Supreme Court quashes appeal against defendant's benefit, dismissing prosecutor's appeal on defendant's detriment.
Synthèse Legislator
Généré par l'IAThe Supreme Court quashed the District Court's appeal judgment and dismissed the prosecutor's appeal filed against the defendant's detriment. The prosecutor argued that the lower court improperly allowed an appeal on the defendant's detriment, violating procedural rules regarding the admissibility of such appeals. The court held that while the appeal was inadmissible, the Supreme Court lacked authority to dismiss it directly and instead terminated the appellate proceedings to restore the prior valid judgment.
Regeste Legislator
Généré par l'IAArt. 17 § 1 pkt 7 k.p.k.; Art. 537 § 2 k.p.k.: When a cassation court quashes an appellate judgment, it may terminate the appellate proceedings if they were inadmissible, thereby restoring the prior valid judgment.
Mots-clés
Généré par l'IADispositions légales citées
Généré par l'IAJurisprudence citée
Généré par l'IATexte complet
Sygn. akt IV KKN 427/97
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 31 maja 2001 r.
Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie
następującym:
Przewodniczący: SSN
- Andrzej Deptuła
Sędziowie: SN
- Tomasz Grzegorczyk (spr.)
SN
- Wiesław Kozieleiwcz
Protokolant: Jolanta Grabowska
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Józefa Gemry
po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2001 r.
sprawy A. Ś.
skazanego z art. 87 § 1 i 121 § 2 k.w.
z powodu kasacji, wniesionej przez Prokuratora Wojewódzkiego w K.
na korzyść skazanego
od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K.
z dnia 2 lipca 1997 r., sygn. IX Ka […]
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w K.
z dnia 14 stycznia 1997 r., sygn. II Kws […]
uchyla zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego i na podstawie art. 17
§ 1 pkt 7 w zw. z art. 537 § 2 kpk umarza postępowanie odwoławcze
wszczęte w wyniku apelacji Prokuratora Rejonowego od wyroku
Sądu Rejonowego w K. z dnia 14 stycznia 1997 r.
UZASADNIENIE
A. Ś. został, orzeczeniem Kolegium d/s Wykroczeń przy Sądzie
Rejonowym w K. z dnia 29 listopada 1996r., ukarany grzywną w wysokości
80 złotych za przypisane mu wykroczenie z art.121 § 2 k.w., popełnione w dniu
4 października 1996r. i uniewiniony od zarzutu popełnienia w tej samej dacie
wykroczenia z art. 87 § 1 k.w. W wyniku złożenia przez Policję, jako
oskarżyciela pulicznego, żądania skierowania sprawy do sądu, Sąd Rejonowy
w K. po rozpoznaniu tej sprawy z udziałem prokuratora, wyrokiem z dnia
14 stycznia 1997r. (II Kws […]), uznał oskarżonego winnym obu zarzucanych
mu czynów i orzekł wobec niego, w oparciu o art. 9 § 2 k.w., karę grzywny
w wysokości 250 złotych i zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych
na okres roku. Od orzeczenia tego wystąpił jeszcze z apelacją na niekorzyść
oskarżonego Prokurator Rejonowy, a Sąd Wojewódzki w K., po jej rozpoznaniu,
wyrokiem z dnia 2 lipca 1997r. (IX Ka […]), zaostrzył oskarżonemu kary,
orzekając karę grzywny w wysokości 500 złotych i zakaz prowadzenia
pojazdów mechanicznych na okres 2 lat.
