Supreme Court dismisses appeal for lack of standing to appeal a second-instance order in insolvency proceedings.

Sygn. akt V CSK 49/06

POSTANOWIENIE

Dnia 17 marca 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

Prezes SN Tadeusz Ereciński

w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Naczelnika Urzędu Skarbowego

przy uczestnictwie R.K.

o zakaz prowadzenia działalności gospodarczej,

na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 17 marca 2006 r.,

na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w Ś.

z dnia 13 września 2005 r., sygn. akt [...],

odrzuca skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 13 września 2005 r. Sąd Okręgowy w Ś. odrzucił

apelację Skarbu Państwa, Naczelnika Urzędu Skarbowego od postanowienia Sądu

Rejonowego w W. z dnia 14 czerwca 2005 r., którym oddalono wniosek o

pozbawienie uczestnika prawa prowadzenia działalności gospodarczej.

W skardze kasacyjnej Skarb Państwa, Naczelnik Urzędu Skarbowego zarzucił

naruszenie przepisów postępowania – art. 373 oraz 4799 § 1 k.p.c. i wnosił o

uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Możliwość pozbawienia prawa prowadzenia działalności gospodarczej na

własny rachunek wprowadzono do polskiego prawa ustawą z dnia 31 lipca 1997 r.

o zmianie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października

1934 r. - Prawo upadłościowe i niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 117, poz. 751),

którą

dodano

do

rozporządzenia

Prezydenta

Rzeczypospolitej

z

dnia

24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe (jedn. tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 118,

poz. 512 ze zm. – dalej: "Pr.upadł.") w tytule I dziale II - rozdział IV "Odpowiedzialność cywilna", obejmujący art. 171-173. Dodane przepisy nie

regulowały dopuszczalności kasacji w tym postępowaniu. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego natomiast zgodnie przyjmowano, że na orzeczenie sądu drugiej

instancji, dotyczące pozbawienia praw wymienionych w art. 17 2 § 1 Pr.upadł.

kasacja nie przysługuje (por. postanowienia z dnia 27 września 2000 r., V CKN

1520/00, OSP 2001, nr 10, poz. 142, z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 18/01, OSNC

2002, nr 1, poz. 10, z dnia 25 lipca 2002 r., III CZ 70/02, nie publ.). Stanowisko

takie uzasadniała treść art. 17 ust. 3 Pr. upadł. i ukształtowany pogląd, że przepis

ten rozstrzyga samodzielnie i wyczerpująco o zakresie zaskarżalności kasacją

orzeczeń wydanych w postępowaniu upadłościowym, w oderwaniu od przepisów

kodeksu postępowania cywilnego, które w tym przedmiocie nie znajdują

zastosowania. Teza o niedopuszczalności kasacji znajdowała potwierdzenie w art.

172 § 5 Pr. upadł. stanowiącym, że od postanowienia sądu o orzeczeniu zakazu,

o którym mowa w § 1, służy apelacja. Przepis ten rozumiano jako regulujący

problem środków odwoławczych

w omawianych tu sprawach w sposób

samodzielny i wyczerpujący. Tym samym zawarte w art. 17 2 § 6 Pr. upadł.

generalne

odesłanie

do

przepisów

kodeksu

postępowania

cywilnego

o postępowaniu nieprocesowym nie uzasadniało stosowania tych przepisów, które

regulują dopuszczalność kasacji w postępowaniu nieprocesowym.

W ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U.

Nr 60, poz. 535 ze zm. – dalej: "Pr.u.n.") omawianą problematykę uregulowano

w części pierwszej, tytule X "Postępowanie w sprawach orzekania zakazu

prowadzenia

działalności

gospodarczej".

Zaskarżanie

orzeczeń

kasacją

przewidziano wprost, zgodnie bowiem z art. 376 ust. 3 Pr.u.n. od postanowienia

sądu drugiej instancji przysługuje kasacja. Po wejściu w życie przepisów o skardze

kasacyjnej, zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów

powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) zamiast kasacji przysługuje skarga

kasacyjna.

Rozważenia wymaga, czy skarga kasacyjna przysługuje od każdego

postanowienia sądu drugiej instancji. Taki wniosek można wyciągnąć z treści

omawianego przepisu. Nie byłoby to jednak wnioskowanie trafne. Skarga kasacyjna

jest środkiem odwoławczym od orzeczeń wydanych przez sąd drugiej instancji.

Z przepisów regulujących dopuszczalność skargi kasacyjnej wynika, że przysługuje

od orzeczeń co do istoty, kończących postępowanie w sprawie (art. 398 1 § 1, art.

5191 k.p.c., por. też poprzednio obowiązujące art. 392 i 519 1 k.p.c.). Na cechy te

wskazano w orzecznictwie (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

14 listopada 1996 r., I CKN 7/96, OSNC 1997, nr 3, poz. 31, z dnia 3 kwietnia

1997 r., I CKN 29/97, nie publ., z dnia 4 grudnia 1997 r., III CZ 89/97, nie publ.,

z dnia 19 maja 2004 r., I CK 37/04, OSNC 2005, nr 5, poz. 90). Zwrócić trzeba też

uwagę na cel postępowania kasacyjnego, którym jest ochrona interesu publicznego

przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój

prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego

2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Realizacja wymienionych

celów nie byłaby możliwa gdyby Sąd Najwyższy rozpoznawał skargi kasacyjne

od wszystkich postanowień.

Uznać należy więc, że w art. 376 ust. 3 Pr.u.n. przesądzono jedynie,

iż w omawianych

sprawach

skarga

kasacyjna

przysługuje,

nie

określono

natomiast, które postanowienia sądu drugiej instancji podlegają zaskarżeniu.

W celu określenia, tych postanowień konieczne jest sięgnięcie do przepisów

ogólnych. W postępowaniu w sprawach orzekania zakazu prowadzenia działalności

gospodarczej stosuje się przepisy o postępowaniu nieprocesowym (art. 376 ust. 1

Pr.u.n.). Ze względu na treść art. 5191 k.p.c., ograniczoną do określonych w nim

spraw, zastosowanie tego przepisu byłoby możliwe jedynie w drodze analogii.

Rozwiązanie takie nie jest jednak konieczne. Możliwa jest bowiem wykładnia art.

376 ust. 3 Pr.u.n. w związku z art. 3981 § 1 w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

Z możliwości takiej korzystano w przeszłości. Na tle pierwotnej regulacji art. 519 1

k.p.c.,

nieprzewidującej

w

sposób

generalny

dopuszczalności

kasacji

w postępowaniu nieprocesowym, przyjmowano, że kasacja do Sądu Najwyższego

przysługuje uczestnikowi od postanowienia co do istoty sprawy oraz od

postanowienia formalnego, wydanych przez sąd drugiej instancji kończących

postępowanie w sprawie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca

1997 r., III CZP 9/97, OSNC 1997, nr 8, poz. 99). Mając na względzie wymienione

przepisy, przyjąć można, że w postępowaniu w sprawach orzekania zakazu

prowadzenia działalności gospodarczej skarga kasacyjna przysługuje od wydanego

przez sąd drugiej instancji prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy lub

postanowienia w przedmiocie odrzucenia wniosku albo umorzenia postępowania

kończących postępowanie.

Zaskarżone postanowienie o odrzuceniu apelacji nie należy do wymienionych

postanowień i dlatego nie przysługiwała od niego skarga kasacyjna tylko, zgodnie

z art. 3941 § 2 k.p.c., zażalenie.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego wniesienie przez

stronę - działającą przez adwokata lub radcę prawnego - zażalenia, a nie, jak

należało, kasacji, nie może być potraktowane jako mylne oznaczenie środka

odwoławczego (por. postanowienia z dnia 26 sierpnia 1998 r., II CZ 71/98, OSNC

1998, nr 12, poz. 226 i z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8,

poz. 147). Pogląd ten należy odpowiednio odnieść do sytuacji, gdy wniesiono

kasację zamiast zażalenia. W związku z tym termin do wniesienia zażalenia wynosił

tydzień (art. 394 § 2 k.p.c.) od doręczenia postanowienia. Skarżący w tym terminie

środka odwoławczego nie wniósł.

Z powyższych względów skarga kasacyjna podlegała odrzuceniu (art. 398 6

§ 2 k.p.c.).