Administrative court cancels school canteen contract award due to insufficient investigation and lack of impartiality.
Sintesi Legislator
Generato dall'IAThe Administrative Court of Cyprus cancelled the award of a school canteen management contract to a competing bidder. The court found that the school board failed to conduct a sufficient investigation and lacked impartiality when rejecting the plaintiff's lower bid. Consequently, the contract award decision was revoked, and the plaintiff was awarded costs.
Regesto Legislator
Generato dall'IAN. 86(I)/1999; The administrative authorities must conduct a sufficient investigation to ascertain all material facts, and their decision-making bodies must remain impartial, with bias rendering the decision void.
Parole chiave
Generato dall'IADisposizioni normative citate
Generato dall'IAGiurisprudenza citata
Generato dall'IADecisioni correlate
Generato dall'IATesto completo
ΑΝΑΦΟΡΕΣ:
Κυπριακή νομολογία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
Ναυτικός Όμιλος Πάφου ν. Αρχής Λιμένων (1992) 1 ΑΑΔ 882
GEORGHIOS NICOLAOU ν. THE MINISTER OF INTERIOR AND ANOTHER (1974) 3 CLR 189
Aιμίλιος Έλληνας & Σία Λτδ ν. Yπουργείου Oικονομικών και Άλλου (1990) 3 ΑΑΔ 181
Α. Π. Λουκαΐδης Λτδ ν. Δημοκρατίας (1990) 3 ΑΑΔ 862
Παντελίδου κ.ά. ν. Συμβ. Υδατ. Λευκωσίας (1990) 3 ΑΑΔ 3397
Kυπριακή Δημοκρατία μέσω του Yπουργικού Συμβουλίου και Άλλος ν. Koινότητας Πυργών μέσω του Kοινοτάρχη και της Xωριτικής Aρχής Πυργών και Άλλων (1996) 3 ΑΑΔ 503
Eπιτροπή Eκπαιδευτικής Yπηρεσίας ν. Aντώνη Zάμπογλου (1997) 3 ΑΑΔ 270
Motorways Ltd ν. Υπουργού Οικονομικών και Άλλου (1999) 3 ΑΑΔ 447
Kυπριακή Δημοκρατία ν. S. Kyriakou Euromarket Ltd (2000) 3 ΑΑΔ 692
Kυπριακή Δημοκρατία και Άλλη ν. Mαρίλια Παντζαρή Eλισσαίουκαι Άλλων (2003) 3 ΑΑΔ 168
Ηροδότου Χρίστος ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2010) 3 ΑΑΔ 220
Χωματένος Χαράλαμπος Κύπρου ν. Κυπριακής Δημοκρατίας και άλλου (2013) 3 ΑΑΔ 120
Ττουσούνα Εύα ν. Κυπριακής Δημοκρατίας (2013) 3 ΑΑΔ 151
Σταυρινίδης ν. Δημοκρατίας (1991) 4 ΑΑΔ 426
Σωτηρίου Χριστάκης και Άλλος ν. Κυπριακού Οργανισμού Αθλητισμού και Άλλου (1994) 4 ΑΑΔ 251
Τσουρής Γεώργιος ν. Σχολικής Εφορείας Α΄ Περιφερειακού Γυμνασίου Λευκωσίας (1994) 4 ΑΑΔ 671
Κυπριακή νομοθεσία στην οποία κάνει αναφορά η απόφαση αυτή:
Ν. 86(I)/1999 - Ο περί Κοινοτήτων Νόμος του 1999
ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΟΦΑΣΗΣ:
ECLI:CY:DD:2016:28
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ
(Υπόθεση Αρ. 1944/2012)
22 Φεβρουαρίου, 2016
[Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Δ.]
ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 146 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ
ΧΡΥΣΟΥΛΛΑ ΑΛΩΝΑΡΙΤΗ,
Αιτήτρια,
-ΚΑΙ-
ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΦΟΡΕΙΑ Β’ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ, ΜΑΛΟΥΝΤΑ
Καθ’ ων η Αίτηση.
Ντ. Πασπαλίδης, για Αιτήτρια.
Α. Παπαλοίζου, για τους Καθ’ ων η Αίτηση.
ΑΠΟΦΑΣΗ
Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Δ.: Με την παρούσα προσφυγή προσβάλλεται η απόφαση των καθ’ ων η αίτηση με την οποία κοινοποιήθηκε στην Αιτήτρια διά επιστολής της ημερομηνίας 18.9.2012 η κατακύρωση της προσφοράς για τη διαχείριση του κυλικείου του Β’ Περιφερειακού Γυμνασίου Λευκωσίας στον προσφοροδότη κύριο Θεόδουλο Ανδρέου, ενδιαφερόμενο μέρος.
Σε ανταπόκριση προκήρυξης προσφορών της Καθ’ ης η Αίτηση Εφορείας για την εκμετάλλευση του κυλικείου του σχολείου της, υπεβλήθησαν δύο προσφορές, εκείνες της αιτήτριας και του ενδιαφερόμενου μέρους. Κατεκυρώθη η προσφορά του ενδιαφερομένου μέρους, που ήταν για €40 κατά μαθητή έναντι €19 της αιτήτριας.
Η εν λόγω απόφαση κατακύρωσης της προσφοράς στο ενδιαφερόμενο μέρος προσβλήθηκε με την Προσφυγή Αρ. 1186/10 Χρυσούλλα Αλωναρίτη και Σχολική Εφορεία Β’ Περιφερειακού Γυμνασίου Λευκωσίας, Μαλούντα, στην οποία εκδόθηκε ακυρωτική απόφαση εναντίον της προσβαλλόμενης απόφασης στις 6.7.2012.
Η παρούσα προσφυγή στρέφεται εναντίον της νέας απόφασης, η οποία προέκυψε από την επανεξέταση της επίδικης προσφοράς από τους καθ’ ων η αίτηση, συνεπεία της ακυρωτικής απόφασης στην Προσφυγή Αρ. 1186/10 (ανωτέρω).
Ο αιτητής προβάλλει, και πάλιν, συγκεκριμένους λόγους ακύρωσης της προσβαλλόμενης απόφασης.
Προέχει, ωστόσο, η εξέταση των προδικαστικών ενστάσεων των καθ’ ων η αίτηση και, συγκεκριμένα, ότι το Δικαστήριο στερείται δικαιοδοσίας να εκδικάσει την παρούσα υπόθεση, αφενός, ως ο ισχυρισμός των καθ’ ων η αίτηση, διότι η παρούσα προκήρυξη προσφοράς εξαιρείται από την εφαρμογή του Περί του Συντονισμού των Διαδικασιών Σύναψης Δημοσίων Συμβάσεων Προμηθειών, Έργων και Υπηρεσιών και για Συναφή Θέματα Νόμου Αρ. 12 (Ι)/2006, σύμφωνα με το άρθρο 16 αυτού, καθότι το εργολαβικό αντάλλαγμα συνίσταται αποκλειστικά στο δικαίωμα εκμετάλλευσης της υπηρεσίας και, αφετέρου, διότι οι Σχολικές Εφορείες δεν είναι πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου αλλά ούτε και Οργανισμοί Δημοσίου Δικαίου σύμφωνα με το Σύνταγμα και τη νομολογία και, άρα, η παρούσα υπόθεση δεν υπόκειται σε αναθεωρητικό έλεγχο, αφού αφορά σχέση ιδιωτικού και όχι δημόσιου δικαίου.
