Supreme Court quashes cassation decision for procedural errors and remands property acquisition case.

Sygn. akt V CSK 441/08

POSTANOWIENIE

Dnia 21 maja 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku W.S.

przy uczestnictwie A.K., A.S., A.S., M.S. i J.W.

o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 21 maja 2009 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy

od postanowienia Sądu Okręgowego w C.

z dnia 3 czerwca 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Okręgowemu w C. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w C. postanowieniem z dnia 29 listopada 2007 r. oddalił

wniosek W.S. o stwierdzenie zasiedzenia części nieruchomości położonej w C. przy

ul. B. 16. Orzeczenie to oparł o ustalenia wskazujące, że właścicielami tej

nieruchomości byli od 1933 r. małżonkowie W. i S.O.

W.O. zmarł w 1937 r.

Po jego śmierci nieruchomość stanowiła współwłasność S.O. i dzieci W.O., w

części z poprzedniego małżeństwa. S.O. mieszkała w domu położonym na tej

nieruchomości do chwili swojej śmierci w 1972 r. Wyszła ponownie za mąż. Ze

związku z Z.S. miała syna K. Zajmowała ona wraz z wnioskodawcą część budynku

mieszkalnego znajdującą się najbliżej ulicy. W drugiej części budynku mieszkała

M.W. (córka S.O. i W.O.) wraz z mężem i synem J. W 1970 i 1971 r. M.W., za

zgodą S.S. (wcześniej O.) wynajęła część nieruchomości pod miejsca garażowe.

W 1972 r. po śmierci S.S., K.S. wraz ze swoją żoną Z. zamieszkał w części

budynku zajmowanej wcześniej przez S.S. i W.S., który przeprowadził się do części

domu zajmowanej przez M.W. Od 1976 r. W.S. z żoną A. korzystają z tej części

nieruchomości samodzielnie. Część budynku zajmowaną przez K.S. przejął jego

syn M.S. W 1972 r. K.S. postawił dwa garaże, które później odkupił od niego W.S.

W.S. przeprowadził

remont części budynku,

w której zamieszkuje.

K.S.

przeprowadził remont w pomieszczeniach, które zajmował. K.S. i W.S. nie uzgodnili

sposobu podziału nieruchomości. Obecnie po prawej stronie od wejścia na posesję

usytuowane są cztery boksy garażowe, z których trzy należą do wnioskodawcy, a

jeden do M.S. Po lewej stronie od wejścia znajdują się trzy boksy garażowe, z

których jeden należy do wnioskodawcy, a pozostałe do M.S. Część domu

zajmowana przez wnioskodawcę i część działki jest ogrodzona metalowym płotem

z bramą i furtką. Ogrodzenie to istnieje ponad 20 lat. W ocenie Sądu Rejonowego

wnioskodawca

oraz

K.S.,

a obecnie

M.S.

są

samoistnymi

posiadaczami

nieruchomości. Okres samoistnego posiadania wnioskodawcy w złej wierze trwa od

1976 r., a M.S., z uwzględnieniem okresu wykonywania posiadania przez jego

ojca, od 1973 r. Wniosek W.S. nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem nie władał

on samodzielnie częścią nieruchomości wskazaną we wniosku. Możliwe było

natomiast

zasiedzenie

nieruchomości

przez

obecnych

posiadaczy

na

współwłasność, ale do tego celu niezbędne było złożenie mapy nieruchomości,

sporządzonej według zasad obowiązujących przy oznaczeniu nieruchomości,

czego uczestnicy postępowania nie uczynili. Wniosek podlegał zatem oddaleniu.

Apelację wnioskodawcy Sąd Okręgowy w C. oddalił postanowieniem z dnia 3

czerwca 2008 r., podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej

instancji.

Skarga kasacyjna wnioskodawcy została oparta o obie podstawy określone

w art. 3983 § 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 172 k.c. i art. 176 k.c.

poprzez ich niewłaściwe zastosowanie oraz naruszenie przepisów postępowania

art. 233 k.p.c., art. 378 § 1 k.p.c., art. 379 pkt 5 k.p.c., art. 381 k.p.c. oraz art. 510

§ 1 i § 2 k.p.c. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Sądu Rejonowego w C. i

przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Najdalej

idący

zarzut

naruszenia

przepisów

postępowania

dotyczył

nieważności postępowania spowodowanej oddaleniem wniosku o wezwanie do

udziału w sprawie następców prawnych L.P., pozostającego w związku

z ujawnieniem przez wnioskodawcę, że dla części nieruchomości, z której korzysta

wnioskodawca i uczestnik postępowania M.S., figuruje on w dokumentacji

geodezyjnej jako jej właściciel. W ocenie skarżącego pozbawiło to następców

prawnych L.P. możliwości obrony ich praw. Zarzut ten jest niezasadny z dwóch

powodów. Po pierwsze brak jest ustaleń, że część nieruchomości objętej

wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia nie stanowiła własności W. oraz S.O. i

należała faktycznie do L.P. Z tego względu nie można przyjąć, że w wyniku braku

wezwania do udziału w sprawie następców prawnych L.P. doszło do naruszenia

przepisów postępowania. Po drugie nawet przy założeniu, że istniała podstawa do

wezwania innych osób do udziału w postępowaniu, zaniechanie tego obowiązku nie

spowodowałoby

nieważności

postępowania.

Sąd

Najwyższy

w

składzie

rozpoznającym skargę kasacyjną uznał za uzasadnione stanowisko prezentowane

już w tym zakresie w kilku orzeczeniach Sądu Najwyższego (zob. postanowienia

z dnia 25 listopada 2008 r., II CSK 340/08 i 22 kwietnia 2004 r., II CK 465/03).

Wymaga jednak podkreślenia, że w judykaturze zagadnienie to nie jest

rozstrzygane jednolicie. Prezentowany jest również pogląd odmienny, uznający,

że w takim wypadku ma miejsce nieważność postępowania (por. postanowienie

Sądu najwyższego z dnia 10 maja 1966 r., III CR 78/66, OSNC 1967, Nr 5, poz.

83).

Przyjęte wyżej stanowisko nie oznacza jednak, że zwrócenie przez skarżącego

uwagi na konieczność wyjaśnienia stanu prawnego nieruchomości, w związku

z figurowaniem L.P. jako właściciela w dokumentach załączonych do apelacji, nie

obligowało Sądu Okręgowego do wyjaśnienia tej kwestii. W sprawie o zasiedzenie

konieczne jest bowiem wyjaśnienie, kto jest właścicielem nieruchomości, której dotyczy

wniosek i wezwanie takiej osoby jako zainteresowanej do udziału w sprawie

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 1997 r., II CKU 37/97).

Zaniechanie w tym zakresie narusza art. 510 § 2 k.p.c. w stopniu mającym wpływ na

wynik

sprawy.

Skarżący

podniósł

zatem

zasadnie,

że

Sąd

Okręgowy

uchybił przepisom postępowania nie wyjaśniając tego zagadnienia. Dopuścił się

obrazy przepisów postępowania (art. 381 k.p.c.) również z tego względu, że nie

rozpoznał wniosku dowodowego dotyczącego mapy i opisu nieruchomości.

Uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem brak takich

dokumentów stanowił

w ocenie

Sądu

pierwszej

instancji

przeszkodę

dla

stwierdzenia nabycia przez zasiedzenie udziałów w nieruchomości. Stwierdzenie

zasiedzenia w tym zakresie

mieściło

się natomiast

w

granicach

wniosku

o stwierdzenie zasiedzenia nieruchomości i nie wymagało, wbrew stanowisku Sądu

Okręgowego, odrębnego wniosku. Przy ocenie Sądu Rejonowego, że wnioskodawca

i uczestnik postępowania

M.S.

są

samoistnymi posiadaczami

nieruchomości

i ustaleniu, że posiadanie to było wykonywane przez ponad 30 lat, które Sąd

Okręgowy podzielił, zachodziła też konieczność rozważenia, czy wnioskodawca nie

nabył przez zasiedzenie przynajmniej części nieruchomości, która została przez niego

ogrodzona i z której korzysta samodzielnie. W skardze zasadnie podniesiono, że cena

Sądu Okręgowego, iż wzniesienie tego ogrodzenia nie stanowiło przejawu

wykonywania władztwa nad rzeczą była pozbawiona uzasadnionych podstaw. Z tych

względów zasadny był zarzut naruszenia art. 172 k.c. Nieuzasadniony był natomiast

zarzut naruszenia art. 176 k.c. Przy istniejącym związaniu ustaleniami faktycznymi

w postępowaniu kasacyjnym brak było bowiem podstaw do kwestionowania oceny,

że M.S. i K.S. byli posiadaczami samoistnymi, i z tego względu M.S. mógł zaliczyć dla

biegu zasiedzenia czas wykonywania posiadania przez K.S.

Wobec zasadności części wskazanych wyżej zarzutów kasacyjnych skarga

kasacyjna podlegała uwzględnieniu (art. 39814 k.p.c.).