Administrative Court dismisses appeal against compulsory acquisition revocation citing sufficient administrative justification.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Administrative Court dismissed the applicant's request to annul the revocation of a compulsory acquisition order regarding land in Limassol. The applicant argued that the administration failed to achieve its public purpose, yet the court found the revocation justified by changed circumstances and economic necessity. Relying on established case law, the court held that the administration's decision was not arbitrary and possessed sufficient legal grounds.
Regesto Legislator
Generato dall'IAArticle 7 of the Compulsory Acquisition Law 1962; Article 146 of the Constitution: The revocation of a compulsory acquisition order is valid if the acquiring authority demonstrates that the property is no longer necessary for the stated public purpose, provided the decision is not arbitrary and is based on facts within the administrative file.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
ΑΝΑΦΟΡΕΣ:
Κυπριακή νομολογία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
A. & S. ANTONIADES & CO. ν. THE REPUBLIC OF CYPRUS, THROUGH THE MINISTER OF FINANCE (1965) 3 CLR 673
DEMETRIOU AND OTHERS ν. REPUBLIC (1988) 3 CLR 91
VAYIANOS ν. LARNACA M' LITY (1988) 3 CLR 1386
Γεωργίου ν. Δημοκρατίας (1989) 3 ΑΑΔ 589
Πίτσιλλος ν. Γενικού Εισαγγελέα (1991) 3 ΑΑΔ 754
Κωνσταντίνου ν. Συμβ. Αμπελ. Προϊόντω (1992) 3 ΑΑΔ 228
JMC Polytradc ν. Δημοκρατίας (1992) 3 ΑΑΔ 294
Αχιλλέως ν. Δημοκρατίας (1992) 3 ΑΑΔ 565
Αυγούστη κ.α. ν. Υπ. Εσωτερίκων (1993) 3 ΑΑΔ 496
Φράγκου Στέφανος ν. Δημοκρατίας (1998) 3 ΑΑΔ 270
Χαραλάμπους Σύλβια Παναγιώτη και Άλλη ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2001) 3 ΑΑΔ 149
Ηρακλείδης Γεώργιος, διαχειριστής της περουσίας τηςαποβιωσάσης Σοφίας Γεωργιάδη και Άλλοι ν. ΚυπριακήςΔημοκρατίας και Άλλου (2002) 3 ΑΑΔ 518
ΑΘΩΣ ΠΑΡΙΣΙΝΟΣ κ.α. ν. ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, Συνεκδικαζόμενες Υποθέσεις Αρ. 1781/12 και 1849/12, 20/3/2015, ECLI:CY:AD:2015:D208
Κυπριακή νομοθεσία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
Ν. 15/1962 - Ο περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμος του 1962
Ν. 158(I)/1999 - Ο περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμος του 1999
Ν. 158(I)/1999 - Ο περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμος του 1999
ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ:
ECLI:CY:DD:2016:342
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (Υπόθεση Αρ. 1459/2013)
26 Οκτωβρίου 2016
[Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, ΔΔΔ.]
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ
ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΠΕΡΑΤΙΚΟΥ
Αιτήτριας,
- ΚΑΙ-
1. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΙKΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
2. ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΥΓΕΙΑΣ
Καθ’ ων η αίτηση.
Δ. Αραούζος, για CHRYSSES DEMETRIADES & CO LLC, για την αιτήτρια.
Θ. Πιπερή (κα), Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, για καθ’ ων η αίτηση.
ΑΠΟΦΑΣΗ
Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, ΔΔΔ.: Με την παρούσα προσφυγή ζητείται η πιο κάτω θεραπεία:
« Δήλωση του Δικαστηρίου ότι το Διάταγμα Ανάκλησης ημερομηνίας 7.3.2013 με βάση το άρθρο 7 του περί Αναγκαστικής Απαλλοτρίωσης Νόμου (το Διάταγμα Ανάκλησης) που είναι το Παράρτημα 1 και που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας την 15/3/2013, Παράρτημα ΙΙΙ, Μέρος ΙΙ, με αρ. 173 και με το οποίο ανακλήθηκε η Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης με αρ. ΔΠ116 που δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας, Παράρτημα ΙΙΙ, Αρ. 4343 στις 13/2/2009 (η Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης) είναι άκυρο και/ ή στερείται οποιουδήποτε έννομου αποτελέσματος.».
Τα ουσιώδη για την παρούσα υπόθεση γεγονότα, περιληπτικά αναφερόμενα, είναι τα ακόλουθα:
Μετά την λήψη απόφασης από το Υπουργικό Συμβούλιο για παραχώρηση του παλαιού νοσοκομείου Λεμεσού στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου, το Υπουργείο Υγείας έκρινε, ως τα πλέον κατάλληλα ακίνητα για δημιουργία Αστικού Κέντρου Υγείας στη Λεμεσό (εφεξής το «έργο») το τεμάχιο 505 (γνωστό ως «Μακαρονοποιείο Δωρίτης») και το τεμάχιο 820 (γνωστό ως ο «Περατικός»), Φ./Σχ. 54/58.05.03, Τμήμα Αρ. 7, Αρ. Εγγραφής 7/63354 στην Ενορία Καθολική του Δήμου Λεμεσού. Για αυτά εκδόθηκε γνωστοποίηση απαλλοτρίωσης δημοσιευθείσα στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας ημερομηνίας 13.2.2009. Οι ιδιοκτήτες του τεμαχίου «Μακαρονοποιείο Δωρίτης» αποζημιώθηκαν και το τεμάχιο τους εγγράφηκε επ’ ονόματι της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Όσον αφορά το τεμάχιο «Περατικός» η ιδιοκτήτρια του, εδώ αιτήτρια, αξίωναν αποζημιώσεις ύψους €2.400.000 πλέον τόκους για διαφυγόντα κέρδη σε σχέση με την εκμετάλλευση του ακινήτου τους, πέραν της εκτίμησης της αξίας του ακινήτου τους ύψους €4.530.000. Η διαφορά κατέληξε με τη διαδικασία της Παραπομπής στο αρμόδιο Επαρχιακό Δικαστήριο. Η εξέλιξη εκείνης της διαδικασίας θα μνημονευθεί πιο κάτω στην παρούσα απόφαση.
Στις 24.2.2011, το Υπουργείο Παιδείας με επείγουσα επιστολή του προς το Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Οικονομικών ζητούσε την εκ των προτέρων έγκριση ότι το ποσό της εκτίμησης για την υλοποίηση του έργου ύψους €13.000.000 πλέον Φ.Π.Α., θα είναι εγκεκριμένο με βάση το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης και τη χρηματική ροή του έργου.
Ωστόσο, με επιστολή της ημερομηνίας 13.7.2012 προς τον Υπουργό Υγείας η Υπουργός Εσωτερικών ζητούσε να μελετηθεί το ενδεχόμενο ανάκλησης ή μερικής ανάκλησης της απαλλοτρίωσης, στα πλαίσια εφαρμογής απόφασης της κυβέρνησης για ανάκληση απαλλοτριώσεων ακίνητης περιουσίας για έργα τα οποία δεν είναι εφικτό να υλοποιηθούν άμεσα ή/ και δεν κρίνεται απόλυτα αναγκαία η υλοποίηση τους στο άμεσο μέλλον ή ακόμη για έργα που δεν έχει επιτευχθεί ο σκοπός της απαλλοτρίωσης μέσα σε τρία χρόνια από την ημερομηνία που περιήλθε η ακίνητη περιουσία στην απαλλοτριώνουσα αρχή.
Ακολούθησαν διάφορες συσκέψεις περί του θέματος με συμμετοχή διαφόρων εμπλεκομένων φορέων, χωρίς συγκεκριμένη κατάληξη επί του θέματος.
Τελικώς, λόγω της ιδιαιτερότητας της περίπτωσης και λόγω του ότι οι σχεδιασμοί του Υπουργείου Υγείας για το εν λόγω έργο εξαρτιόνταν από αποφάσεις άλλων εμπλεκομένων Υπουργείων, κρίθηκε αναγκαίο όπως το θέμα απασχολήσει «Υπουργική Σύσκεψη» από τους Υπουργούς Υγείας, Οικονομικών, Παιδείας και Εσωτερικών για λήψη οριστικής απόφασης. Τελικά, πραγματοποιήθηκε σύσκεψη στις 4.1.2013 με πρωτοβουλία του Υπουργείου Υγείας, αφού, με βάση επιστολή του Τμήματος Κτηματολογίου ημερομηνίας 7.11.2012, αρμόδια αρχή για την ανάκληση της προαναφερόμενης απαλλοτρίωσης είναι το Υπουργείο Υγείας. Σ’ αυτή παρευρέθηκαν οι Διευθυντές των εμπλεκόμενων Τμημάτων, ο Δήμαρχος Λεμεσού και εκπρόσωπος του Γενικού Εισαγγελέα, ενώ προήδρευσε η Υπουργός Υγείας. Στην εν λόγω σύσκεψη αποφασίστηκε, όπως διενεργηθεί από το Κτηματολόγιο επανεκτίμηση του τεμαχίου και να ακολουθήσει η επαναδιαπραγμάτευση του τεμαχίου με την, εδώ αιτήτρια, ιδιοκτήτρια του.
Με επιστολή του ημερομηνίας 5.2.2013 προς τις Ιατρικές υπηρεσίες και Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας, προέβαλε την θέση του, ότι προτού αρχίσουν διαπραγματεύσεις με τους ιδιοκτήτες για αγορά του τεμαχίου, να προηγηθεί η ανάκληση της απαλλοτρίωσης του ακινήτου «Περατικός». Η εν λόγω επιστολή αναφέρει τα ακόλουθα:
«Θέμα:Πρακτικά Σύσκεψης Υπουργικής Επιτροπής με θέμα την «Απαλλοτρίωση ακινήτου με αριθμό τεμαχίου 820, (Περατικός), του Φ/Σχ 54/58.05.03, Τμήμα 7, Αρ. Εγγραφής 7/63354 Ενορίας Καθολική Δήμου Λεμεσού».
Αναφέρομαι στα πιο πάνω Πρακτικά με ημερομηνία 10.1.2013 και σας πληροφορώ ότι, έγινε επανεκτίμηση του κτήματος (Περατικός) σε σημερινές τιμές σύμφωνα με την απόφαση που λήφθηκε στην πιο πάνω σύσκεψη και το τμήμα μου είναι έτοιμο για διαπραγματεύσεις με τους ιδιοκτήτες. Πριν την διευθέτηση συνάντησης για διαπραγματεύσεις, θα πρέπει να ζητηθεί από τους ιδιοκτήτες του κτήματος να προσκομίσουν έκθεση εκτίμησης από εμπειρογνώμονα Εκτιμητή.
Όμως έχουν ήδη περάσει τέσσερα χρόνια από την ημερομηνία γνωστοποίησης της απαλλοτρίωσης των δύο τεμαχίων που έγινε στις 13.2.2009, με σκοπό την ανέγερση Αστικού Κέντρου Υγείας και δημιουργία χώρων στάθμευσης και η θέση που εκφράστηκε από το Διευθυντή Προϋπολογισμού του Υπουργείου Οικονομικών στην πιο πάνω σύσκεψη, είναι πως δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν, ούτε στην υλοποίηση του έργου, ούτε στην καταβολή της αποζημίωσης για την απαλλοτρίωση και δεν προβλέπεται το δεδομένο αυτό να αλλάξει σύντομα. Ως εκ τούτου, ο σκοπός της απαλλοτρίωσης έχει ουσιαστικά εγκαταλειφθεί και σύμφωνα με το άρθρο 7 (1) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτρίωσης Νόμου 15/62, καθώς και του Άρθρου 23 του Συντάγματος και μέσα στα πλαίσια της δίκαιης αντιμετώπισης των πολιτών από το κράτος, η θέση μας είναι ότι θα πρέπει πρώτα να προχωρήσετε σε ανάκληση του πιο πάνω κτήματος και, ακολούθως, αφού επιθυμείτε την αγορά του σε σημερινές τιμές, με σκοπό την διασφάλιση του για τις μελλοντικές σας ανάγκες, τότε να καλέσετε τους ιδιοκτήτες να προσέλθουν σε διαπραγματεύσεις, αν το επιθυμούν.
Είμαι στη διάθεση σας για οποιεσδήποτε επιπρόσθετες διευκρινήσεις χρειαστείτε.
(Παναγιώτα Φλουρή)
Για Αν. Διευθυντή »
Ακολούθως, με επιστολή της ημερομηνίας 8.2.2013 προς το Γενικό Διευθυντή του Υπουργείου Υγείας, η Νομική Υπηρεσία ανέφερε τα ακόλουθα:
«Θέμα: Παραπομπή με αρ. 50/11 Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού
Αναφέρομαι στην πιο πάνω παραπομπή που αφορά την Απαλλοτρίωση του ακινήτου με αρ. Τεμ. 820 του Φ/Σχ. 54/58.05.03 τμήμα 7, Αρ. Εγγραφής 7/63354 με τη Γνωστοποίηση Απαλλοτρίωσης Δ.Π. 116 ημερομηνίας 13/2/2009 στην Ενορία Καθολική, Δήμου Λεμεσού για ανέγερση Ιατρικού Κέντρου (Ιατρικό Κέντρο Λεμεσού) και επιθυμώ να αναφέρω τα ακόλουθα:
Κατόπιν τηλεφωνικής επικοινωνίας με την εκτιμήτρια του Κτηματολογίου Λεμεσού πληροφορήθηκα ότι για το συγκεκριμένο επίδικο τεμάχιο 820 που αφορά την πιο πάνω απαλλοτρίωση σας απεστάλη η επισυνημμένη επιστολή ημερομηνίας 8/8/2012 εκ μέρους του Γενικού Διευθυντή του Υπουργείου Οικονομικών με την οποία σας καλεί όπως λάβετε όλες τις απαραίτητες ενέργειες για επιστροφή του πιο πάνω τεμαχίου, στον ιδιοκτήτη του, αφού το έργο δεν περιλήφθηκε στον προϋπολογισμό του 2013 ούτε και στο ΜΔΠ 2013-2015.
Ακολούθως σε συμμόρφωση προς την πιο πάνω επιστολή ημερομηνίας 8/8/2012 σας απεστάλει επιστολή του Διευθυντή Κτηματολογίου και Χωρομετρίας μέσω Γενικού Διευθυντή Υπουργείου Εσωτερικών ημερομηνίας 13 Σεπτεμβρίου 2012 από το περιεχόμενο της οποίας φαίνεται ότι ο Διευθυντής του Κτηματολογίου και Χωρομετρίας έλαβε και/ ή προέβη στις απαραίτητες ενέργειες κατά τρόπον που τώρα βρίσκεται σε εξέλιξη Διαδικασία Ανάκλησης της Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης.
Σημειώστε ότι μέχρι σήμερα δεν ενεγράφη το επίδικο ακίνητο επ’ ονόματι της Δημοκρατίας και ως εκ τούτου θα ακολουθηθεί η Διαδικασία της Ανάκλησης δυνάμει του άρθρου 7 του περί Απαλλοτρίωσης Νόμου 15/62.
Ατυχώς και/ ή εκ παραδρομής δεν έγινε κοινοποίηση των δύο πιο πάνω επιστολών προς τον Γενικό Εισαγγελέα.
Περαιτέρω σας πληροφορώ ότι κατόπιν ενδιάμεσης αίτησης του αντίδικου δικηγόρου και μετά από ακροαματική διαδικασία εξεδόθει δικαστική ενδιάμεση απόφαση σύμφωνα με την οποία η Δημοκρατία καλείται να καταβάλει προς την αιτήτρια το ποσό των €4.530.000,00 το οποίον αντιπροσωπεύει το ποσόν της προσφοράς του Κτηματολογίου πλέον τόκοι 9% από 13/2/2009.
Σε σχέση με την απόφαση αυτή κατόπιν συνεννόησης με τον γενικό Εισαγγελέα κ. Πέτρο Κληρίδη καταχώρισα την Πολιτική Έφεση Αρ. 454/12.
Περαιτέρω είναι η θέση της Νομικής υπηρεσίας ότι την επόμενη φορά που θα συγκληθεί σύσκεψη θα πρέπει να παρθεί απόφαση, δηλαδή θα πρέπει να είναι ξεκαθαρισμένο οριστικά το κατά πόσο θα προβείτε στις δέουσες ενέργειες που ζητούνται σύμφωνα με τις πιο πάνω επιστολές ημερ. 8/8/2012 και 13/9/2012 του Γενικού Διευθυντή του υπουργείου Οικονομικών και Διευθυντή Κτηματολογίου και Χωρομετρίας αντίστοιχα, δηλαδή είτε θα προβείτε στην ανάκληση της γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης του επίδικου τεμαχίου, είτε θα προχωρήσετε στην υλοποίηση του έργου, εφόσον διατεθούν τα ανάλογα κονδύλια.
Συμπληρωματικά θέτω υπόψη σας ότι το Τμήμα Κτηματολογίου έχει τελειώσει την εκτίμηση του επίδικου τεμαχίου σε σημερινές τιμές, σύμφωνα με την απόφαση που λήφθηκε στη σύσκεψη ημερομηνίας 4/1/2012, και ήδη έχω ενημερώσει τον Γενικό Εισαγγελέα κ. Πέτρο Κληρίδη.
Για τις οποιεσδήποτε νέες διαπραγματεύσεις που αποφασίσθηκε στην πιο πάνω σύσκεψη ημερομηνίας 4/1/2012 και ζητήθηκαν να γίνουν, και νοουμένου ότι θα προωθηθεί η ανάκληση της Γνωστοποίησης Απαλλοτρίωσης, είναι σχετική η επισυνημμένη επιστολή του Τμήματος Κτηματολογίου και Χωρομετρίας ημερ. 5/2/2013 η οποία θα πρέπει να ληφθεί υπόψη σε περίπτωση μη υλοποίησης του έργου και/ ή μη εξεύρεσης των αναλόγων κονδυλίων.
Με εκτίμηση
Ελένη Θεοδοσίου
Δικηγόρος
Για Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας »
Ακολούθησε η δημοσίευση της εδώ επίδικη ανάκλησης, στην οποία αναφέρονται και τα εξής:
«… Επειδή με τη γνωστοποίηση με αρ. ΔΠ116 που δημοσιεύτηκε στο Τρίτο Παράρτημα της επίσημης εφημερίδας της δημοκρατίας με ημερομηνία 13 Φεβρουαρίου 2009 (που θα αναφέρεται στο εξής ως “γνωστοποίηση με αρ. 116”) η Κυπριακή Δημοκρατία, Απαλλοτριώνουσα Αρχή (που θα αναφέρεται στο εξής ως “η Απαλλοτριώνουσα Αρχή” εξέδωσε γνωστοποίηση απαλλοτριώσεως και περιγραφή και λεπτομέρειες της ακίνητης ιδιοκτησίας που είναι αναγκαία για τους σκοπούς δημόσιας ωφελείας που καθορίζονται στη γνωστοποίηση με αρ. 116.
Και επειδή με το διάταγμα απαλλοτριώσεως με αρ. ΔΠ 421 που δημοσιεύτηκε στο Τρίτο Παράρτημα της επίσημης εφημερίδας της Δημοκρατίας με ημερομηνία 29 Μάιου 2009 (που στο εξής θα αναφέρεται ως ‘’το διάταγμα με αρ. 421”) διατάχθηκε η απαλλοτρίωση της ακίνητης ιδιοκτησίας που περιγράφεται στην γνωστοποίηση με αρ. 116.
Και επειδή σύμφωνα με τις πρόνοιες του περί Αναγκαστικής Απαλλοτρίωσης Νόμου, δεν καταβλήθηκε ή κατατέθηκε αποζημίωση σε σχέση με την απαλλοτρίωση που αναφέρεται πιο πάνω.
Και επειδή η Απαλλοτριώνουσα Αρχή θεωρεί την ακίνητη ιδιοκτησία που περιγράφεται στον Πίνακα του διατάγματος αυτού, η οποία είναι μέρος της ακίνητης ιδιοκτησίας που περιγράφεται στην γνωστοποίηση με αρ. 116 ως μη αναγκαία για τους σκοπούς δημόσιας ωφέλειας που αναφέρονται στη γνωστοποίηση με αρ. 116.
Για τους λόγους αυτούς ο Υπουργός Υγείας ασκώντας τις εξουσίες που χορηγούνται στο Υπουργικό Συμβούλιο σύμφωνα με το άρθρο 7 του περί Αναγκαστικής Απαλλοτρίωσης Νόμου, και που η άσκηση τους ανατέθηκε από το υπουργικό Συμβούλιο σ’ αυτόν, με το παρόν ανακαλεί τη γνωστοποίηση με αρ. 116 και το διάταγμα με αρ. 421 για όσο μέρος αυτά αφορούν την ακίνητη ιδιοκτησία που περιγράφεται στον Πίνακα του διατάγματος αυτού……»
Η αιτήτρια με την γραπτή της αγόρευση, αφού αναφέρεται σε διάφορα γεγονότα, εν μέρει επακόλουθα της έκδοσης της εδώ επίδικης ανάκλησης απαλλοτρίωσης, προωθεί υπό τον τίτλο «Β. ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ» ως λόγους ακυρότητας τα ακόλουθα, συνοψισμένους από εμένα ως πιο κάτω:
1. Από την επίδικη απόφαση παραβιάζεται κατά δυσμενή και άνισο ως προς την αιτήτρια τρόπο το άρθρο 28 του Συντάγματος και το άρθρο 38 του περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου, Ν. 158 (Ι)/99. Αυτό, κατά την αιτήτρια πάντα, διότι η Κυπριακή Δημοκρατία προχώρησε σε συμφωνία με τον ιδιοκτήτη του γειτνιάζοντος τεμαχίου σε χρόνο που η Δημοκρατία είχε τα οικονομικά μέσα ν’ αποζημιώσει τον ιδιοκτήτη, ενώ σήμερα, ως αναφέρει η αιτήτρια, για «όλους τους λόγους που άπαντες γνωρίζουν η Δημοκρατία δεν έχει την οικονομική δυνατότητα ν’ αποζημιώσει την Αιτήτρια σύμφωνα με την απόφαση του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λεμεσού».
2. Το άρθρο 7 (1) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτρίωσης Νόμου δίδει μεν, δυνατότητα ανάκλησης απαλλοτρίωσης σε χρόνο πριν την από την πληρωμή ή την κατάθεση της αποζημίωσης, εντούτοις, δεδομένου ότι πρόκειται περί άσκησης διακριτικής εξουσίας από πλευράς της διοίκησης, αυτή θα πρέπει να διέπεται από τους γενικότερους κανόνες και αρχές του διοικητικού δικαίου που ασχολούνται με το θέμα της ανάκλησης διοικητικών πράξεων και ειδικότερα της δυνατότητας για ανάκληση τους.
Προς ενίσχυση του ισχυρισμού αυτού, η πλευρά της αιτήτριας επικαλείται την απόφαση Ηρακλείδης κ. α v. Δημοκρατίας (2002) 3. ΑΑΔ 518, εκεί σελ. 525 και 526. Στην παρούσα περίπτωση η πλευρά της αιτήτριας ισχυρίζεται, ότι δεν τηρήθηκαν αυτοί οι κανόνες, διότι τα δικαιώματα της αιτήτριας αποκρυσταλλώθηκαν με συμφωνία μεταξύ των καθ’ ων η αίτηση και της αιτήτριας ημερομηνίας 6/2/2012, η οποία κατέληξε σε δικαστική απόφαση στις 12/10/2012 αναφορικά με την αξία του ακινήτου με απόφαση υπέρ της αιτήτριας για το ποσό των €4.530.000 πλέον τόκους προς 9% ετησίως από την ημερομηνία της δημοσίευσης της γνωστοποίησης στις 13/2/2009.
Στις 6.2.2014 μάλιστα, ισχυρίζεται η αιτήτρια, οι καθ’ ων η αίτηση αποδέχθηκαν να καταβάλουν στην αιτήτρια, ανεξάρτητα από την ανάκληση της απαλλοτρίωσης, την αξία των εκτιμητικών εξόδων και των τελών για υποβολή αίτησης πολεοδομικής άδειας, αξιώσεις για τις οποίες η αιτήτρια είχε επιφυλάξει τα δικαιώματα της, κάτι που δείχνει ότι οι καθ’ ων η αίτηση ενήργησαν καταχρηστικά και οι οποίοι ταλαιπωρούν την αιτήτρια, ως αυτή ισχυρίζεται, από το 2006 με τρία διατάγματα Λευκής Ζώνης, μία απαλλοτρίωση και μια ανάκληση της απαλλοτρίωσης και αφού πρώτα είχε απολέσει την ευκαιρία τον Δεκέμβριο του 2007 να πωλήσει το ακίνητο στην τιμή των Λ.Κ. 3.000.000.
Κατά την αιτήτρια, περαιτέρω, αν μια δικαστική απόφαση σε διαδικασία Παραπομπής δεν ανατραπεί από το Ανώτατο Δικαστήριο κατ’ έφεση, η διοίκηση δεν νομιμοποιείται σε ανάκληση της απαλλοτρίωσης, αφού δεν νοείται μια δικαστική απόφαση να υπάρχει στο κενό χωρίς οποιεσδήποτε συνέπειες και αντίκρισμα και να θεωρείται σιωπηρά ότι έχει καταστεί ανενεργός μόνο και μόνο λόγω κάποιας μεταγενέστερης απόφασης της διοίκησης, η οποία επεμβαίνει στη δικαστική εξουσία κατά τρόπο αντισυνταγματικό και κατά παράβαση της αρχής της αυτοτέλειας και διαχωρισμού των πεδίων των τριών εξουσιών.
Η αιτήτρια ισχυρίζεται, ότι η επίδικη απόφαση λήφθηκε όχι γιατί εγκαταλείφθηκε ο σκοπός της απαλλοτρίωσης, αλλά προς αποφυγή καταβολής των επιδικασθέντων αποζημιώσεων. Κατά την αιτήτρια, παρατηρείται κατάχρηση εξουσίας των καθ’ ων η αίτηση, λόγω των πιο πάνω γεγονότων.
3. Με βάση τα προαναφερόμενα, η πλευρά της αιτήτριας ισχυρίζεται, επίσης, ότι παρατηρείται παραβίαση των προνοιών του άρθρου 51 (4) του περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου, Ν. 158(Ι)/99, αφού οι καθ’ ων η αίτηση ανακαλούν μία απαλλοτρίωση για λόγους που οφείλονται στις δικές τους πράξεις και παραλείψεις μετά που η αιτήτρια εξασφάλισε δικαστική απόφαση εναντίον της διοίκησης.
Η πλευρά των καθ’ ων η αίτηση αρνείται όλα τα πιο πάνω με τη δική της μακροσκελή γραπτή αγόρευση και με συγκεκριμένες παραπομπές σε σχετική νομολογία. Προβάλλει δε, προδικαστική ένσταση, ότι η αιτήτρια στερείται εννόμου συμφέροντος, διότι η προσβαλλόμενη απόφαση ουσιαστικά ωφελεί τον αιτητή, στον οποίο επιστρέφεται η περιουσία του.
Εξέτασα όλα τα πιο πάνω με τη δέουσα προσοχή.
Καταρχήν, κρίνω σκόπιμο να παραπέμψω, με δικές μου υπογραμμίσεις, στο κείμενο της απόφασης του αδελφού Δικαστή Κωμοδρόμου ημερομηνίας 1.2.2016 στην Προσφυγή Αρ. 1248/2013 I & N NEOKLEOUS (INVESTMENTS) LTD ΚΑΙ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, ΜΈΣΩ 1. ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΕΡΓΩΝ, 2. ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ, στην οποία τέθηκαν, αντιμετωπίστηκαν και κρίθηκαν παρόμοιοι ισχυρισμοί και ζητήματα, όπως στην παρούσα υπόθεση:
«…….Με την παρούσα προσφυγή προσβάλλεται η απόφαση ανάκλησης της γνωστοποίησης και του διατάγματος απαλλοτρίωσης του τεμαχίου 233, στην κοινότητα Μαρώνι της Επαρχίας Λάρνακας (στο εξής «το τεμάχιο»), του οποίου εγγεγραμμένοι ιδιοκτήτες είναι οι αιτητές.
Το τεμάχιο βρίσκεται εντός του ευρύτερου αρχαιολογικού χώρου της κοινότητας Μαρωνίου και παρουσίαζε αρχαιολογικό ενδιαφέρον, λόγω εντοπισμού αρχαιολογικών καταλοίπων και αρχαιοτήτων. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα την ανάγκη προστασίας του χώρου και τη συνακόλουθη κήρυξη του τεμαχίου από το Υπουργικό Συμβούλιο ως Αρχαίο Μνημείο Β' Πίνακα, δυνάμει του περί Αρχαιοτήτων Νόμου (Κεφ.31). Ενόψει τούτου, το Τμήμα Αρχαιοτήτων αποφάσισε να μην παραχωρήσει τη συγκατάθεσή του για την οικοδομική ανάπτυξη εντός του τεμαχίου. Περαιτέρω, στις 27.3.2009, δημοσιεύτηκε η υπ' αρ. 225 γνωστοποίηση απαλλοτρίωσης, σύμφωνα με την οποία το τεμάχιο κρίθηκε αναγκαίο για σκοπούς δημόσιας ωφέλειας, «δηλ. για αρχαιολογικές ανασκαφές ή τη συντήρηση ή αξιοποίηση αρχαίων μνημείων ή αρχαιοτήτων ή την ανάπτυξη των γύρω χώρων και η απαλλοτρίωση της επιβάλλεται για τους πιο κάτω λόγους δηλ. για τη διεξαγωγή αρχαιολογικών ανασκαφών ή τη συντήρηση ή των αρχαιολογικών καταλοίπων ή τη διατήρηση της στρωματογραφίας αρχαιολογικού χώρου στο χωριό Μαρώνι της Επαρχίας Λάρνακας». Τη γνωστοποίηση ακολούθησε το υπ' αρ. 1086 διάταγμα απαλλοτρίωσης, το οποίο δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας, ημερομηνίας 22.12.2009.
Στη συνέχεια, έγιναν διαπραγματεύσεις μεταξύ των αιτητών και της Διοίκησης για τον καθορισμό του ποσού της, συνεπεία της πιο πάνω απαλλοτρίωσης, αποζημίωσης, οι οποίες κατέληξαν σε συμφωνία μεταξύ των δυο πλευρών και στις 25.5.2010 εγκρίθηκε το ποσό των €255.000 ως ποσό αποζημίωσης προς τους αιτητές. Ωστόσο, το ποσό αυτό ουδέποτε καταβλήθηκε και στις 8.3.2013 δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας το υπ' αρ. 166 διάταγμα ανάκλησης, τόσο της γνωστοποίησης όσο και του διατάγματος απαλλοτρίωσης, με το αιτιολογικό, αφενός, ότι δεν καταβλήθηκε ή κατατέθηκε αποζημίωση σε σχέση με την απαλλοτρίωση και, αφετέρου, ότι το απαλλοτριωθέν τεμάχιο δεν ήταν αναγκαίο για τους σκοπούς της δηλωθείσας δημόσιας ωφέλειας. Είχε, συναφώς, προηγηθεί σύσκεψη στις 27.7.2012 όλων των εμπλεκόμενων αρχών, κατά την οποία αποφασίστηκε ότι τα εξαγγελθέντα για τα ακίνητα της περιοχής έργα, περιλαμβανομένου και του τεμαχίου 233, δεν ήταν εφικτό να υλοποιηθούν άμεσα, ενώ στις 9.8.2012 η Διευθύντρια του Τμήματος Αρχαιοτήτων, με σχετική επιστολή της, ενημέρωσε τις αρχές ότι οι ενδείξεις των γεωφυσικών ερευνών που διεξήχθησαν στην περιοχή κατέδειξαν μικρή συγκέντρωση αρχαιολογικών καταλοίπων. Ενόψει τούτου, συνέχιζε η επιστολή, το Τμήμα Αρχαιοτήτων θα μπορούσε να δώσει τη συγκατάθεσή του για ανάκληση της απαλλοτρίωσης.
Ως αποτέλεσμα των πιο πάνω, οι αιτητές καταχώρησαν την παρούσα προσφυγή, με την οποία εξαιτούνται δήλωσης του Δικαστηρίου ότι η επίδικη ανάκληση είναι άκυρη, παράνομη, αντισυνταγματική και χωρίς οποιοδήποτε νόμιμο αποτέλεσμα. Προς υποστήριξη της θέσης τους, οι αιτητές ισχυρίζονται ότι η επίδικη πράξη ανάκλησης είναι «καταφανώς παράνομη» ως παραβιάζουσα το άρθρο 7(1) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτριώσεως Νόμου (Ν.15/62), ως έχει τροποποιηθεί, προϊόν πλάνης, έλλειψης δέουσας έρευνας, κακής άσκησης διακριτικής εξουσίας, αντίκειται στους κανόνες της χρηστής διοίκησης και της αρχής της αιτιολογημένης εμπιστοσύνης του πολίτη προς τη διοίκηση, αποσκοπεί στην εξυπηρέτηση αλλότριων σκοπών και στερείται ειδικής αιτιολογίας.
Εκ διαμέτρου αντίθετη είναι η θέση των καθ' ων η αίτηση, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση είναι καθόλα ορθή και νόμιμη. Περαιτέρω, οι καθ' ων η αίτηση εγείρουν προδικαστική ένσταση ισχυριζόμενοι ότι η προσφυγή είναι προδήλως αβάσιμη και, ως τέτοια, θα πρέπει να απορριφθεί συνοπτικά δυνάμει του άρθρου 134.2 του Συντάγματος. Μάλιστα, η εν λόγω προδικαστική ένσταση, «για να τονιστεί η θεμελιακότητά της», ως αναφέρουν οι καθ' ων η αίτηση, τέθηκε ως κατακλείδα στην αγόρευσή τους.
Λόγω του ζητήματος που εγείρεται με την προδικαστική ένσταση, αυτή εξετάζεται κατά προτεραιότητα αμέσως πιο κάτω.
Ισχυρίζονται οι καθ' ων η αίτηση ότι οι αιτητές στερούνται εννόμου συμφέροντος για να προωθήσουν την προσφυγή τους, καθότι αυτή στρέφεται εναντίον επωφελούς για τους αιτητές πράξης, εφόσον με αυτήν ανακαλείται το, επαχθές και περιοριστικό για την ιδιοκτησία τους, μέτρο της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, με αποτέλεσμα να μην υφίσταται δυσμενής επηρεασμός των συμφερόντων τους.
Σύμφωνα με τη νομολογία μας επί του θέματος, η εξουσία που δίδεται από το άρθρο 134.2 του Συντάγματος για συνοπτική απόρριψη προσφυγής, χωρίς ακρόαση των μερών, ασκείται με μεγάλη φειδώ και μόνο όταν το θέμα που εγείρεται βρίσκεται ολοκληρωτικά εκτός της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου ή είναι προφανώς αβάσιμο (Justice Party v. Republic (1985) 3 C.L.R. 1621, 1625, Mόδεστος Πίτσιλος ν. Δημοκρατίας (1991) 3 Α.Α.Δ. 754). Εν προκειμένω, δε χωρεί αμφιβολία ότι η προσβαλλόμενη απόφαση της ανάκλησης είναι συγκεκριμένη εκτελεστή διοικητική πράξη, η οποία, ως τέτοια, εμπίπτει στην δικαιοδοσία του Δικαστηρίου. Περαιτέρω, οι αιτητές, οι οποίοι εξακολουθούν να είναι εγγεγραμμένοι ιδιοκτήτες του τεμαχίου, με την παρούσα προσφυγή ισχυρίζονται βλάβη και/ή δυσμενή επηρεασμό των συμφερόντων τους, όπως αυτά είχαν διαμορφωθεί μετά τη συμφωνία τους με τη Διοίκηση για καταβολή του ποσού των €255.000 ως αποζημίωση για την απαλλοτρίωση του τεμαχίου. Συνεπώς, διατηρούν οι αιτητές το έννομο συμφέρον τους για την καταχώρηση και προώθηση της προσφυγής τους κατά της επίδικης ανάκλησης.
Ενόψει των πιο πάνω, κρίνω ότι η προδικαστική ένσταση δεν ευσταθεί, αφού δεν ικανοποιούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 134.2 του Συντάγματος. Συνακόλουθα, η προδικαστική ένσταση απορρίπτεται.
Επί της ουσίας της προσφυγής, οι αιτητές ισχυρίζονται ότι η επίδικη ανάκληση είναι παράνομη και υπόκειται σε ακύρωση. Προς υποστήριξη των ισχυρισμών τους, προβάλλουν πέντε λόγους ακύρωσης, ότι δηλ. η επίδικη ανάκληση: (α) είναι «καταφανώς παράνομη» επειδή παραβιάζει το άρθρο 7(1) του Νόμου 15/62, (β) είναι προϊόν νομικής πλάνης, έλλειψης δέουσας έρευνας και κακής άσκησης διακριτικής εξουσίας, (γ) αντιβαίνει τους κανόνες χρηστής διοίκησης, δε συνοδεύεται από ειδική αιτιολογία και πλήττει την αρχή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης των αιτητών προς τη Διοίκηση, (δ) είναι καταχρηστική και αποσκοπεί σε αλλότριους σκοπούς και (ε) είναι προϊόν κακής χρήσης της διακριτικής εξουσίας της Διοίκησης και συνιστά κατάχρηση εξουσίας.
Ειδικότερα, ως προς τον πρώτο προβαλλόμενο λόγο ακύρωσης, οι αιτητές, με αναφορά στην Γ. Ηρακλείδης κ.α. ν. Δημοκρατίας κ.α., (2002) 3 Α.Α.Δ. 518, ισχυρίζονται ότι η τελική συμφωνία διευθέτησης της 25.5.2010 για την καταβολή του ποσού των €255.000 ως αποζημίωσης για την απαλλοτρίωση του τεμαχίου, δημιούργησε νομική κατάσταση δικαιωμάτων για αυτούς και η επίδικη ανάκληση, στην οποία προέβησαν οι καθ' ων η αίτηση, ήταν εκτός των ορίων της διακριτικής τους ευχέρειας και παραβιάζει το άρθρο 7(1) του Νόμου 15/62.
Ως προς το δεύτερο εγειρόμενο λόγο ακύρωσης, οι αιτητές ισχυρίζονται ότι η επίδικη ανάκληση είναι προϊόν ανεπαρκούς έρευνας εκ μέρους της Διοίκησης, καθότι δε λήφθηκε υπόψη η νομική κατάσταση που είχε δημιουργηθεί και, συνακόλουθα, εκδόθηκε υπό καθεστώς πλάνης. Μάλιστα, οι αιτητές επικαλούνται την απόφαση στην Χ. Κωνσταντίνου ν. Συμβουλίου Αμπελουργικών Προϊόντων (1992) 3 Α.Α.Δ. 228, όπου είχε κριθεί ότι η πιθανολόγηση και μόνο πλάνης είναι αρκετή για την ακύρωση της προσβαλλόμενης πράξης.
Αναφορικά με τον τρίτο προβαλλόμενο λόγο ακύρωσης, οι αιτητές ισχυρίζονται ότι πάσχει η προσβαλλόμενη πράξη ως μη έχουσα τη δέουσα αιτιολογία, αφού η αλλαγή της στάσης της Διοίκησης (Τμήματος Αρχαιοτήτων) ως προς την αρχαιολογική αξία του τεμαχίου δε συνοδεύεται από ειδική αιτιολογία και, ως εκ τούτου, παραβιάζει τις αρχές της χρηστής διοίκησης και της καλής πίστης, προσβάλλεται δε η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των αιτητών προς τη Διοίκηση.
Στο πλαίσιο του τέταρτου εγειρόμενο λόγου ακύρωσης, οι αιτητές ισχυρίζονται ότι επιδιώκεται εκ μέρους των καθ' ων η αίτηση η εξυπηρέτηση αλλότριων σκοπών, αφού η επίδικη ανάκληση είναι καταχρηστική και «αποσκοπεί σε οικονομικό όφελος σε βάρος των αιτητών».
Τέλος, με τον πέμπτο προβαλλόμενο λόγο ακύρωσης, τίθεται ο ισχυρισμός ότι η επίδικη ανάκληση συνιστά κατάχρηση εξουσίας και αποτελεί προϊόν κακής άσκησης διακριτικής εξουσίας. Προς υποστήριξη του εν λόγω ισχυρισμού τους, οι αιτητές επαναλαμβάνουν τα όσα έχουν ισχυριστεί στο πλαίσιο του πρώτου εγειρόμενου λόγου ακύρωσης.
Στον αντίποδα, οι καθ' ων η αίτηση, κατά την αντίκρουση των προαναφερθέντων ισχυρισμών, υποστηρίζουν ότι η επίδικη απόφαση ανάκλησης εκδόθηκε μέσα σε εύλογο χρόνο κατ΄ ενάσκηση της διακριτικής ευχέρειας που παρέχεται στην απαλλοτριούσα αρχή δυνάμει του άρθρου 7(1) του Νόμου 15/62, αφού το απαλλοτριωθέν τεμάχιο δεν ήταν πλέον αναγκαίο για το σκοπό της δηλωθείσας δημοσίας ωφέλειας λόγω των ενδείξεων των γεωφυσικών εργασιών της περιοχής που κατέδειξαν μικρή μόνο συγκέντρωση αρχαιολογικών καταλοίπων. Ισχυρίζονται συναφώς ότι στην παρούσα υπόθεση εφαρμόζονται τα όσα αποφασίστηκαν στην Ματσιάς κ.α. ν. Δημοκρατίας, Υποθ. Αρ. 327/10 ημερ. 27.9.11. Περαιτέρω, ως προς την αλλαγή της στάσης του Τμήματος Αρχαιοτήτων, επικαλέστηκαν επιστολή της Αναπληρώτριας Διευθύντριας του Τμήματος, ημερομηνίας 6.5.14, που περιέχει σχόλια επί της γραπτής αγόρευσης της αιτήτριας, τα οποία τείνουν να καταδείξουν ότι η μεταβολή της στάσης του Τμήματος Αρχαιοτήτων ήταν δικαιολογημένη.
Θα αρχίσω από το τελευταίο επιχείρημα των καθ' ων η αίτηση, για να επισημάνω ότι τα όσα αναφέρονται στην αλληλογραφία της Αναπληρώτριας Διευθύντριας και της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη, αφού δεν εμπίπτουν ή/και δεν αφορούν στον ουσιώδη χρόνο έκδοσης του διατάγματος ανάκλησης. Επ' αυτού, θα συμφωνήσω απόλυτα με τα όσα αναφέρει στην απόφασή του ο Δικαστής Μ. Χριστοδούλου στην Μυριάνθη Ιωάννη Νικόλα ν. Δημοκρατίας, Υποθ. Αριθ. 1247/2013, ημερ. 11.3.2015, η οποία αφορούσε ανάκληση απαλλοτρίωσης γειτονικού, με το υπό εξέταση, τεμαχίου. Όπως λοιπόν αναφέρεται στην Μυριάνθη Ιωάννη Νικόλα, «η προαναφερθείσα επιστολή συντάχθηκε μετά την καταχώριση της προσφυγής και προς το σκοπό σχολιασμού των νομικών ισχυρισμών που είχαν προβληθεί από την αιτήτρια [εδώ τους αιτητές] στην προσφυγή της. Συνιστά επομένως απόπειρα συμπλήρωσης της αιτιολογίας της επίδικης απόφασης εκ των υστέρων, στοιχείο που δεν είναι αποδεκτό από τη νομολογία σύμφωνα με την οποία η αιτιολογία πρέπει να δίδεται κατά το χρόνο της έκδοσης της απόφασης από το αρμόδιο όργανο και όχι να εισάγεται με τις αγορεύσεις των δικηγόρων (JMC Polytrade ν. Δημοκρατίας (1992) 3 Α.Α.Δ. 294, Αχιλλέως ν. Δημοκρατίας (1992) 3 Α.Α.Δ. 565 και Φράγκου ν. Δημοκρατίας (1998) 3 Α.Α.Δ. 270).».
Εντούτοις, δεδομένου του λεκτικού του άρθρου 7(1) του Νόμου 15/62, βάσει του οποίου δημοσιεύτηκε το διάταγμα της ανάκλησης, κρίνω ότι ο ισχυρισμός περί παραλείψεως του Τμήματος Αρχαιοτήτων να δώσει ειδική αιτιολογία ως προς την αλλαγή της στάσης του, δεν επηρεάζει την επίδικη πράξη ανάκλησης, αφού στο εν λόγω άρθρο δεν προβλέπεται η ανάγκη για παροχή ειδικής ή/και συγκεκριμένης αιτιολογίας. Μάλιστα, όπως αναφέρθηκε στην Ματσιάς, ανωτέρω, «αυτό συνάδει με τα προνοούμενα και στο άρθρο 6 του Νόμου για τη δημοσίευση διατάγματος απαλλοτρίωσης. Σ΄ αυτή την περίπτωση και πάλι δεν προνοείται οποιαδήποτε ιδιαίτερη αιτιολογία, όπως έχει άλλωστε αναγνωριστεί από τη νομολογία, όπως στις αποφάσεις Δημητρίου ν. Δημοκρατίας (1988) 3 Α.Α.Δ. 91, Γεωργίου ν. Δημοκρατίας (1989) 3 Α.Α.Δ. 589 και Μαγδαληνής Παπαλουκά ν. Δημοκρατίας, Υποθ. Αρ. 116/09 ημερ. 27.1.10». Άμεσα σχετική επί του θέματος είναι και η απόφαση στην TH. FLOKKAS ESTATES LTD κ.α. ν. ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΓΓΛΙΣΙΔΩΝ, Υποθ. Αρ. 1444/2013, ημερ. 18.3.2015, στην οποία ακολουθήθηκε η ίδια προσέγγιση με ρητή αναφορά στην Ματσιάς, ανωτέρω.
Ενόψει των πιο πάνω, κρίνω ότι ο εγειρόμενος λόγος ακύρωσης περί έλλειψης ειδικής αιτιολογίας δεν ευσταθεί και, συνακόλουθα, απορρίπτεται.
Περαιτέρω, ως προς τους λοιπούς προβαλλόμενους λόγους ακύρωσης, παρατηρώ ότι αυτοί έχουν κοινό υπόβαθρο, ήτοι τον ισχυρισμό ότι η επίδικη ανάκληση είναι «καταφανώς παράνομη». Η δε επιχειρηματολογία επί τούτου εδράζεται στην Ηρακλείδης, ανωτέρω, στην οποία λέχθηκε ότι, κατά την ερμηνεία του άρθρου 7(1) του Νόμου, η νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου ανατρέχει στις νομολογημένες αρχές του ελληνικού δικαίου και ότι «Σύμφωνα με γενική αρχή του ελληνικού διοικητικού δικαίου, απαγορεύεται η ανάκληση της απαλλοτρίωσης μετά τη συμπλήρωση της σχετικής διαδικασίας με διευθέτηση, γιατί δημιουργείται νομική κατάσταση δικαιωμάτων του διοικούμενου η οποία ανατρέπεται και θίγονται τα δικαιώματα αυτά με την μονομερή πράξη της ανάκλησης».
Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο 54(6) του περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου [Ν. 158(Ι)/1999][1], ως αυτός έχει τροποποιηθεί, αλλά και όπως έχει κατ' επανάληψη νομολογηθεί, οι γενικές αρχές ανάκλησης δεν ισχύουν εφόσον για την ανάκληση ισχύει συγκεκριμένη νομοθετική πρόνοια (Antoniades & Co. ν. Δημοκρατίας (1965) 3 Α.Α.Δ. 673, Μυριάνθη Ιωάννη Νικόλα, ανωτέρω, TH. FLOKKAS ESTATES LTD, ανωτέρω). Εν προκειμένω, η επίδικη ανάκληση διέπεται από το άρθρο 7(1) του Νόμου 15/62, σύμφωνα με το οποίο επιτρέπεται η ανάκληση πριν από την πληρωμή ή την κατάθεση της αποζημίωσης, «φρασεολογία με την οποία σαφώς εννοείται ότι προηγήθηκε καθορισμός του ποσού της αποζημίωσης. Είτε με την αποδοχή της προσφοράς της Α.Α. από τον ιδιοκτήτη του απαλλοτριωθέντος κτήματος [όπως στην παρούσα περίπτωση], είτε δικαστικώς με τη διαδικασία της παραπομπής» (Μυριάνθη Ιωάννη Νικόλα, ανωτέρω). Συνεπώς, ο καθορισμός του ποσού της αποζημίωσης δεν αποτελεί εκ του νόμου εμπόδιο για την ανάκληση της απαλλοτρίωσης. Είναι δε σαφές ότι στην παρούσα περίπτωση η επίδικη ανάκληση διενεργήθηκε σε συμβατότητα με το προαναφερθέν άρθρο 7(1), αφού δεν προηγήθηκε πληρωμή ή κατάθεση της καθορισθείσας αποζημίωσης.
Εξάλλου, ενδεχόμενη καθιέρωση γενικής νομικής αρχής απαγόρευσης της ανάκλησης οποτεδήποτε έχει προηγηθεί καθορισμός του ποσού της αποζημίωσης, θα προσέκρουε ευθέως στις πρόνοιες του άρθρου 7(1) και ούτε θα μπορούσε μια τέτοια αρχή να είχε καθιερωθεί στην Ηρακλείδης, ανωτέρω. Όπως κρίθηκε στην Ηρακλείδης, η εξουσία της Διοίκησης για ανάκληση «πρέπει να ασκείται κατά τρόπο ορθό λαμβανομένων υπόψη του πνεύματος του Νόμου και των προϋποθέσεων που θέτουν οι γενικές αρχές του διοικητικού δικαίου». Εξάλλου, όπως επισημαίνεται στη Μυριάνθη Ιωάννη Νικόλα, ανωτέρω, η πράξη ανάκλησης στην Ηρακλείδης δεν ακυρώθηκε «στη βάση μόνο ότι προηγήθηκε ο καθορισμός του ποσού της αποζημίωσης, αλλά ακυρώθηκε με επικρότηση των όσων λέχθηκαν στην Vayianos and Another v. Municipality of Larnaca (1988) 3 C.L.R. 1386, ότι δηλαδή το δικαιολογημένο ή μη της ανάκλησης κρίνεται με βάση τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης».
Ασφαλώς η ανάκληση που συντελείται σύμφωνα με το άρθρο 7(1) δεν είναι ανέλεγκτος. Θα πρέπει, κατά την άσκηση της εν λόγω εξουσίας, να λαμβάνεται υπόψη και το πνεύμα του νόμου και οι γενικές αρχές του διοικητικού δικαίου, τηρουμένης της προαναφερθείσας διάταξης του άρθρου 54(6) του Ν.158(Ι)/1999, καθώς και τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης.
Ειδικότερα ως προς το πνεύμα του νόμου, επισημαίνεται ότι η ιδιοκτησία, ως ατομικό δικαίωμα προβλεπόμενο στο άρθρο 23 του Συντάγματος, προστατεύεται κατά τρόπο ισχυρό και η απαλλοτρίωση μπορεί να γίνει μόνο για σκοπούς δημόσιας ωφέλειας που προσδιορίζονται ρητά στο Νόμο. Περαιτέρω, δεδομένου ότι η απαλλοτρίωση συνιστά επέμβαση στο δικαίωμα της ιδιοκτησίας, η ανάκλησή της, σε περίπτωση που ο σκοπός δεν μπορεί να συντελεστεί, μπορεί να λεχθεί ότι αποκαθιστά κατά κάποιο τρόπο το δικαίωμα του διοικουμένου.
Εξάλλου, υπενθυμίζεται ότι το κράτος έχει συνεχή συνταγματική υποχρέωση να επιστρέψει την ακίνητη ιδιοκτησία σε περίπτωση που, για οποιοδήποτε λόγο, δεν κατέστη εφικτή η υλοποίηση του σκοπού της απαλλοτρίωσης. Αυτό επιτάσσει και η αρχή της χρηστής διοίκησης. Όπως χαρακτηριστικά θέτει το ερώτημα η Δικαστής Τ.
Ψαρά-Μιλτιάδου στην, TH. FLOKKAS ESTATES LTD, ανωτέρω, «Πώς θα ήταν δυνατό άλλωστε «η αποκατάσταση» του ιδιοκτησιακού καθεστώτος του διοικουμένου να αποφεύγετο στα πλαίσια της χρηστής διοίκησης αφού ο σκοπός της απαλλοτρίωσης δεν μπορεί να συντελεστεί;»
Δεδομένων των πιο πάνω, δεν διαπιστώνω οτιδήποτε μεμπτό και αυτό που απομένει να εξεταστεί πλέον είναι κατά πόσο η επίδικη ανάκληση διενεργήθηκε εντός των ορίων της διακριτικής ευχέρειας της Διοίκησης.
Σύμφωνα με τα γεγονότα της παρούσας υπόθεσης, η απαλλοτρίωση των ακινήτων της περιοχής, περιλαμβανομένου και του τεμαχίου 233, αποφασίστηκε από την Υπουργική Επιτροπή με την πεποίθηση ότι η απαλλοτρίωση ήταν επιβεβλημένη, επειδή στην περιοχή εντοπίστηκε ένας σημαντικός αρχαιολογικός χώρος που παρέπεμπε στην Εποχή του Χαλκού. Ωστόσο, η πεποίθηση αυτή διαψεύσθηκε στη συνέχεια, αφού οι ενδείξεις των γεωφυσικών ερευνών της περιοχής κατέδειξαν μικρή συγκέντρωση αρχαιολογικών καταλοίπων και, ως εκ τούτου, τα εξαγγελθέντα έργα στην περιοχή δεν ήταν εφικτό να υλοποιηθούν άμεσα. Εν προκειμένω, η επίκληση της αναγκαιότητας ανάκλησης, όπως προκύπτει από τη σχετική δημοσίευση «ως μη αναγκαία για τους σκοπούς δημοσίας ωφελείας», δεικνύει ακριβώς την ανατροπή του σκοπού για τον οποίο έγινε η απαλλοτρίωση. Συναφώς, η νομολογία μας έχει αναγνωρίσει σύμφυτο δικαίωμα για ανάκληση διοικητικών πράξεων, το οποίο προσλαμβάνει τη μορφή καθήκοντος για επανεξέταση ληφθείσας απόφασης, σε περίπτωση που προκύπτουν νέα γεγονότα που διασαλεύουν το θεμέλιο της απαλλοτρίωσης (Αυγουστή κ.α. ν. Υπουργείου Εσωτερικών (1993) 3 Α.Α.Δ. 496, Χαραλάμπους κ.α. ν. Δημοκρατίας (2001) 3 Α.Α.Δ. 149).
Περαιτέρω, δεν έχω διαπιστώσει αλλότριο κίνητρο στην προσέγγιση και διαχείριση του θέματος από τη Διοίκηση, αφού λόγω της μεταβολής των περιστάσεων, ως έχω εξηγήσει πιο πάνω, δεν είχε άλλη επιλογή από την ανάκληση της απαλλοτρίωσης. Ενδεχομένως η καταβολή του ποσού της διευθέτησης να ήταν «πιεστική ανάγκη στους καθ' ων η αίτηση», όπως αναφέρει ο Δικαστής Γ. Ερωτοκρίτου στην Άθως Παρισινός κ.α. ν. Δημοκρατία, Συνεκδ. ECLI:CY:AD:2015:D208, Υποθ. Αρ. 1781/12 κ.α., ημερ. 20.3.2015, αλλά σίγουρα δεν ήταν η αιτία που ώθησε τους καθ' ων η αίτηση στην επίδικη ανάκληση, αφού η μεταβολή των συνθηκών και τα μεταγενέστερα επιστημονικά ευρήματα αναφορικά με την προοπτική ανεύρεσης αρχαιοτήτων στο χώρο που βρίσκεται και το τεμάχιο συνηγορούσαν υπέρ της ανάκλησης της απαλλοτρίωσης του τεμαχίου.
Δεδομένων των πιο πάνω, κρίνω ότι οι καθ΄ ων η αίτηση ορθά άσκησαν τη διακριτική τους ευχέρεια για ανάκληση της απαλλοτρίωσης του τεμαχίου. Αν δε οι αιτητές έχουν υποστεί οποιαδήποτε έξοδα, δεν εμποδίζονται από του να τα διεκδικήσουν δυνάμει του άρθρου 7(3) του Νόμου 15/62, ως έχει τροποποιηθεί.
Ενόψει όλων των πιο πάνω, η προσφυγή απορρίπτεται με €1.200 έξοδα εναντίον των αιτητών. Η προσβαλλόμενη απόφαση επικυρώνεται. »
Η προσέγγιση, το πλαίσιο και οι νομολογιακές παραπομπές στην πιο πάνω απόφαση βρίσκονται σε απόλυτη αρμονία και απηχούν και τις δικές μου θέσεις περί του ζητήματος.
Εφαρμοζόμενες οι πιο πάνω αρχές στην παρούσα περίπτωση, απαντούν καταρχήν ικανοποιητικά και απορρίπτουν ως αβάσιμο τον ισχυρισμό, ότι οι καθ’ ων η αίτηση κωλύονταν να εφαρμόσουν το άρθρο 7 (1) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτρίωσης Νόμου, λόγω ύπαρξης δικαστικής απόφασης, η οποία, έστω σε ένα μεγάλο βαθμό, καθόριζε την αποζημίωση, στα πλαίσια διαδικασίας Παραπομπής. Ως λέχθηκε στην προαναφερόμενη απόφαση και υιοθετώ ως ορθό και εφαρμοζόμενο στην παρούσα:
«Περαιτέρω, ως προς τους λοιπούς προβαλλόμενους λόγους ακύρωσης, παρατηρώ ότι αυτοί έχουν κοινό υπόβαθρο, ήτοι τον ισχυρισμό ότι η επίδικη ανάκληση είναι «καταφανώς παράνομη». Η δε επιχειρηματολογία επί τούτου εδράζεται στην Ηρακλείδης, ανωτέρω, στην οποία λέχθηκε ότι, κατά την ερμηνεία του άρθρου 7(1) του Νόμου, η νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου ανατρέχει στις νομολογημένες αρχές του ελληνικού δικαίου και ότι «Σύμφωνα με γενική αρχή του ελληνικού διοικητικού δικαίου, απαγορεύεται η ανάκληση της απαλλοτρίωσης μετά τη συμπλήρωση της σχετικής διαδικασίας με διευθέτηση, γιατί δημιουργείται νομική κατάσταση δικαιωμάτων του διοικούμενου η οποία ανατρέπεται και θίγονται τα δικαιώματα αυτά με την μονομερή πράξη της ανάκλησης».
Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο 54(6) του περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου [Ν. 158(Ι)/1999][1], ως αυτός έχει τροποποιηθεί, αλλά και όπως έχει κατ' επανάληψη νομολογηθεί, οι γενικές αρχές ανάκλησης δεν ισχύουν εφόσον για την ανάκληση ισχύει συγκεκριμένη νομοθετική πρόνοια (Antoniades & Co. ν. Δημοκρατίας (1965) 3 Α.Α.Δ. 673, Μυριάνθη Ιωάννη Νικόλα, ανωτέρω, TH. FLOKKAS ESTATES LTD, ανωτέρω). Εν προκειμένω, η επίδικη ανάκληση διέπεται από το άρθρο 7(1) του Νόμου 15/62, σύμφωνα με το οποίο επιτρέπεται η ανάκληση πριν από την πληρωμή ή την κατάθεση της αποζημίωσης, «φρασεολογία με την οποία σαφώς εννοείται ότι προηγήθηκε καθορισμός του ποσού της αποζημίωσης. Είτε με την αποδοχή της προσφοράς της Α.Α. από τον ιδιοκτήτη του απαλλοτριωθέντος κτήματος [όπως στην παρούσα περίπτωση], είτε δικαστικώς με τη διαδικασία της παραπομπής» (Μυριάνθη Ιωάννη Νικόλα, ανωτέρω). Συνεπώς, ο καθορισμός του ποσού της αποζημίωσης δεν αποτελεί εκ του νόμου εμπόδιο για την ανάκληση της απαλλοτρίωσης. Είναι δε σαφές ότι στην παρούσα περίπτωση η επίδικη ανάκληση διενεργήθηκε σε συμβατότητα με το προαναφερθέν άρθρο 7(1), αφού δεν προηγήθηκε πληρωμή ή κατάθεση της καθορισθείσας αποζημίωσης.
Εξάλλου, ενδεχόμενη καθιέρωση γενικής νομικής αρχής απαγόρευσης της ανάκλησης οποτεδήποτε έχει προηγηθεί καθορισμός του ποσού της αποζημίωσης, θα προσέκρουε ευθέως στις πρόνοιες του άρθρου 7(1) και ούτε θα μπορούσε μια τέτοια αρχή να είχε καθιερωθεί στην Ηρακλείδης, ανωτέρω. Όπως κρίθηκε στην Ηρακλείδης, η εξουσία της Διοίκησης για ανάκληση «πρέπει να ασκείται κατά τρόπο ορθό λαμβανομένων υπόψη του πνεύματος του Νόμου και των προϋποθέσεων που θέτουν οι γενικές αρχές του διοικητικού δικαίου». Εξάλλου, όπως επισημαίνεται στη Μυριάνθη Ιωάννη Νικόλα, ανωτέρω, η πράξη ανάκλησης στην Ηρακλείδης δεν ακυρώθηκε «στη βάση μόνο ότι προηγήθηκε ο καθορισμός του ποσού της αποζημίωσης, αλλά ακυρώθηκε με επικρότηση των όσων λέχθηκαν στην Vayianos and Another v. Municipality of Larnaca (1988) 3 C.L.R. 1386, ότι δηλαδή το δικαιολογημένο ή μη της ανάκλησης κρίνεται με βάση τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης».
Συνεπώς, ο προαναφερόμενος λόγος ακυρώσεως απορρίπτεται.
Ούτε ο ισχυρισμός, ότι από την επίδικη απόφαση παραβιάζεται κατά δυσμενή και άνισο ως προς την αιτήτρια τρόπο το άρθρο 28 του Συντάγματος και το άρθρο 38 του περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου, Ν. 158 (Ι)/99, διότι η Δημοκρατία προχώρησε σε συμφωνία με τον ιδιοκτήτη του γειτνιάζοντος τεμαχίου σε χρόνο που η Δημοκρατία είχε τα οικονομικά μέσα ν’ αποζημιώσει τον ιδιοκτήτη, ευσταθεί. Και αυτό, διότι συγκρίνονται από την αιτήτρια ανόμοιες καταστάσεις, υπό την έννοια, ότι η διαδικασία απόκτησης του ακινήτου του γειτνιάζοντος τεμαχίου είχε συμπληρωθεί με την καταβολή της αποζημίωσης ήδη σε πολύ προγενέστερο χρόνο και, ακόμη και αν ήθελε η πλευρά των καθ’ ων η αίτηση, δεν θα εδύνατο να εφαρμόσει το άρθρο 7 (1) του περί Αναγκαστικής Απαλλοτρίωσης Νόμο, αφού καταφανώς δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις του, στην περίπτωση του γετνιάζοντος ακινήτου.
Ούτε ο ισχυρισμός, ότι η επίδικη απόφαση λήφθηκε όχι γιατί εγκαταλείφθηκε ο σκοπός της απαλλοτρίωσης, αλλά προς αποφυγή καταβολής των επιδικασθέντων αποζημιώσεων, ευσταθεί και, άρα, παρατηρείται κατάχρηση εξουσίας των καθ’ ων η αίτηση, λόγω των πιο πάνω γεγονότων. Στο σημείο αυτό κρίνω σκόπιμο, καταρχήν, να τονίσω, ότι συμφωνώ με τον αδελφό δικαστή Κωμοδρόμο, στην επισήμανση του, ότι:
«….Ασφαλώς η ανάκληση που συντελείται σύμφωνα με το άρθρο 7(1) δεν είναι ανέλεγκτος. Θα πρέπει, κατά την άσκηση της εν λόγω εξουσίας, να λαμβάνεται υπόψη και το πνεύμα του νόμου και οι γενικές αρχές του διοικητικού δικαίου, τηρουμένης της προαναφερθείσας διάταξης του άρθρου 54(6) του Ν.158(Ι)/1999, καθώς και τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης.
Ειδικότερα ως προς το πνεύμα του νόμου, επισημαίνεται ότι η ιδιοκτησία, ως ατομικό δικαίωμα προβλεπόμενο στο άρθρο 23 του Συντάγματος, προστατεύεται κατά τρόπο ισχυρό και η απαλλοτρίωση μπορεί να γίνει μόνο για σκοπούς δημόσιας ωφέλειας που προσδιορίζονται ρητά στο Νόμο. Περαιτέρω, δεδομένου ότι η απαλλοτρίωση συνιστά επέμβαση στο δικαίωμα της ιδιοκτησίας, η ανάκλησή της, σε περίπτωση που ο σκοπός δεν μπορεί να συντελεστεί, μπορεί να λεχθεί ότι αποκαθιστά κατά κάποιο τρόπο το δικαίωμα του διοικουμένου.
Εξάλλου, υπενθυμίζεται ότι το κράτος έχει συνεχή συνταγματική υποχρέωση να επιστρέψει την ακίνητη ιδιοκτησία σε περίπτωση που, για οποιοδήποτε λόγο, δεν κατέστη εφικτή η υλοποίηση του σκοπού της απαλλοτρίωσης. Αυτό επιτάσσει και η αρχή της χρηστής διοίκησης. Όπως χαρακτηριστικά θέτει το ερώτημα η Δικαστής Τ.
Ψαρά-Μιλτιάδου στην, TH. FLOKKAS ESTATES LTD, ανωτέρω, «Πώς θα ήταν δυνατό άλλωστε «η αποκατάσταση» του ιδιοκτησιακού καθεστώτος του διοικουμένου να αποφεύγετο στα πλαίσια της χρηστής διοίκησης αφού ο σκοπός της απαλλοτρίωσης δεν μπορεί να συντελεστεί;»
Όμως, στην παρούσα περίπτωση, κάθε άλλο παρά έχω πειστεί από τα ενώπιον μου έγγραφα, ότι οι καθ’ ων η αίτηση δεν εγκατέλειψαν τον σκοπό της απαλλοτρίωσης, τουλάχιστον για εύλογα μακρύ χρονικό διάστημα. Αντίθετα, μέσα από τα ενώπιον μου έγγραφα σαφώς προκύπτει η αδυναμία των καθ’ ων η αίτηση σε προβλεπτό χρονικό διάστημα να χρηματοδοτήσουν τον σκοπό για τον οποίο επιθυμούσαν την δια απαλλοτριώσεως απόκτηση της επίδικης γης της αιτήτριας.
Οι όποιες διαπραγματεύσεις στη βάση επίτευξης από κοινού ιδιωτικής φύσεως συμφωνίας μεταξύ αιτήτριας και καθ’ ων η αίτηση για απόκτηση δια αγοράς του επίδικου τεμαχίου, έστω ενδεχόμενα για μελλοντική αξιοποίηση του από τους καθ’ ων η αίτηση, όταν αυτοί ενδεχόμενα έχουν την οικονομική δυνατότητα να επαναφέρουν τον σκοπό για τον οποίο αρχικώς η επίδικη γη απαλλοτριώθηκε ή για άλλο ενδεχόμενο σκοπό, ουδόλως αναιρούν το γεγονός, το οποίο προβάλλει μέσα από τα ενώπιον μου έγγραφα αναμφισβήτητο, ότι για ένα μεγάλο προβλεπτό χρονικό διάστημα ο συγκεκριμένος σκοπός της απαλλοτρίωσης δεν δύναται να υλοποιηθεί.
Να υπενθυμίσω, στο σημείο αυτό, την πάγια, πλέον, νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, σύμφωνα με την οποία (και κατ’ εφαρμογή ρητών συνταγματικών διατάξεων) απαλλοτριωθείσα γη, για την οποία σε συνταγματικά τακτό χρονικό διάστημα δεν πραγματώνεται ο σκοπός για τον οποίο απαλλοτριώθηκε, οφείλει να επιστρέφεται και τέτοια επιστροφή δύναται να αναζητηθεί δικαστικώς από τους πρώην ιδιοκτήτες της.
Συνεπώς, ούτε ο πιο πάνω λόγος ακυρώσεως περί κατάχρησης των καθ’ ων η αίτηση ευσταθεί.
Τέλος, κρίνω, ότι ούτε η επίκληση από την πλευρά της αιτήτριας του άρθρου 51 (4) του περί των Γενικών Αρχών του Διοικητικού Δικαίου Νόμου, Ν. 158(Ι)/99 είναι ορθή. Σύμφωνα με την υπάρχουσα νομολογία, είναι απολύτως θεμιτός λόγος για μία ανάκληση απαλλοτρίωσης η δήλωση οικονομικής αδυναμίας επίτευξης του σκοπού για τον οποίο η αρχική απαλλοτρίωση διατάχθηκε. Πόσο μάλλον, όταν οι οικονομικές συνθήκες μεταβάλλονται προς το χείρον λόγω της οικονομικής κρίσης των επίδικων χρόνων.
Στην απόφαση ημερομηνίας 18.3.2015 στην Προσφυγή Αρ. 1444/2013
TH FLOKKAS ESTATES LTD κ.α. ν. ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΓΓΛΙΣΙΔΩΝ λέχθηκαν και τα ακόλουθα, με δικές μου υπογραμμίσεις:
«………Το εφικτό της πραγμάτωσης του σκοπού σίγουρα συναρτάται με την οικονομική δυνατότητα πραγμάτωσης του. Και η ανατροπή - από εξωτερικά μεταβαλλόμενες επί το χείρον συνθήκες γενικά της οικονομίας - δεν μπορεί να μην θεωρηθούν σχετικές.
Στην υπόθεση Χαραλάμπους κ.ά. ν. Δημοκρατίας, (2001) 3 Α.Α.Δ. 149 αναφέρθηκαν τα ακόλουθα, σελ.150:
«Η νομολογία έχει αναγνωρίσει στη διοίκηση σύμφυτο δικαίωμα για ανάκληση διοικητικών πράξεων. Εφόσον μάλιστα προκύπτουν νέα γεγονότα που διασαλεύουν το θεμέλιο της απόφασης, το δικαίωμα αυτό κρίθηκε ότι προσλαμβάνει τη μορφή καθήκοντος για επανεξέταση ληφθείσας απόφασης. (Αυγουστή κ.ά. ν. Υπουργού Εσωτερικών (1993) 3 Α.Α.Δ. 496).»
Mε όλο το σεβασμό στις θέσεις των αιτητριών εμμονή της διοίκησης στην απαλλοτρίωση χωρίς δυνατότητα πραγμάτωσης του σκοπού θα δημιουργούσε εικόνα, μη χρηστής διοίκησης.
Βέβαια θα τονίσω ότι πάντα κυρίαρχο στοιχείο είναι ότι η Διοίκηση δέον να ενεργεί με ορθά κίνητρα. Δεν έχω διαπιστώσει αλλότριο κίνητρο στην προσέγγιση και διαχείριση της θέσης από την Διοίκηση, ειδικά αφού η μεταβολή των περιστάσεων δεν ήταν εύλογη προβλεπτή και η εκκρεμοδικία των παραπομπών δεν μπορούσε να οδηγήσει στο τελέσφορο της απόδοσης της αποζημίωσης.
Χρήσιμη είναι και η προσέγγιση του Δικαστηρίου (Κληρίδης, Δ., όπως ήταν τότε) στην υπόθεση 241/2011 Χ.Κυριακίδης και Α.Γεωργιάδη Διαχειριστών ν. Δημοκρατίας, ημερ. 5.10.2012. Το Δικαστήριο απορρίπτοντας την προσφυγή ανάφερε:
«Ούτε αυτός ο λόγος ακύρωσης μπορεί να ευσταθήσει. Κατ’ αρχάς, όπως έχει παρατηρήσει και ο αδελφός Δικαστής Ναθαναήλ, στην προαναφερθείσα απόφασή του στην Υπόθεση αρ. 76/2009, στο εδάφιο (1) του άρθρου 7 του Νόμου αρ. 15/1962, με το οποίο θεσμοθετείται η δυνατότητα ανάκλησης διατάγματος ααλλοτρίωσης, δεν αναφέρει οτιδήποτε περί ιδιαίτερης αιτιολογίας και αυτό έχει αναγνωρισθεί και στις αποφάσεις στις υποθέσεις Δημητρίου ν. Δημοκρατίας (1988) 3 ΑΑΔ 91 και Γεωργίου ν. Δημοκρατίας (1989) 3 ΑΑΔ 589. Στην υπό εξέταση περίπτωση αναφέρθηκε στο επίδικο διάταγμα ως λόγος ανάκλησης ότι η απαλλοτριωθείσα περιουσία θεωρήθηκε από την απαλλοτριούσα αρχή ως μη αναγκαία για τους σκοπούς δημόσιας ωφελείας που αναφέρονταν στη Γνωστοποίηση. Και κρίθηκε βέβαια ως μη αναγκαία, ενόψει της διαφαινόμενης αδυναμίας επίτευξης του σκοπού για τον οποίο είχε διαταχθεί η απαλλοτρίωση. Τα γεγονότα, στοιχεία και δικαιολογητικά για τη μεταβολή της στάσης της διοίκησης υπάρχουν μέσα στο διοικητικό φάκελο και έχουν παρατεθεί προηγουμένως στην παρούσα Απόφαση. Αυτά δε, σύμφωνα με πάγια νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου, συμπληρώνουν και ισχυροποιούν την αιτιολογία για τη λήψη της προσβαλλόμενης απόφασης, η οποία υπό τις περιστάσεις κρίνεται ως επαρκής.»
Ως αναφέρθηκε και στην απόφαση ημερομηνίας 20.3.2015 στις συνεκδικαζόμενες Προσφυγές Αρ. 1781/2012 και 1849/2012 ΑΘΩΣ ΠΑΡΙΣΙΝΟΣ ΚΑΙ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, με δικές μου υπογραμμίσεις:
«…Παρόμοιες περιστάσεις ισχύουν και στην υπό εκδίκαση προσφυγή. Το κράτος, ως αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης, περιήλθε σε δυσχερή οικονομική θέση και αναγκάστηκε να αναθεωρήσει τις προτεραιότητές του. Ταυτόχρονα διαπίστωσε ότι η υλοποίηση του έργου δεν ήταν πλέον αναγκαία, λόγω διαφοροποίησης των αναγκών του. Υπό αυτές τις περιστάσεις, δεν έχω πειστεί ότι υπήρχε οποιαδήποτε αυθαιρεσία ή κακοπιστία εκ μέρους του κράτους ή παραβίαση των αρχών της χρηστής διοίκησης. Κάτι τέτοιο θα συνέβαινε αν το κράτος επιχειρούσε με την ανάκληση να αποκομίσει οικονομικό όφελος κάτι που δεν υφίσταται στην προκειμένη περίπτωση. Αντίθετα, θα έλεγα ότι υπό τις περιστάσεις, η ανάκλησης του διατάγματος απαλλοτρίωσης ήταν επιβεβλημένη, ενόψει των ρητών συνταγματικών προνοιών που περιλαμβάνονται στο Άρθρο 23.5 του Συντάγματος…»
Για τους λόγους που έχω επεξηγήσει ανωτέρω, η παρούσα προσφυγή απορρίπτεται με έξοδα 1300 ευρώ εναντίον της αιτήτριας και υπέρ των καθ’ ων η αίτηση.
Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, ΔΔΔ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο