Supreme Court dismisses appeal on forced mortgage entry when debtor no longer owns the property. Forced mortgage arises by law but entry requires current ownership. Court rejects argument that general law overrides special civil code provisions.

Sygn. akt V CSK 298/07

POSTANOWIENIE

Dnia 18 stycznia 2008 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku N. K.

przy uczestnictwie dłużnika J. F.

o wpis,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 stycznia 2008 r.,

skargi kasacyjnej wierzyciela od postanowienia Sądu Okręgowego w G.

z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt III Ca (…),

oddala skargę kasacyjną i zasądza od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika

postępowania

kwotę

zł

(sto

dwadzieścia)

tytułem

zwrotu

kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w W. postanowieniem z dnia 6 listopada 2006 r. oddalił wniosek

N. K. o wpis w księdze wieczystej nr (...) hipoteki przymusowej w kwocie 40 000 zł. Sąd

ten ustalił, że w dniu 2 lutego 2006 r. zapadło postanowienie co do planu podziału sumy

uzyskanej z egzekucji w sprawie prowadzonej przeciwko K. S. Wnioskodawczyni Komornikowi Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w W. została w nim przyznana kwota 40

000 zł z sumy stanowiącej uzupełnienie ceny nabycia nieruchomości, do zapłaty której

został zobowiązany nabywca J. K. Umową z dnia 4 sierpnia 2005 r. sprzedał on

nieruchomość P. L., od którego w dniu 27 grudnia 2005 r. kupił ją uczestnik

postępowania J. F. Sąd Rejonowy uznał, że do powstania hipoteki, którą wierzyciel na

podstawie art. 1037 § 3 k.p.c. nabywa z mocy prawa, konieczny jest wpis w księdze

wieczystej. Z tego względu hipoteka na rzecz wnioskodawczyni nie powstała z chwilą

uprawomocnienia się postanowienia o planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji. W

ocenie Sądu pierwszej instancji art. 1037 § 3 k.p.c. dotyczy roszczeń przeciwko

nabywcy nieruchomości (licytanta, który uzyskał przybicie), a nie późniejszych

właścicieli nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie, w chwili złożenia wniosku o wpis

hipoteki, dłużnik wymieniony w tytule wykonawczym nie był właścicielem nieruchomości,

co sprzeciwiało się uwzględnieniu wniosku.

Sąd Okręgowy w G. po rozpoznaniu apelacji wnioskodawczyni oddalił ją

postanowieniem z dnia 8 lutego 2007 r., podzielając ustalenia faktyczne Sądu pierwszej

instancji i jego ocenę, że hipoteka przysługująca wierzycielowi na podstawie art. 1037 §

3 k.p.c. nie może powstać bez konstytutywnego wpisu w księdze wieczystej. Brak było

natomiast podstaw do dokonania wpisu na podstawie art. 109 ust. 1 ustawy o księgach

wieczystych i hipotece z tego względu, że w chwili złożenia wniosku dłużnik nie był już

właścicielem nieruchomości.

Skarga kasacyjna wnioskodawczyni została oparta o podstawę naruszenia prawa

materialnego. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 1037 § 3 k.p.c. oraz art. 67 ustawy z 6

lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tj.: Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze

zm.; dalej u.k.w.h.) w wyniku ich błędnej wykładni. W oparciu o te zarzuty wniosła o

uchylenie

zaskarżonego

postanowienia

i

przekazanie

sprawy

do

ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w G.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W skardze kasacyjnej zasadnie zakwestionowano ocenę Sądu Okręgowego, że

powstanie hipoteki unormowanej w art. 1037 § 3 k.p.c. wymaga dokonania jej

konstytutywnego wpisu do księgi wieczystej. Pozostaje ona w sprzeczności z

brzmieniem tego przepisu, który stanowi wyraźnie, że wierzyciel, któremu przydzielono