Od tego ostatniego orzeczenia wywiódł kasację na korzyść skazanego
Prokurator Wojewódzki w K. podnosząc zarzut obrazy prawa procesowego,
a to art.461 oraz art. 6 i 379 k.p.k. z 1969r. przez wadliwą interpretację tego
pierwszego przepisu i przyjęcie oraz rozpoznanie apelacji prokuratora
na niekorzyść oskarżonego, podczas gdy była ona niedopuszczalna; sąd zatem
orzekał mimo braku skargi uprawnionego oskarżyciela. W kasacji wskazano, że
art.461 d.k.p.k. zakładał, iż wyrok sądu wydany po rozpoznaniu tzw. żądania
skierowania sprawy do sądu jest prawomocny, a z faktu wyjątkowej możliwości
zaskarżenia go, gdy „sąd orzekł na niekorzyść obwinionego” wynikało, że
zaskarżenie takie było dopuszczalne tylko na korzyść ukaranego, a nie na jego
niekorzyść, jak w niniejszej sprawie. W związku z powyższym skarżący wnosił
o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego i pozostawienie apelacji prokuratora
bez rozpoznania. Kasację tę poparł na rozprawie przed Sądem Najwyższym
prokurator Prokuratury Krajowej.
Rozpoznając tę skargę Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja jest zasadna. W stanie prawnym obowiązującym w czasie
orzekania przez Sąd Rejonowy w K. i Sąd Wojewódzki w K. (1997r.)
funkcjonowała instytucja tzw. żądania skierowania sprawy
na drogę
postępowania
kolegiów
sądowego,
jako
środka
zaskarżenia
orzeczeń
ds. wykroczeń (art.86 k.p.w. w brzmieniu ustalonym przez ustawę nowelizującą
z dnia 8 czerwca 1990r. - Dz.U. Nr 43, poz.251). Rozpatrując ten środek sąd
rejonowy rozpoznawał sprawę od początku, rolę aktu oskarżenia pełnił wniosek
o ukaranie złożony ongiś w kolegium, sąd nie był związany orzeczeniem
kolegium i mógł odczytywać akta sprawy mu przekazanej (art.457-460 k.p.k.
z 1969r. w brzmieniu ustalonym przez wskazaną wyżej nowelę z 1990r.).
Stosownie zaś do art.461 k.p.k. z 1969r. wyrok wydany po rozpoznaniu żądania
nie podlegał już zaskarżeniu, z tym że nie dotyczyło to wypadku, „gdy sąd
orzekł na niekorzyść obwinionego”.
W doktrynie wypowiedziano wprawdzie wówczas pogląd, iż przepis ten
nie ogranicza stron co do kierunku w zaskarżaniu takiego wyroku (M.Bojarski,
W. Radecki. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia z komentarzem,
Warszawa 1992, s. 159), przeważało jednak słusznie odmienne stanowisko, że
zaskarżenie na niekorzyść nie jest już możliwe i apelacja służy jedynie
podmiotom
mogącym
ją
złożyć
na
korzyść
obwinionego
(tak
np.
T.Grzegorczyk, A. Gubiński. Prawo wykroczeń, Warszawa 1995, s.356,
Warszawa 1996, s.398; T. Grzegorczyk. Sądowa kontrola nad orzecznictwem
w sprawach o wykroczenia, Państwo i Prawo 1993, nr 4, s. 27, tenże Komentarz
do kodeksów normujących rozstrzyganie w sprawach o wykroczenia,
Poznań 1994, s.355-356). Sąd Najwyższy w uchwale z 22 czerwca 1992r.
(I KZP 8/93, OSNKW 1993, nr 7-8, poz.40) wyraźnie stwierdził, iż nie jest
możliwe wystąpienie z apelacją przez Policję jako oskarżyciela publicznego,
zaś w uchwale z 22 czerwca 1995r. (I KZP 19/95, OSNKW 1995, nr 9-10,
poz. 61) wskazał, że zaskarżenie jest dopuszczalne jedynie, gdy wyrok sądu
wydany po rozpoznaniu żądania jest dla obwinionego bardziej niekorzystny
niż orzeczenie kolegium, podkreślając w jej uzasadnieniu, że przepisu art.461
„nie wolno interpretować w izolacji i oderwaniu od innych przepisów”.
