Legislator Giurisprudenza & Legislazione
Υπόθεση Αρ. 1433/2012 ECLI:CY:DD:2016:45 Generato dall'IA

Administrative Court dismisses seizure order appeal, ruling technical suitability for defense is non-justiciable.

Numero d'incarto Υπόθεση Αρ. 1433/2012
Autorità giudiziaria
Giurisdizione Cipro (CY)
Data della decisione
Esito del giudizio Respinto (Dismissed)

Sintesi Legislator

Generato dall'IA

The Administrative Court dismissed the applicants' appeal against a government order seizing land for military defense purposes. The court held that determining the technical suitability of land for defense is an administrative fact assessment falling within the Ministry of Defense's exclusive jurisdiction. Consequently, the court found no grounds for annulment as it could not review the executive's evaluation of military needs.

Regesto Legislator

Generato dall'IA

N. 10(I)/1992; N. 1/1990: The court's review of an administrative act regarding the seizure of property for defense purposes is limited to checking for ultra vires acts and does not extend to reviewing the executive's assessment of technical suitability or military necessity.

Parole chiave

Generato dall'IA
military defense seizure administrative fact assessment technical suitability review ultra vires standard property deprivation law non-justiciable technical matters military necessity doctrine attentato contro la sicurezza militare

Disposizioni normative citate

Generato dall'IA
N. 10(I)/1992 - The Emergency Seizure of Property for Defense Purposes (Provisional Measures) Law of 1992
N. 1/1990 - The Public Service Law of 1990

Giurisprudenza citata

Generato dall'IA
Vryonides v. Republic (1984) 3 CLR 1567
Thoukydides v. Republic et al. (1989) 3 AAD 1150
Michail et al. v. Republic et al. (1989) 3 AAD 3083
Maria Nicolaou v. Republic (1990) 3 AAD 34
Republic v. Koukouri et al. (1993) 3 AAD 598
Adrian Holdings Ltd v. Republic of Cyprus (1999) 3 AAD 828
Giorgios Haralambous et al. v. Minister of Finance et al., Cases Nos. 1480/2011 et al., 11/6/2014, ECLI:CY:AD:2014:C386
Constitutional challenge to Cyprus 2011 special contribution law dismissed due to state's wide margin of appreciation.
Benetoklis Lanthis v. Republic of Cyprus, Case No. 406/2010, 3/6/2013
ECLI:CY:AD:2014:C386
Constitutional challenge to Cyprus 2011 special contribution law dismissed due to state's wide margin of appreciation.
ECLI:CY:AD:2014:C387
Constitutional Court dismisses public officials' challenge to mandatory 2011 contribution deduction law.
Generato dall'IA

Ti chiedi come si applica questa sentenza alla tua fattispecie?

Analizza questa decisione insieme alla legislazione federale e cantonale, ai commentari e alla giurisprudenza successiva in Legislator AI.

Apri in Legislator →

Testo completo

ΑΝΑΦΟΡΕΣ:

Κυπριακή νομολογία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:

VRYONIDES ν. REPUBLIC (1984) 3 CLR 1567

Θουκυδίδη ν. Δημοκρατίας κ.ά. (1989) 3 ΑΑΔ 1150

Μιχαήλ κ.ά. ν. Δημοκρατίας κ.ά. (1989) 3 ΑΑΔ 3083

Nικολάου Mαρία ν. Δημοκρατίας (1990) 3 ΑΑΔ 34

Δημοκρατία ν. Κουκκουρή κ.α. (1993) 3 ΑΑΔ 598

Adrian Holdings Ltd ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (1999) 3 ΑΑΔ 828

Γιασουμής Ιάσων ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2005) 3 ΑΑΔ 27

Κυπριακή Δημοκρατία ν. Παναγιώτη Ευγενίου και Άλλου (2005) 3 ΑΑΔ 257

Xατζηχάννας Bραχίμης I. ν. Kυπριακής Δημοκρατίας (Aρ. 2) (2009) 3 ΑΑΔ 655

Κολοκάσης Ιάκωβος (Γιακουμής) ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2010) 3 ΑΑΔ 23

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ κ.α. ν. ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ κ.α., Υποθέσεις Αρ. 1480/2011, 1481/2011, 1482/2011, 1483/2011, 1484/2011, 1591/2011 και 1625/2011, 11/6/2014, ECLI:CY:AD:2014:C386

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ κ.α. ν. ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ κ.α., Συνεκδικαζόμενες Υποθέσεις Αρ. 1480/2011, 1481/2011, 1482/2011, 1483/2011, 1484/2011, 1591/2011 και 1625/2011, 11/6/2014, ECLI:CY:AD:2014:C387

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ κ.α. ν. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ κ.α., Συνεκδικαζόμενες υποθ. αρ. 1480/2011, 1481/2011, 1482/2011, 1483/2011, 1484/2011,1591/2011,1625/2011, 11/5/2014, ECLI:CY:AD:2014:C388