Οι καθ’ ων η αίτηση στηρίζουν το δεύτερο σκέλος των προδικαστικών τους ενστάσεων, ότι οι Σχολικές Εφορείες δεν είναι Πρόσωπα ή Οργανισμοί Δημοσίου Δικαίου (εν τη εννοία του άρθρου 122 του Συντάγματος) κυρίως στις αποφάσεις του (τότε) Προέδρου του Ανωτάτου Δικαστηρίου κ. Χατζηχαμπή στην Προσφυγή Αρ. 997/2010 Καλομοίρας Σωκράτους Μανέτζου v. 1. Κοινοτικού Συμβουλίου Κάμπου, 2. Κυπριακής Δημοκρατίας μέσω Υπουργικού Συμβουλίου, απόφαση ημερομηνίας 0/5/2011 και στην Προσφυγή Αρ. 1058/2010 Δημήτρης Κωνσταντάς v. Εφορεία Ελληνικών Εκπαιδευτηρίων Λάρνακας, καθώς επίσης και στην απόφαση του νυν Προέδρου του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Προσφυγή Αρ. 4/2011 1. Δημήτρης Δημητρίου, 2. Χριστάκης Ιακώβου και Εφορεία Ελληνικών Εκπαιδευτηρίων Λεμεσού. Προς ενδυνάμωση της εν λόγω προδικαστικής τους ένστασης, οι καθ’ ων η αίτηση προσκόμισαν και σχετική γνωμάτευση, ενισχυτική των ισχυρισμών τους, από τον Επ. Καθηγητή της Νομικής Σχολής Αθηνών, κ. Γεώργιο Μεντή, ημερομηνίας 15/12/2015.
Ωστόσο, η απόφαση στην Προσφυγή Καλομοίρας Σωκράτου Μανέτζου (supra) έχει ανατραπεί πλήρως από την απόφαση του Εφετείου του Ανωτάτου Δικαστηρίου στις Αναθεωρητικές Εφέσεις Αρ. 78/2011 και 114/2013 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, ΜΕΣΩ ΥΠΟΥΡΓΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ν. ΚΑΛΟΜΟΙΡΑΣ ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ κ.α., απόφαση ημερομηνίας 25/6/2015, στην οποία αναφέρθηκαν, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα, με δικές μου υπογραμμίσεις:
«…. Όσον αφορά το τι εστί «νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου», αυτό κατά τον Π.Δ. Δαγτόγλου: Γενικό Διοικητικό Δίκαιο α΄ (1977), σελ. 262-263, με αναφορά στις βαθμίδες και τους τύπους της τοπικής αυτοδιοίκησης περιλαμβάνει και τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, που διακρίνονται από το νομικό πρόσωπο του κράτους υπό την στενή του έννοια.
Οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης κατά τον συγγραφέα, «.. έχουν επομένως όχι μόνον αρμοδιότητα, αλλά και δικαιώματα και υποχρεώσεις, έχουν δικό τους προσωπικό, δική τους περιουσία και δικό τους προϋπολογισμό». Αυτά αντανακλούνται με επάρκεια και στον περί Κοινοτήτων Νόμο αρ. 86(Ι)/1999, εφόσον με τις διατάξεις του, όχι μόνο καθιδρύονται τα κοινοτικά συμβούλια ως κοινοτικές αρχές που έχουν την ευθύνη της διοίκησης των τοπικών υποθέσεων κάθε κοινότητας, μέλη της οποίας είναι κάθε πολίτης της Δημοκρατίας που έχει εντός των ορίων της τη μόνιμη διαμονή του, αλλά είναι δυνατή και η ύπαρξη συμπλεγμάτων κοινοτήτων.
Περαιτέρω, διενεργούνται εκλογές, το δε κοινοτικό συμβούλιο διοικείται από κοινοτάρχη και μέλη, στην ευθύνη των οποίων, ως διοικητικής πλέον αρχής, υπάγονται όλα τα περιουσιακά στοιχεία και ακίνητη ιδιοκτησία που ανήκουν στο συμβούλιο με δικαίωμα απόκτησης ιδιοκτησίας, το συμβούλιο έχει δικό του προϋπολογισμό, ταμείο κοινότητας, λογαριασμούς, κλπ.
Τέλος, κατά το Μέρος Ένατο του Νόμου, άρθρα 81-98, το κάθε κοινοτικό συμβούλιο έχει πληθώρα και ποικίλη αρμοδιότητα αναφορικά με τη διοίκηση όλων των τοπικών αυτού υποθέσεων.
Στο σύγγραμμα του Ε.Π. Σπηλιωτόπουλου: Εγχειρίδιο Διοικητικού Δικαίου 12η έκδ. Τόμος Ι, παρ. 19 και 380-382, παρ. 357-359, γίνεται ενδελεχής αναφορά στο νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου. Η κύρια διάκριση των νομικών αυτών προσώπων από ιδιωτικούς οργανισμούς προέρχεται από το γεγονός ότι ειδικοί κανόνες διοικητικού δικαίου εφαρμόζονται για τη λειτουργία του νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου. Η κατάσταση των μελών των οργάνων που τα διοικούν με εξουσιαστικό χαρακτήρα αποκτά υπόσταση στο διοικητικό δίκαιο με την έκδοση αναλόγων διοικητικών πράξεων. Περαιτέρω τα νομικά αυτά πρόσωπα έχουν εσωτερική δομή και οργάνωση, με το προσωπικό του νομικού προσώπου να συνδέεται με αυτό με υπαλληλική σχέση και οι διοικούμενοι να υπόκεινται στην έκδοση των διοικητικών πράξεων που το δημόσιο νομικό πρόσωπο προκρίνει. Η ουσιαστική υπόσταση των δημοσίων νομικών προσώπων αποτελείται από ορισμένο αριθμό φυσικών προσώπων τα οποία γίνονται υποχρεωτικώς μέλη τους, οι δε αρμοδιότητες που τους έχουν ανατεθεί είναι ρυθμιστικής φύσεως.