Zauważyć w związku z tym trzeba, że konstrukcja żądania skierowania sprawy
do sądu znana też była w u.k.s. z 1971r., gdzie przysługiwało ono od orzeczeń
organów finansowych w sprawach o przestępstwa (a z czasem i o wykroczenia)
skarbowe (art.208 § 2 u.k.s.) i przyjmowano tam, że od orzeczenia sądu
„przysługują stronom środki odwoławcze na zasadach ogólnych” (art. 269 u.k.s.
sprzed nowelizacji z dnia 3 lipca 1998r. - Dz.U. Nr 108, poz. 682).
Sformułowania tego nie użyto w art.461 d.k.p.k. Ustawodawca chciał tu bowiem
ograniczyć
możliwości
zaskarżania
wyroków
sądowych
w
sprawach
o wykroczenia pospolite. Skoro przy tym sygnalizował od razu, że zaskarżeniu
może podlegać tylko wyrok sądu niekorzystny dla obwinionego - surowszy
dla niego w porównaniu z orzeczeniem kolegium - to wskazywał tym samym,
na możliwość zaskarżenia go jedynie dla zbadania poprawności owej surowości,
a więc tylko na korzyść obwinionego (oskarżonego).
W niniejszej sprawie wyrok Sądu Rejonowego był bez wątpienia
surowszy dla obwinionego niż orzeczenie kolegium, zatem nie mógł on być
skarżony raz jeszcze na jego niekorzyść. Uprawomocnił on się w istocie w
momencie upływu terminu do zaskarżenia go na korzyść oskarżonego, zatem w
dacie składania apelacji prokuratora na jego niekorzyść wyrok był już
prawomocny dla strony, która chciała wystąpić z tak ukierunkowanym środkiem
odwoławczym. Apelacja taka była więc niedopuszczalna, i jako skarga
instancyjna pochodziła od osoby nieuprawnionej, a jej przyjęcie i rozpoznanie
naruszało przesłankę rzeczy osądzonej, o jakiej mowa była w art.11 pkt 7 k.p.k.
z 1969r. Bezsprzecznie zatem doszło w sprawie niniejszej do rażącej obrazy
prawa procesowego mogącej mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Na
gruncie k.p.k. z 1969r. można byłoby potraktować to wręcz jako obrazę z
art.388 pkt 4 w zw. z art.11 pkt 7 d.k.p.k.. Obecnie jednak naruszenie przesłanki
rei iudicatae nie jest tzw. bezwzględną przyczyną odwoławczą (zob. art. 439 § 1
pkt 5 w zw. z art.17 § 1 k.p.k.) i stanowi podstawę nieważności orzeczenia
(art.101 § 1 pkt 3 k.p.k.), ale po pierwsze nie dotyczy to orzeczeń wydanych pod
rządem k.p.k. z 1969r. (a do takiego właśnie wyroku odnosi się niniejsza
kasacja), który nie znał instytucji nieważności, po wtóre powód nieważności
dotyczy tylko do prowadzenia „innego” postępowania w sprawie o ten sam czyn
tej samej osoby, co do którego już prawomocnie zakończono postępowanie
karne, w tym zaś wypadku mamy do czynienia z kontynuacją tego samego
postępowania, mimo że je prawomocnie już zakończono. Bez wątpienia przy
tym owa przeszkoda procesowa w skutkach swych idzie dalej niż brak skargi
(instancyjnej) uprawnionego podmiotu. W konsekwencji w ocenie Sądu
Najwyższego zachodzi tu inna obraza prawa w rozumieniu obecnego art. 523 §
1 k.p.k., polegająca na naruszeniu przesłanki rzeczy osądzonej w rozumieniu
art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. (art.11 pkt 7 d.k.p.k.), ale nie w ujęciu art.101 § 1 pkt 3
k.p.k. Zatem z pewnością zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego ostać się nie
może.
Nie można jednak podzielić wniosku skarżącego, iżby Sąd Najwyższy w
trybie kasacji, jako stosujący odpowiednio przepisy o postępowaniu
odwoławczym (art. 519 k.p.k., art.462 d.k.p.k.), mógł - uchylając zaskarżony
wyrok sądu odwoławczego - jednocześnie pozostawić apelację, która
doprowadziła do niedopuszczalnego ponownego (drugiego) postępowania
odwoławczego na niekorzyść oskarżonego, bez rozpoznania (art. 430 k.p.k.,
art.379 d.k.p.k.). Te uprawnienia miał i ma bowiem - stosownie do powołanych
wyżej przepisów - jedynie sąd odwoławczy, a zgodnie z art. 519 k.p.k. przepisy
o
postępowaniu
odwoławczym
Sąd
Najwyższy
rzeczywiście
stosuje
odpowiednio ale tylko „do postępowania w trybie kasacji”, a więc do
procedowania w przedmiocie kasacji. Sugerowałoby to przekazanie sprawy, po
uchyleniu zaskarżonego wyroku, sądowi odwoławczemu do rozstrzygnięcia w
przedmiocie dopuszczalności wniesionej ongiś apelacji prokuratora na
niekorzyść oskarżonego, z możliwością zaskarżenia owej decyzji przez strony
(art.537 w zw. z art.430 k.p.k.). Skoro jednak, stosownie do art.537 § 2 k.p.k.,
po rozpoznaniu kasacji Sąd Najwyższy uchylając zaskarżony wyrok może
umorzyć postępowanie - jak należy rozumieć karne - to a maiori ad minus może
też umorzyć to postępowanie jedynie w tym jego stadium, które było już
niedopuszczalne. Jak bowiem wskazuje się zarówno w orzecznictwie SN, jak i
w doktrynie, przepis art.537 k.p.k., regulując kwestię rodzaju rozstrzygnięć sądu
kasacyjnego, nie zawiera zamkniętego ich katalogu (zob. wyrok SN z 10
kwietnia 1999r., III KKN 323/97, OSNKW 1999, nr 9-10, poz. 61 oraz np.
P.Hofmański, E.Sadzik, K.Zgryzek. Kodeks postępowania karnego. Komentarz,
Warszawa 1999, t. II, s.836; S.Zabłocki - w - J.Bratoszewsk i inni. Kodeks
postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 1998, t.II, s.714-715). Stąd też
dopuszcza się m.in. przekazanie sprawy, po uchyleniu wyroku, prokuratorowi
do uzupełnienia postępowania przygotowawczego, jak i umorzenie jedynie
postępowania kasacyjnego w razie ujawnieniu się w jego toku przeszkód
prawnych z art.17 § 1 k.p.k., np. w razie śmierci oskarżonego w postępowaniu
kasacyjnym prowadzonym w wyniku kasacji na jego niekorzyść czy
przedawnienia karalności (zob. jak wyżej oraz np. Z.Gostyński. Postępowanie
sądowe w sprawach o wykroczenia, Kraków 2000, s.112; T. Grzegorczyk.
Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Kraków 2001,s.1223-1224). W
świetle powyższego możliwe jest zatem po uchyleniu zaskarżonego kasacją
wyroku sądu odwoławczego, umorzenie jedynie postępowania odwoławczego,
gdy to ono i tylko ono było niedopuszczalne. W ten sposób doprowadza się
szybko do tego, że funkcjonuje w świetle prawa jako prawomocny jedynie
poprzedni, niezaskarżony apelacją, wyrok sądu.
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy, uznając kasację za
zasadną, uchylił zaskarżony nią wyrok Sądu Wojewódzkiego w K. i umorzył
postępowanie odwoławcze wywołane niedopuszczalną apelacją prokuratora
od wyroku Sądu Rejonowego w K..
Przewodniczący SSN: (Andrzej Deptuła)
Sędziowie SN: (Tomasz Grzegorczyk)
aw
f/jw
(Wiesław Kozielewicz)