Supreme Court quashes lower court acquittal due to failure to appoint a new expert on anonymous letters.
Synthèse Legislator
Généré par l'IAThe Supreme Court quashed the lower court's acquittal and remanded the case for retrial because the appellate court failed to appoint a new expert. The prosecution argued that the first-instance judge ignored significant contradictions between two conflicting handwriting experts, violating procedural rules. The Supreme Court held that when experts provide contradictory opinions with one expressing doubt, the court must order a new examination to resolve the uncertainty before acquitting the defendant.
Regeste Legislator
Généré par l'IAArt. 182 § 1 d.k.p.k.; Art. 201 § 1 k.p.k.: When two expert opinions on the same evidence contradict each other, and one expresses doubt while the other is categorical, the court is obligated to appoint a new expert to resolve the uncertainty before rendering a final judgment.
Mots-clés
Généré par l'IADispositions légales citées
Généré par l'IATexte complet
Sygn. akt IV KKN 441/96
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 maja 2001 r.
Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie
następującym:
Przewodniczący: SSN – Lidia Misiurkiewicz (spr.)
Sędziowie:
SSN – Przemysław Kalinowski
SSN – Mieczysław Młodzik
Protokolant – Elżbieta Brejniak
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej – Krzysztofa Parchimowicza
po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2001 r.
sprawy M. K.
oskarżonego z art. 11 § 1 w zw. z art. 211 w zw. z art. 58 kk z 1969 r.
z powodu kasacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego
od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K.
z dnia 10 lipca 1996 r., sygn. IV Ka […]
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w K.
z dnia 16 kwietnia 1996 r., sygn. II K […]
1. uchyla zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w K. i przekazuje
sprawę Sądowi Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania
w postępowaniu odwoławczym;
2. zarządza zwrot oskarżycielowi posiłkowemu wniesionej opłaty od
kasacji.
UZASADNIENIE
M. K. oskarżony został o to, że – działając w warunkach przestępstwa
ciągłego w okresie od 26 lutego 1993 r. do 11 lutego 1994 r. w K. w celu
osiągnięcia korzyści majątkowej w zamiarze zmuszenia Z. Z. do wydania kwoty
30.000.000 zł groził mu pozbawieniem życia w przysyłanych na jego adres
anonimowych listach oraz rozmowach telefonicznych, lecz zamierzonego celu
nie osiągnął wobec powiadomienia przez pokrzywdzonego organów Policji
to jest o przestępstwo z art. 11 § 1 dkk w zw. z art. 211 dkk w zw. z art. 58 dkk.
Sąd Rejonowy w K., wyrokiem z dnia 16 kwietnia 1996 r. uniewinnił
M. K. od popełnienia zarzucanego mu czynu.
Od powyższego wyroku apelację wnieśli – prokurator i oskarżyciel
posiłkowy.
Prokurator zarzucił mającą wpływ na treść wyroku obrazę przepisów art.
3 § 1 dkpk, oraz art. 182 dkpk, art. 313 § 1 dkpk polegającą na zaniechaniu
wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących sporządzenia listów –
anonimów, w szczególności mimo utrzymania się istotnych sprzeczności i
niejasności pomiędzy opiniami dwóch biegłych z zakresu pismoznawstwa, nie
powołaniu nowego biegłego co doprowadziło do uniewinnienia oskarżonego od
zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 11 § 1 w zw. z art. 211 w zw. z art. 58 –
dkk.
Apelacja oskarżyciela posiłkowego zarzuciła:
1. obrazę przepisów prawa procesowego, a w szczególności art. 155 § 1 pkt 2
dkpk przez aprioryczną ocenę dowodów w postaci kaset magnetofonowych
jako dowodu, który nie posiada znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, gdy
tymczasem na kasetach tych zarejestrowane zostały rozmowy z M. K.
i świadkiem J. G., co sprawia, że posiadają znaczną wartość informacyjną;
2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku o istotnym
wpływie na jego treść polegający na uznaniu za wiarygodne wyjaśnień
oskarżonego
i
zeznań
świadka
G. przy
równoczesnym
uznaniu
za niewiarygodne zeznań pokrzywdzonego i świadków I. Z., K. Z., W. Z.
a nadto bezkrytyczne przyjęcie opinii biegłej z I[…], która wydana została
z najniższym stopniem prawdopodobieństwa oraz jest pełna wewnętrznych
sprzeczności i podstawowych błędów merytorycznych, przy równoczesnym
naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 4 § 1 dkpk,
co skutkowało bezzasadne przyjęcie, iż istnieją takie wątpliwości, których
usunąć się nie da.
W konkluzji apelujący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.
Sąd Wojewódzki w K., wyrokiem z dnia 10 lipca 1996 r. sygn. akt
IV Ka […], po rozpoznaniu sprawy w wyniku apelacji wniesionych przez
prokuratora i oskarżyciela posiłkowego, zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego
utrzymał w mocy.
Wyrok ten zaskarżył w trybie kasacji pełnomocnik oskarżyciela
posiłkowego – Z. Z. zarzucając „rażące naruszenie prawa procesowego mogące
mieć wpływ na treść orzeczenia, a to art. 3 § 1 kpk, art. 152 kpk, art. 155 § 1
pkt 2 kpk, art. 182 kpk, art. 313 § 1 kpk, art. 357 i art. 372 § 1 kpk (z 1969 r.)
poprzez:
- nie dążenie na rozprawie do wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności,
braku stosownej oceny opinii biegłych, a z uwagi na powzięte przez sąd
wątpliwości nie powołanie kolejnego biegłego a taka potrzeba wynikła z
okoliczności sprawy,
- bezpodstawne oddalenie wniosku dowodowego o odsłuchanie nagrań z kaset
magnetofonowych
rozmów
pokrzywdzonego
z oskarżonym
M. K.
i świadkiem J. G. poprzez dokonanie antycypacji dowodowej,
- przyjęcie w wyroku ustaleń nie mających oparcia w materiale dowodowym
sprawy, pominięcie dowodów w tym pisemnej opinii uzupełniającej prof. F.
oraz zniekształceniu dowodów, jak również ograniczeniu się do streszczenia
opinii biegłej X.,
- nie zareagowanie na uchybienia sądu pierwszej instancji postawione w
zarzutach i uzasadnieniu apelacji oskarżyciela posiłkowego, jak również
podniesione w zarzutach prokuratora w tym błędne przyjęcie poprawności
oceny przez sąd I instancji materiału dowodowego sprawy, a zwłaszcza
obrazę art. 4 § 1 w zw. z art. 182 kpk w zw. z art. 357 w aspekcie art. 2 § 1
kpk (z 1969 r.),
- poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku nie odpowiadającego wymogom
art. 406 § 2 kpk”.
W następstwie tak sformułowanych zarzutów autor kasacji wniósł o
„uchylenie wyroków sądów obydwu instancji i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania przez Sąd Rejonowy w K.”.
Na rozprawie kasacyjnej Prokurator wniósł o uwzględnienie kasacji
wobec rażącego naruszenia prawa procesowego tj. art. 182 dkpk przez nie
powołanie trzeciego biegłego wobec istotnej sprzeczności w opiniach biegłych z
zakresu pisma – mgr E. X. z Instytutu […] w K. (Zakład Kryminalistyki)
i biegłego prof. dr hab. A. F. i sprowadzając zasadność kasacji wyłącznie
do tego zarzutu, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego
w K. oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja jest zasadna wyłącznie w zakresie rażącego naruszenia art. 182
dkpk (art. 201 kpk). Nie ulega wątpliwości, że orzekające w sprawie sądy – sąd
pierwszej i odwoławczej instancji dysponowały w sprawie dwiema zasadniczo
różnymi opiniami z badań pisma ręcznego, przy czym dowód z drugiej opinii –
mgr E. X. z Instytutu […] w K. dopuszczony został przez Sąd Rejonowy
po uchyleniu wyroku tego Sądu przez Sąd Wojewódzki (pierwszy wyrok
skazujący) z zaleceniem poszerzenia materiału porównawczego m.in. w postaci
anonimów, które wpłynęły już po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji
(k. 153-v).
Poza sporem jest okoliczność, że podstawowym dowodem w sprawie jest
ekspertyza pisma zawartego w anonimach i przede wszystkim ten dowód jako
znaczący dla rozstrzygnięcia w sprawie był przedmiotem szczególnej uwagi
orzekających w sprawie sądów. Prawem sądu, w ramach swobodnej oceny
dowodów jest z dwóch różniących się w merytorycznej treści opinii dać wiarę
jednej z nich oceniając ten dowód jako w pełni przekonywający, pełny nie
budzący wątpliwości.
Do takich dowodów nie należy jednak opinia biegłej E. X. z Instytutu […]
w K. – jest ona w przeciwieństwie do stanowczej, dwukrotnie składanej
podstawowej i uzupełniającej opinii prof. A. F., opinią niepełną, niejasną
wskazującą na brak pewności co do autora anonimów wyrażonej w sposób
nie wykluczający, że M. K. mógł być autorem zakwestionowanych jako materiał
dowodowy rękopisów (anonimów) (k. 183-183-v). Konkluzja opinii sprowadza
się do stwierdzenia, że „różnorodność przedstawionych do badań materiałów
można formułować jedynie w kategoriach prawdopodobieństwa”, co wskazuje
na to, że autorka ekspertyzy prezentuje określony stopień niepewności w
formułowaniu kategorycznych wniosków w przeciwieństwie do drugiego
biegłego, który opierając się na tym samym materiale dowodowym i
porównawczym (w tym po jego uzupełnieniu i zapoznaniu się z opinią biegłej E.
X.) w swojej opinii jest kategoryczny i nie ma wątpliwości, że autorem
przedmiotowych anonimów był oskarżony M. K..
W tej więc sytuacji doszło nie tyle do wydania przez biegłych dwóch
zasadniczo sprzecznych opinii, z których sąd odwoławczy miał, w ramach
swobodnej oceny dowodów, możliwość wyboru jednej, przekonany o jej
słuszności w oparciu o konkretne przesłanki, ale w rzeczy samej Sąd ten
dysponował
dwiema
opiniami,
z
których
jedna
formułuje
wnioski
kategorycznie, a druga jest wyrazem wątpliwości, które wskazują na wyraźną
ostrożność biegłej w formułowaniu pewnych konkluzji.
W tych warunkach obowiązkiem sądu było z urzędu – stosownie do
wymogów art. 182 dkpk (art. 201 kpk) – powołać innego biegłego, którego
opinia – w ocenie sądu – pozwoli ostatecznie przesądzić, który z dwóch
dotychczas powołanych biegłych ma ewentualnie rację. Podkreślić przy tym
należy, że nawet Sąd Rejonowy nie wyklucza, że autorem dowodowych
anonimów mógł być oskarżony, poddając jedynie w wątpliwość zamiar jego
działania (k. 248).
Jak już na wstępie rozważań Sąd Najwyższy podkreślił, kluczowym
dowodem w sprawie jest opinia biegłych co do autorstwa sporządzonych i
zawierających określone treści anonimów, dlatego też tylko w tym zakresie
zarzut kasacji rażącego naruszenia prawa procesowego – art. 182 dkpk (art. 201
kpk), z powodów wyżej omówionych, jest w pełni zasadny.
Inne podniesione w kasacji zarzuty są oczywiście bezzasadne i nie
wymagają bliższego omówienia.
Z uwagi na rażącą obrazę art. 182 dkpk, na obecnym etapie wątpliwości,
która z dwóch opinii, dwóch różnych biegłych, zasługuje na ewentualne
uwzględnienie i może przesądzić o słuszności (bądź jej braku) zarzutu
postawionego oskarżonemu, nie ma potrzeby uchylenia orzeczenia także sądu
pierwszej instancji.
Uzupełniający dowód z opinii innego biegłego bądź biegłych może
przeprowadzić w postępowaniu odwoławczym Sąd Okręgowy w K.
i w zależności od wyników postępowania w tym zakresie zadecydować
o dalszym biegu sprawy.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.
Przewodniczący: SSN (Lidia Misiurkiewicz)
Sędziowie: SN (Przemysław Kalinowski)
SN (Mieczysław Młodzik)
aw
f/es