Πρόσθετα, στον Στασινόπουλο: «Μαθήματα Διοικητικού Δικαίου» σελ. 154-155, γίνεται αναφορά στη διοικητική αποκέντρωση εξηγώντας ότι η επίλυση τοπικών υποθέσεων κρίθηκε χρησιμότερο να γίνεται από όργανα μη εξαρτώμενα της κεντρικής διοικήσεως με εκλογή ελευθέρως από κύκλο προσώπων που έχουν ενδιαφέρον για τις υποθέσεις αυτές. Η συμπλήρωση της ανεξαρτησίας των οργάνων αυτών γίνεται με την οργάνωση τους σε ιδιαίτερα νομικά πρόσωπα που διαχωρίζονται από αυτά της πολιτείας. Κατά τον συγγραφέα, «Τα νομικά αυτά πρόσωπα ονομάζονται νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου ή νομικά πρόσωπα ασκούντα διοίκησιν». Πρόκειται για δευτερογενή άσκηση εξουσίας (η πρωτογενής ή εξ ιδίου δικαίου δημόσια εξουσία ασκείται από την Πολιτεία) και εφόσον οργανώνονται με κατά τόπον αρμοδιότητα, ήτοι, προς ένα ορισμένο εδαφικό χώρο, τότε προκύπτουν «νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου αυτοδιοικούμενα κατά τόπον».
Και ο Ν. Χαραλάμπους στο Εγχειρίδιο Κυπριακού Δικαίου (2006), ταξινομεί ως διοικητικά όργανα και τις αρχές της τοπικής διοίκησης, ενώ στην κατηγορία των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου υπάγονται μεταξύ άλλων «.. και οι αρχές τοπικής διοίκησης, όπως είναι οι Δήμοι και οι χωρητικές αρχές.».
Έπεται επομένως ότι τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου που αναφέρονται στο Άρθρο 23.4 έχουν αυθύπαρκτη νομική έννοια και ουδόλως ήταν αναγκαίο να προστρέξουν τα πρωτόδικα Δικαστήρια προς αναζήτηση της έννοιας τους στο Άρθρο 122 του Συντάγματος. Το Άρθρο αυτό δεν ορίζει τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου.
Η σχετική εκεί αναφορά εμπεριέχεται στον ορισμό «δημόσια υπηρεσία», την έννοια και εμβέλεια της οποίας έχει σκοπό να καθορίσει το Άρθρο, το οποίο εμπίπτει στο ευρύτερο «Μέρος VII - Περί της Δημοσίας Υπηρεσίας» του Συντάγματος, κάτω από το Κεφάλαιο Ι, Γενικές Διατάξεις. Ο όρος «δημόσια υπηρεσία» στο Άρθρο 122, έχει αποκλειστικά σκοπό να ορίσει τι σημαίνει δημόσια υπηρεσία, δηλαδή, υπηρεσία που υπάγεται στη Δημοκρατία και, εξαιρουμένων του στρατού και των σωμάτων ασφαλείας, περιλαμβάνει υπηρεσία στον Οργανισμό Τηλεπικοινωνιών, το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου και τον Οργανισμό Ηλεκτρισμού Κύπρου.
Η φράση που εμπεριέχεται στη συνέχεια «.. και παρ΄ οιωδήποτε ετέρω νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου ... ιδρυομένοις προς το δημόσιον συμφέρον υπό νόμου, των οποίων τα κεφάλαια είτε παρέχονται είτε είναι ηγγυημένα υπό της Δημοκρατίας ...», δεν επιλύει το πρόβλημα. Η έννοια του «ετέρω» σαφώς και περιορίζεται από τους προηγηθέντες κατονομαζόμενους Οργανισμούς, αλλά ο σκοπός ολόκληρου του Άρθρου 122 εξαντλείται στα περί της δημόσιας υπηρεσίας και δεν επεκτείνεται στην τοπική αυτοδιοίκηση, που και άλλο σκοπό εξυπηρετεί και άλλο ορισμό έχει.
Οι δύο αποφάσεις που μνημονεύονται στην πρωτόδικη κρίση στην προσφυγή υπ΄ αρ. 580/2011, Κοινοτικό Συμβούλιο Σίμου ν. Παμπόρη και Κανέλλη ν. Κοινοτικού Συμβουλίου Παλαιομετόχου - πιο πάνω - δεν είναι βοηθητικές στην ανεύρεση του ερωτήματος που το πρωτόδικο Δικαστήριο στην υπό κρίση Α.Ε. αρ. 78/2011, έθεσε ως προς το δικαίωμα κοινοτικού συμβουλίου να προβαίνει σε απαλλοτριώσεις. Την απόφαση της Ολομέλειας στην Παμπόρη έδωσε ο Χατζηχαμπής, Δ., (όπως ήταν τότε) και το θέμα που τέθηκε αυτεπάγγελτα από την Ολομέλεια ήταν το ίδιο που ο Χατζηχαμπής, Δ., έθεσε και πρωτοδίκως στην προσφυγή υπ΄ αρ. 997/2010, που είναι τώρα υπό έφεση με την Α.Ε. αρ. 78/2011. Η Ολομέλεια αναγνώρισε ότι μόνο στη Μανέντζου ν. Κοινοτικού Συμβουλίου Κάμπου, υπόθ. υπ΄ αρ. 997/2010 (πρόκειται για την ίδια υπόθεση με την εδώ έφεση και τίτλο Καλομοίρα Σωκράτους), είχε ευθέως εξεταστεί το θέμα, αλλά εναντίον της κρίσης εκείνης είχε καταχωρηθεί η παρούσα Α.Ε. αρ. 78/2011. Οι όποιοι προβληματισμοί που εκφράστηκαν από την Ολομέλεια αφέθηκαν επομένως κατά μέρος, αφενός προφανώς ενόψει του ότι η υπό κρίση έφεση αφορούσε απόφαση του ιδίου του Χατζηχαμπή, Δ., και αφετέρου διότι η έφεση απερρίφθη επί λόγων άλλων ασχέτων με το τεθέν ερώτημα.
………………………………………
Υπό το φως όλων των ανωτέρω, οι εφέσεις επιτυγχάνουν. Οι πρωτόδικες αποφάσεις ακυρώνονται με έξοδα υπέρ των εφεσειόντων σε κάθε μια από τις αναθεωρητικές εφέσεις και εναντίον των εφεσιβλήτων, όπως θα υπολογιστούν από τον Πρωτοκολλητή και εγκριθούν από το Δικαστήριο……»
Η δε απόφαση στην Υπόθεση Δημήτρης Κωνσταντάς (supra) βασίστηκε πλήρως στην κατάληξη της στην απόφαση στην Υπόθεση Καλομοίρας Σωκράτου Μανέτζου (supra), η οποία, ως προανέφερα, ανατράπηκε από το Εφετείο.
Όσον αφορά την απόφαση στην Προσφυγή Αρ. 4/20111. Δημήτρης Δημητρίου, 2. Χριστάκης Ιακώβου και Εφορεία Ελληνικών Εκπαιδευτηρίων Λεμεσού (supra) αυτή αφορούσε διαφορετικό ζήτημα και, συγκεκριμένα, έκρινε κατά πόσον συγκεκριμένη εργασιακή σχέση στην Εφορεία Ελληνικών Εκπαιδευτηρίων Λεμεσού διέπετο από το ιδιωτικό δίκαιο, χωρίς, ωστόσο, να βασίζει το αποτέλεσμα αυτό σε εύρημα, ότι η εν λόγω Εφορεία δεν είναι Οργανισμός Δημοσίου Δικαίου.