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ κ.α. ν. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ κ.α., Συνεκδικαζόμενες υποθ. αρ. 1480/2011, 1481/2011, 1482/2011, 1483/2011, 1484/2011,1591/2011,1625/2011, 11/6/2014, ECLI:CY:AD:2014:C1005

Β. Νικολάου & Υιοί Λτδ ν. Δημοκρατίας (1995) 4 ΑΑΔ 1627

Μαρίας Λαζάρου Κούτσου ν. Κυπριακής Δημοκρατίας, Υπόθεση αρ. 720/97, 10 Mαρτίου, 2000

Χαραλάμπους Ερμιόνη και Άλλοι ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2006) 4 ΑΑΔ 857

ΒΕΝΕΤΟΚΛΗΣ ΛΑΝΙΤΗΣ ν. ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, Υπoθεση Αρ. 406/2010, 3/6/2013

Ibrahim Mustafa and others ν. The Attorney-General of the Republic (1964) 1 CLR 195

Κυπριακή νομοθεσία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:

Ν. 10(I)/1992 - Ο περί Επιτάξεως Ιδιοκτησίας για Σκοπούς Άμυνας (Προσωρινές Διατάξεις) Νόμος του 1992

Ν. 10(I)/1992 - Ο περί Επιτάξεως Ιδιοκτησίας για Σκοπούς Άμυνας (Προσωρινές Διατάξεις) Νόμος του 1992

Ν. 1/1990 - Ο περί Δημόσιας Υπηρεσίας Νόμος του 1990

Ν. 1/1990 - Ο περί Δημόσιας Υπηρεσίας Νόμος του 1990

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ:

ECLI:CY:DD:2016:45

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

(Υπόθεση Αρ. 1433/2012)

4 Μαρτίου 2016

[Φ. ΚΩΜΟΔΡΟΜΟΣ, Δ.]

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

1. ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ,

2. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ,

Αιτητές,

και

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, ΜΕΣΩ

ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΑΜΥΝΑΣ,

Καθ΄ ων η Αίτηση.

Δ. Στεφανίδης, για τους Αιτητές.

Κ. Σταυρινός, Ανώτερος Δικηγόρος της Δημοκρατίας, για τους Καθ’ ων η Αίτηση.

ΑΠΟΦΑΣΗ

ΚΩΜΟΔΡΟΜΟΣ, Δ.: Με την παρούσα προσφυγή, οι αιτητές αμφισβητούν την εγκυρότητα και νομιμότητα του διατάγματος επίταξης μέρους του τεμαχίου τους, με αριθμό 418 του Κυβερνητικού Χωρομετρικού Σχεδίου 38/22 (στο εξής «το τεμάχιο»), στο χωριό Γούρρι της Επαρχίας Λευκωσίας.

Το υπό αναφορά διάταγμα εκδόθηκε από τους καθ’ ων η αίτηση για χρονική περίοδο τριών χρόνων, με ισχύ από 22.6.2012, και οι αιτητές έλαβαν γνώση με ισάριθμες επιστολές του Υπουργείου Άμυνας, ημερομηνίας 5.7.2012.

Σύμφωνα με τα γεγονότα της υπόθεσης, το τεμάχιο, ιδιοκτησία των αιτητών, βρίσκεται, μαζί με άλλα ακίνητα, εντός του χώρου εγκαταστάσεων του στρατοπέδου της Εθνικής Φρουράς στην περιοχή Κλήρου (ΣΤΕΦ Κλήρου). Επιτάχθηκε για πρώτη φορά, με σχετικό διάταγμα επίταξης, στις 22.10.2002 για την αντιμετώπιση αμυντικών αναγκών, δηλαδή για σκοπούς άμυνας της Κυπριακής Δημοκρατίας, και έκτοτε, και αφού ακολούθησε η έκδοση άλλων τριών διαταγμάτων επίταξης (περιλαμβανομένου και του επίδικου), χρησιμοποιείται για τους ίδιους σκοπούς.

Πριν από την έκδοση του επίδικου διατάγματος, οι αιτητές, μέσω επιστολών των δικηγόρων τους, ημερομηνίας 13.1.2011 και 8.11.2011, είχαν υποβάλει αίτημα προς τους καθ’ ων η αίτηση για απαλλοτρίωση του τεμαχίου. Στις 29.2.2012, και αφού είχε προηγηθεί σχετική επιστολή των καθ’ ων η αίτηση, το Επαρχιακό Κτηματολογικό Γραφείο Λευκωσίας ενημέρωσε γραπτώς το Υπουργείο Άμυνας ότι για την απαλλοτρίωση του συγκεκριμένου τεμαχίου ανοίχθηκε σχετικός φάκελος, ο οποίος και παραπέμφθηκε στον Κλάδο Χωρομετρίας για την αναγκαία χωρομετρική εργασία και ετοιμασία Χωρομετρικού Σχεδίου. Εν συνεχεία, το Υπουργείο Άμυνας αποτάθηκε στο Κτηματολόγιο και ζήτησε όπως γίνει εκτίμηση της αγοραστικής αξίας του τεμαχίου, προκειμένου να προχωρήσει με τη διαδικασία απαλλοτρίωσης. Στο μεταξύ, και εκκρεμούσης της υπό αναφορά διαδικασίας, εξεδόθη το επίδικο διάταγμα.

Λόγοι Ακύρωσης

Οι αιτητές, με εκτενή αναφορά σε νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (στο εξής «ΕΔΑΔ») και του Ελληνικού Συμβουλίου της Επικρατείας (στο εξής «ΣτΕ»), ισχυρίζονται στην αγόρευσή τους ότι το επίδικο διάταγμα προσβάλλει το δικαίωμα περιουσίας τους, επειδή προσκρούει στις διατάξεις του Άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ που κατοχυρώνει το δικαίωμα της ιδιοκτησίας[1].

Ισχυρίζονται περαιτέρω ότι και οι διατάξεις του περί Επιτάξεως Ιδιοκτησίας για Σκοπούς Άμυνας (Προσωρινές Διατάξεις) Νόμου (Ν.10(Ι)/1992)και η συναφής ημεδαπή νομολογία επί του συγκεκριμένου θέματος συγκρούονται «μετωπικά» με το εν λόγω Άρθρο της ΕΣΔΑ, «αφού παραβιάζεται η ‘δίκαιη ισορροπία’ μεταξύ των απαιτήσεων του γενικού συμφέροντος και των επιταγών της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου και συνιστά παράβαση της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και της αναλογικότητας, αφού δεν τηρείται η επιμέρους αρχή της αναγκαιότητας και της συνάφειας μέσου προς το σκοπό».

Εισηγούνται οι αιτητές ότι, από τη στιγμή που στο επίδικο τεμάχιο έχει κτιστεί στρατόπεδο και, άρα, πρόκειται για μόνιμη κατάσταση και όχι έκτακτη ή προσωρινή, όπως αποσκοπεί η επίταξη, το τεμάχιο, ή το μέρος που έχει κτιστεί το στρατόπεδο, θα έπρεπε να τύχει απαλλοτρίωσης και όχι, «καθόλα καταχρηστικά», επίταξης, που αποσκοπεί αποκλειστικά και μόνο στην εξυπηρέτηση ταμειακών συμφερόντων του κράτους.

Επιπρόσθετα, με αναφορά σε νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) και του Αρείου Πάγου, οι αιτητές ισχυρίζονται ότι στην προκειμένη περίπτωση, κατά παράβαση της αρχής της αναλογικότητας, δεν υφίσταται εύλογη σχέση ή/και συνάφεια, αλλά δυσαναλογία μεταξύ μέτρου και επιδιωκόμενου σκοπού. Επικαλούνται δε την αρχή της υπεροχής του Ευρωπαϊκού Κοινοτικού Κεκτημένου και την εκεί κατοχυρωμένη αρχή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του διοικούμενου για να ισχυριστούν ότι στην παρούσα υπόθεση, οι καθ’ ων η αίτηση με τις ενέργειές τους παραβίασαν την εν λόγω αρχή και, κατ’ επέκταση, το Ενωσιακό Δίκαιο.

Από την πλευρά τους, οι καθ’ ων η αίτηση, με αναφορά στις πρόνοιες του Νόμου 10(Ι)/1992 και δη του άρθρου 4(5) αυτού[2], αλλά και την ημεδαπή νομολογία, αντιτείνουν ότι στην προκειμένη περίπτωση το τεμάχιο είναι αναγκαίο για τις ανάγκες της Εθνικής Φρουράς και ότι το κατά πόσο το μέτρο, ήτοι η επίταξη του τεμαχίου, είναι αναγκαίο, ανάλογο του σκοπού και κατάλληλο, αφορά καθαρά τη Διοίκηση, «καθότι πρόκειται για καθαρά τεχνικό θέμα εξαρτώμενο από τις ανάγκες της εκάστοτε περίπτωσης». Περαιτέρω, οι καθ’ ων η αίτηση απορρίπτουν τους ισχυρισμούς των αιτητών περί παραβίασης της αρχής της αναλογικότητας και της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του διοικούμενου και εισηγούνται την απόρριψη της προσφυγής. Επισημαίνουν δε ότι το στρατόπεδο εξακολουθεί να υφίσταται και δεν προβλέπεται να καταργηθεί.

Εν πρώτοις, παρατηρώ ότι ο ισχυρισμός των αιτητών περί παράβασης του Άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ δεν δικογραφείται. Από την εξέταση της αίτησης ακυρώσεως, είναι σαφές ότι, κατά παράβαση του Κανονισμού 7 του Διαδικαστικού Κανονισμού του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου του 1962, τέτοιος ισχυρισμός δεν περιλαμβάνεται σε αυτήν, παρόλο που γίνεται εκτενής αναφορά σε νομολογία του ΕΔΑΔ και του ΣτΕ, καθώς και παράθεση αποσπασμάτων σχετικών δικαστικών αποφάσεων. Ωστόσο, για το συγκεκριμένο ζήτημα, οι πρόνοιες του προαναφερθέντος Κανονισμού 7 είναι σαφείς:

«Έκαστος διάδικος δέον δια των εγγράφων προτάσεων αυτού να εκθέτη τα νομικά σημεία επί των οποίων στηρίζεται, αιτιολογών συγχρόνως ταύτα πλήρως».

