Supreme Court quashes lower court ruling on inheritance of agricultural land based on zoning plan designation.

Sygn. akt V CSK 218/06

POSTANOWIENIE

Dnia 15 listopada 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)

SSN Antoni Górski

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

w sprawie z wniosku H. Z. i H. H.

przy uczestnictwie […]

o stwierdzenie nabycia spadku,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 listopada 2006 r.,

skargi kasacyjnej uczestnika postępowania A. P. od postanowienia

Sądu Okręgowego w B.

z dnia 16 lutego 2006 r.,

uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 20 września 2005 r. Sąd Rejonowy w B. stwierdził ,

że:

1/ spadek po S. Z., zmarłym 13 czerwca 1983 r. na podstawie ustawy nabyli:

rodzeństwo A. P. i T. Z. w ¼ części każdy, dzieci rodzeństwa: A. Z., A. Z., B. S. w

1/12 części każdy, oraz H. H., S. H., M. G., A. H. i J. R. w 1/20 części każdy;

2/ spadek po T. Z., zmarłym 20 grudnia 2003 r. na podstawie ustawy nabyli: wdowa

H. Z. zd.K. w ½ części, dzieci rodzeństwa M. P., A. P. w 1/12 części każdy oraz A.

Z., A. Z., B. S. w 1/18 części każdy i H. H., S. H., M. G., A. H. i J. R. w 1/30 części

każdy.

Sąd Rejonowy ustalił, że w skład spadku wchodzi nieruchomość położona

w B., nie stanowiąca gospodarstwa rolnego. W dacie otwarcia spadku po S. Z. za

gospodarstwo rolne mogły być uznawane grunty o powierzchni ponad 50 arów (w

dacie otwarcia spadku po T. Z. - ponad 1 ha), które zgodnie obowiązującym

wówczas rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie

przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich

nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych

były lub mogły być

użytkowane na cele produkcji rolnej, jeśli decyzją terenowego organu administracji

państwowej stopnia podstawowego zostały przeznaczone na cele bezpośrednio

związane z produkcja rolną. Jak wynika natomiast z informacji Urzędu Miejskiego

w

B. przedmiotowa nieruchomość w ogólnym planie zagospodarowania

przestrzennego obowiązującym w latach 1975 do 1986. znajdowała się w terenie

oznaczonym jako „teren zieleni izolacyjnej leżący w strefie ochrony sanitarnej

zakładów przemysłowych; adaptacja istniejącej zabudowy jednorodzinnej do pełnej

amortyzacji”. Wobec ustalenia, że przedmiotowa nieruchomości nie stanowiła

gospodarstwa rolnego Sąd Rejonowy nie orzekł o jego dziedziczeniu.

Postanowienie zaskarżył uczestnik A. P. w części dotyczącej braku

orzeczenia o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego po S. Z. Wnosił o jego zmianę

przez dodanie orzeczenia, iż w skład spadku po S. Z. wchodzi udział w

gospodarstwie rolnym, który na podstawie ustawy dziedziczy w całości A. P.

Postanowieniem z dnia 16 lutego 2006 r. Sąd Okręgowy w B. oddalił

apelację uczestnika, podzielając stanowisko zaskarżonego nią postanowienia, że

spadkowa nieruchomość, jako nie przeznaczona na cele bezpośrednio związane z

produkcją rolną decyzja terenowego organu administracji, nie może być uznana za

gospodarstwo rolne.

W skardze kasacyjnej uczestnik A. P. zarzucił:

- naruszenie przepisów § 1 ust. 2, pkt 2 i § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów

z dnia 28 listopada 1964 r. w zw. z art. 1058 k.c. obowiązującego w dacie otwarcia

spadku po S. Z. przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w skład

spadku po nim nie wchodzi gospodarstwo rolne,

- naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez nieprzeprowadzenie dowodu z uchwały Rady

Miasta B. na okoliczność jej treści, a zwłaszcza ustalenia czy w/w uchwała

odpowiada przesłankom z § 1 ust. 1, pkt 2 rozporządzenia z 28 listopada 1964 r., a

tym samym czy mogła być podstawą pozbawienia spadkowej nieruchomości

charakteru rolnego.

Wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nieprzeprowadzenie przez sąd określonego dowodu nie kwalifikuje się jako

uchybienie art. 233 § 1 k.p.c., który dotyczy oceny przeprowadzonych już

dowodów, przy czym przepis ten jest w ogóle wyłączony jako podstawa skargi

kasacyjnej (art. 3983 § 3 k.p.c.).

Uzasadniona jest natomiast przytoczona w skardze podstawa naruszenia

prawa materialnego.

O tym czy nieruchomość należy uważać za rolną decyduje jej charakter

w chwili otwarcia spadku. W stanie prawnym obowiązującym w dacie otwarcia

spadku po S. Z. , według rozporządzenia z dnia 28 listopada 1964 r. w jego

ówczesnym brzmieniu (tekst. jedn. Dz.U. z 1983 r., Nr 19, poz. 86 – dalej jako

„rozporządzenie”), za nieruchomość rolną uważana była nieruchomość o łącznym

obszarze przekraczającym 0.5 ha, która jest lub może być użytkowana na cele

produkcji rolnej nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sądowniczej i rybnej (§ 1 ust.

1 i 3). Przepis § 1 ust. 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia wyłączał z pojęcia nieruchomości

rolnej tereny, które w sposób w nim opisany zostały przeznaczone na cele nie

związane bezpośrednio z produkcją rolną. Na tak zdefiniowanym pojęciu

nieruchomości rolnej bazowało zawarte w rozporządzeniu pojęcie gospodarstwa

rolnego (§ 2).

W świetle powyższego, dokonana przez oba sądy orzekające

wykładnia

przepisu § 1 rozporządzenia jest błędna w pierwszej kolejności dlatego, że

o rolnym charakterze nieruchomości nie decydowało i nie warunkowało go

wydanie decyzji administracyjnej o jej przeznaczeniu na cele bezpośrednio

związane z produkcją rolną. Nieruchomość miała taki charakter, gdy była, lub

mogła być użytkowana na cele produkcji rolnej, jeżeli spełniała przy tym normę

obszarową. Natomiast traciła charakter nieruchomości rolnej w wyniku zarządzenia

właściwego terenowego organu administracji państwowej o ustaleniu granic

terenów budownictwa mieszkaniowego i zagrodowego, przejmowanych na

własność państwa na podstawie przepisów o terenach budowlanych na obszarach

wsi lub terenach budowlanych na obszarach miast i osiedli, a nadto w wyniku

decyzji terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego

wydanej w trybie przepisów o planach realizacyjnych o przeznaczeniu jej na cele

niezwiązane bezpośrednio z produkcją rolną.

Zgodnie z poglądem judykatury, jaki ukształtował się co do wykładni przepisu

§ 1 rozporządzenia, w jego pierwotnego brzmienia, a który zachował aktualność

także po jego kolejnych zmianach, przeznaczenie nieruchomości lub jej części,

która jest lub może być użytkowana na cele produkcji rolnej, w zatwierdzonym

miejscowym planie szczególnym określonym w art. 17 ustawy z dnia 31 stycznia

1961 r. o planach zagospodarowania przestrzennego na inne cele niż związane

z produkcją

rolną,

podobnie

jak

objęcie

takiej

nieruchomości

uchwałą

o wyznaczeniu terenów budowlanych na podstawie art. 4 ust. 6 ustawy z dnia

31 stycznia 1961 o terenach budowlanych na obszarze wsi, pozbawia tę

nieruchomość charakteru rolnej (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 maja

1967 r., III CZP 36/67, OSNC 1968, nr 2, poz.16, patrz także uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 16 listopada 1964 r., III CO 47/64, OSNC 1965, nr 10, poz.

159). Jak trafnie wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 17 maja

1964 r., ani plan regionalny, ani miejscowy plan ogólny nie przesądza jeszcze

o przeznaczeniu określonych terenów, realizacji podlega bowiem dopiero plan

szczegółowy i to po wyłożeniu jego projektu do publicznego wglądu, rozpatrzeniu

uwag i wniosków oraz zatwierdzeniu przez właściwą władzę.

Użyte w § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia. pojęcie „decyzji terenowego organu

administracji…” oznacza więc decyzje o miejscowym szczegółowym planie

zagospodarowania. Dokonana przez Sąd Okręgowy wykładnia powołanych

w

skardze

przepisów

rozporządzenia okazała się więc błędna także w tym

zakresie.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę

przekazał

z

db

Sądowi

Okręgowemu

do

ponownego

rozpoznania

wraz

rozstrzygnięciem o kosztach postępowania kasacyjnego (art. 398 15 § 1 k.p.c.).