Bankruptcy voids arbitration clauses; Supreme Court remands case as dispute no longer subject to arbitration agreement.

Sygn. akt V CSK 390/08

POSTANOWIENIE

Dnia 25 marca 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Barbara Myszka (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Syndyka Masy Upadłości Przedsiębiorstwa „I.” Spółki z o.o.

w upadłości

przeciwko Gminie B.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 25 marca 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od postanowienia Sądu Apelacyjnego

z dnia 18 marca 2008 r., sygn. akt [...],

uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Przedsiębiorstwo I. spółka z o.o. – w upadłości wnosiła o zasądzenie od

pozwanej Gminy B. kwoty 835 560,83 zł z odsetkami tytułem wynagrodzenia za

roboty wykonane przy budowie kanalizacji sanitarnej w miejscowości B. Pozwana

podniosła zarzut zapisu na sąd polubowny i wnosiła o odrzucenie pozwu.

Wyrokiem z dnia 6 grudnia 2007 r. Sąd Okręgowy – Sąd Gospodarczy w O.

zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 8 803,11 zł z ustawowymi odsetkami

od dnia 3 stycznia 2005 r. do dnia zapłaty, natomiast dalej idące powództwo oddalił.

Sąd Okręgowy ustalił między innymi, że w dniu 22 kwietnia 2003 r. strony zawarły

umowę o roboty budowlane, zgodnie z którą powódka zobowiązała się wykonać

kanalizację sanitarną w miejscowości B. Integralną częścią umowy były warunki

ogólne i warunki specjalne dla umów o wykonanie robót inwestycyjnych. W art. 65

warunków specjalnych strony uzgodniły, że dołożą wszelkich starań, aby spory

wynikające z zawartej umowy zostały rozstrzygnięte na drodze polubownej za

pośrednictwem Komisji Rozstrzygającej Spory, która będzie liczyła pięciu

bezstronnych członków wyznaczonych po dwóch przez stronę zamawiającą i

wykonawcę, a piąty zostanie wyznaczony wspólnie przez powołanych czterech

członków. Miejscem arbitrażu będzie siedziba Urzędu Gminy w B. Jeżeli nie

osiągnie się rozstrzygnięcia na drodze polubownej lub w wyniku mediacji o

określonym czasie, spór wynikający z realizacji umowy rozstrzygać będzie właściwy

dla strony zamawiającej sąd powszechny.

Sąd Okręgowy uznał, że przytoczone postanowienie art. 65 warunków

specjalnych nie stanowi zapisu na sąd polubowny w rozumieniu art. 199 § 1 pkt 4

k.p.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 28 lipca 2005 r.

o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 178, poz. 1478),

a jedynie oznacza, że strony dopuszczały prowadzenie negocjacji w celu zawarcia

ugody przed

wystąpieniem

na

drogę

sądową.

Strony powołały Komisję

Rozstrzygającą Spory, ale nie udało się im osiągnąć porozumienia. W tej sytuacji

Sąd Okręgowy uznał, że nie ma podstaw do odrzucenia pozwu i rozstrzygnął

sprawę merytorycznie.

Na skutek apelacji obu stron, Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 18

marca 2008 r. uchylił wyrok Sądu Okręgowego i odrzucił pozew. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji wykładnia postanowienia

art. 65 warunków specjalnych nie może być uznana za prawidłową, w

postanowieniu tym jest bowiem mowa o rozstrzyganiu sporów, a nie o prowadzeniu

negocjacji w celu zawarcia ugody pozasądowej. Nie posłużono się w nim

wprawdzie pojęciem „sąd polubowny”, niemniej użyte sformułowania, takie jak

„rozstrzyganie sporów”, „arbitraż” oraz „Komisja Rozstrzygająca Spory”, nie

pozostawiają wątpliwości co do tego, że intencją stron było poddanie wszelkich

sporów wynikających z umowy pod rozstrzygnięcie wspomnianej Komisji. Jej rola

nie mogła zatem sprowadzać się jedynie do nakłaniania stron do zawarcia umowy.

Tylko taka interpretacja – stwierdził Sąd Apelacyjny – może być uznana za zgodną

z art. 65 k.c. i oceny tej nie zmienia okoliczność, że w postanowieniach umownych

strony akcentowały polubowny sposób rozwiązywania sporów oraz dopuszczały

możliwość mediacji. W konsekwencji, Sąd Apelacyjny – powołując się na art. 386

§ 3 k.p.c. w związku z art. 199 § 1 pkt 4 i art. 697 § 2 k.p.c. w brzmieniu sprzed

nowelizacji dokonanej powołaną ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. – uchylił zaskarżony

wyrok i odrzucił pozew, dodając, że taki sam skutek przewiduje obecnie art. 1165

§ 1 k.p.c.

W skardze kasacyjnej od postanowienia Sądu Apelacyjnego powódka,

powołując się na podstawę określoną w art. 398 3 § 1 pkt 2 k.p.c., wnosiła o jego

uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W

ramach

podniesionej podstawy kasacyjnej wskazała na naruszenie art. 1165 § 1 w związku

z art. 1165 § 2 k.p.c. i art. 142 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo

upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm. – dalej: „Pr.u.n.”) przez

błędne uznanie, że sprawa dotyczy sporu objętego zapisem na sąd polubowny,

podczas gdy zapis na sąd polubowny dokonany przez upadłego traci moc z dniem

ogłoszenia upadłości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Poza sporem pozostawała okoliczność, że postanowieniem z dnia 1 lipca

2004 r. Sąd Rejonowy w K. ogłosił upadłość z możliwością zawarcia układu

Przedsiębiorstwa I. spółki z o.o. Następnie, postanowieniem z dnia 14 czerwca

2005 r. zmienił swoje orzeczenie i ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku

powodowej spółki.

Zgodnie z art. 142 i 147 Pr.u.n., zapis na sąd polubowny dokonany przez

upadłego traci moc z dniem ogłoszenia upadłości, a toczące się już postępowania

ulegają umorzeniu. Dotyczy to zarówno ogłoszenia upadłości z możliwością

zawarcia układu, jak i ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku

upadłego. U podstaw tej regulacji legła ocena, że realizacja celów postępowania

upadłościowego

wymaga,

aby

spór,

którego

stroną

jest

upadły,

został

rozstrzygnięty ściśle z literą prawa materialnego przy uwzględnieniu wszelkich

uwarunkowań prawa procesowego cywilnego.

Utrata mocy przez zapis na sąd polubowny oznacza, że w razie wytoczenia

powództwa przed sądem powszechnym po ogłoszeniu upadłości pozwany nie

może skutecznie podnieść zarzutu zapisu na sąd polubowny. W konsekwencji, nie

wchodzi w grę odrzucenie pozwu na podstawie art. 1165 § 1 k.p.c.

Uregulowania szczególne wynikające z art. 142 i 147 Pr.u.n. uszły uwagi

Sądu Apelacyjnego, dlatego podniesiony przez skarżącą zarzut obrazy art. 1165

§ 1 w związku z art. 1165 § 2 k.p.c. trzeba uznać za uzasadniony.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 398 15 § 1 oraz

art. 108 w związku z art. 398 21 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał

sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia

o kosztach postępowania kasacyjnego.