Supreme Court allows cassation appeal regarding state liability for pre-1990 administrative acts decided post-1990.

Sygn. akt V CSK 327/07

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 grudnia 2007 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Marian Kocon

w sprawie z powództwa H.B.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie […] i Skarbowi Państwa - Staroście

Powiatu B. - reprezentowanym przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa,

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 12 grudnia 2007 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 26 stycznia 2007 r., sygn. akt [...],

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

sprawę

przekazuje

Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 31 maja 2006 r. oddalił powództwo

H.B. przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie […] i Staroście Powiatu B. o

odszkodowanie w wysokości 406 478 zł.

Sąd ten ustalił, iż na podstawie decyzji Naczelnika Miasta B. z dnia

7 sierpnia 1975 r. Skarb Państwa nabył nieruchomość o powierzchni 0,9709 ha

(działka nr 21/1) położoną w B., której współwłaścicielem w ½ części był ojciec

powódki P.G., za cenę 15718,20 zł. P.G. zmarł w dniu 31 stycznia 1988 r., a

spadek po nim nabyła powódka w 1/3 części.

Decyzją z dnia 31 stycznia 1999 r. Wojewoda stwierdził, że decyzja

Naczelnika Miasta B. z dnia 7 sierpnia 1975 r. została wydana z naruszeniem

prawa. Następnie, decyzją z dnia 8 października 2002 r., Wojewoda przyznał

powódce odszkodowanie w wysokości 954 zł za rzeczywiście poniesioną szkodę.

Na podstawie art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające

ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych

(Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) prawo własności działki nr 32/1 nabyła Gmina B.,

która w dniu 20 maja 2003 r. sprzedała ją K.K. i T.C.

Sąd Okręgowy stwierdził, że podstawą prawną roszczenia powódki jest art.

160 k.p.a., właściwy do zdarzeń powstałych przed dniem 1 września 2004 r. (art. 2

i 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz

niektórych

innych

ustaw – Dz.U. Nr 162, poz. 1692), przy czym powódka

zachowała termin do wniesienia powództwa, określony w art. 160 § 5 k.p.a.

Jej rzeczywista szkoda odpowiada 1/6 wartości rynkowej działki nr 32/1, wyliczonej

w

tym

procesie

przez

biegłego,

pomniejszonej

o

kwotę

wypłaconego

odszkodowania.

Sąd podzielił jednak zarzut braku legitymacji biernej pozwanego Skarbu

Państwa i z tej przyczyny powództwo oddalił.

Powyższy pogląd podzielił Sąd Apelacyjny, który wyrokiem z dnia 26

stycznia 2007 r. oddalił apelację powódki.

Sąd odwoławczy zaaprobował wykładnię przedstawioną w uchwale Sądu

Najwyższego z dnia 16 listopada 2004 r., III CZP 64/04 (OSNC 2005, nr 11, poz.

182), z której wynika, że gmina, a nie Skarb Państwa, jest biernie legitymowana

w procesie o naprawienie szkody wynikłej wskutek wydania przed dniem 27 maja

1990 r. ostatecznej decyzji administracyjnej, jeżeli stwierdzenie jej nieważności lub

stwierdzenie, że wydana została z naruszeniem prawa, nastąpiło po tej dacie. Sąd

Apelacyjny podkreślił, że w ustalonym stanie faktycznym w rozpoznawanej sprawie

wadliwa decyzja została wydana przed dniem 27 maja 1990 r., a stwierdzenie jej

wydania z naruszeniem prawa nastąpiło po tej dacie.

Powódka zaskarżyła w skardze kasacyjnej w całości ten wyrok domagając

się jego uchylenia oraz uchylenia wyroku pierwszoinstancyjnego i przekazania

sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Skarżąca podniosła zarzut niewłaściwej wykładni art. 36 ust. 1 pkt 1 i 3 oraz

art. 34 ust. 3 ustawy z 10 maja 1990 r... (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Oddalenie powództwa w rozpoznawanej sprawie nastąpiło wyłącznie

z przyjętego

przez

oba

Sądy

zarzutu

braku

legitymacji

biernej

pozwanego Skarbu Państwa. W tej mierze zarysowały się w judykaturze

odmienne zapatrywania na tle wykładni art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 10 maja

1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę

o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) i wywołały

konieczność rozstrzygnięcia

owej

w składzie powiększonym.

W

rozbieżności

uchwale

składu

przez

Sąd

Najwyższy

siedmiu

sędziów

z

dnia

7 grudnia 2006 r., III CZP 99/06 (OSNC 2007, nr 6, poz. 79) Sąd Najwyższy

stwierdził, że Skarb Państwa jest biernie legitymowany w sprawie o naprawienie

szkody wynikłej z ostatecznej decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 36

ust. 3 pkt. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. ... (Dz.U. Nr 32, poz. 191

ze zm.), także wtedy, gdy stwierdzenie jej nieważności lub stwierdzenie, że została

wydana z naruszeniem prawa, nastąpiło po dniu 26 maja 1990 r.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną powódki

podziela powyższą wykładnię oraz argumentację przedstawioną w uzasadnieniu

uchwały. Istotne jest przede wszystkim to, iż decyzją naruszającą prawo, będącą

źródłem szkody, jest ostateczna decyzja administracyjna, a nie decyzja

stwierdzająca tę wadliwość w trybie nadzorczym. Decyzja nadzorcza jest

przesłanką skutecznego dochodzenia roszczenia odszkodowawczego, a nie

zdarzeniem, z którym związane jest powstanie zobowiązania. Dla rozstrzygnięcia

w rozpoznawanej sprawie istotne jest zatem stwierdzenie, ze delikt związany

z wydaniem wadliwej decyzji administracyjnej przed dniem 26 maja 1990 r. rodzi

odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa także w sytuacji, w której

stwierdzenie wadliwości w trybie nadzoru nastąpiło po tej dacie.

Przedstawiona wykładnia, wyrażona w uchwale z dnia 7 grudnia 2006 r.

(III CZP 99/06) przed wydaniem zaskarżonego wyroku, przesądza o uwzględnieniu

skargi kasacyjnej. Należało w konsekwencji uchylić ten wyrok i sprawę przekazać

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 398 15 § 1 k.p.c. i art. 108

§ 2 k.p.c.).