Αντίθετα, έχει κριθεί με απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου, η οποία δεν έχει ανατραπεί, ότι οι σχολικές εφορείες αποτελούν Οργανισμό Δημοσίου Δικαίου. Παραπέμπω στην Προσφυγή Αρ. 20/2012 Μιχαήλ Πολυβίου v. Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω Επάρχου Πάφου, Εφόρου Κοινοτικών Εκλογών, απόφαση ημερομηνίας 24.10.2013 και παραθέτω από αυτή το ακόλουθο απόσπασμα, με δικές μου υπογραμμίσεις:
«………………Η προσβαλλόμενη απόφαση ελήφθη κατ' εφαρμογή του άρθρου 16(2)(β) του περί Κοινοτήτων Νόμου του 1999, Ν.86(Ι)/99(στο εξής «ο Νόμος») μετά που διαπιστώθηκε πως ο αιτητής εξακολουθούσε και μετά την εκλογή του ως μέλος του Κοινοτικού Συμβουλίου Πολεμίου να κατέχει τη θέση του μόνιμου υπαλλήλου στη Σχολική Εφορεία Πάφου, η οποία, σύμφωνα με σχετική γνωμάτευση της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας, ημερομηνίας 26.4.2011, αποτελεί Οργανισμό Δημοσίου Δικαίου………………………………………………………………………………………..
……. Ο αιτητής αμφισβητεί και την ορθότητα της γνωμάτευσης της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας ημερομηνίας 26.4.2011. Προβάλλει ειδικότερα πως τα συμπεράσματα στα οποία αυτή καταλήγει, ότι δηλαδή οι Σχολικές Εφορίες είναι Οργανισμοί Δημοσίου Δικαίου και ότι η κατοχή υπαλληλικής θέσης στην Σχολική Εφορεία είναι ασυμβίβαστη με την ταυτόχρονη κατοχή θέσης προέδρου ή μέλους Κοινοτικού Συμβουλίου, είναι εσφαλμένα.
Ούτε αυτός ο ισχυρισμός με βρίσκει σύμφωνη. Η περί ης ο λόγος γνωμάτευση είναι απόλυτα τεκμηριωμένη και αιτιολογημένη. Η κρίση των καθ' ων η αίτηση ότι οι Σχολικές Εφορείες κατατάσσονται στους Οργανισμούς Δημοσίου Δικαίου επιβεβαιώνεται από αριθμό διατάξεων των Σχολικών Εφορειών Νόμων του 1997 έως 2011 και επί του συγκεκριμένου ζητήματος συγγράμματα.
Στο σύγγραμμα του Νίκου Χρ. Χαραλάμπους Η Δράση και ο Έλεγχος της Δημόσιας Διοίκησης (έκδοση 2004) καταγράφονται τα εξής αναφορικά με την έννοια των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου (σελ. 91-92):
«Νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου είναι οι οργανισμοί οι οποίοι είναι προικισμένοι με αποφασιστική αρμοδιότητα σε ένα ή περισσότερους τομείς του δημοσίου δικαίου για να εξυπηρετούν δημόσιο σκοπό, έχουν συσταθεί δυνάμει νόμου και τελούν υπό τον έλεγχο του κράτους. Στην κατηγορία των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου υπάγονται η Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου, η Αρχή Τηλεπικοινωνιών Κύπρου, το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου, η Κεντρική Τράπεζα Κύπρου, ο Κυπριακός Οργανισμός Αθλητισμού και οι αρχές τοπικής διοίκησης, όπως είναι οι Δήμοι και οι χωρητικές αρχές.»
Η σύσταση και λειτουργία Σχολικών Εφορειών προνοείται από τους περί Σχολικών Εφορειών Νόμους του 1997 έως 2011. Το άρθρο 2 του εν λόγω Νόμου αποδίδει στον όρο «σχολική εφορεία» την εξής έννοια:
«"σχολική εφορεία" ή "εφορεία" σημαίνει σώμα προσώπων που εκλέγεται σύμφωνα με τις διατάξεις του παρόντος Νόμου για την άσκηση των αρμοδιοτήτων που καθορίζονται από τον παρόντα Νόμο»
Όσον αφορά τις αρμοδιότητες των Σχολικών Εφορειών, στο άρθρο 8 του ιδίου Νόμου, προβλέπονται, μεταξύ άλλων, τα ακόλουθα:
«8.-(1) Τηρουμένων των διατάξεων του παρόντος Νόμου και των κανονισμών που εκδίδονται δυνάμει αυτού, κάθε σχολική εφορεία αναλαμβάνει την οικονομική διαχείριση των σχολείων του δήμου ή της κοινότητας ή του συμπλέγματος, που βρίσκονται στα όριά της, εποπτεύει προσωπικό που διορίζει ή που της παραχωρείται από την Κυβέρνηση, συνεργάζεται με τις διευθύνσεις των σχολείων και τη Συμβουλευτική Επιτροπή Σχολείου, για την καλύτερη λειτουργία τους και ασκεί οποιαδήποτε άλλη εξουσία και οποιοδήποτε άλλο καθήκον ανατίθεται σ΄αυτήν, δυνάμει των διατάξεων του παρόντος Νόμου ή οποιουδήποτε άλλου νόμου ή των Κανονισμών που εκδίδονται δυνάμει του παρόντος Νόμου.»
Οι δε λογαριασμοί κάθε σχολικής εφορείας υποβάλλονται για έλεγχο από τον Γενικό Ελεγκτή της Δημοκρατίας (άρθρο 13 του Νόμου), ενώ το Υπουργικό Συμβούλιο εκδίδει κανονισμούς αναφορικά, μεταξύ άλλων, το προσωπικό των σχολικών εφορειών (άρθρο 17 του Νόμου).
Οι πιο πάνω διατάξεις δεν αφήνουν οποιοδήποτε περιθώριο αμφιβολίας ότι οι σχολικέ εφορείες αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, αφού υφίστανται και λειτουργούν με βάση τους περί Σχολικών Εφορειών Νόμους του 1997 έως 2011, στον κύκλο της δραστηριότητάς τους ασκούν δημόσια εξουσία, ενώ τελούν υπό τον έλεγχο του κράτους…..».
Συμπλέω πλήρως με τα λεχθέντα στην πιο πάνω απόφαση στην Προσφυγή Αρ. 20/2012 Μιχαήλ Πολυβίου. Οι καθ’ ων η αίτηση αποτελούν οργανισμό δημοσίου δικαίου και, ως εκ τούτου, το δεύτερο σκέλος των προδικαστικών ενστάσεων απορρίπτεται.
Όσον αφορά το πρώτο μέρος των προδικαστικών ενστάσεων, παραπέμπω στην απόφαση στην Υπόθεση Γεώργιος Τσουρής v. Σχολικής Εφορείας Α’ Περιφερειακού Γυμνασίου Λευκωσίας, (1994) 4 Α.Α.Δ. 671, στην οποία λέχθηκαν και τα ακόλουθα, και πάλιν με δικές μου υπογραμμίσεις:
«Στην προκείμενη περίπτωση η πράξη κατακύρωσης προσφορών για διαχείριση κυλικείου σχολής μέσης παιδείας εμπίπτει στην περιοχή του δημόσιου δικαίου γιατί αποσκοπεί στην επιτέλεση δημόσιου σκοπού. Και συνιστά εκτελεστή διοικητική πράξη για την εκδίκαση της οποίας αρμόδιο είναι το Ανώτατο Δικαστήριο. Βλέπε και προσφυγές Χρ. Σωτηρίου και Άλλος ν. Κ.Ο.Α. κ.ά. (1994) 4 Α.Α.Δ. 251 υποθέσεις σχετιζόμενες με τη διαχείριση κυλικείων των σταδίων και γυμναστηρίων του Οργανισμού. Βλέπε επίσης την υπόθεση Ζούκωφ, ανωτέρω. Για τα κριτήρια που διακρίνουν τις διαφορές σε διοικητικές ή αστικές παραπέμπω στις αποφάσεις της Ολομέλειας στις Κλεοπάτρα Παντελίδου και Άλλοι ν. Συμβουλίου Υδατοπρομήθειας Λευκωσίας (1990) 3 Α.Α.Δ. 3397, Ναυτικός Όμιλος Πάφου ν. Αρχής Λιμένων Κύπρου (1992) 1 Α.Α.Δ. 882. Περαιτέρω, αναφορικά με το έννομο συμφέρον παραπέμπω στα Πορίσματα Νομολογίας του Σ.τ.Ε. 1929-1959, όπου αναφέρεται ότι: "Ο συμμετασχών εις την δημοπρασίαν έχει έννομον συμφέρον προς προσβολήν της πράξεως της κατακυρώσεως".
Για τους παραπάνω λόγους οι προδικαστικές ενστάσεις απορρίπτονται….».
Συνεπώς, και το πρώτο σκέλος των προδικαστικών ενστάσεων απορρίπτεται.
Επί της ουσίας, πλέον, της παρούσης προσφυγής, η αιτήτρια παραπονείται ουσιαστικά, ότι δεν υπήρξε κατά την λήψη της επίδικης απόφασης- ληφθείσας κατά την επανεξέταση- συμμόρφωση με το παραχθέν δεδικασμένο στην Προσφυγή Αρ. 1186/10 (ανωτέρω). Παραπονείται για «υποτυπώδη έρευνα» και νομική πλάνη, καθώς και κρίση με βάση «..μόνο κάποιων πρόχειρων αποδείξεων πληρωμής «φόρου, νερού» εκδοθείσες και πάλιν από το Κοινοτικό Συμβούλιο Μαλούντας…», οι οποίες δεν συνιστούσαν ικανό και αποδεκτό τρόπο απόδειξης της πενταετούς μόνιμης εγκατάστασης του ενδιαφερόμενου μέρους στη Δημοκρατία, ως απαιτούσαν οι σχετικοί όροι προσφορών. Διατείνεται, επίσης, ότι παρατηρείται κατάχρηση διαδικασίας και/ ή εξουσίας εκ μέρους του Προέδρου των καθ’ ων η αίτηση από την προσπάθεια του, ως υποστηρίζει να βοηθήσει το ενδιαφερόμενο μέρος, λόγω της προσωπικής τους γνωριμίας και, ως εκ τούτου, αγνοήθηκαν οι σχετικές καταγγελίες της αιτήτριας αναφορικά με την μη εκπλήρωση από το ενδιαφερόμενο μέρος του προαναφερθέντος όρου των προσφορών για πενταετή μόνιμη παραμονή του αιτούντος στη Δημοκρατία, για να έχει δικαίωμα υποβολής έγκυρης προσφοράς.
Οι καθ’ ων η αίτηση απαντούν αναλυτικά με τη γραπτή τους αγόρευση, υποστηρίζοντας ότι κατά την επανεξέταση έγινε αυτή τη φορά δέουσα έρευνα του ζητήματος, σε πλήρη συμμόρφωση προς τα αποφασισθέντα στην Προσφυγή Αρ. 1186/10 (ανωτέρω).Προσκομίσθηκαν από το ενδιαφερόμενο μέρος οι αναγκαίες αποδείξεις και δόθηκαν οι απαραίτητες επεξηγήσεις για αυτές. Με βάση αυτές κρίθηκε, ότι το ενδιαφερόμενο μέρος πληρούσε την πενταετή νόμιμη (και μόνιμη) εγκατάσταση στη Δημοκρατία και, συνακόλουθα, ορθώς θεωρήθηκε έγκυρη η προσφορά του. Αρνούνται δε, κατηγορηματικά οποιαδήποτε κατάχρηση εξουσίας εκ μέρους του προέδρου του Κοινοτικού Συμβουλίου Μαλούντας.
Στο σημείο αυτό κρίνω ορθό να παραθέσω την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην Προσφυγή Αρ. 1186/10 (ανωτέρω), με δικές μου υπογραμμίσεις:
«Σε ανταπόκριση προκήρυξης προσφορών της Καθ΄ης η Αίτηση Εφορείας για την εκμετάλλευση του κυλικείου του σχολείου της, υπεβλήθησαν δύο προσφορές, εκείνες της Αιτήτριας και του Ενδιαφερόμενου Μέρους (ΕΜ). Κατεκυρώθη η προσφορά του ΕΜ, που ήταν για €40 κατά μαθητή έναντι €19 της Αιτήτριας.
Η βασική θέση της Αιτήτριας είναι ότι το ΕΜ είναι απόδημος Κύπριος της Βρεττανίας προσφάτως επανακάμψας στην Κύπρο και έτσι δεν πληρούσε τον όρο 6(1) της προκήρυξης για νόμιμη εγκατάσταση στην Κύπρο τα τελευταία 5 έτη. Η Αιτήτρια είχε, πριν από τη λήψη της απόφασης, με επιστολή της στην Εφορεία, θέσει θέμα μη εκπλήρωσης του εν λόγω όρου από το ΕΜ, οπότε η Εφορεία ζήτησε από το ΕΜ την προσκόμιση σχετικής βεβαίωσης του Κοινοτάρχη.
Όταν η βεβαίωση προσκομίσθηκε, αναφέρουσα ότι το ΕΜ ήταν νόμιμα εγκατεστημένος στη Μαλούντα από το 2004, η Εφορεία κατεκύρωσε την προσφορά του ΕΜ. Η Αιτήτρια ισχυρίζεται ότι δεν εδικαιολογείτο η Εφορεία να βασισθεί στο πιστοποιητικό του Κοινοτάρχη αλλά όφειλε να είχε διερευνήσει το θέμα περαιτέρω, αφού μάλιστα η Αιτήτρια την είχε παραπέμψει στην επιστολή της στις δηλώσεις του ΕΜ σε διάφορες υπηρεσίες όπως ο Φόρος Εισοδήματος και οι Κοινωνικές Ασφαλίσεις όπως και στους Εκλογικούς Καταλόγους που καταδείκνυαν ότι δεν ήταν εγκατεστημένος στην Κύπρο τα τελευταία 5 έτη.
Η Εφορεία απαντά ότι δεν είχε υποχρέωση να προβεί σε περαιτέρω έρευνα εφ’ όσον η βεβαίωση του Κοινοτάρχη ήταν αρκετή ως προερχόμενη από το πλέον αρμόδιο πρόσωπο. Και παρατηρεί ότι σχετική καταγγελία της Αιτήτριας για έκδοση παράνομου πιστοποιητικού από τον Κοινοτάρχη εξετάσθη και απερρίφθη από τον Έπαρχο και το Γενικό Εισαγγελέα, όπως και ότι η έρευνα που ζητούσε η Αιτήτρια δεν θα είχε νόημα αφού κάποιος μπορεί να είναι μόνιμος κάτοικος Κύπρου χωρίς να εργάζεται, να πληρώνει κοινωνικές ασφαλίσεις και φόρους ή να ψηφίζει.
Είναι ορθή η θέση της Αιτήτριας. Εφ΄όσον το θέμα της εκπλήρωσης του όρου 6(1) ετέθη από την Αιτήτρια προς την Εφορεία εξ αρχής και μάλιστα με παραπομπή στις υπηρεσίες εκείνες μέσω των οποίων θα μπορούσε να ελέγχετο η εκπλήρωση του όρου, η ικανοποίηση της Εφορείας από το πιστοποιητικό του Κοινοτάρχη και μόνο δεν φαίνεται να ήταν επαρκής έρευνα. Το μόνιμο της εγκατάστασης και η διάρκεια της μπορεί ευλόγως να διαπιστωθεί μέσω των πολιτειακών εκείνων θεσμών που την διέπουν, όπως είναι η καταβολή εισφορών κοινωνικών ασφαλίσεων, η καταβολή φόρου εισοδήματος, δημοτικού ή κοινοτικού φόρου του τόπου κατοικίας, η εγγραφή στους εκλογικούς καταλόγους, η πληρωμή λογαριασμών ρεύματος, νερού και τηλεφώνου και άλλα. Θα μπορούσε κάλλιστα η Εφορεία να είχε ζητήσει από το ΕΜ να προσκομίσει τέτοια στοιχεία, από τα οποία η ίδια θα έκρινε, ως αρμόδια να εφαρμόσει τον όρο 6(1), κατά πόσον ευλόγως προέκυπτε η απαιτούμενη μόνιμη εγκατάσταση στην Κύπρο τα τελευταία 5 έτη, αντί να περιορισθεί στο πιστοποιητικό του Κοινοτάρχη και στην επιγραμματικότητα του η οποία εξυπακούει κρίση βάσει δεδομένων που δεν αιτιολογούνται. Να σημειώσω μάλιστα ότι στις αρμοδιότητες του Κοινοτάρχη, όπως αυτές αναφέρονται στο άρθρο 46 του περί Κοινοτήτων Νόμου, δεν περιλαμβάνεται η παραχώρηση πιστοποιητικού μόνιμης εγκατάστασης ή καν εγκατάστασης στην κοινότητα.
Σε σχέση με την παρατήρηση της Εφορείας για την έκβαση της καταγγελίας της Αιτήτριας, εκτός του ότι αυτή προέκυψε μετά από τον κρίσιμο χρόνο, να παρατηρήσω ότι και ο ίδιος ο Έπαρχος επισημαίνει ότι η βεβαίωση του Κοινοτάρχη ότι το ΕΜ ήταν νόμιμα εγκατεστημένος δεν προϋπόθετε και μόνιμη εγκατάσταση. Τούτο λέγεται για να καταδειχθεί ότι, και αν ακόμα ο Κοινοτάρχης εννοούσε να βεβαιώσει το «μόνιμο» της εγκατάστασης, η χρήση του όρου «νόμιμα» ήταν ο λόγος που η καταγγελία δεν εξετάσθηκε περαιτέρω επί της ουσίας ούτε εδόθη συνέχεια επί της ουσίας, ούτε εδόθη συνέχεια από το Γενικό Εισαγγελέα.
Η προσφυγή επιτυγχάνει και η προσβαλλόμενη απόφαση ακυρώνεται. Η Εφορεία θα καταβάλει €1000 έξοδα στην Αιτήτρια…»
Όπως φαίνεται από την πιο πάνω απόφαση, το Ανώτατο Δικαστήριο υπέδειξε ενδεικτικά και όχι εξαντλητικά, τρόπους με τους οποίους μπορούσε ενδεχόμενα να αποδειχθεί το μόνιμο (και νόμιμο βέβαια) της εγκατάστασης του ενδιαφερομένου μέρους κατά τα τελευταία πέντε έτη, ως ο όρος 6.1.1 της προκήρυξης, όπως είναι «……. η καταβολή εισφορών κοινωνικών ασφαλίσεων, η καταβολή φόρου εισοδήματος, δημοτικού ή κοινοτικού φόρου του τόπου κατοικίας, η εγγραφή στους εκλογικούς καταλόγους, η πληρωμή λογαριασμών ρεύματος, νερού και τηλεφώνου και άλλα.
Όπως προκύπτει από τα έγγραφα που συνοδεύουν την ένσταση των καθ’ ων η αίτηση (δεν έχει κατατεθεί, με δήλωση των καθ’ ων η αίτηση, ξεχωριστός διοικητικός φάκελος για την υπόθεση), οι καθ’ ων η αίτηση ζήτησαν από το ενδιαφερόμενο μέρος με επιστολή τους ημερομηνίας 26.7.2012, όπως στα πλαίσια της επανεξέτασης του ζητήματος, προσκομίσει οποιαδήποτε στοιχεία μπορεί να εξασφαλίσει, ενημερώνοντας το ενδιαφερόμενο μέρος, ταυτόχρονα, για το τι αναφέρεται στην απόφαση του Δικαστηρίου, με την οποία είχε ακυρωθεί η απόφαση κατακύρωσης της προσφοράς.
Το ενδιαφερόμενο μέρος προσκόμισε, με συνοδευτική του επιστολή ημερομηνίας 30.8.2012 τα ακόλουθα:
1. Κατάσταση ηλεκτρικού ρεύματος από την Αρχή Ηλεκτρισμού από το 2005 και μετέπειτα, αναφορικά με την κατοικία του στην οδό Μάρκου Δράκου 1. Ωστόσο, το ενδιαφερόμενο μέρος ανέφερε, ότι ο λογαριασμός αυτός είναι στο όνομα της μητέρας του, η οποία κατοικούσε στη διπλανή κατοικία στην οδό Γρίβα Διγενή 11, η οποία είναι δική του ιδιοκτησία και για την οποία επίσης προσκόμισε κατάσταση ηλεκτρικού ρεύματος.
2. Κατάσταση κατανάλωσης νερού της κατοικίας του ενδιαφερόμενου μέρους από το 2005 μέχρι το 2010.
Περαιτέρω, ο αιτητής ανέφερε στην συνοδευτική επιστολή του, ότι δεν πλήρωνε ούτε ήταν γραμμένος στο φόρο εισοδήματος διότι δεν εργαζόταν, αφού είχε χρήματα από το εξωτερικό και αυτός και η σύζυγος του. Ούτε πλήρωνε Κοινωνικές Ασφαλίσεις. Ούτε είχε εγγραφεί στους εκλογικούς καταλόγους. Ούτε και πλήρωνε φόρο στο Κοινοτικό Συμβούλιο διότι δεν εργαζόταν και δεν τον φορολογούσαν.
Έχω μελετήσει προσεκτικά το πρακτικό της συνεδρίασης ημερομηνίας 31/8/2012 των καθ’ ων η αίτηση. Φρονώ, ότι και πάλιν δεν έχει διεξαχθεί η δέουσα και επαρκής έρευνα επί του ζητήματος από τους καθ’ ων η αίτηση.
Ουσιαστικά, οι καθ’ ων η αίτηση, με μία γενικόλογη αναφορά, αποδέχθηκαν τα στοιχεία που προσκόμισε ο αιτητής (τις ανωτέρω αναφερόμενες αποδείξεις νερού και ηλεκτρισμού) , χωρίς να δείχνουν να έχουν επαρκώς προβληματιστεί και ερευνήσει αυτά, καταλήγοντας και καταγράφοντας τα συμπεράσματα της έρευνας τους.
Αφενός, οι λογαριασμού ηλεκτρικού ρεύματος δεν είναι στο όνομα του ενδιαφερομένου μέρους αλλά στο όνομα της μητέρας του και, συνεπώς, δεν προκύπτει από τα πρακτικά πως ακριβώς αυτοί οι λογαριασμοί κρίθηκαν ότι προσφέρονται προς απόδειξη της νόμιμης εγκατάστασης του ενδιαφερομένου μέρους στην εν λόγω οικία, που όντως φαίνεται να είναι ιδιοκτησία του, τα τελευταία πέντε χρόνια. Αποδέχθηκαν ως αληθή την δήλωση του ενδιαφερομένου μέρους προς τούτο και γιατί; Έκριναν, ότι το γεγονός ότι η μητέρα του είχε στο όνομα της και κατάσταση ηλεκτρισμού για άλλη κατοικία αποδείκνυε, ότι η κατοικία στην οδό Μάρκου Δράκου 1 κατοικείτο τα τελευταία πέντε χρόνια από τον αιτητή; Άγνωστο, αφού καμία αναφορά περί του συμπεράσματος των καθ’ ων η αίτηση επ’ αυτού εντοπίζεται στα πρακτικά. Το γεγονός ότι οι εν λόγω λογαριασμοί εμφαίνονται σε ευρώ, ενώ αφορούν και σε χρονική περίοδο που δεν είχε ακόμη εισαχθεί το νόμισμα στη Δημοκρατία, πως απαντάται από τους καθ’ ων η αίτηση; Και αυτό παραμένει άγνωστο. Σημειώνω, ότι για το τελευταίο δίνει κάποια απάντηση ο ευπαίδευτος δικηγόρος για τους καθ’ ων η αίτηση, εντούτοις, ως είναι παγίως νομολογημένο, δεν επιτρέπεται η αναπλήρωση ή συμπλήρωση της αιτιολογίας των προσβαλλόμενων πράξεων μέσω των γραπτών αγορεύσεων των διαδίκων στην προσφυγή.
Περαιτέρω, σε σχέση με την κατανάλωση νερού για τα έτη που προσκομίστηκαν (και όντως είναι στο όνομα του ενδιαφερομένου μέρους) και τον τίτλο ιδιοκτησίας που προσκόμισε το ενδιαφερόμενο μέρος (δεν διευκρινίζεται για ποιο από τα δύο σπίτια, ούτε γιατί δεν προσκομίστηκαν οι τίτλοι ιδιοκτησίας και για τα δύο), από το οποίο προκύπτει ότι δικαιούμενα πρόσωπα για οίκηση εφόρου ζωής είναι οι γονείς του, σε ποια συμπεράσματα καταλήγουν οι καθ’ ων η αίτηση; Πως εξηγούν την χρέωση για την κατανάλωση νερού ύψους 3.59 ευρώ για τον Ιανουάριο του 2007; Δεικνύουν τα επιβληθέντα ποσά για νερό που καταναλώθηκε για την χρονική περίοδο που προσκομίστηκαν οι σχετικές αποδείξεις μόνιμη χρήση της εν λόγω κατοικίας του ενδιαφερόμενου μέρους από πρόσωπα και ,αν ναι, από το ενδιαφερόμενο πρόσωπο;
Εν τέλει, πως αξιολόγησαν και συνυπολόγισαν τα προσκομισθέντα στοιχεία οι καθ’ ων η αίτηση για να φτάσουν στο εύρημα τους; Τα πρακτικά δεν προδίδουν κάτι επ’ αυτού, αφού εξαντλούνται, μετά την παράθεση των στοιχείων που προσκόμισε ο αιτητής και τις εξηγήσεις του, οι οποίες δεν υποστηρίζονται από άλλα στοιχεία, στην γενική αναφορά ότι «…Μετά την ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των Μελών της Εφορείας και λαμβάνοντας υπ’ όψη η εφορεία τα δικαιολογητικά τα οποία προσκόμισε και τις εξηγήσεις που αναφέρει στην επιστολή του για τα στοιχεία που του είχε ζητήσει η Εφορεία όπως καταβολή εισφορών κοινωνικών ασφαλίσεων, φόρου εισοδήματος κλπ και τα οποία δεν προσκόμισε, η Εφορεία ομόφωνα αποφάσισε ότι τα στοιχεία που προσκόμισε πληρούν τον όρο 6 (1) της προσφοράς σύμφωνα με τον οποίο ο υποψήφιος θα πρέπει να έχει τα τελευταία πέντε χρόνια πριν την προσφορά νόμιμη εγκατάσταση στην Κύπρο. Επομένως αποφασίζεται ομόφωνα ότι ο κ. Ανδρέου έχει δικαίωμα να υποβάλει προσφορά….»
Στην υπόθεση Χωματένος ν. Δημοκρατίας κ.α. (2013) 3 Α.Α.Δ. 120, στη σ.127 τονίστηκαν και τα ακόλουθα:
«Η έκταση και η μορφή της έρευνας είναι συνυφασμένη με τα περιστατικά κάθε υπόθεσης. Το κριτήριο για την επάρκεια και πληρότητα της έρευνας έγκειται στη συλλογή και διερεύνηση του συνόλου των ουσιωδών στοιχείων, τα οποία παρέχουν βάση για ασφαλή συμπεράσματα. Οποιοδήποτε κενό που η απουσία αιτιολογίας ενδεχομένως να δημιουργεί, μπορεί να πληρωθεί με στοιχεία που προκύπτουν από το διοικητικό φάκελο, νοουμένου ότι τα εν λόγω στοιχεία προκύπτουν ευθέως και «είναι σαφώς άρρηκτα συνδεδεμένα με τη ληφθείσα απόφαση έτσι που να μπορεί να λεχθεί ότι βρίσκονται αναπόφευκτα πίσω της». (Ηροδότου ν. Δημοκρατίας (2010) 3 Α.Α.Δ. 220 και η σχετική νομολογία στην οποία η απόφαση παραπέμπει). Αντικείμενο του αναθεωρητικού ελέγχου είναι το κατά πόσο η έρευνα που διενεργήθηκε ήταν η δέουσα και η επιβαλλόμενη υπό τις περιστάσεις έρευνα και ότι στη λήψη της απόφασης λήφθηκαν υπόψη όλοι οι σχετικοί με το αντικείμενο της έρευνας παράγοντες. Η έρευνα, όπως και η συλλογή στοιχείων, μπορεί να ανατεθεί από το διορίζον όργανο σε άλλο όργανο, εφόσον στόχος είναι η συλλογή και διερεύνηση των ουσιωδών γεγονότων. (Χριστοδούλου κ.ά. ν. Έπαρχου Λευκωσίας (2001) 3 Α.Α.Δ. 180).»
Στην απόφαση της Ολομέλειας του Ανωτάτου Δικαστηρίου στην υπόθεση Ττουσούνα ν. Δημοκρατίας (2013) 3 Α.Α.Δ. 151, 156, 157 λέχθηκε ότι:
«Σύμφωνα με τη νομολογία, ο βαθμός και η έκταση της έρευνας εξαρτάται από τα γεγονότα της κάθε συγκεκριμένης υπόθεσης. Στη Δημοκρατία κ.ά. ν. Ελισσαίου κ.ά. (2003) 3 Α.Α.Δ. 168 αναφέρθησαν και τα ακόλουθα:
«Οι αρχές του διοικητικού δικαίου υπαγορεύουν τη διεξαγωγή έρευνας με σκοπό τη διαπίστωση όλων των ουσιωδών γεγονότων. Ωστόσο η έκταση, ο τρόπος και η διαδικασία που θα ακολουθηθεί ποικίλει ανάλογα με το υπό εξέταση ζήτημα, ανάγεται δε στη διακριτική ευχέρεια της διοίκησης (Δημοκρατία ν. Κοινότητας Πυργών κ.ά. (1996) 3 Α.Α.Δ. 503, Επιτροπή Εκπαιδευτικής Υπηρεσίας ν. Ζάμπογλου (1997) 3 Α.Α.Δ. 270 και Nicolaou v. Minister of Interior a.ο. (1974) 3 C.L.R. 189). Η μορφή της έρευνας είναι συνυφασμένη με τα περιστατικά της κάθε υπόθεσης. Η τελική εκτίμηση των γεγονότων και η λήψη της σχετικής απόφασης αποτελεί καθήκον και υποχρέωση του αρμοδίου οργάνου. Το κριτήριο για την πληρότητα της έρευνας έγκειται στη συλλογή και διερεύνηση των ουσιωδών στοιχείων τα οποία παρέχουν βάση για ασφαλή συμπεράσματα (Βλ. Ζάμπογλου, πιο πάνω). Η έρευνα είναι επαρκής εφόσον εκτείνεται στη διερεύνηση κάθε γεγονότος που σχετίζεται με το θέμα που εξετάζεται (Βλ. Motorways Ltd ν. Δημοκρατίας (1999) 3 Α.Α.Δ. 447).»
Για τους λόγους που έχω προαναφέρει, κρίνω ότι οι καθ’ ων η αίτηση απέτυχαν στην υποχρέωση τους για διεξαγωγή δέουσας έρευνας κατά την λήψη της προσβαλλόμενης απόφασης. Ως εκ τούτου, η προβαλλόμενη απόφαση θα ακυρωθεί για αυτό τον λόγο.
Υπενθυμίζω, ότι σε κάθε περίπτωση η διοίκηση και οι διαγωνιζόμενοι προσφοροδότες δεσμεύονται από τους όρους, οι οποίοι πρέπει να ερμηνεύονται στενά και αυστηρά (Βλ. Αιμίλιος ΄Ελληνας και Σία Λτδ ν. Υπουργείου Οικονομικών κ.α. (1990) 3 Α.Α.Δ. 181 και Λουκής Π. Λουκαΐδης Λτδ ν. Δημοκρατίας (1990) 3 Α.Α.Δ. 862, Δημοκρατία ν. S. Kyriakos Euromarket Ltd (2000) 3 Α.Α.Δ. 692).Συνεπώς, και το αποδεικτικό υλικό για εκπλήρωση τέτοιων όρων πρέπει να τυγχάνει της ανάλογης προσέγγισης και αξιολόγησης.
Όσον αφορά τον ισχυρισμό περί κατάχρησης εξουσίας εκ μέρους του προέδρου του Κοινοτικού Συμβουλίου Μαλούντας αυτός απορρίπτεται, δεδομένου ότι τέτοιοι ισχυρισμοί οφείλουν να αποδεικνύονται αυστηρά από τον αιτητή και ο αιτητής έχει αποτύχει να πράξει τούτο.
Όπως έχει τονισθεί στην υπόθεση Σταυρινίδης ν. Δημοκρατίας (1991) 4(Α) ΑΑΔ 426, 431,
«Ο διοικούμενος έχει δικαίωμα στην αμερόληπτη κρίση της διοίκησης σε κάθε περίπτωση. Απόφαση που φέρει το στίγμα της προκατάληψης υπόκειται σε ακύρωση. Η ανάγκη αμεροληψίας του οργάνου που συμμετέσχε στη λήψη της απόφασης αποτελεί προϋπόθεση της νομιμότητας της. Ο λόγος γιαυτό είναι ότι συνδέεται άμεσα με τις αρχές της φυσικής δικαιοσύνης, που είναι εμπεδωμένη με συνταγματικές διατάξεις, και αποτελεί αναπόσπαστο μέρος τους.
.................................. .................................................. ...............................
Η προκατάληψη πρέπει να στοιχειοθετείται με ικανοποιητική βεβαιότητα είτε από τα στοιχεία των φακέλων ή με ασφαλή συμπεράσματα που μπορεί να συναχθούν από την ύπαρξη τέτοιων στοιχείων.»
Η προσβαλλόμενη απόφαση ακυρώνεται λόγω έλλειψης δέουσας έρευνας.
Η προσφυγή επιτυγχάνει με €1500 έξοδα, πλέον ΦΠΑ υπέρ του αιτητή και εναντίον των καθ’ ων η αίτηση.
Γ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Δ.
cylaw.org: Από το ΚΙΝOΠ/CyLii για τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο