Α.Α.Δ. 583).

Σημειώνεται, επίσης, ότι σύμφωνα με τη νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, το Δικαστήριο δύναται να εξετάσει και αυτεπαγγέλτως ζητήματα που δεν εγείρονται στο δικόγραφο, αν κρίνει ότι αυτά είναι δημόσιας τάξης (Βλ. ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ (1995) 3 Α.Α.Δ. 255 ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ (1995) 3 Α.Α.Δ. 349).

Εξέτασα τις ανωτέρω προδικαστικές ενστάσεις με προσοχή.

Όσον αφορά στην υπό α) ανωτέρω, προδικαστική ένσταση, είναι ορθή η επισήμανση της πλευράς των αιτητών, ότι η μη εκτέλεση του διατάγματος απαλλοτρίωσης μέχρι σήμερα ή η όποια ισχυριζόμενη ατόνηση εφαρμογής του από τη διοίκηση και, ιδιαίτερα, η μη καταβολή μέχρι σήμερα αποζημίωσης, ως πράξεις εκτέλεσης αυτού (βλ. την ταξινόμηση της προσφοράς αποζημίωσης, ως πράξη εκτέλεσης, Kyprianou v. Republic (1986) 3 C.L.R. 2281), δεν αναιρούν, ούτε επηρεάζουν την ισχύ του διατάγματος απαλλοτρίωσης, εφ’ όσον αυτό δεν φέρει ημερομηνία λήξης, δεν εκδόθηκε υπό χρονικούς ή άλλους περιορισμούς ισχύος του, δεν ακυρώθηκε από το Δικαστήριο ή δεν ανακλήθηκε από την ίδια την διοίκηση. Ως αναφέρεται, χαρακτηριστικά, στο σύγγραμμα του Α.Ι. Τάχου «ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ» 8η ΈΚΔΟΣΗ, ΣΕΛ. 638, 113 Η έκδοση και η χρονική ισχύς των διοικητικών πράξεων, εκεί σελ. 638, με δικές μου υπογραμμίσεις:

«…7. Η ισχύς των διοικητικών πράξεων λήγει (βλ. και 90,3), δηλ. παύουν να επιφέρουν έννομα αποτελέσματα, ως ακολούθως:

(α)………………..

(β)………………

(γ)………………

(δ) Ένεκα αχρησίας, δηλ. ένεκα μη εφαρμογής της από τον διοικούμενο μέσα σε ορισμένο χρόνο, μετά την πάροδο του οποίου καθίσταται ανενεργό. ………………………………………….Η αχρησία, όμως, και όταν αναφέρεται σε μακρό χρόνο ή μη εφαρμογή, για τη Διοίκηση δεν επιφέρει κατάργηση της πράξης (ΣΕ 185/1953, 716/1969, 4564/1984)…».

Πρόσθετα, όσον αφορά στην άνω προδικαστική ένσταση, πρέπει να σημειωθεί το πρόδηλα αντιφατικό της θέσης της καθ’ ης η αίτηση, η οποία, με την ένσταση που καταχώρισε, ισχυρίζεται, αφ’ ενός, ότι ο σκοπός της επίδικης απαλλοτρίωσης ουδόλως έχει εγκαταλειφθεί αλλά υλοποιείται σταδιακά, ενώ με την εν λόγω προδικαστική ένσταση της ισχυρίζεται ακριβώς το αντίθετο, ότι η επίδικη απαλλοτρίωση εκκρεμεί για δεκαετίες ουδέποτε συντελέσθηκε και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να δημιουργήσει διοικητική διαφορά.

Ως εκ των προαναφερομένων, η υπό α) ανωτέρω προδικαστική ένσταση, απορρίπτεται.

Όσον αφορά στην υπό γ) προδικαστική ένσταση ανωτέρω, ούτε αυτή μπορεί να ευσταθήσει. Καταρχήν, η πλευρά της καθ’ ης η αίτηση επωμίζεται (με δεδομένο ότι το διάταγμα απαλλοτρίωσης είναι σαφώς από μόνο του και ως εκ της φύσεως του, μέτρο που οδηγεί στην αφαίρεση ιδιοκτησίας, είναι δηλαδή επιβαρυντική πράξη για τον εκάστοτε ιδιοκτήτη απαλλοτριωθέντος ακινήτου) το βάρος απόδειξης του ισχυρισμού της, ότι η πλευρά των αιτητών θα ήταν σε καλύτερη (οικονομικά) μοίρα με το ισχύον διάταγμα απαλλοτρίωσης, παρά με την επιστροφή του τεμαχίου σε αυτούς ή σε καλύτερη μοίρα από τυχόν επακόλουθη ανάκληση του διατάγματος απαλλοτρίωσης και εκ νέου απαλλοτρίωσης του τεμαχίου, σε ενεστώτα χρόνο και με σημερινές τιμές.

Η καθ’ ης η αίτηση ουδεμία απόδειξη, περί τούτου, έχει προσφέρει, οι δε ισχυρισμοί της παρέμειναν απλά αίολοι ισχυρισμοί στην αγόρευση της, οι οποίοι δεν συνιστούν, σύμφωνα με τη νομολογία, απόδειξη, ούτε βασίζονται σε συγκεκριμένα στοιχεία και υπολογισμούς, βάσει του περιεχομένου των ενώπιον μου διοικητικών φακέλων, στους οποίους και δεν παραπέμπει.

Σημειώνεται, ότι οι αγορεύσεις αποτελούν απλώς επιχειρηματολογία που προϋποθέτει ως βάση την ύπαρξη πρωτογενών δεδομένων (βλ. Δημοκρατία v. Kουκκουρή (1993) 3 Α.Α.Δ. 598, Ελισσαίου v. Αρχής Ηλεκτρισμού Κύπρου (2004) 3 Α.Α.Δ. 412 και Κωνσταντίνου v. Δημοκρατίας (2007) 3 A.A.Δ. 384). Πρόσθετα δε, η αποζημίωση, στην οποία αναφέρεται η καθ’ ης η αίτηση δεν έχει καταβληθεί και είναι άγνωστο εάν και, ιδιαίτερα, πότε θα καταβληθεί.

Εν τέλει, ένα διάταγμα απαλλοτρίωσης και, κατ’ αντανάκλαση η (εδώ επίδικη) άρνηση ανάκλησης του, αποτελεί εξόχως αναγκαστικής φύσεως μονομερή δυσμενή πράξη της διοίκησης, η οποία οδηγεί σε αφαίρεση νομικού δικαιώματος του ιδιοκτήτη, αυτό της ιδιοκτησίας του, η οποία δεν αποστερείται του δυσμενούς της χαρακτήρα, από το γεγονός και μόνο, ότι προσφέρεται για αυτή αποζημίωση, έστω και αν αυτή κρίνει η διοίκηση, ότι είναι οικονομικά εύλογη, ανάλογος ή ακόμη και οικονομικά επωφελής και, ως εκ τούτου, δεν αποστερεί από τον αποδέκτη αυτής, του εννόμου συμφέροντος του να προσβάλλει τέτοια πράξη με στόχο την ακύρωση του.

Αν ήταν, ως κατ’ ουσία προτείνει η καθ’ ης η αίτηση, μόνο ζήτημα οικονομικής αποκατάστασης του δικαιώματος ιδιοκτησίας, τότε ένα διάταγμα απαλλοτρίωσης ποτέ δεν θα ήταν δυνατό να προσβληθεί στο Δικαστήριο με σκοπό την ακύρωση του (ως η πάγια νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, για σειρά λόγων πέραν της οικονομικής ζημίας, έχει αναγνωρίσει ως δυνατό και αποδεχθεί), παρά ο εκάστοτε επηρεαζόμενος θα εδικαιούτο μόνο να θέτει ζήτημα επαρκούς αποζημίωσης του ενώπιον των αρμόδιων επαρχιακών δικαστηρίων, προς αντιστάθμιση της οικονομικής ζημιάς του, ως η σχετική νομοθεσία ορίζει, θέση η οποία δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή.

Συνεπώς, ούτε η πιο πάνω προδικαστική ένσταση ευσταθεί.

