Legislator Jurisprudence & Législation
IV KKN 36/97 Généré par l'IA

Supreme Court quashes acquittal for robbery due to missing coercion threat against person and remands case.

Numéro de cause IV KKN 36/97
Autorité / Tribunal
Juridiction Pologne (PL)
Date de la décision
Issue du litige Rejeté (Dismissed)

Synthèse Legislator

Généré par l'IA

The Supreme Court quashed the appellate court's acquittal and remanded the case for retrial. The lower court incorrectly applied Article 167 of the Criminal Code by focusing solely on the seizure of property while ignoring the defendant's threat of using a firearm against the victim's person. The court held that robbery requires unlawful coercion of a person's will, not just property seizure, and the missing legal basis for the threat necessitated a new trial.

Regeste Legislator

Généré par l'IA

Art. 167 § 1 kk z 1969 r.; Art. 372 kpk z 1969 r.; Robbery is an act crime requiring unlawful coercion of a person's will, and an acquittal based solely on property seizure without addressing the threat against the person constitutes a violation of substantive and procedural law.

Mots-clés

Généré par l'IA
robbery act crime coercion against person property seizure defense violation of procedural law remand for retrial

Dispositions légales citées

Généré par l'IA
Art. 167 § 1 kk z 1969 r.
skazanego z art. 167 § 1 kk z 1969 r.
Art. 372 kpk z 1969 r.
(art. 372 i 406 § 2 kpk z 1969 r.) i w wyniku tego uniewinniono oskarżonego
Art. 406 § 2 kpk z 1969 r.
§ 1 pkt 1 i § 2 w związku z art. 406 § 2 kpk z 1969 r. (obecnie: art.
Art. 25 kk
obowiązku prawnego na gruncie prawa karnego (art. 25 i 26 kk), czy też
Art. 26 kk
Art. 343 § 2 kc
gruncie prawa cywilnego (art. 343 § 2, 461 § 1 i 2 kc).
Art. 461 § 1 kc
Art. 461 § 2 kc

Vous souhaitez savoir comment cet arrêt s'applique à votre dossier ?

Analysez cette décision avec la législation fédérale, le droit cantonal, la doctrine et la jurisprudence subséquente dans Legislator AI.

Ouvrir dans Legislator →

Texte complet

Sygn. akt IV KKN 36/97

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 czerwca 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie

następującym:

Przewodniczący: SSN

Sędziowie

Mieczysław Młodzik (spr.)

SN: Józef Medyk

Ewa Strużyna

Protokolant: Elżbieta Brejniak

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Stefana Szustakiewicza

po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2001 r.

sprawy K. C.

skazanego z art. 167 § 1 kk z 1969 r.

z powodu kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Wojewódzkiego w T.

z dnia 8 października 1996 r., sygn. II Ka […]

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w N.

z dnia 22 kwietnia 1996 r., sygn. II K […]

1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w T. w postępowaniu

odwoławczym;

2. nakazuje zwrócić B. R. – oskarżycielowi posiłkowemu

kwotę 500 (pięćset) zł. uiszczoną tytułem opłaty od kasacji.

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego w N. z dnia 22 kwietnia 1996 r. sygn.

II K […] uznano K. C. za winnego tego, że w dniu 12.09.1995 r. w N. woj. […]

grożąc użyciem broni palnej zmusił B. R. do wydania samochodu marki B.

i za to na podstawie art. 167 § 1 kk z 1969 r. skazano na karę 400 zł grzywny.

Za podstawę skazania przyjęto następujące ustalenia:

Oskarżyciel posiłkowy B. R. oddał swój samochód B. do naprawy w warsztacie

samochodowym prowadzonym przez oskarżonego, a następnie zabrał go

podstępnie pomimo niezakończenia remontu i nieuregulowania należności

za naprawę. Oskarżony udał się wraz z pracownikami do miejsca zamieszkania

oskarżyciela posiłkowego i grożąc bronią zażądał uregulowania należności

za remont samochodu („pieniądze albo życie”). Oskarżyciel posiłkowy

„przestraszył się i udał w kierunku domu dzwonić po policję” (k. 88).

W tym to czasie oskarżony wsiadł do samochodu i wyjechał nim z podwórka

a następnie zatrzymał go do ukończenia remontu i otrzymania zapłaty, co też

w późniejszym czasie nastąpiło.

W wyniku złożonej przez obrońcę oskarżonego apelacji kwestionującej

zasadność skazania Sąd Wojewódzki w T. wyrokiem z dnia 8 października 1996

r. sygn. II Ka […] zmienił zaskarżony wyrok i oskarżonego z oskarżenia

uniewinnił. Zdaniem bowiem tego Sądu „nie popełnia przestępstwa z art. 167

§ 1 kk taki sprawca stosujący przemoc wobec rzeczy, który zatrzymuje rzecz

dla zabezpieczenia swojego roszczenia wzajemnego” (k. 114 i 115).

Ten ostatni wyrok został zaskarżony kasacjami na niekorzyść oskarżonego przez

Prokuratora Wojewódzkiego w T. i oskarżyciela posiłkowego B. R..

Obie kasacje wnoszące o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania, podniosły zarzut rażącej obrazy prawa

materialnego, a to art. 167 § 1 kk poprzez nienależyte rozumienie jego treści

(obie kasacje) oraz prawa procesowego (kasacja Prokuratora Wojewódzkiego)

poprzez niewskazanie powodów dla których uwzględniono skargę apelacyjną

(art. 372 i 406 § 2 kpk z 1969 r.) i w wyniku tego uniewinniono oskarżonego

od popełnienia zarzucanego mu czynu.

Obie kasacje w motywach akcentują, iż błędnie sąd odwoławczy zinterpretował

prawo do stosowania samopomocy oraz zatrzymania rzeczy dla zabezpieczenia

roszczeń wynikających z umowy cywilno-prawnej a także nie wskazał

powodów, które zadecydowały o uznaniu zachowania oskarżonego za legalne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obie kasacje kwalifikują się do uwzględnienia z przyczyny wskazanej w

kasacji Prokuratora Wojewódzkiego w T., a mianowicie rażącego naruszenia

przepisów postępowania, które miało wpływ na treść orzeczenie, a to art. 372

§ 1 pkt 1 i § 2 w związku z art. 406 § 2 kpk z 1969 r. (obecnie: art. 424 § 1

pkt 1 i § 2 w związku z art. 457 § 2 kpk).

Wprawdzie nie było wątpliwości co do tego, że właścicielem samochodu marki

B. był B. R., to sądy – jak to wynika z motywów ich wyroków – w sposób różny

rozumiały prawo do jego dysponowania. Sąd pierwszej instancji – że to jego

właściciel (a więc B. R.) „miał prawo nim swobodnie dysponować w każdych

warunkach – miał też prawo odebrać niecałkowicie naprawiony samochód

z warsztatu

szczególnie

jeżeli

nie

był

zadowolony

ze świadczonych

w warsztacie usług” (k. 89 i 90).

Sąd drugiej instancji zaś – że to wykonujący remont (a więc K. C.) na którym

„ciążył obowiązek należytej naprawy samochodu i dopuszczenie go do ruchu

...” (k. 114).

Odmiennie też oba sądy rozumiały uprawnienia stron umowy o naprawę

samochodu: sąd pierwszej instancji przyjmuje, że jeżeli zleceniobiorca (a więc

oskarżony K. C.) rościł do zleceniodawcy (a więc oskarżyciela posiłkowego

B. R.) „pretensje z tytułu niezapłaconej za naprawę należności, to roszczenia te

winien egzekwować w sposób prawem przewidziany w drodze procesu

cywilnego ...”; sąd drugiej instancji zaś, że zleceniobiorca miał prawo

do zatrzymania samochodu i zmuszenia zleceniodawcy do uregulowania

należności za naprawę.

Powyższe zestawienie stanowisk obu sądów pozwala na lepsze zrozumienie

niezbyt czytelnych wywodów sądu odwoławczego jakie względy legły u

podstaw zmiany zaskarżonego apelacją wyroku sądu pierwszej instancji i

uniewinnienia oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 167 § 1

kk z 1969 r. Stanowisko to należy sprowadzić do tego, że zleceniobiorca,

któremu podstępnie odebrano remontowany samochód bez uiszczenia należnego

wynagrodzenia

za

remont

i

zakup

części

zamiennych,

miał

prawo

do „odebrania” tego samochodu w drodze samopomocy w celu dokonania

remontu, a następnie do zatrzymania go do czasu uregulowania należności.

Krytyka kasacyjna wyroku sądu drugiej instancji odwołująca się do naruszenia

prawa procesowego okazała się w pełni uzasadniona. Rozstrzygnięcie, które

zapadło w postępowaniu odwoławczym – zmiana wyroku skazującego sądu

pierwszej instancji i uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu

czynu – wymagało poszerzonej argumentacji uwzględniającej nie tylko wymogi

art. 406 § 2 kpk z 1969 r. (obecnie art. 457 § 2 kpk) obligujące do wykazania

czym kierował się sąd odwoławczy wydając wyrok oraz dlaczego zarzuty i

wnioski apelacji uznał za zasadne, ale przede wszystkim art. 372 § 1 pkt 1 i 2

kpk nakazującego wyczerpujące odniesienie się do wszystkich faktów i

dowodów zgromadzonych w sprawie oraz analizy prawnej wynikających z

takiej oceny wniosków.

Motywy wyroku sądu drugiej instancji wymogu takiego nie spełniają;

przeciwnie, nie tylko nie dostarczają czytelnych powodów zmiany wyroku sądu

pierwszej instancji, ale nie wyjaśniają prawnych aspektów, które zadecydowały

o uznaniu legalności „odebrania” przez oskarżonego samochodu i oderwania

tego faktu od groźby użycia broni, zmierzającej do wymuszenia uiszczenia

należności za usługę a nie do zaboru rzeczy.

Mimo zainteresowania cywilnymi następstwami umowy o naprawę samochodu

(chodzi tu o prawo do jego dysponowania, jak i sposobu realizacji

wynagrodzenia) nie zostało wskazane jakie przepisy prawa cywilnego

upoważniały oskarżonego do stosowania samopomocy w „odebraniu”

samochodu, który do niego nie należał.

Pytania postawione w obu skargach kasacyjnych, a w szczególności w kasacji

oskarżyciela posiłkowego co do warunków w jakich może być stosowana

samopomoc dozwolona czy prawo zatrzymania w stosunkach cywilnoprawnych nie znalazły w motywach zaskarżonego wyroku dostatecznej

odpowiedzi. Naruszenie przez sąd odwoławczy cyt. wyżej przepisów prawa

procesowego doprowadziło w konsekwencji do sytuacji w której podstawowy

(główny) fragment zdarzenia odtworzonego w ustaleniach sądu pierwszej

instancji został pominięty w rozważaniach na temat zasadności (niezasadności)

wniesionego oskarżenia. Chodzi tu o stosowanie przez oskarżonego w stosunku

do oskarżyciela posiłkowego groźby użycia broni palnej w celu zmuszenia go

do uiszczenia wynagrodzenia za remont samochodu. Niczego przecież nie

wyjaśnia stwierdzenie sądu odwoławczego, iż „nie popełnia przestępstwa z art.

167 § 1 kk taki sprawca stosujący przemoc wobec rzeczy, który zatrzymuje

rzecz dla zabezpieczenia swojego roszczenia wzajemnego”, skoro w sprawie

mamy do czynienia z groźbą z istotą rzeczy kierowaną do osoby.

Sprawa wymaga ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Kierunkowanie tego postępowania nie jest konieczne skoro jego celem będzie

potwierdzenie lub zakwestionowanie oceny prawnej ustaleń faktycznych

dokonanych przez Sąd pierwszej instancji w nawiązaniu do treści i zakresu

skargi apelacyjnej.

Sąd Najwyższy uznaje jedynie za celowe zwrócenie uwagi na dwie

kwestie.

Pierwsza z nich dotyczy charakteru przestępstwa z art. 167 § 1 kk z 1969 r.

(obecnie art. 191 § 1 kk): jest ono przestępstwem czynnościowym i do

zaistnienia nie wymaga wystąpienia skutku, wystarcza bowiem bezprawne

użycie przemocy lub groźby bezprawnej w celu wywarcia przymusu

przełamującego wolę innej osoby.

W zestawieniu z powyższymi warunkami karalności przestępstwa ocena

legalności zaboru przez oskarżonego samochodu może okazać się mniej

znacząca niż to przyjęto w zaskarżonym wyroku.

Druga dotyczy oceny ludzkich zachowań. O legalności tychże zachowań nie

mogą decydować poglądy sądu a jedynie przepisy prawa. Niektóre z nich

bowiem znoszą ich bezprawność, jak np., działania podjęte w ramach obrony

koniecznej, w stanie wyższej konieczności lub w wykonaniu prawa lub

obowiązku prawnego na gruncie prawa karnego (art. 25 i 26 kk), czy też

działania podjęte w ramach dozwolonej samopomocy lub zatrzymania na

gruncie prawa cywilnego (art. 343 § 2, 461 § 1 i 2 kc).

Nie należy także zapominać o zaistniałym dysonansie między opisem czynu

(zmuszanie do wydania samochodu) a treścią odtworzonej groźby (zmuszanie

do uiszczenia należności za naprawę samochodu).

Konieczne przeto staje się uwzględnienie faktu, iż stosowana nieskutecznie

przez oskarżonego groźba użycia broni w celu zmuszenia oskarżonego

posiłkowego do uregulowania należności za remont samochodu w konsekwencji

doprowadziła do zaboru jego samochodu.

Przewodniczący: SSN (Mieczysław Młodzik)

Sędziowie: SSN (Józef Medyk)

(Ewa Strużyna)

aw

f/ak