Administrative court annuls tax authority's tax certificate due to unconstitutional appointment process violating separation of powers.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Administrative Court annulled the tax authority's tax certificate and related refund approval issued by the Tax Officer. The plaintiff argued the officer's appointment was unconstitutional because it required prior parliamentary approval, effectively transferring executive power to the legislature. The court agreed, ruling that such a requirement violated the constitutional principle of separation of powers by allowing the Parliament to interfere in executive appointments.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArticle 146 of the Constitution; Article 4(1)(a) of the Tax Department Law 2014: The requirement for prior parliamentary approval for the appointment of a Tax Officer violates the constitutional principle of separation of powers, rendering the appointment and subsequent administrative acts unconstitutional.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
ΑΝΑΦΟΡΕΣ:
Κυπριακή νομολογία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
CONSTANTINOS CHIMONIDES ν. EVANTHIA K. MANGLIS (1967) 1 CLR 125
THE IMPROVEMENT BOARD OF EYLENJA ν. ANDREAS CONSTANTINOU (1967) 1 CLR 167
CLEANTHIS GEORGHIADES ν. THE REPUBLIC OF CYPRUS THROUGH 1. THE PUBLIC SERVICE 2. THE COUNCIL OF MINISTERS (1966) 3 CLR 252
PRES. OF REPUBLIC ν. HOUSE OF R/NTATIVES (1985) 3 CLR 2165
ΡΙΚ ν. Καραγιώργη & άλλων (1991) 3 ΑΑΔ 159
Δημοκρατία ν. Πογιατζή (1992) 3 ΑΑΔ 196
Δημοκρατία ν. Βουλής Αντιπροσώπων (Αρ.3) (1992) 3 ΑΑΔ 458
Μιχαήλ Θεοδοσίου Λτδ ν. Δήμου Λ/σού (1993) 3 ΑΑΔ 25
Kυπριακή Δημοκρατία μέσω Eπιτροπής Δημόσιας Yπηρεσίας και άλλοι ν. Eλευθερίας Γιάλλουρου και άλλης. (1995) 3 ΑΑΔ 363
Mενελάου Aθανάσιος και Άλλοι ν. Kυπριακής Δημοκρατίας μέσω Yπουργικού Συμβουλίου και Άλλου (1996) 3 ΑΑΔ 370
Ηλία Άννα και Άλλοι ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (1999) 3 ΑΑΔ 884
Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν. Bουλής των Aντιπροσώπων (Aρ. 1) (2000) 3 ΑΑΔ 157
Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν. Βουλής των Αντιπροσώπων (Αρ. 1) (2001) 3 ΑΑΔ 83
Μιχαήλ ν. ΑΤΗΚ (1991) 4 ΑΑΔ 1756
Κωνσταντινίδης ν. Δημοκρατίας (1995) 4 ΑΑΔ 1634
Κυπριακή νομοθεσία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
Ν. 158(I)/1999 - Ο περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμος του 1999
Ν. 70(I)/2014 - Ο περί Τμήματος Φορολογίας Νόμος του 2014
ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ:
ECLI:CY:DD:2017:457
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
Υπόθεση αρ. 397/2016
29 Δεκεμβρίου 2017
[Ε. ΓΑΒΡΙΗΛ, Δ.Δ.Δ.]
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ
Μεταξύ:
MODERNA FASHION LTD
Αιτήτρια,
-ΚΑΙ-
ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ
ΕΦΟΡΟΥ ΦΟΡΟΛΟΓΙΑΣ
Καθ’ ων η αίτηση.
……………………………
Στέφανος Σάββα, για Παπαντωνίου & Παπαντωνίου Δ.Ε.Π.Ε., για την αιτήτρια.
Ευγενία Παπαγεωργίου - Καρακάννα (κα), Ανώτερη Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για το Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, για τους καθ’ ων η αίτηση.
ΑΠΟΦΑΣΗ
Ε. ΓΑΒΡΙΗΛ, Δ.Δ.Δ.: Στις 15.1.2016 εκδόθηκε εκ μέρους του Εφόρου Φορολογίας η προσβαλλόμενη με την παρούσα προσφυγή βεβαίωση φόρου, με την οποία βεβαιώθηκε ως φόρος οφειλόμενος από την αιτήτρια, το ποσό των €118.546,00 και εγκρίθηκε αίτημα για επιστροφή φόρου, ποσού ύψους €8.269,86. Η νομιμότητα της εκδοθείσας βεβαίωσης φόρου, συνιστά το αντικείμενο της παρούσας προσφυγής.