Αλλά και η ημεδαπή νομολογία, επί του θέματος τούτου, είναι πάγια και διαχρονική. Στην υπόθεση Ιάκωβος (Γιακουμής) Κολοκάση ν. Δημοκρατίας, Α.Ε. 34/06, ημερ. 8.2.2010, λέχθηκαν τα εξής:

«Διαχρονική νομολογία επιβεβαιώνει ότι δεν είναι αποδεκτή παρέκκλιση της ρητής επιταγής του Κανονισμού 7 του Διαδικαστικού Κανονισμού του Ανωτάτου Συνταγματικού Δικαστηρίου του 1962 που επιβάλλει την έγερση των απαραίτητων νομικών σημείων επί των οποίων εδράζεται η προσφυγή (Βραχίμης Χατζηχάννας ν. Δημοκρατίας, Α.Ε. αρ. 35/2005, ημερ. 4.12.2009, Γιασουμής ν. Δημοκρατίας (2005) 3 Α.Α.Δ. 27 και Δημοκρατία ν. Ευγενίου (2005) 3 Α.Α.Δ. 257)».

Περαιτέρω, όπως λέχθηκε στην Βενετοκλής Λανίτης ν. Δημοκρατίας, Υποθ. Αρ. 406/2010, ημερ. 3.6.2013,

«Εκείνο που προκύπτει από τη σχετική με την ερμηνεία του Κανονισμού 7 νομολογία, είναι πως τα επίδικα θέματα στοιχειοθετούνται από τη δικογραφία, η οποία διατηρεί τη φύση της ως μέσο προσδιορισμού των επίδικων θεμάτων και στο πεδίο της αναθεωρητικής δικαιοδοσίας (Β. Νικολάου & Υιοί Λτδ. ν. Δημοκρατίας (1995) 4 Α.Α.Δ. 1627, Δημοκρατία ν. Κουκκουρή κ.ά. (1993) 3 Α.Α.Δ. 598). Ο ρόλος των γραπτών αγορεύσεων μέσα σε αυτά τα πλαίσια εξαντλείται στην εξειδίκευση και συγκεκριμενοποίηση των νομικών λόγων που προσδιορίζονται στην αίτηση και ως εκ τούτου δεν είναι δυνατή η χρήση τους για προβολή νέων πρόσθετων λόγων.

Ενδεικτικό είναι το πιο κάτω απόσπασμα από την Υπόθεση Αρ. 1514/2008 Μαυρομουστάκη ν. Δημοκρατίας, ημερομηνίας 12/11/2010, το οποίο και υιοθετώ:

"Η εισήγηση είναι ότι η Σ.Ε. ενήργησε κατά παράβαση του άρθρου 34(4) του Ν. 1/1990 αφού δεν συνήλθε εντός δύο εβδομάδων από την παραλαβή των αιτήσεων και των φακέλων. Συμφωνώ με τη Δημοκρατία ότι τέτοιος λόγος ακύρωσης δεν καλύπτεται από τα νομικά σημεία και τα γεγονότα της προσφυγής, ούτε θα τον εξέταζα αυτεπαγγέλτως, σημειώνω δε περαιτέρω ότι η Αιτήτρια δεν ήγειρε τέτοιο θέμα ενώπιον της Σ.Ε. ή της Ε.Δ.Υ."

Ενόψει των πιο πάνω, κρίνω ότι το θέμα παραβίασης των προνοιών των εδαφίων (4) και (6) του άρθρου 34 του Ν. 1/90 δεν εξειδικεύεται επαρκώς στην προσφυγή και συνεπώς δεν θα εξεταστεί.».

Κατ’ εφαρμογή των πιο πάνω, ο προβαλλόμενος λόγος ακύρωσης δε θα έπρεπε να τύχει εξέτασης. Ωστόσο, θα προχωρήσω να τον εξετάσω, δεδομένου ότι αυτός αποτελεί βασικό πυρήνα της όλης επιχειρηματολογίας των αιτητών, προκειμένου να καταδείξουν ότι η προσβαλλόμενη πράξη πάσχει.

Ισχυρίζονται λοιπόν οι αιτητές στην αγόρευσή τους ότι το επίδικο διάταγμα επίταξης προσκρούει στο Άρθρο 23 του Συντάγματος, στο οποίο κατοχυρώνεται το δικαίωμα της ιδιοκτησίας, και προσβάλλει την κατ’ Άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ «υπερνομοθετική» προστασία της ιδιοκτησίας και περιουσίας τους.

Παρόμοιοι ισχυρισμοί είχαν εξεταστεί από το Ανώτατο Δικαστήριο στην υπόθεση Ερμιόνη Χαραλάμπους κ.α. ν. Δημοκρατίας, (2006) 4 Α.Α.Δ. 857, όπου το Δικαστήριο, με αναφορά στις υποθέσεις Adrian Holdings Ltd v. Δημοκρατίας (1999) 3 Α.Α.Δ. 828 και Κουτσού v. Δημοκρατίας, Υποθ. Αρ. 720/97, ημερ. 10.3.2000, έκρινε ότι στις περιπτώσεις, όπως είναι και η παρούσα, όπου τίθεται το ζήτημα των αμυντικών αναγκών ή/και της άμυνας της Δημοκρατίας λόγω της έκρυθμης κατάστασης και της ύπαρξης των Τουρκικών στρατευμάτων στην Κύπρο, ισχύει το δίκαιο της ανάγκης, όπως αυτό διατυπώθηκε στην υπόθεση Attorney-General of the Republic v. Mustafa Ibrahim and Others (1964) C.L.R. 195, το οποίο καθιστά το Νόμο 10(Ι)/1992 ισχυρό και εφαρμοστέο. Παραθέτω το ακόλουθο απόσπασμα από την απόφαση στην Ερμιόνη Χαραλάμπους κ.α., ανωτέρω:

«Αποτελεί κανόνα ότι η επίταξη αποσκοπεί στην ικανοποίηση έκτακτης και προσωρινής ανάγκης - (η διάρκειά της καθορίζεται από το Σύνταγμα - τριετής) - και όχι μόνιμης και διαρκούς, για την επίτευξη της οποίας μπορεί να επιβληθεί αναγκαστική απαλλοτρίωση. Στην παρούσα, όμως, περίπτωση, και παρά τον προβλεπόμενο από το Σύνταγμα χρόνο, ισχύει το δίκαιο της ανάγκης, το οποίο καθιστά το Νόμο ισχυρό και εφαρμοστέο. Το ζήτημα της συνταγματικότητας του Νόμου αντιμετώπισε η Ολομέλεια, με την απόφασή της στην Adrian Holdings Ltd v. Δημοκρατίας (1999) 3 Α.Α.Δ. 828, αντικείμενο της οποίας ήταν πάλι επίταξη ακίνητης ιδιοκτησίας για αμυντικούς σκοπούς. Παραθέτω το σχετικό απόσπασμα από την απόφαση του Νικολάου, Δ., με το οποίο απαντάται ο ισχυρισμός για αντισυνταγματικότητα του Νόμου:- (σελ. 834-835),

Επομένως, στην έκταση που ο Ν.10/92βρίσκεται σε συμφωνία με την εν λόγω διάταξη του Συντάγματος, δεν μπορεί να επικρατήσει εκτός αν δικαιολογείται βάσει του δικαίου της ανάγκης. Οι σχετικές αρχές εκτίθενται στην Attorney-General of the Republic v. Mustafa Ibrahim and Others (1964) C.L.R. 195. Είναι προφανές, και το σημειώνουμε ως ζήτημα αναφορικά με το οποίο έχουμε δικαστική γνώση, ότι η ανάγκη για την άμυνα της Κύπρου έναντι των Τουρκικών στρατευμάτων κατοχής συνεχίζεται αμείωτη ως προϋπόθεση για την επιβίωση του τόπου και ότι στην περιοχή για την οποία γίνεται εδώ λόγος η αντιπαράταξη με τον εχθρό καθίσταται, λόγω της αμεσότητάς της, ιδιαίτερα οξεία. Η αντιμετώπιση του κινδύνου τον οποίο επάγονται αυτές οι περιστάσεις της έκρυθμης κατάστασης, οι εντελώς έξω από την ομαλή πορεία των πολιτειακών πραγμάτων, όσο και αν με τις καθημερινές ασχολίες το βλέμμα βρίσκεται συχνά στραμμένο προς τα αλλού, δικαιολογεί κατά τη γνώμη μας παρέκκλιση από την πρόνοια του Άρθρου 23.8 του Συντάγματος βάσει του δικαίου της ανάγκης.»

Πανομοιότυπος ισχυρισμός εξετάστηκε και στην Κουτσού v. Δημοκρατίας, Υπόθεση Αρ. 720/97, ημερ. 10/3/00, από την οποία παραθέτω απόσπασμα:-

«Εφόσον η απόφαση λήφθηκε σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν.10/92 (δεν υπήρξε αντίθετος ισχυρισμός) και θέμα αντισυνταγματικότητας του νόμου δεν υφίσταται, την ίδια τύχη έχουν και οι ισχυρισμοί για τη συνταγματικότητα της επίδικης απόφασης σε σχέση με το θέμα της χρονικής ισχύος της επίταξης.»

Παρόμοια προσέγγιση ακολουθήθηκε μεταγενέστερα από το Ανώτατο Δικαστήριο και στην υπόθεση Ανδρέας Παπαχαραλάμπους κ.α. ν. Δημοκρατίας, Υποθ. Αρ., 1482/2008, ημερ. 13.08.2009.

Κρίνω ότι τα πιο πάνω τυγχάνουν εφαρμογής και στην παρούσα υπόθεση, με αποτέλεσμα οι πρόνοιες του Νόμου 10(Ι)/1992 να είναι εφαρμοστέες, δυνάμει του δικαίου της ανάγκης. Συνακόλουθα, ο ισχυρισμός των αιτητών περί παραβίασης του Άρθρου 23 του Συντάγματος αλλά και του Άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ δεν ευσταθεί και απορρίπτεται.

Κρίνω επίσης σκόπιμο στο σημείο αυτό να επισημάνω ότι η προστασία που παρέχεται από το Άρθρο 23 του Συντάγματος προς το διοικούμενο είναι υψηλότερη από αυτήν του Άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ και το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας υπερέχει σε ισχύ των διεθνών συμβάσεων, ως είναι η ΕΣΔΑ. Το ζήτημα της ιεραρχικής σχέσης μεταξύ Συντάγματος και διεθνών συμβάσεων εξετάστηκε από την Πλήρη Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου στις υποθέσεις Γεώργιος Χαραλάμπους κ.α. ν. Δημοκρατίας, Συνεκδικαζόμενες Υποθέσεις Αρ. 1480/2011 κ.α., ημερ. 11.6.2014, από τις οποίες παραθέτω το εξής διαφωτιστικό απόσπασμα:

«Μεταξύ του Άρθρου 23 του Συντάγματος και του Άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, υπάρχει σημαντική διαφορά η οποία συνίσταται κυρίως στο ότι, ιδιοκτησιακά ή περιουσιακά δικαιώματα, σύμφωνα με το Πρωτόκολλο, μπορούν να περιοριστούν, για σκοπούς δημόσιας ωφέλειας ή δημόσιου συμφέροντος, ενώ, στο Άρθρο 23 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας, δεν υπάρχει ανάλογη πρόνοια.

Στη συνέχεια θα εξετάσω τη συμβατότητα ή μη του Νόμου με τις προαναφερόμενες πρόνοιες του Συντάγματος. Θεωρώ ότι θα πρέπει να εξεταστεί αν, ο Νόμος, καταστρατηγεί, μεταξύ άλλων, το Άρθρο 23 του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας και όχι το σχετικό Πρωτόκολλο της ΕΣΔΑ, καθότι η προστασία που παρέχεται από το Άρθρο 23 στον πολίτη είναι υψηλότερη, και το Σύνταγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας υπερέχει σε ισχύ των Διεθνών Συμβάσεων, όπως είναι η ΕΣΔΑ. Η ΕΣΔΑ είναι μόνο διακρατική σύμβαση και δεν αποτελεί μέρος του Ευρωπαϊκού Κοινοτικού Κεκτημένου, επομένως δεν υπερέχει του Συντάγματος της Δημοκρατίας.

Παρόμοια πρόνοια, όπως εκείνη του Άρθρου 1 του Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, όμως, περιλαμβάνεται και στον Καταστατικό Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, τον οποίο υιοθέτησε η Ευρωπαϊκή Ένωση και με τη Συνθήκη της Λισσαβόνας κατέστη νομικά δεσμευτικό έγγραφο. Αυτό όμως δεν διαφοροποιεί την παρούσα απόφαση, εφόσον η κατάληξη μου είναι ότι οι αιτητές δεν απέδειξαν στέρηση ή περιορισμό «ιδιοκτησιακού» δικαιώματός τους».

Τα πιο πάνω απαντούν και στους ισχυρισμούς των αιτητών περί υπεροχής του Ευρωπαϊκού Κοινοτικού Κεκτημένου επειδή η Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.) έχει προσχωρήσει στην ΕΣΔΑ. Το γεγονός ότι η Ε.Ε. έχει προσχωρήσει σε μια διακρατική σύμβαση, ως είναι η ΕΣΔΑ, δεν καθιστά τις πρόνοιες της τελευταίας μέρος του Ευρωπαϊκού Κοινοτικού Κεκτημένου.

Συνεπώς, κρίνω ότι δεν τίθεται ζήτημα παραβίασης του κοινοτικού κεκτημένου στην παρούσα και ούτε υπάρχει έρεισμα προς εξέταση των εκ του κεκτημένου απορρεουσών αρχών που επικαλούνται οι αιτητές. Εξάλλου, παρατηρώ ότι ούτε ο συγκεκριμένος ισχυρισμός έχει δικογραφηθεί, αφού πουθενά στην αίτηση ακυρώσεως δεν υπάρχει ισχυρισμός περί παραβίασης ή μη εφαρμογής του Ευρωπαϊκού Κοινοτικού Κεκτημένου από τους καθ’ ων η αίτηση. Συνεπώς, και κατ’ εφαρμογή της προαναφερθείσας επί του θέματος νομολογίας, ο συγκεκριμένος ισχυρισμός, ούτως ή άλλως, δε θα μπορούσε να τύχει εξέτασης από το Δικαστήριο τούτο.

Παρομοίως, δεν έχει δικογραφηθεί οποιοσδήποτε ισχυρισμός περί παραβίασης του Καταστατικού Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, τον οποίο υιοθέτησε η Ε.Ε. με τη Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Συνθήκη της Λισαβώνας). Συνεπώς, ένας τέτοιος ισχυρισμός που, ας σημειωθεί, τίθεται για πρώτη φορά με την απαντητική αγόρευση των αιτητών, δε θα μπορούσε να τύχει εξέτασης από το παρόν Δικαστήριο. Πράγματι, η πρώτη φορά που γίνεται εκ μέρους των αιτητών αναφορά σε «θεμελιώδη δικαιώματα», είναι ουσιαστικά στην προτελευταία παράγραφο της απαντητικής τους αγόρευσης (σελ. 8-9). Από το λεκτικό της εν λόγω παραγράφου μάλιστα δε φαίνεται να συγκεκριμενοποιείται οποιοσδήποτε ισχυρισμός. Περαιτέρω, η παραπομπή στα άρθρα 30 και 31 του Χάρτη, εφόσον βέβαια είναι ορθή η αντίληψή μου ότι οι αιτητές αναφέρονται στον Καταστατικό Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, είναι εσφαλμένη, αφού το μεν άρθρο 30 αφορά στην προστασία που παρέχεται σε περίπτωση αδικαιολόγητης απόλυσης, το δε άρθρο 31 στις δίκαιες και πρόσφορες συνθήκες εργασίας.

Επομένως, για όλους τους πιο πάνω λόγους, κρίνω ότι δεν παρέχεται οποιοδήποτε έρεισμα για εξέταση του συγκεκριμένου ισχυρισμού.

Τέλος, όσον αφορά τους ισχυρισμούς των αιτητών περί μη εφαρμογής και/ή παραβίασης της αρχής της αναλογικότητας μεταξύ μέτρου και επιδιωκόμενου σκοπού και, συνακόλουθα, περί κατάχρησης εξουσίας και παραβίασης της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του διοικούμενου εκ μέρους της Διοίκησης, θα υπενθυμίσω την πάγια και διαχρονική επί του θέματος νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου: το κατά πόσον η επιλογή του συγκεκριμένου μέτρου ήταν η πλέον κατάλληλη ή/και πρόσφορη ή/και επιβεβλημένη για την εξυπηρέτηση του επιδιωκόμενου σκοπού, είναι ζήτημα κατ’ εξοχήν τεχνικό που διαφεύγει του ακυρωτικού ελέγχου, εφόσον η Διοίκηση κινήθηκε μέσα σε λογικά όρια (βλ. Adrian Holdings Ltd, ανωτέρω, Ανδρέας Παπαχαραλάμπους κ.α., ανωτέρω, και Vryonides v. Republic (1984) 3 C.L.R. 1567).

Παρομοίως, και στην παρούσα υπόθεση, το κατά πόσον η επιλογή του μέτρου της επίταξης ήταν η πλέον πρόσφορη ή/και επιβεβλημένη ή/και κατάλληλη για τον επιδιωκόμενο σκοπό, ήτοι την εξυπηρέτηση των αμυντικών αναγκών της Δημοκρατίας, είναι ζήτημα κατ’ εξοχήν τεχνικό και, συνεπώς, εκφεύγει του ελέγχου του Δικαστηρίου τούτου, δεδομένου ότι δε διαπιστώνεται υπέρβαση των άκρων ορίων της διακριτικής εξουσίας της Διοίκησης. Στην Ερμιόνη Χαραλάμπους κ.α., ανωτέρω, το ζήτημα τέθηκε ως εξής:

«Τα συγκεκριμένα κτήματα, υποβάλλουν οι αιτητές, δε θεωρούνται καταλληλότερα από άλλα, καθότι βρίσκονται μεταξύ οικιστικών περιοχών, απέχουν πολύ από τη γραμμή αντιπαράταξης και δεν εξυπηρετούν αμυντικές ανάγκες της περιοχής.

Στη Νικολάου v. Δημοκρατίας (1990) 3 Α.Α.Δ. 34, για το ζήτημα της εκτίμησης των γεγονότων, αναφέρονται τα εξής:- (σελ. 42-43),

«Η εκτίμηση των γεγονότων ανήκει στο Διευθυντή και το Δικαστήριο τότε μόνο επεμβαίνει, αν υπάρχει πλάνη περί τα πράγματα ή το νόμο, ή η Διοίκηση υπερβαίνει τα όρια της διακριτικής της εξουσίας, με το νόημα ότι η διαπίστωση των γεγονότων δεν είναι εύλογα επιτρεπτή με βάση τα ενώπιον της στοιχεία. (Βλ., μεταξύ άλλων, Θουκυδίδη v. Δημοκρατίας (1989) 3(Γ) Α.Α.Δ. 1150).