roszczenie przeciwko nabywcy, nabywa hipotekę na sprzedanej nieruchomości z mocy

samego prawa. Skoro zaś hipoteka powstaje z mocy prawa, to nie można jednocześnie

przyjąć, że jej powstanie jest uzależnione od wpisu hipoteki w księdze wieczystej. W

skardze kasacyjnej zasadnie podniesiono, że odmiennego stanowiska nie uzasadnia

regulacja dotycząca hipoteki zawarta w art. 67 u.k.w.h., która przewiduje, że do

powstania hipoteki niezbędny jest wpis w księdze wieczystej, gdyż przepis ten ma

charakter przepisu ogólnego i nie jest wykluczone powstanie hipoteki na innych

zasadach, w oparciu o przepisy szczególne, do których można zaliczyć art. 1037 § 3

k.p.c. Za taką oceną przemawia również treść ostatniego zdania art. 1037 § 3 k.p.c., w

którym jest mowa o podstawie ujawnienia hipoteki na wniosek wierzyciela, który nabył ją

z mocy prawa, a nie podstawie do powstania hipoteki (po dokonania wpisu w oparciu o

postanowienie

sądu dotyczące

planu

podziału,

stanowiące

jednocześnie

tytuł

egzekucyjny).

Powyższe nie przesądza jednak o zasadności skargi kasacyjnej, gdyż Sąd

Okręgowy przyjął istnienie przeszkody do uwzględnienia wniosku o wpis hipoteki także z

tego względu, że w chwili jego złożenia dłużnik nie był już właścicielem nieruchomości.

Sąd drugiej instancji uzasadniając to stanowisko odwołał się zasadnie do brzmienia art.

109 ust. 1 u.k.w.h., który stanowi, że wierzyciel może uzyskać hipotekę przymusową na

nieruchomościach dłużnika. Hipoteka z art. 1037 § 3 k.p.c. ma bowiem charakter

hipoteki przymusowej, powstającej z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o

podziale sumy. Za stanowiskiem tym przemawia także treść art. 1037 § 3 k.p.c. w

powiązaniu z art. 65 u.k.w.h. Hipoteka uregulowana w art. 1037 § 3 k.p.c. zabezpiecza

roszczenie przydzielone wierzycielowi przeciwko nabywcy nieruchomości, który w

zakresie tego roszczenia jest dłużnikiem, a plan podziału stanowi przeciwko niemu tytuł

egzekucyjny (art. 1037 § 2 k.p.c.). Z istoty hipoteki przymusowej wynika, że można nią

obciążyć nieruchomość osoby odpowiadającej wobec wierzyciela, a dopiero po

ustanowieniu

hipoteki

wierzyciel

ma

możliwość

dochodzenia

zaspokojenia

z

nieruchomości obciążonej hipoteką bez względu na to czyją stała się własnością

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2004 r., III CK 243/02, w

uzasadnieniu którego stwierdzono, że ujawnienie wniosku o wpis hipoteki przymusowej

w księdze wieczystej nie może przesądzać o wpisie tej hipoteki, gdy w chwili jego

dokonywania nieruchomość, na której hipoteka ma być ustanowiona nie stanowi już

własności dłużnika). Jeśli zatem postanowienie dotyczące planu podziału, o którym

mowa w art. 1037 § 2 k.p.c. zostało wydane już po przeniesieniu własności

nieruchomości nabytej w postępowaniu egzekucyjnym na inną osobę, która nie

odpowiada wobec wierzyciela z tytułu roszczenia przydzielonego mu wobec nabywcy, to

brak jest podstaw do ujawnienia na jego nieruchomości hipoteki przysługującej

przeciwko innej osobie (nabywcy nieruchomości). Z tego względu zaskarżone

postanowienie, mimo błędnego uzasadnienia odnoszącego się do oceny charakteru

hipoteki uregulowanej w art. 1037 § 3 k.p.c. odpowiada prawu i skarga kasacyjna

podlegała oddaleniu (art. 39814 k.p.c.).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 391

§ 1 i 39821 k.p.c.