Ακολούθησε εκ μέρους της αιτήτριας, αίτηση για τροποποίηση των νομικών σημείων της αίτησης ακυρώσεως και εκ συμφώνου, εκδόθηκε διάταγμα τροποποίησης της αίτησης ακυρώσεως ημερομηνίας 7.7.2016, δυνάμει του οποίου εισήχθησαν πρόσθετοι λόγοι ακύρωσης, ως ακολούθως:
«9. Η προσβαλλόμενη απόφαση και/ή πράξη καθώς και οποιαδήποτε ενδιάμεση και/ή προπαρασκευαστική αυτής, εκδόθηκε από όργανο του οποίου η υπόσταση πάσχει νομικά και/ή είναι αντισυνταγματική, κατά παράβαση του Άρθρου 15 του Ν. 158(Ι)/99.
10. Η προσβαλλόμενη απόφαση και/ή πράξη καθώς και οποιαδήποτε ενδιάμεση και/ή προπαρασκευαστική αυτής λήφθηκε από αναρμόδιο όργανο κατά παράβαση του Άρθρου 17 του Ν. 158(Ι)/99.»
Η ευπαίδευτη συνήγορος των καθ’ ων η αίτηση, στις 15.12.2016 είχε προβεί σε δήλωση στο Δικαστήριο, ότι δεν θα υποστήριζε τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης απόφασης. Ως εκ τούτου, δεν καταχώρησε ένσταση.
Το Δικαστήριο, ανεξαρτήτως της ανωτέρω δήλωσης της Δημοκρατίας, όρισε την υπόθεση για ακρόαση, προκειμένου να προβεί το ίδιο σε έλεγχο νομιμότητας της προσβαλλόμενης με την προσφυγή διοικητικής απόφασης.
Στις 11.1.2017, δηλώθηκε εκ νέου εκ μέρους της Δημοκρατίας, ότι δεν υποστηρίζεται η νομιμότητα της προσβαλλόμενης απόφασης, λόγω της αντισυνταγματικότητας του διορισμού του Εφόρου Φορολογίας και συγκεκριμένα του άρθρου 4(1)(α) του περί Τμήματος Φορολογίας Νόμου του 2014, Ν. 70(Ι)/2014, αφού το Υπουργικό Συμβούλιο προέβη στο διορισμό του Εφόρου Φορολογίας, έχοντας προηγουμένως εξασφαλίσει τη γραπτή συγκατάθεση της Βουλής των Αντιπροσώπων.
Η υπόθεση επανορίστηκε στις 2.3.2017, ημερομηνία κατά την οποία το Δικαστήριο επιλήφθηκε νέας αίτησης τροποποίησης των νομικών σημείων της αίτησης ακυρώσεως, στην οποία εκδόθηκε εκ συμφώνου διάταγμα τροποποίησης της αίτησης ακυρώσεως, ως ακολούθως:
«11. Η προσβαλλόμενη απόφαση και/ή πράξη καθώς και οποιαδήποτε ενδιάμεση και/ή προπαρασκευαστική αυτής, εκδόθηκε από όργανο του οποίου η υπόσταση, κατά παράβαση του άρθρου 15 του Ν. 158(Ι)/99, πάσχει νομικά και/ή είναι αντισυνταγματική ως αντίθετη στην Αρχή της Διάκρισης των Εξουσιών της νομοθετικής από την εκτελεστική εξουσία, η οποία καθιερώνεται στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας και ειδικότερα στα άρθρα 46, 47, 48, 49, 54 και 61.
12. Η προσβαλλόμενη απόφαση και/ή πράξη καθώς και οποιαδήποτε ενέργεια ενδιάμεση και/ή προπαρασκευαστική αυτής, κατά παράβαση του άρθρου 17 του Ν. 158(Ι)/99, λήφθηκε από αναρμόδιο όργανο διορισθέν αντισυνταγματικώς κατά παράβαση της Αρχής Διάκρισης των Εξουσιών της νομοθετικής από την εκτελεστική εξουσία, η οποία καθιερώνεται στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας και ειδικότερα στα άρθρα 46, 47, 48, 49, 54 και 61.
13. Η προσβαλλόμενη απόφαση και/ή πράξη καθώς και οποιαδήποτε ενδιάμεση και/ή προπαρασκευαστική αυτής, εκδόθηκε από όργανο του οποίου η υπόσταση, κατά παράβαση του άρθρου 15 του Ν. 158(Ι)/99 πάσχει νομικά λόγω του ότι ο διορισμός του έγινε κατά παράβαση των άρθρων 27, 28, 29, 31 και 33 του περί Δημόσιας Υπηρεσίας Νόμου του 1990 (1/1990), χωρίς σχέδιο υπηρεσίας.
14. Η προσβαλλόμενη απόφαση και/ή πράξη καθώς και οποιαδήποτε ενέργεια ενδιάμεση και/ή προπαρασκευαστική αυτής, κατά παράβαση του άρθρου 17 του Ν. 158(Ι)?99, λήφθηκε από αναρμόδιο όργανο διορισθέν κατά παράβαση των άρθρων 27, 28, 29, 31 και 33 του περί Δημόσιας Υπηρεσίας Νόμου του 1990 (1/1990), χωρίς σχέδιο υπηρεσίας.
15. Η προσβαλλόμενη απόφαση και/ή πράξη και οποιαδήποτε ενδιάμεση και/ή προπαρασκευαστική αυτής, εκδόθηκε από όργανο του οποίου η υπόσταση, κατά παράβαση του άρθρου 15 του Ν. 158(Ι)/99, πάσχει νομικά λόγω του ότι ο διορισμός του έγινε κατά παράβαση των άρθρων 33 και 34 του περί Δημόσιας Υπηρεσίας Νόμου του 1990 (1/1990), χωρίς δημοσίευση της θέσης.
16. Η προσβαλλόμενη απόφαση και/ή πράξη καθώς και οποιαδήποτε ενέργεια ενδιάμεση και/ή προπαρασκευαστική αυτής, κατά παράβαση του άρθρου 17 του Ν. 158(Ι)/99, λήφθηκε από αναρμόδιο όργανο διορισθέν κατά παράβαση των άρθρων 33 και 34 του περί Δημόσιας Υπηρεσίας Νόμου του 1990 (1/1990), χωρίς δημοσίευση της θέσης.»
Ακολούθησε και τρίτη αίτηση τροποποίησης στην οποία εκδόθηκε και πάλιν εκ συμφώνου διάταγμα τροποποίησης της αίτησης ακυρώσεως με την οποία προστέθηκαν οι κάτωθεν παράγραφοι στα νομικά σημεία της προσφυγής:
«11. Η προσβαλλόμενη απόφαση και/ή πράξη καθώς και οποιαδήποτε ενδιάμεση και/ή προπαρασκευαστική αυτής, εκδόθηκε από όργανο του οποίου η υπόσταση κατά παράβαση του άρθρου 15 του Ν. 158(Ι)/99, πάσχει νομικά και/ή είναι αντισυνταγματική, αφού ο διορισμός του εν λόγω οργάνου έγινε βάσει του άρθρου 4(1)(α) του Περί Τμήματος Φορολογίας Νόμος του 2014 (70(Ι)/2014), ως ίσχυε κατά τον ουσιώδη χρόνο, το οποίο αντίκειται στο Σύνταγμα ως αντίθετο στην Αρχή Διάκρισης των Εξουσιών, της νομοθετικής από την εκτελεστική εξουσία, η οποία καθιερώνεται στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας και ειδικότερα στα άρθρα 46, 47, 48, 49, 54 και 61.»
12. Η προσβαλλόμενη απόφαση και/ή πράξη καθώς και οποιαδήποτε ενέργεια ενδιάμεση και/ή προπαρασκευαστική αυτής, κατά παράβαση του άρθρου 17 του Ν. 158(Ι)/99, λήφθηκε από αναρμόδιο όργανο διορισθέν αντισυνταγματικώς, αφού ο διορισμός του εν λόγω οργάνου έγινε βάσει του άρθρου 4(1)(α) του Περί Τμήματος Φορολογίας Νόμος του 2014 (70(Ι)/2014), ως ίσχυε κατά τον ουσιώδη χρόνο, το οποίο αντίκειται στο Σύνταγμα και αποτελεί παράβαση της Αρχής Διάκρισης των Εξουσιών, της νομοθετικής από την εκτελεστική εξουσία, η οποία καθιερώνεται στο Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας και ειδικότερα στα άρθρα 46, 47, 48, 49, 54 κι 61.»
Η αιτήτρια, μέσω του ευπαιδεύτου συνηγόρου της, ήγειρε ως πρώτο λόγο ακύρωσης την αντισυνταγματικότητα του διορισμού του Εφόρου Φορολογίας, ήτοι του οργάνου που εξέδωσε την προσβαλλόμενη διοικητική απόφαση.
Ως αναπτύσσεται το ζήτημα αυτό εκ μέρους του δικηγόρου της αιτήτριας, ο κος Γιαννάκης Λαζάρου διορίστηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο ως Έφορος Φορολογίας, για την περίοδο από 11/10/2014 μέχρι 20/2/2016, δυνάμει των προνοιών του άρθρου 4 του περί Τμήματος Φορολογίας Νόμου του 2014, αφού είχε ήδη ληφθεί προηγουμένως η γραπτή συγκατάθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών και Προϋπολογισμού.
Κατά τις εισηγήσεις της αιτήτριας, οι πρόνοιες του άρθρου 4 του περί Τμήματος Φορολογίας Νόμου του 2014, αντίκεινται στο Σύνταγμα και συγκεκριμένα στην Αρχή Διάκρισης των Εξουσιών της νομοθετικής από την εκτελεστική εξουσία, η οποία καθιερώνεται στο Σύνταγμα και είναι διάχυτη στα Άρθρα 46, 47, 48, 49, 54 και 61 του Συντάγματος και ως εκ τούτου, ο διορισμός του Εφόρου Φορολογίας πάσχει από αντισυνταγματικότητα.
Καταλήγει η εισήγηση, στη βάση των πιο πάνω, ότι η υπόσταση του οργάνου που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, ήτοι του Εφόρου Φορολογίας, ο οποίος διορίστηκε στη θέση αυτή χωρίς σχέδιο υπηρεσίας, πάσχει νομικώς και είναι αντίθετη στο άρθρο 15 του περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου, Ν. 158(Ι)/99και ως εκ τούτου, το όργανο το οποίο την εξέδωσε είναι αναρμόδιο.
Προωθούνται πρόσθετοι λόγοι ακύρωσης της προσβαλλόμενης διοικητικής απόφασης, ήτοι έλλειψη αιτιολογίας της προσβαλλόμενης βεβαίωσης φόρου, παραβίασης του δικαιώματος ακρόασης της αιτήτριας, προ της έκδοσης της προσβαλλόμενης απόφασης, έλλειψη δέουσας έρευνας και πλάνης περί τα πράγματα, κατάχρησης εξουσίας και παράβασης των αρχών της χρηστής διοίκησης και της καλής πίστης.
Η ευπαίδευτη συνήγορος της Δημοκρατίας, στη βάση της δήλωσης της ότι δεν θα υποστηρίξει τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης βεβαίωσης φόρου, καταχώρησε επίσης γραπτή αγόρευση στην οποία συμφώνησε και αποδέχθηκε μόνον τις εισηγήσεις της αιτήτριας, καθόσον αφορά στο ότι οι πρόνοιες του άρθρου 4(1) του περί Τμήματος Φορολογίας Νόμου του 2014, ως αυτός ίσχυε κατά τον ουσιώδη χρόνο, αντίκεινται στο Σύνταγμα και στην Αρχή Διάκρισης των Εξουσιών, απορρίπτοντας τους λοιπούς λόγους ακύρωσης.
Προτού προχωρήσω στην εξέταση των προβαλλόμενων λόγων ακύρωσης, θα πρέπει να υπομνησθεί ότι η αναθεωρητική δίκη, ως εκ της φύσεως της, έχει ως κύριο λόγο τον έλεγχο της νομιμότητας διοικητικών πράξεων, αποφάσεων και παραλείψεων προς αποκατάσταση των θιγέντων δικαιωμάτων του προσφεύγοντα στο πεδίο του δημοσίου δικαίου.
Η διαδικασία διερεύνησης της νομιμότητας, έχει εξεταστικό χαρακτήρα, βάσει του ανακριτικού συστήματος που διέπει την αναθεωρητική δικαιοδοσία. Η διερεύνηση, ανήκει στο ίδιο το Δικαστήριο, με τους διαδίκους να διαδραματίζουν υποβοηθητικό ρόλο στην ανίχνευση των γεγονότων και διαπίστωση των αρχών που διέπουν τον καθορισμό της νομιμότητας σε κάθε περίπτωση (Μιχαήλ ν. Αρχής Τηλεπικοινωνιών Κύπρου (1991) 4Γ Α.Α.Δ. 1756).
Προχωρώ πρωτίστως να εξετάσω τον εγερθέντα λόγο ακύρωσης της προσβαλλόμενης απόφασης, εν σχέση με την αντισυνταγματικότητα των προνοιών του άρθρου 4 του περί Τμήματος Φορολογίας Νόμου του 2014, δυνάμει του οποίου διορίστηκε ο Έφορος Φορολογίας για την περίοδο από 11/10/2014 μέχρι τις 20/2/2016.
Είναι πάγια νομολογημένο πως η συνταγματικότητα νόμου ή κανονισμού ελέγχεται με την αντιπαραβολή του προς τη συγκεκριμένη συνταγματική διάταξη την οποία φέρεται να παραβαίνει. Στην Κυπριακή Δημοκρατία ν. Πογιατζής (1992) 3 Α.Α.Δ. 196, λέχθηκαν τα ακόλουθα:
«Η συνταγματικότητα νόμου συνιστά νομικό θέμα ιδιάζουσας σημασίας και σπουδαιότητας. Η πραγματικότητα αυτή αναγνωρίστηκε στην The Improvement Board of Eylenja ν. Andreas Constantinou (1967) 1 C.L.R. 167. To δικαστήριο υπέδειξε ότι η συνταγματικότητα νόμου ή κανονισμού μπορεί να καταστεί επίδικο θέμα μόνον μετά τον επακριβή προσδιορισμό του άρθρου ή άρθρων του νόμου που αμφισβητούνται και των συνταγματικών διατάξεων προς τις οποίες προσκρούουν.»
Εν προκειμένω, κατόπιν έκδοσης διαταγμάτων τροποποίησης των νομικών σημείων της προσφυγής, το ζήτημα της αντισυνταγματικότητας του άρθρου 4(1)(α) του περί Τμήματος Φορολογίας Νόμου του 2014 - λόγω της αντίθεσής του με την αρχή της διάκρισης των εξουσιών - δυνάμει του οποίου διορίστηκε ο Έφορος Φορολογίας που εξέδωσε την προσβαλλόμενη με την παρούσα προσφυγή απόφαση, εγείρεται στην παράγραφο 11 των νομικών σημείων της αίτησης ακυρώσεως.
Διαπιστώνω συνεπώς, ότι υπάρχει η απαιτούμενη εκ της νομολογίας εξειδίκευση του εγερθέντος ζητήματος αντισυνταγματικότητας στα νομικά σημεία της αίτησης ακυρώσεως (Constantinos Chimonides v. Evanthia K. Manglis (1967) 1 C.L.R. 125 και The Improvement Board of Eylenja v. Andreas Constantinou (1967) 1 C.L.R. 167, ΡΙΚ ν. Καραγιώργη (1991) 3 Α.Α.Δ. 159).
Πλούσια και σταθερή νομολογία, που αρχίζει από την εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, πραγματεύεται τη συνταγματική αρχή της διάκρισης των εξουσιών και το πλαίσιο εφαρμογής της, κάτω από το Σύνταγμα (Παπαφιλίππου ν. Δημοκρατίας 1 Α.Α.Σ.Δ. 62, Γεωργιάδης ν. Δημοκρατίας (1966) 3 Α.Α.Δ. 252).
Η αρχή της διάκρισης των λειτουργιών, χωρίς να είναι ρητώς διατυπωμένη στο κείμενο του Συντάγματος, συνάγεται αβίαστα από πολλές επιμέρους διατάξεις του. Ο σταθερός και μόνιμος γνώμονας κρίσης της συνταγματικότητας, είναι το ίδιο το Σύνταγμα, το οποίο με απώτερο λόγο την ισορροπία και συμμετρία στη διακυβέρνηση της χώρας, εδράζεται στη θεσμική και λειτουργική διάκριση των εξουσιών.
Η αρχή της διάκρισης των εξουσιών και το πλαίσιο εφαρμογής της κάτω από το Σύνταγμα, ενασχόλησαν την Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Δημοκρατία ν. Γιάλλουρου κ.ά. (1995) 3 Α.Α.Δ. 363, από την οποία μεταφέρω την ακόλουθη περικοπή:
«Η διάκριση των Εξουσιών αποτελεί το θεμέλιο της λειτουργίας της Κυπριακής πολιτείας. Η κρατική εξουσία κατανέμεται από το Κυπριακό Σύνταγμα σε ξεχωριστούς φορείς εξουσίας. Εξουσία, η οποία δεν κατανέμεται από το Σύνταγμα σε συγκεκριμένο φορέα, ασκείται από τον κλάδο εκείνο της εξουσίας στη σφαίρα αρμοδιότητας του οποίου ανάγεται κατά φυσιολογική συνέπεια (βλ., μεταξύ άλλων, Ρ.Ι.Κ. ν. Καραγιώργη & Άλλων (1991) 3 Α.Α.Δ. 159 και Θεοδοσίου Λίμιτεδ ν. Δήμου Λεμεσού (1993) 3 Α.Α.Δ. 25.»
Στην Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν. Βουλής των Αντιπροσώπων (Αρ. 1) (2000) 3 Α.Α.Δ. 157, η Πλήρης Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου, εξετάζοντας τη συνταγματικότητα των προνοιών του άρθρου 7 του Νόμου που ρύθμιζε τη σύσταση Επιτροπής για την υλοποίηση των σκοπών του περί της Αναγνώρισης όλων των Αγώνων του Κυπριακού Λαού για Ελευθερία και Δημοκρατία (Τιμητικές Διακρίσεις) Νόμου του 1999, αποφάσισε ότι οι πρόνοιες του υπό αναφορά άρθρου, παραβίαζαν το Άρθρο 61 του Συντάγματος και την αρχή της διάκρισης των εξουσιών, λόγω του ότι απαιτείτο η επικύρωση του διορισμού των μελών της Επιτροπής από τη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Με αναφορά σε πάγια νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου (President of Republic v. House of Representatives (1985) 3 Α.Α.Δ. 2165, Δημοκρατία ν. Βουλής των Αντιπροσώπων (Αρ.3) (1992) 3 Α.Α.Δ. 458, Δημοκρατία ν. Γιάλλουρου κ.ά. (1995) 3 Α.Α.Δ. 363, Μενελάου κ.ά. ν. Δημοκρατίας κ.ά. (1996) 3 Α.Α.Δ. 370 και Ηλία κ.ά. ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (1999) 3 A.A.Δ. 884) η Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου, έκρινε ότι αποκλείεται η ανάμειξη της Βουλής άμεσα ή έμμεσα και κάτω από οποιοδήποτε μανδύα σε διορισμούς στο δημόσιο, λειτουργία η οποία ανάγεται εξ ορισμού στην εκτελεστική εξουσία, αφού το Άρθρο 61 του Συντάγματος περιορίζει την εξουσία της Βουλής στο νομοθετείν.
Στην Πρόεδρος της Δημοκρατίας ν. Βουλής των Αντιπροσώπων (Αρ. 1) (2001) 3Α Α.Α.Δ. 83, η Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου εξέτασε τη συνταγματικότητα του άρθρου 5(2) του περί Καθιέρωσης της 15ης Ιουλίου 1974 ως ημέρα Μνήμης και Τιμής των Πεσόντων και Αγωνισθέντων για τη Δημοκρατία Νόμου του 2000, δυνάμει του οποίου ο διορισμός των Μελών της Επιτροπής ανάγετο στο Υπουργικό Συμβούλιο, μετά από προηγούμενη σύμφωνη απόφαση της πλειοψηφίας της Βουλής των Αντιπροσώπων, από κατάλογο προσώπων που υποβαλλόταν από τις οργανώσεις των αντιστασιακών.
Παραθέτω το ακόλουθο απόσπασμα από τη σελ. 88:
«Η διάκριση, η οποία επιχειρείται, στερείται καταφανώς ερείσματος. Η αρχή της διάκρισης των εξουσιών αποκλείει την ανάμειξη της Βουλής στη συγκρότηση διοικητικών οργάνων, υπό οποιαδήποτε μορφή και αν επιχειρείται, όπως έχει επανειλημμένα αποφασιστεί. Και στα δύο νομοθετήματα, που αποτέλεσαν το αντικείμενο σύγκρισης, προβλέπεται η συμμετοχή της Βουλής στο έργο επιλογής των μελών διοικητικής αρχής και, για τους ίδιους λόγους, είναι ανεπίτρεπτη. Μπορεί, μάλιστα, να λεχθεί ότι, στην προκείμενη περίπτωση, αυτοί τούτοι οι διορισμοί τίθενται υπό την αίρεση της Βουλής και, για το λόγο αυτό, η ανάμειξή της στο διοριστικό έργο είναι δραστικότερη, σε σύγκριση με την «επικύρωση» των διορισμών, που ήταν η διάταξη του νόμου η οποία αποκηρύχθηκε ως αντισυνταγματική στην Αναφορά 4/99.
[…]
Το εδάφιο (2) του Άρθρου 5 του Νόμου, κατά τρόπο άμεσο και αποφασιστικό, παρέχει λόγο και έρεισμα ανάμειξης της Βουλής στο διοριστικό έργο αξιωματούχων διοικητικής αρχής. Κατά συνέπεια, είναι αντισυνταγματικό. Οι διατάξεις του Άρθρου 5(2) διαχωρίζονται από τον υπόλοιπο Νόμο, εφόσον, με τη διαγραφή τους, «δεν πλήττεται ο πυρήνας του νόμου και δεν αλλοιώνονται οι σκοποί του.» - (βλ. απόφαση στην Αναφορά 4/99, (ανωτέρω)).»
Στην Κωνσταντινίδης ν. Δημοκρατίας (1995) 4Γ Α.Α.Δ. 1634, ο αείμνηστος Δικαστής του Ανωτάτου Δικαστηρίου, Νικήτας Δ., ανέφερε τα ακόλουθα:
«Δε θα ήταν υπερβολή να λεχθεί ότι η παρατήρηση του καθηγητή Α. Θ. Τσάτσου "Συνταγματικό Δίκαιο" Τόμος Β, σελ. 130, "η θεμελιώδης αυτή αρχή αποτελεί την κατ’ εξοχήν οργανωτική βάση του πολιτεύματος", θα μπορούσε με πιστότητα να χαρακτηρίσει και τη δική μας κατάσταση και προσέγγιση.
Η αρχή αυτή που έχει τις ρίζες της στον Αριστοτέλη (έστι δε τρία μόρια των πολιτειών πασών ... ... το βουλευόμενον περί των κοινών ... ... ... ... το περί τας αρχάς ... ... το δικάζον) αναπτύχθηκε κατά την περίοδο του Διαφωτισμού από τον Montesquieu και αποτέλεσε την πυξίδα των δημοκρατικών συνταγμάτων. Την πορεία και το ουσιαστικό περιεχόμενο του δόγματος (όπως κάποτε αποκαλείται) θέτει σύντομα άλλα διεισδυτικά ο καθηγητής Α. Μάνεσης "Συνταγματική Θεωρία και Πράξη" σελ. 546 και 547:
"Ένα άλλο στοιχείο του φιλελεύθερου πολιτεύματος είναι η οργανική διάκριση των εξουσιών. Δεν πρόκειται για το θέμα που ξεκινάει από τον Αριστοτέλη, αν δηλαδή υπάρχουν τρεις ουσιαστικά διαφορετικές λειτουργίες της κρατικής εξουσίας - η ‘πολιτική Τριάδα’: νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική -, αλλά για την κατανομή της άσκησής της σε διαφορετικά κρατικά όργανα, ώστε να αποτρέπεται η κατάχρηση της εξουσίας. Η ρήση του Montesquieu ‘κάθε άνθρωπος που ασκεί εξουσία τείνει να την καταχραστεί· προχωρεί ώσπου να συναντήσει φραγμούς’· γι’ αυτό πρέπει ‘τα πράγματα να είναι διευθετημένα έτσι ώστε η εξουσία να αναχαιτίζει την εξουσία’ (il faut que le pouvoir arrete le pouvoir) υλοποιήθηκε στην αποκληθείσα ‘οργανική’ διάκριση των εξουσιών: άλλοι να νομοθετούν, άλλοι να κυβερνούν και διοικούν, άλλοι να δικάζουν."
Εν προκειμένω, επίδικες είναι οι διατάξεις του άρθρου 4(1)(α) του περί Τμήματος Φορολογίας Νόμου του 2014, Ν. 70(Ι)/2014(στο εξής ο «Νόμος»), στις οποίες ορίζονται τα ακόλουθα:
«4.-(1)(α) Το Υπουργικό Συμβούλιο, με αιτιολογημένη απόφασή του, διορίζει, αφού προηγουμένως εξασφαλιστεί η γραπτή συγκατάθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών και Προϋπολογισμού, ως Έφορο Φορολογίας, πρόσωπο το οποίο –
(i) προτείνεται από τον Υπουργό Οικονομικών· και
(ii) δεν υπερβαίνει την ηλικία των 65 ετών κατά την ημερομηνία διορισμού του· και
(iii) είναι κρατικός υπάλληλος ή μη, υψηλού επαγγελματικού και ηθικού επιπέδου και εγνωσμένης μόρφωσης και πείρας σε φορολογικά θέματα και στην περί φορολογίας νομοθεσία της Δημοκρατίας ή άλλων χωρών.»[1]
Στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας ημερομηνίας 21.11.2014, Μέρος Ι και αριθμό Γνωστοποίησης 4419, δημοσιεύθηκε η απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου υπ’ αριθμό 907, εν σχέση με το διορισμό του Εφόρου Φορολογίας.
Παραθέτω το ακόλουθο απόσπασμα:
«Το Συμβούλιο:
(α) Ενημερώθηκε για τη γραπτή συγκατάθεση της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών και Προϋπολογισμού για το διορισμό του κ. Γιαννάκη Λαζάρου, Εισαγγελέα της Δημοκρατίας στη θέση του Εφόρου Φορολογίας.
(β) Ασκώντας τις εξουσίες που παρέχονται σ’ αυτό από τα άρθρα 4 και 5 των περί Τμήματος Φορολογίας Νόμων του 2014, αποφάσισε να διορίσει τον κ. Γιαννάκη Λαζάρου στην θέση του Εφόρου Φορολογίας, αφού προηγουμένως έλαβε υπόψη τα προσόντα, την πείρα και την κατάρτισή του και ικανοποιήθηκε ότι πληρεί τις πρόνοιες και προϋποθέσεις των άρθρων 4 και 5 των πιο πάνω Νόμων. Ο κ. Λαζάρου διορίζεται για περίοδο από τις 11.10.2014 μέχρι τις 20.2.2016. […]»[2].
Η προσβαλλόμενη με την παρούσα προσφυγή βεβαίωση φορολογίας ημερομηνίας 15.1.2016 εκδόθηκε κατά την περίοδο που διατελούσε ως Έφορος Φορολογίας, ο κος Γιαννάκης Λαζάρου.
Προκύπτει από τα ανωτέρω, ευκρινώς ορατά, ότι η όποια εξουσία και/ή αρμοδιότητα του Υπουργικού Συμβουλίου, όπως αυτή του έχει προσδοθεί από τις πρόνοιες του άρθρου 4(1)(α) του σχετικού Νόμου, για το διορισμό του Εφόρου Φορολογίας, τελούσε υπό την αίρεση της εξασφάλισης της προηγούμενης γραπτής συγκατάθεσης της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών και Προϋπολογισμού.
Οι πρόνοιες του άρθρου 4(1)(α) του Νόμου, ενώ προσδιορίζουν την εξουσία του Υπουργικού Συμβουλίου για το διορισμό του Εφόρου Φορολογίας, εντούτοις, περιορίζουν την εξουσία αυτή, εναποθέτοντάς την ουσιαστικά στο νομοθετικό σώμα, ήτοι στη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Προκύπτει συναφώς ότι, η εξουσία του διορισμού του Εφόρου Φορολογίας, ανατίθεται εκ του Νόμου στο Υπουργικό Συμβούλιο, το οποίο ασκεί εκτελεστική εξουσία, εμπλέκοντας κατά αποφασιστικό μάλιστα ρόλο και το νομοθετικό σώμα στην εξουσία αυτή.
Βάσει του πνεύματος που αναβλύζει από την εκτεθείσα νομολογία, προκύπτει ότι η ανάληψη της εξουσίας αυτής από τη νομοθετική εξουσία, παραβιάζει τη συνταγματική αρχή της διάκρισης των εξουσιών, στην οποία θεμελιώνεται το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η υπαγωγή του διορισμού του Εφόρου Φορολογίας στην προηγούμενη έγκριση του νομοθετικού σώματος, αντίκεται στο Άρθρο 61 του Συντάγματος που περιορίζει την αρμοδιότητα της Βουλής στο νομοθετείν και στην αρχή της διάκρισης των εξουσιών που αποκλείει την ανάμειξη της Βουλής στο διοριστικό έργο, το οποίο εμπίπτει στην αρμοδιότητα της εκτελεστικής εξουσίας.
Καταλήγω συναφώς, ότι οι πρόνοιες του άρθρου 4(1)(α) του Νόμου, αντίκεινται στη συνταγματικά κατοχυρωμένη αρχή της διάκρισης των εξουσιών, που περιορίζει τη λειτουργία της νομοθετικής εξουσίας στο πεδίο των συνταγματικών της αρμοδιοτήτων. Ο διορισμός του Εφόρου Φορολογίας, ο οποίος εξέδωσε την προσβαλλόμενη με την παρούσα προσφυγή βεβαίωση φορολογίας ημερομηνίας 15.1.2016, είναι αντισυνταγματικός, ως αντιβαίνων στην ίδια αρχή.
Η επίδικη διοικητική απόφαση ακυρώνεται στην ολότητά της, συμφώνως του Άρθρου 146(4)(β) του Συντάγματος, χωρίς να παρίσταται ανάγκη να διερευνηθεί οποιοδήποτε από τα άλλα ζητήματα που έχουν εγερθεί εκ μέρους της αιτήτριας.
Λαμβανομένων υπόψη των αιτήσεων τροποποίησης που καταχωρήθηκαν εκ μέρους της αιτήτριας, καθώς επίσης και το γεγονός ότι η Δημοκρατία δεν υποστήριξε τη νομιμότητα της προσβαλλόμενης διοικητικής απόφασης, επιδικάζονται υπέρ της αιτήτριας και εναντίον των καθ’ ων η αίτηση €900 έξοδα πλέον Φ.Π.Α.
Ε. ΓΑΒΡΙΗΛ, Δ.Δ.Δ.
[1] Η έμφαση προστέθηκε από το παρόν Δικαστήριο.
[2] Η έμφαση προστέθηκε από το παρόν Δικαστήριο.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο