Criminal appeal dismissed; Court quashed verdict due to procedural flaws in osmological dog experiment.
Synthèse Legislator
Généré par l'IAThe Supreme Court quashed the lower court's conviction and remanded the case for retrial. The defendant argued that the osmological dog experiment used as evidence violated procedural rules and lacked scientific validity. The Court agreed, ruling that the experiment was conducted without a formal expert opinion and failed to meet established standards for such forensic tests.
Regeste Legislator
Généré par l'IAArt. 208 kk z 1969 r.; Art. 17 ust. 1 k.r.s.; The conviction based on an osmological dog experiment is invalid if the procedure violates statutory requirements for expert opinions or fails to adhere to established scientific standards for such evidence.
Mots-clés
Généré par l'IADispositions légales citées
Généré par l'IATexte complet
Sygn. akt IV KKN 30/98
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 stycznia 2002 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Mieczysław Młodzik (przewodniczący)
SSN Marian Buliński (sprawozdawca)
SSN Feliks Tarnowski
Protokolant Wanda Ciszewska
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Stefana Szustakiewicza
w sprawie A. M.,
skazanego z art. 208 kk,
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 16 stycznia 2002 r.,
kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego,
od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K.
z dnia 30 września 1997 r., sygn. akt: IV Ka […]
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w K.
z dnia 29 marca 1997 r., sygn. akt: II K […]
1. uchyla zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok
Sądu Rejonowego w K. i sprawę przekazuje temu Sądowi
Rejonowemu do ponownego rozpoznania;
2. zarządza zwrot na rzecz A. M. kwoty 300 złotych uiszczonej
tytułem opłaty kasacyjnej.
UZASADNIENIE
Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 7 czerwca 1996 r. (II K […])
A. M. został skazany za popełnienie przestępstwa określonego w art. 208 kk
z 1969 r. na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym
zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 3 lata oraz na karę
1000 złotych grzywny.
Apelację od tego wyroku złożył obrońca oskarżonego zarzucając temuż
orzeczeniu:
1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, przez
przyjęcie, że materiał dowodowy zebrany w sprawie jest wystarczający do
uznania oskarżonego za winnego popełnienia czynu z art. 208 kk z 1969 r.;
2. obrazę przepisów postępowania, przez oddalenie wniosków dowodowych
obrońcy o przesłuchanie świadków, ustalenie wyników eksperymentów
daktyloskopijnych oraz powtórzenia eksperymentu z puszką zapachową;
3. obrazę przepisów prawa materialnego – art. 208 kk z 1969 r..
Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 25 października 1996 r.
(IV Ka […]) uchylił zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazał sądowi pierwszej
instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd ten stwierdził, iż „niebagatelne znaczenie w sprawie miał sam
protokół użycia psa tropiącego oraz eksperyment osmologiczny” i dlatego m.in.
wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy winien
ponowić przeprowadzone dowody oraz poddać je wszechstronnej i wnikliwej
ocenie.
Sąd pierwszej instancji nie powtórzył eksperymentu osmologicznego, lecz
przesłuchał w charakterze świadków osoby ten eksperyment przeprowadzające.
Wyrokiem z dnia 24 marca 1997 r. (II K […]) Sąd Rejonowy w K.
skazał A. M. za popełnienie przestępstwa określonego w art. 208 kk z 1969 r.
na karę 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem
jej wykonania na okres próby wynoszący 3 lata oraz na karę 1000 złotych
grzywny.
Apelację od tego wyroku złożył obrońca oskarżonego zarzucając temuż
orzeczeniu:
1. błąd w ustaleniach faktycznych, przez przyjęcie, że materiał dowodowy
zebrany w sprawie jest wystarczający do uznania oskarżonego za winnego
popełnienia czynu z art. 208 kk (z 1969 r. dopisek SN);
2. obrazę przepisów postępowania m.in. przez oddalenie wniosków obrony o
przeprowadzenie ponownego eksperymentu osmologicznego;
3. obrazę prawa materialnego – art. 208 kk z 1969 r.
Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 30 września 1997 r. (IV Ka […])
utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie.
Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego zarzucając temu
orzeczeniu:
1. rażące naruszenie przepisów prawa procesowego m.in. przez „pominięcie
wniosków
dowodowych
obrony
zmierzających
do
wykazania,
że
eksperyment osmologiczny został wykonany błędnie”;
2. rażące naruszenie prawa materialnego – art. 208 kk z 1969 r.
W oparciu o to skarżący wniósł „o uniewinnienie skazanego względnie o
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji
do ponownego rozpoznania”.
W tej sytuacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Kasacja obrońcy skazanego jest zasadna. Bezsporne jest bowiem, iż
sprawa ma charakter poszlakowy, a kluczowe znaczenie ma eksperyment
osmologiczny. Obrona od początku kwestionowała sposób przeprowadzenia
tego dowodu i postulowała jego powtórzenie. Za potrzebą ponownego
przeprowadzenia
eksperymentu
osmologicznego
wypowiedział
się
sąd
odwoławczy w wyroku z dnia 25 października 1996 r. (IV Ka […]).
Sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy tego dowodu
nie powtórzył.
Zarzutem kolejnej apelacji była m.in. obraza przepisów postępowania,
przez oddalenie wniosków obrony o ponowne przeprowadzenie eksperymentu
osmologicznego. Jak wynika z protokołu rozprawy apelacyjnej (k. 176 odw.)
także prokurator wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku.
Sąd
odwoławczy
poczynił
rozważania
dotyczące
wiarygodności
eksperymentu osmologicznego, jednakże wyprowadził błędne wnioski, iż
ów eksperyment przeprowadzono prawidłowo, czym Sąd ten naruszył
art. 406 § 2 kpk (zarzut kasacji wynikający z jej uzasadnienia).
Zgodnie bowiem z orzecznictwem Sądu Najwyższego (por. wyrok SN
z 5 listopada 1999 r. – V KKN 440/99 – OSNKW 1999/11-12/76) „o ile sama
czynność zabezpieczenia tzw. środka zapachowego może nastąpić nawet
w trybie art. 308 § 1 kpk, o tyle badanie osmologiczne powinno być
przeprowadzone w formie ekspertyzy, a w konsekwencji powinno ono być
poprzedzone postanowieniem o powołaniu biegłego i powinno być zakończone
wydaniem opinii biegłego (art. 193 i nast. kpk)”.
Eksperyment osmologiczny przeprowadzony w niniejszej sprawie nie
spełnia tych wymogów, gdyż przeprowadzono go bez wydania postanowienia o
powołaniu biegłego i bez przyjęcia opinii biegłego, a nawet przeprowadzono go
przed wydaniem postanowienia o przedstawieniu zarzutu podejrzanemu.
Omawiany eksperyment osmologiczny nie spełnia także przesłanek
merytorycznych poprawnego przeprowadzenia tego rodzaju dowodu.
Dla zminimalizowania możliwości błędu przy ekspertyzie osmologicznej
należałoby kierować się niżej wymienionymi zasadami:
1. właściwie dobrać grupę dawców zapachów do eliminacji (niezbędne jest to,
aby nie była to grupa pod względem zapachowym jednorodna, a różna od
oskarżonego); konieczne jest też sporządzenie takiej dokumentacji czynności
pobrania
porównawczych
śladów
zapachowych,
aby
sąd
posiadał
wiadomości o osobach dawców śladów porównawczych (tak jak posiada
wiadomości o tzw. osobach przybranych do czynności okazania);
2. zapachy porównawcze do eliminacji, pochodzące od osób przybranych i
zapach od oskarżonego powinny być pobrane mniej więcej równocześnie i tą
samą metodą;
3. osoby znajdujące się w czasie rozpoznawania przez psa w zasięgu jego
zmysłów (wzroku, słuchu, węchu), a w szczególności jego przewodnik, nie
mogą znać miejsca usytuowania śladu porównawczego w szeregu
selekcyjnym,
a
okoliczność
ta
winna
być
w
należyty
sposób
udokumentowana;
4. w czasie rozpoznawania powinny być przeprowadzone dwie „próby puste”
(pierwsza polegająca na tym, iż w szeregu selekcyjnym nie ustawia się śladu
porównawczego, tj. pobranego od podejrzanego, druga zaś polegająca na
tym, iż ślad porównawczy znajduje się w szeregu selekcyjnym, za to zamiast
śladu dowodowego, pochodzącego z miejsca zdarzenia, psu daje się do
nawęszenia tzw. ślad pusty, nie zawierający żadnego zapachu), ewentualnie
także i tzw. próba „atrakcyjności zapachu” (rezultaty owych prób pustych
powinny być udokumentowane z taką samą starannością, jak rezultaty próby
ostatecznej);
5. wielość prób powtarzanych po zmianie kolejności śladów w szeregu
selekcyjnym
ma
już
drugorzędne
znaczenie,
albowiem
pies
raz
rozpoznawszy ślad będzie go już rozpoznawał w kolejnych próbach
(podobnie, jak świadek rozpoznający w trakcie okazania, po pierwszym
zetknięciu się z osobą, którą rozpoznał jako sprawcę); tym samym już dwie
próby wystarczą do przekonania się, czy pies jest pewien swego rozpoznania
i czy przy wskazaniu opierał się istotnie na śladzie zapachowym, a nie
kierował się miejscem śladu zapachowego w szeregu;
6. rozpoznania powinny dokonywać niezależnie od siebie dwa psy, mające
aktualny atest.
Dopiero
staranne
zachowanie
wszystkich
wypracowanych
przez
kilkuletnią praktykę i zalecanych w piśmiennictwie standardów prowadzenia
badań osmologicznych upoważnia do poglądu, iż w świetle zasady swobodnej
oceny dowodów skazanie może być oparte na ekspertyzie osmologicznej, jako
dowodzie obciążającym.
Z tych powodów uznając, że w przedmiotowej sprawie przeprowadzony
eksperyment osmologiczny nie spełnia przedstawionych standardów należało
oparte na nim wyroki uchylić i sprawę przekazać sądowi pierwszej instancji do
ponownego rozpoznania.
Przewodniczący: SSN (Mieczysław Młodzik)
Sędziowie: SN (Marian Buliński)
SN (Feliks Tarnowski)
aw
f/es