Όσον αφορά, τέλος, στην υπό β) προδικαστική ένσταση ανωτέρω, είναι και πάλιν ορθή η θέση των αιτητών, ότι με την αιτούμενη θεραπεία (βλ. ανωτέρω) και την παρούσα προσφυγή, η οποία καταχωρήθηκε στις 4.5.2012 (6 σχεδόν μήνες μετά την υποβολή της αίτησης των αιτητών ημερομηνίας 2.12.2011), προσβάλλεται η κατά νόμο τεκμαιρόμενη άρνηση ή απόρριψη εκ μέρους της καθ’ ης η αίτηση αιτήματος τους ημερομηνίας 2.12.2011 (βλ. ανωτέρω) για ανάκληση του διατάγματος απαλλοτρίωσης του τεμαχίου, με βάση το άρθρο 146 του Συντάγματος και όχι παράλειψη.

Το άρθρο 36 του Ν.158(Ι)/1999 είναι επαρκώς σαφές περί τούτου και αναφέρει τα εξής, με δικές μου υπογραμμίσεις:

«36. Μετά την πάροδο τριών μηνών από την ημέρα της υποβολής της αναφοράς ο ενδιαφερόμενος δικαιούται να θεωρήσει την παράλειψη της αρμόδιας αρχής να του απαντήσει άρνησή της να ικανοποιήσει την αναφορά του και να προσβάλει ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου την παράλειψη αυτή ως άρνηση ικανοποίησης της αναφοράς του. Στην περίπτωση αυτή ο ενδιαφερόμενος δεν μπορεί ταυτόχρονα να προσβάλει, με βάση το Άρθρο 29 του Συντάγματος, την παράλειψη απάντησης, εκτός αν από την παράλειψη έχει υποστεί βλάβη.»

Για σκοπούς πληρότητας δε, ακόμη και αν ήθελε θεωρήσει κανείς (έστω ενάντια (contra legem) στο σαφές λεκτικό των διατάξεων του άνω άρθρου. βλ. «..άρνηση ικανοποίησης της αναφοράς του…»), ότι το άρθρο 36 του Ν.158(Ι)/1999 αφορά σε αναφορές με βάση το άρθρο 29 του Συντάγματος και δεν μετατρέπει δια νόμου την παράλειψη απάντησης σε άρνηση ικανοποίησης αιτήματος, αυτό δεν θα συνιστούσε per se και a priori, σύμφωνα με την σχετική βιβλιογραφία, απλώς άρνηση ενέργειας, ως παράλειψη οφειλόμενης ενέργειας (δηλαδή υποχρέωσης να δοθεί κάποια απάντηση από τη διοίκηση), αλλά ενδεχομένως να συνιστούσε σιωπηρή αρνητική πράξη, ως απόρριψη της υποβληθείσας αίτησης, εάν αυτή ήθελε κριθεί ότι πρόκειται για περίπτωση δέσμιας αρμοδιότητας ή για τέτοια περίπτωση διακριτικής ευχέρειας, στην οποία συντρέχουν πλήρως όλες οι νόμιμες προϋποθέσεις για την ικανοποίηση του αιτήματος (βλ.

σχετικά με την διαφορά της «άρνησης ενέργειας» από την «σιωπηρή αρνητική πράξη» και τις προϋποθέσεις τους στο ανωτέρω σύγγραμμα του Α.Ι. Τάχου, εκεί σελ. 569, 101 ειδικότερες διακρίσεις των διοικητικών πράξεων). Σημειώνεται, ότι στην παρούσα περίπτωση, τόσο με την αίτηση τους ημερομηνίας 2.12.2011 όσο και με την παρούσα προσφυγή τους, οι αιτητές επικαλούνται δέσμια αρμοδιότητα της διοίκησης, με βάση το άρθρο 23.5 του Συντάγματος και τη σχετική νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου (η οποία, σημειώνεται, ότι στην Κύπρο αποτελεί πηγή δικαίου), όπως η καθ’ ης η αίτηση ανακαλέσει το επίδικο διάταγμα απαλλοτρίωσης.

Ωστόσο, με δεδομένη την κρίση μου ανωτέρω, ότι το άρθρο 36 του Ν. 158(Ι)/1999 όντως καλύπτει την παρούσα περίπτωση, ώστε να δύναται να θεωρηθεί η παράλειψη της διοίκησης να απαντήσει ως απόρριψη του αιτήματος για ανάκληση του διατάγματος απαλλοτρίωσης, ως η θεραπεία που ζητούν με την παρούσα προσφυγή οι αιτητές, δεν απαιτείται ο έλεγχος, εάν συντρέχουν οι προϋποθέσεις της σιωπηρής αρνητικής πράξης, αφού τέτοια ενασχόληση θα είχε μόνο ακαδημαϊκό χαρακτήρα.

Ως εκ των ανωτέρω, ούτε η υπό β) ανωτέρω προδικαστική ένσταση μπορεί να επιτύχει και απορρίπτεται.

Με βάση τα ανωτέρω, οι προδικαστικές ενστάσεις αποτυγχάνουν. Η προσβαλλόμενη πράξη είναι εκτελεστή και οι αιτητές υπέχουν έννομο συμφέρον να προσβάλλουν αυτή.

Επί της ουσίας, αποτελεί γεγονός, ότι το αιτούμενο από τους αιτητές, προς ανάκληση, διάταγμα απαλλοτρίωσης δεν έχει εκτελεσθεί εδώ και 30 χρόνια (από το 1988 μέχρι σήμερα). Αποτελεί, επίσης, γεγονός, ότι είναι άγνωστο, με βάση τα ενώπιον μου στοιχεία, πότε αυτό ακριβώς προβλέπεται να εκτελεσθεί, αφού η (αρχική, έστω, με την ένσταση της) τοποθέτηση της καθ’ ης η αίτηση είναι, ότι ο χρόνος υλοποίησης του έργου, θα εξαρτηθεί από τη δημοσιονομική κατάσταση της Δημοκρατίας, γεγονός που από μόνο του δεν αποτελεί, κατά την κρίση μου, σαφή και επαρκή χρονικό προσδιορισμό του χρόνου υλοποίησης.

Στο άρθρο 23.5 του Συντάγματος αναφέρονται τα εξής, με δικές μου υπογραμμίσεις:

«5. Οιαδήποτε ακίνητος ιδιοκτησία, ή δικαίωμα ή συμφέρον επί τοιαύτης ιδιοκτησίας απαλλοτριωθείσα αναγκαστικώς θα χρησιμοποιηθή αποκλειστικώς προς τον δι’ ον απηλλοτριώθη σκοπόν. Εάν εντός τριών ετών από της απαλλοτριώσεως δεν καταστή εφικτός ο τοιούτος σκοπός, η απαλλοτριώσασα αρχή, ευθύς μετά την εκπνοήν της ρηθείσης προθεσμίας των τριών ετών υποχρεούται να προσφέρη την ιδιοκτησίαν επί καταβολή της τιμής κτήσεως εις το πρόσωπον παρ’ ου απηλλοτρίωσεν αυτήν. Το πρόσωπον τούτο δικαιούται εντός τριών μηνών από της λήψεως της προσφοράς να γνωστοποιήση την αποδοχήν ή μη ταύτης. Εφ’ όσον δε γνωστοποιήση ότι αποδέχεται την προσφοράν, η ιδιοκτησία επιστρέφεται ευθύς άμα αποδοθή παρά του προσώπου το τίμημα εντός περαιτέρω προθεσμίας τριών μηνών από της τοιαύτης αποδοχής.»

Στην απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου ημερομηνίας 13.5.2015 στην Αναθεωρητική Έφεση Αρ. 133/2010 ΑΝΔΡΕΑΣ Λ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΗΣ ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ κ.α., λέχθηκαν και τα εξής, με δικές μου υπογραμμίσεις:

«…Η νομολογία στο θέμα των απαλλοτριώσεων και της εκ των υστέρων επιδίωξης επιστροφής απαλλοτριωθέντος τεμαχίου γης, έχει αποκρυσταλλωθεί ιδιαίτερα μετά την απόφαση της Πλήρους Ολομέλειας στην υπόθεση Ζήνων Ευθυμιάδης Estates Ltd v. Δημοκρατίας (2006) 3 Α.Α.Δ. 166. Η απόφαση αυτή έχει ερμηνεύσει τη συνταγματική διάταξη του Άρθρου 23.5 ως προς την έννοια του εφικτά υλοποιήσιμου του σκοπού της απαλλοτρίωσης, συναρτώντας την υποχρέωση της διοίκησης να επιστρέψει ακίνητη ιδιοκτησία που δεν χρησιμοποιείται, όχι μόνο εντός των τριών ετών που καθορίζει η εν λόγω πρόνοια, αλλά και σε οποιονδήποτε μεταγενέστερο χρόνο εφόσον η υποχρέωση της Δημοκρατίας είναι εν προκειμένω διαρκής, (δέστε και Ελένη Κώστα Γεωργιάδη κ.ά.

ν. Δημοκρατίας, Α.Ε. αρ. 202/2010, ημερ. 9.3.2015). Περαιτέρω, έχει αποσαφηνιστεί ότι οι σκοποί που αναφέρονται στη Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης συνεξετάζονται με το περιεχόμενο της μελέτης ή σχεδίου που αποτελούν προϋπόθεση για την έκδοση του διατάγματος απαλλοτρίωσης. Η διοίκηση δεν προχωρά σε απαλλοτρίωση πριν να εξετάσει τα σχέδια που δείχνουν τη φύση, την έκταση και τις ανάγκες του έργου για το οποίο και γίνεται η απαλλοτρίωση.

Ταυτόχρονα, η απαλλοτριούσα αρχή οφείλει να εξετάζει και τις δυνατότητες πραγμάτωσης του σκοπού της απαλλοτρίωσης και είναι υπό αυτό το δεδομένο που καθίσταται αναγκαία η ετοιμασία προηγούμενης ολοκληρωμένης σχετικής μελέτης, (δέστε σχετικά Glyki v. Municipal Corporation of Famagusta (1967) 3 C.L.R. 677, Σπύρου ν. Δημοτικού Συμβουλίου Κάτω Πολεμιδιών (1998) 3 Α.Α.Δ. 307, Καραολή ν.

Υπουργείου Εσωτερικών (2004) 3 Α.Α.Δ. 76 και Χωματένος ν. Δήμου Ιδαλίου (2009) 3 Α.Α.Δ. 13).

Όντως η επιλογή της γης, η προώθηση της απαλλοτρίωσης και η κρίση της αρμοδίας αρχής σε σχέση με την όλη αναγκαιότητα του επιδιωκόμενου έργου, αποτελούν ζητήματα κατ’ εξοχήν διοικητικής φύσεως και ταυτόχρονα τεχνικά θέματα, στα οποία το Δικαστήριο δεν επεμβαίνει, (Ολυμπία Πιερίδη ν. Δημοκρατίας (2007) 3 Α.Α.Δ. 543). Το ανέλεγκτο όμως των τεχνικών ζητημάτων δεν απαλλάσσει τη διοίκηση και ιδιαίτερα την απαλλοτριούσα αρχή από την υποχρέωση της να έχει εκπονήσει ολοκληρωμένη μελέτη αναφορικά με το σκοπό της απαλλοτρίωσης πριν τη λήψη της τελικής απόφασης και τη δημοσίευση στη συνέχεια της γνωστοποίησης και του διατάγματος απαλλοτρίωσης που συναποτελούν τη σύνθετη πράξη του όλου εγχειρήματος, (Σταυρίδη ν. Δημοκρατίας (1992) 3 Α.Α.Δ. 303 και Λουκά ν. Δημοκρατίας (1996) 3 Α.Α.Δ. 413).

Κάθε περίπτωση απαλλοτρίωσης έχει βεβαίως τα δικά της ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Και είναι με αυτά που πρέπει η κάθε υπόθεση να αντιμετωπίζεται. Στην προκείμενη υπόθεση πιστοποιείται ότι 24 χρόνια μετά τη δημοσίευση της απαλλοτρίωσης, το συγκεκριμένο τεμάχιο του εφεσείοντος παρέμεινε στην ουσία χωρίς να αξιοποιηθεί για το σκοπό της απαλλοτρίωσης………………………………………………………………………………………………………….. Όπως έχει διαχρονικά αναφερθεί από τη νομολογία, ο ιδιοκτήτης δεν υποχρεούται να δείξει ότι ο σκοπός της απαλλοτρίωσης κατέστη ανέφικτος ή εγκατελήφθη, αλλά να υποδείξει ότι η διοίκηση δεν προχώρησε με την υλοποίηση του έργου σε εύλογο χρονικό διάστημα. Το ζητούμενο, όπως έχει αναφερθεί και στη Λευκή Ρογήρου Θεοφάνους κ.ά. ν. Δημοκρατίας (2012) 3 Α.Α.Δ. 53, είναι το εφικτά πραγματοποιήσιμο του σκοπού της απαλλοτρίωσης, το οποίο στην πράξη σημαίνει ότι η διοίκηση δεν πρέπει να αδρανεί σε βαθμό που να αποστερεί την ακίνητη ιδιοκτησία του πολίτη χωρίς ουσιαστικό λόγο. Το εφικτά υλοποιήσιμο του σκοπού της απαλλοτρίωσης συναρτάται με την εξ αρχής δομημένη μελέτη που η διοίκηση οφείλει να εκπονήσει πριν ή κατά το χρόνο της σκοπούμενης απαλλοτρίωσης.

Η διοίκηση οφείλει να λαμβάνει ουσιαστικά μέτρα που να καθιστούν τον σκοπό της απαλλοτρίωσης εφικτά πραγματοποιήσιμο πάντοτε εντός ευλόγου χρόνου, λαμβάνοντας υπόψη και τις τυχόν πρακτικές δυσκολίες που δυνατό να προκύψουν στην πορεία υλοποίησης του έργου, (Συμεωνίδης ν. Δημοκρατίας (2000) 4 Α.Α.Δ. 824, η οποία έτυχε επιδοκιμασίας στην Ζήνων Ευθυμιάδης - ανωτέρω -). Ο σκοπός της απαλλοτρίωσης δεν μπορεί να καθορίζεται με υπέρμετρη γενικότητα ούτως ώστε η διοίκηση να καλύπτεται πίσω από αυτή την αοριστία εσαεί, ακόμη και όταν η περίπτωση είναι ιδιάζουσα, όπως εν προκειμένω, σκοπείτο η μετακίνηση ενός ολόκληρου χωριού……»

Υπό το φως της ανωτέρω νομολογίας του Ανωτάτου Δικαστηρίου και έχοντας υπόψη τα προαναφερθέντα δεδομένα της παρούσας περίπτωσης, κρίνω, ότι έχει παρέλθει, μετά από 30 χρόνια, κάθε ακραίο όριο ευλόγου χρόνου για την πραγμάτωση του σκοπού της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης του τεμαχίου, η πραγμάτωση του οποίου παραμένει, μέχρι και σήμερα, χρονικά ασαφής και απροσδιόριστη. Υπό αυτά τα δεδομένα, η καθ’ ης η αίτηση υπείχε δέσμιας αρμοδιότητας να ικανοποιήσει το αίτημα των αιτητών και να ανακαλέσει το επίδικο διάταγμα απαλλοτρίωσης. Συνεπώς, η προσβαλλόμενη πράξη, ως άρνηση ικανοποίησης ή απόρριψης του αιτήματος των αιτητών για επιστροφή του τεμαχίου (βλ. ανωτέρω) είναι παράνομη, ως εκ του προαναφερθέντος λόγου.

Συνεπώς, η προσβαλλόμενη απόφαση ακυρώνεται, για τον πιο πάνω λόγο.

Η προσφυγή επιτυγχάνει, με έξοδα ύψους 1700 ευρώ πλέον Φ.Π.Α υπέρ των αιτητών και εναντίον της καθ’ ης η αίτηση.

Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, ΔΔΔ.

cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο