Supreme Court quashes lower court ruling for failing to recognize mortgage accessory nature based on prior non-existence of debt.

Sygn. akt V CSK 394/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 lipca 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

SSN Maria Szulc

w sprawie z powództwa "M." Spółki z o.o. z siedzibą w O.

przeciwko "C. F." S.A. w D.

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 6 lipca 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 26 stycznia 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu

do ponownego rozpoznania

kosztach postępowania kasacyjnego.

i orzeczenia o

Uzasadnienie

Uwzględniając powództwo „M ” – spółki z o.o. , Sąd Rejonowy wyrokiem z

dnia 9 września 2010 r. nakazał wykreślenie z działu czwartego ksiąg wieczystych

nr nr …. hipoteki umownej łącznej kaucyjnej w kwocie 80 000, zł, wpisanej na

rzecz pozwanej C. F. S.A.

Sąd ustalił, że strony zawarły w dniu 10 kwietnia 2008 r. umowę pożyczki

w kwocie 52 030, zł, ustalając termin jej zwrotu w dniu 10 maja 2008 r.,

z możliwością przedłużenia

terminu na określonych warunkach. W § 2 pkt 1

umowy ustalono, że przeniesienie kwoty pożyczki na pożyczkobiorcę (powoda)

nastąpi przez złożenie mu przez pożyczkodawcę (pozwanego) oświadczenia

o potrąceniu tej kwoty z wymagalnej wierzytelności przysługującej pożyczkodawcy

wobec pożyczkobiorcy. Celem zabezpieczenia spłaty pożyczki powód wystawił dwa

weksle oraz ustanowił aktem notarialnym z dnia 16 maja 2008 r. hipotekę umowną

łączną kaucyjną do wysokości 80 000 zł. Wpis hipoteki do ksiąg wieczystych

nastąpił w dniu 23 lipca 2008 r. Widniały w nich również inne hipoteki, w tym jedna

ustanowiona wcześniej na rzecz pozwanego. Pozwany wierzyciel dochodził zwrotu

pożyczki w sprawie VI GC … Sądu Rejonowego K.

, ale wyrokiem z dnia 27

marca 2009 r. powództwo te zostało oddalone jako nieuzasadnione. Powyższy

wyrok - zdaniem Sądu Rejonowego w B. - potwierdził nieistnienie wierzytelności

pożyczkowej pozwanego i w konsekwencji - upadek hipoteki, wywołujący

konieczność jej wykreślenia z ksiąg wieczystych.

W następstwie apelacji strony pozwanej, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony

wyrok i powództwo oddalił.

Sąd ten miał na uwadze, że z wygaśnięciem wierzytelności wygasa

zabezpieczająca ją hipoteka (art. 94 u.k.w.h.). Uznał jednak, że powód nie

udowodnił wygaśnięcia wierzytelności pożyczkowej pozwanego. Dowodem takim

nie jest – zdaniem Sądu – wyrok z dnia 27 marca 2009 r. , który tylko stwierdza, że

na dzień wyrokowania nie istniała wymagalność roszczenia wierzyciela i jest ono

przedwczesne.

Powód w skardze kasacyjnej wniósł o uchylenie tego wyroku, powołując się

na naruszenie art. 65 ust. 1 u.k.w.h. oraz art. 94 u.k.w.h.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Akcesoryjność hipoteki w stosunku do wierzytelności polega nie tylko na tym,

że

wygaśnięcie

wierzytelności zabezpieczonej hipoteką pociąga za sobą

wygaśnięcie hipoteki (art. 94 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych

i hipotece, Dz.U. z 2007 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.; dalej: „u.k.w.h.”), ale przede

wszystkim na tym, że hipoteka nie może powstać bez istnienia wierzytelności

(art. 65 ust. 1 u.k.w.h.). Zarówno powód, jak i Sąd Rejonowy, stali na stanowisku,

że nie powstała wierzytelność pożyczkowa pozwanego, czego dowodem jest

prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w K.

z dnia 27 marca 2009 r.

Sąd

Okręgowy uznał natomiast, że powód „w żaden sposób nie wykazał, że

zabezpieczona hipoteką wierzytelność wygasła” oraz że dowodem ewentualnego

wygaśnięcia wierzytelności nie jest ten wyrok, skoro roszczenie pożyczkowe było

tylko przedwczesne, niewymagalne na dzień wyrokowania.

Stanowiska Sądu Okręgowego nie można jednak zaaprobować, ponieważ

jest następstwem nieuważnego odczytania motywów wyroku z dnia 27 marca

2009 r. Sąd Rejonowy w

K. stwierdził bowiem jednoznacznie, że dochodzący

roszczenia pożyczkodawca nie udowodnił spełnienia świadczenia umownego w

postaci wydania przedmiotu pożyczki i w konsekwencji w dacie wyrokowania nie

istniała wierzytelność „C.-F.” S.A

„przedwczesności”

wobec „M. ” sp. z o.o.

Wzmianka o

roszczenia pożyczkowego była prawidłowa, gdyż tylko

stwierdzała, że przed wydaniem przedmiotu pożyczki nie powstaje wierzytelność

pożyczkodawcy. Umowa

pożyczki

jest umową konsensualną, dwustronnie

zobowiązującą (art. 720 k.c.), przy czym w pierwszej kolejności aktualizuje się

obowiązek pożyczkodawcy przeniesienia na własność biorącego określonej ilości

pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku. Dowód spełnienia tego

obowiązku obciąża - w myśl art. 6 k.c. - pożyczkodawcę (por. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 5 marca 2002 r., I CKN 1086/99, niepubl.).

Należy podkreślić, że Sąd Rejonowy w K. - wbrew bezzasadnej sugestii

Sądu Okręgowego - nie stwierdził, że wierzytelność pozwanego istniała i była tylko

niewymagalna. W

rozpoznawanej sprawie

wszystkie

sądy były związane

prejudycjalnie prawomocnym wyrokiem z dnia 27 marca 2009 r. , w szczególności

ustaleniem, że nie powstała pożyczkowa wierzytelność pozwanego wobec powoda

i taki stan trwał do chwili wyrokowania (art. 365 i 366 k.p.c.). Jeżeli Sąd Okręgowy

uznał, że wierzytelność pozwanego powstała po dniu 27 marca 2009 r. to powinien

przedstawić argumenty na rzecz takiego poglądu i to argumenty zaoferowane przez

pozwanego (art. 6 k.c.). Dotąd jednak pozwany

takiego twierdzenia nie

przedstawił, powoływał się natomiast na późniejsze

„odstąpienie” od umowy

pożyczki.

Z

przedstawionych

przyczyn

uzasadniona

jest

skarga

kasacyjna

powołującego się na naruszenie art. 65 ust. 1 i art. 94 u.k.w.h. Należało

w konsekwencji

uchylić

zaskarżony

wyrok

i

przekazać

sprawę

Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania (art. 39815 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c.).