Το Δικαστήριο συνήθως δεν επεμβαίνει στην εκτίμηση των γεγονότων από τη Διοίκηση αν η εκτίμηση είναι εύλογα επιτρεπτή σε αυτή και υπάρχουν στοιχεία ενώπιόν της που να υποστηρίζουν την προσβαλλόμενη απόφαση.

Εύλογα επιτρεπτή είναι η απόφαση στην οποία ένα λογικό πρόσωπο θα μπορούσε να καταλήξει με τα στοιχεία που είναι ενώπιον της Διοίκησης, ανεξάρτητα αν ένα άλλο λογικό πρόσωπο μπορούσε να καταλήξει σε διαφορετική απόφαση. (Βλ., μεταξύ άλλων, Μιχαήλ κ.ά. v. Δημοκρατίας (1989) 3(Ε) Α.Α.Δ. 3083).»

Στην προκείμενη περίπτωση, η κρίση για την καταλληλότητα των επίδικων τεμαχίων για αμυντικούς σκοπούς είναι θέμα που αφορά την εκτίμηση των γεγονότων, η οποία εμπίπτει στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Άμυνας. Επίσης, το κατά πόσο τα επίδικα τεμάχια μπορούν να αντικατασταθούν από άλλα είναι θέμα τεχνικής φύσεως και, συνεπώς, εκτός του ελέγχου του δικαστηρίου. Στην Κουτσού v. Δημοκρατίας, (πιο πάνω), για παρόμοιο ισχυρισμό, αναφέρονται τα εξής:-

«Ας σημειωθεί ότι η κρίση για την καταλληλότητα χώρων για αμυντικούς σκοπούς διαφεύγει κατ' αρχήν τον ακυρωτικό έλεγχο. Μπορεί να ελεγχθεί μόνο από τη σκοπιά υπέρβασης των ακραίων ορίων της διακριτικής εξουσίας της διοίκησης.».

Αλλά και στην Ανδρέας Παπαχαραλάμπους κ.α., ανωτέρω, που εκδόθηκε αργότερα, το Δικαστήριο επανέλαβε την πιο πάνω προσέγγιση, τονίζοντας ότι αυτό, «κατά την αναθεώρηση μιας διοικητικής πράξης και/ή απόφασης, περιορίζεται στην εξέταση κατά πόσο αυτή λήφθηκε σύμφωνα με το Σύνταγμα και τη σχετική στην κάθε περίπτωση νομοθεσία και τις αρχές του διοικητικού δικαίου και γενικά δεν ασχολείται με την εκτίμηση των γεγονότων, ιδιαίτερα εκεί που αυτά αφορούν τεχνικά θέματα».

Υπό το φως των πιο πάνω, κρίνω λοιπόν ότι ούτε ο ισχυρισμός περί παραβίασης της αρχής της αναλογικότητας και, συνακόλουθα, περί κατάχρησης εξουσίας και παραβίασης της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης ευσταθεί.

Ενόψει των πιο πάνω, κρίνω ότι δε στοιχειοθετείται οποιοσδήποτε λόγος ακύρωσης. Συνεπώς, η προσφυγή απορρίπτεται με €1.300 έξοδα εναντίον των αιτητών. Η προσβαλλόμενη απόφαση επικυρώνεται.

Φ.ΚΩΜΟΔΡΟΜΟΣ, Δ.

[1] Σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη, «παν φυσικόν ή νομικόν πρόσωπο δικαιούται σεβασμού της περιουσίας του. Ουδείς δύναται να στερηθή της ιδιοκτησίας αυτού ειμή δια λόγους δημοσίας ωφελείας και υπό τους προβλεπόμενους υπό του νόμου και των γενικών αρχών του διεθνούς δικαίου όρους. Αι προαναφερόμεναι διατάξεις δεν θίγουσι το δικαίωμα παντός Κράτους όπως θέση σε ισχύϊ Νόμους ους ήθελε κρίνει αναγκαίους προς ρύθμισιν της χρήσεως αγαθών συμφώνως προς το δημόσιον συμφέρον ή προς εξασφάλισιν της καταβολής φόρων ή άλλων εισφορών ή προστίμων».

[2] Το άρθρο 4(5) προβλέπει τα εξής: «Αν κατά τη λήξη του χρονικού διαστήματος των τριών ετών από την έναρξη της ισχύος του διατάγματος επίταξης, το Υπουργικό Συμβούλιο πεισθεί ότι η αμυντική ανάγκη, για την αντιμετώπιση της οποίας είχε εκδοθεί το διάταγμα επίσταξης, εξακολουθεί να υφίσταται, μπορεί να εκδίδει νέο διάταγμα ή νέα διατάγματα επίταξης για την ίδια ιδιοκτησία, νοουμένου ότι το συνολικό χρονικό διάστημα κατά το οποίο οποιαδήποτε ιδιοκτησία θα τελεί υπό επίταξη για αντιμετώπιση αμυντικών αναγκών δε θα υπερβαίνει το χρονικό διάστημα κατά το οποίο εξακολουθεί να υφίσταται η έκρυθμη κατάσταση».

cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο